BESCHIKKING VAN HET HOF (Tiende kamer)

7 januari 2025 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Douane-unie – Verordening (EU) nr. 952/2013 – Goederen die krachtens een nationale regeling aan accijns onderworpen zijn – Alcoholvrije dranken – Onregelmatig voorhanden hebben en binnenbrengen op het grondgebied van een lidstaat van goederen afkomstig uit andere lidstaten – Sancties – Artikel 42 – Artikel 6, lid 3, VEU – Artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Verplichting tot betaling van een bedrag dat overeenkomt met de tegenwaarde van de ontbrekende goederen – Cumulatie met een geldboete – Geen matigingsbevoegdheid van de rechter – Evenredigheid – Kennelijke onbevoegdheid van het Hof ”

In zaak C‑800/23,

betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent (België) bij beslissing van 15 december 2023, ingekomen bij het Hof op 28 december 2023, in de procedure

Minister van Financiën

tegen

DRINKS 52 BVBA,

NZ,

in tegenwoordigheid van:

Openbaar Ministerie

geeft

HET HOF (Tiende kamer),

samengesteld als volgt: D. Gratsias, kamerpresident, E. Regan en B. Smulders (rapporteur), rechters,

advocaat-generaal: M. Campos Sánchez-Bordona,

griffier: A. Calot Escobar,

gezien de stukken,

gelet op de opmerkingen van:

–        DRINKS 52 BVBA, vertegenwoordigd door P. Van Muysen, advocaat,

–        NZ, vertegenwoordigd door D. Dendoncker en L. R. De Groote, advocaten,

–        de Belgische regering, vertegenwoordigd door S. Baeyens, P. Cottin en C. Pochet als gemachtigden,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door B. Eggers en W. Roels als gemachtigden,

gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om te beslissen bij met redenen omklede beschikking, overeenkomstig artikel 53, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof,

de navolgende

Beschikking

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van verordening (EU) nr. 952/2013 van het Europees Parlement en van de Raad van 9 oktober 2013 tot vaststelling van het douanewetboek van de Unie (PB 2013, L 269, blz. 1), in het bijzonder artikel 42 daarvan, alsmede van artikel 6, lid 3, VEU en artikel 49, lid 3, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen de Minister van Financiën enerzijds en DRINKS 52 BVBA en NZ anderzijds, betreffende strafbare feiten die de laatstgenoemden zouden hebben begaan door uit Duitsland en Nederland afkomstige aan accijns onderworpen alcoholvrije dranken voor commerciële doeleinden onregelmatig voorhanden te hebben en binnen te brengen in België.

 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

3        Titel I („Algemene bepalingen”) van verordening nr. 952/2013 bevat een hoofdstuk 1 met het opschrift „Toepassingsgebied van de douanewetgeving, missie van de douane en definities”. Artikel 1 ervan („Ontwerp en toepassingsgebied”) bepaalt in lid 1:

„Bij deze verordening wordt het douanewetboek van de Unie [...] vastgesteld, houdende de algemene voorschriften en procedures betreffende goederen die het douanegebied van de Unie binnenkomen of verlaten.

[...]”

4        Artikel 42, lid 1, van die verordening bepaalt:

„Iedere lidstaat stelt sancties vast voor het niet naleven van de douanewetgeving. Dergelijke sancties moeten effectief, proportioneel en afschrikkend zijn.”

 Belgisch recht

5        Hoewel de nationale douanewetgeving niet uitdrukkelijk voorziet in de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van de verbeurdverklaarde goederen, is daarvoor wel steun te vinden in de rechtspraak van de hoogste Belgische rechterlijke instanties.

6        Uit deze rechtspraak volgt ten eerste dat de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van verbeurdverklaarde goederen geen strafrechtelijke sanctie vormt, maar een civielrechtelijk gevolg is van de strafrechtelijke veroordeling tot een bijzondere verbeurdverklaring, ten tweede dat de veroordeling tot die betaling voortvloeit uit de toepassing van de artikelen 1382 en 1383 van het Burgerlijk Wetboek, van artikel 44 van het Strafwetboek en van artikel 50 van laatstgenoemd wetboek, betreffende de hoofdelijke veroordeling tot schadevergoeding bij meerdere daders, ten derde dat de verbeurdverklaring van goederen een straf is waarin uitdrukkelijk is voorzien in artikel 221, § 1, van de Algemene Wet inzake douane en accijnzen van 18 juli 1977 (Belgisch Staatsblad van 21 september 1977, blz. 11476, laatstelijk gewijzigd bij wet van 20 november 2022 (Belgisch Staatsblad van 30 november 2022, blz. 88145) (hierna: „AWDA”), ten vierde dat de veroordeling tot deze betaling niet tot doel heeft om de schade te vergoeden die voortvloeit uit het strafbare feit maar de schade die bestaat in het ontbreken van de verbeurd te verklaren goederen, en ten vijfde dat de strafrechter niet bevoegd is om het bedrag van de tegenwaarde te matigen.

 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

7        Op 15 april 2020 werd een strafrechtelijk onderzoek tegen DRINKS 52 gestart naar aanleiding van gegevens die in een ander onderzoek aan het licht waren gekomen en waaruit was gebleken dat zich mogelijk een probleem voordeed bij de aangifte van verpakkingsheffingen door deze vennootschap voor „herbruikbare” verpakkingen, die dat in werkelijkheid niet waren.

8        In 2018 had bovengenoemde vennootschap al een aanvraag ingediend voor een vergunning „accijnsinrichting”. Deze aanvraag werd echter niet afgehandeld, omdat er geen respons meer kwam van de vennootschap op een verzoek om stukken aan te leveren, waardoor de aanvraagprocedure niet kon worden afgerond. Tijdens die aanvraagprocedure heeft zij ook geen gebruik gemaakt van haar recht om te worden gehoord.

9        Tijdens het strafrechtelijk onderzoek zijn meerdere aankoopfacturen en betalingsbewijzen bij DRINKS 52 opgevraagd en verkregen. Uit deze documenten is gebleken dat er geen aangiften waren gedaan van de verschuldigde accijnzen en/of verpakkingsheffingen voor alcoholvrije dranken.

10      NZ heeft verklaard niet te weten dat er op grond van het nationale recht accijnzen en verpakkingsheffingen verschuldigd waren over alcoholvrije dranken. Zij heeft verklaard dat de in 2018 ingediende aanvraag van een vergunning accijnsinrichting slechts betrekking had op alcoholhoudende dranken.

11      DRINKS 52 en NZ zijn beide voor de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, de verwijzende rechter, gedaagd. Zij worden vervolgd wegens het voor commerciële doeleinden onregelmatig voorhanden hebben en binnenbrengen in België, vanuit Duitsland en Nederland, van accijnsproducten in de periode van 2016 tot en met 2022, te weten 5 201,95 hectoliter water, 7 500,81 hectoliter limonade en 17,72 hectoliter siropen, buiten de schorsingsregeling en zonder heffing van de accijnzen en zonder verpakkingsheffing overeenkomstig de toepasselijke bepalingen van de Belgische wetgeving, en zonder in het bezit te zijn van een vergunning accijnsinrichting.

12      Volgens de Algemene Administratie van Douane en Accijnzen bedragen de ontdoken rechten in totaal 210 523,69 EUR.

13      Aangezien de betrokken accijnsproducten waarvoor de belastingschuld is ontstaan als gevolg van het begane strafbare feit niet ter beschikking stonden van deze Algemene Administratie en sindsdien fysiek ontbreken, eist deze administratie bovendien betaling van een totaalbedrag van 479 966,43 EUR als tegenwaarde, en een strafrechtelijke geldboete van ten minste 1 052 618,45 EUR die is berekend door een vermenigvuldigingsfactor toe te passen op de ontdoken rechten.

14      Wat het heffen van de tegenwaarde betreft, meent de verwijzende rechter dat met name de vraag rijst of hetgeen is geoordeeld in het arrest van 4 maart 2020, Schenker (C‑655/18, EU:C:2020:157), betreffende, in essentie, de onverenigbaarheid van een dergelijke heffing met het evenredigheidsvereiste van artikel 42, lid 1, van verordening nr. 952/2013, kan worden toegepast op de bij hem aanhangige zaak, aangezien met name het Bulgaarse recht, dat aan de orde was in dat arrest, sterke gelijkenissen vertoont met het Belgische douanestrafrecht, dat aan de orde is in deze zaak.

15      In deze omstandigheden heeft de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:

„1)      Kan artikel 42 [van verordening nr. 952/2013] aldus worden uitgelegd dat het niet in de weg staat aan een nationale regeling als die van de artikelen 220 AWDA en 221, §1, AWDA, 1382 en 1383 Burgerlijk Wetboek en artikelen 44 en 50 Strafwetboek, volgens dewelke de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van de accijnsgoederen bij onmogelijkheid tot voorlegging van de verbeurdverklaarde goederen, in het licht van de algemene beginselen van het recht van de Europese Unie bedoeld in artikel 6.3 [VEU] niet als een sanctie van strafrechtelijke aard, minstens als een sanctie dient te worden gekwalificeerd maar als een civielrechtelijk gevolg van de strafrechtelijke veroordeling?

2)      Kan artikel 42 [van verordening nr. 952/2013] aldus worden uitgelegd dat het in het licht van de algemene beginselen van het recht van de Europese Unie bedoeld in artikel 6.3 VEU, in het bijzonder het proportionaliteitvereiste, tevens vervat in artikel 49.3 van het [Handvest], niet in de weg staat aan een nationale regeling als die van de artikelen 220 AWDA en 221, §1, AWDA, 1382 en 1383 Burgerlijk Wetboek en artikelen 44 en 50 Strafwetboek, volgens dewelke de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van de accijnsgoederen bij onmogelijkheid tot voorlegging van de verbeurdverklaarde goederen kan gecumuleerd worden met een veroordeling tot betaling van een strafrechtelijke geldboete die berekend wordt met toepassing van een multiplicator van de ontdoken rechten??

3)      Kan artikel 42 [van verordening nr. 952/2013] aldus worden uitgelegd dat het in het licht van de algemene beginselen van het recht van de Europese Unie als bedoeld in artikel 6.3 VEU, in het bijzonder het proportionaliteitsvereiste, tevens vervat in artikel 49.3 van het [Handvest], niet in de weg staat aan een nationale regeling als die van de artikelen 220 AWDA en 221, §1, AWDA, 1382 en 1383 Burgerlijk Wetboek, en artikelen 44 en 50 Strafwetboek, volgens dewelke de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van de accijnsgoederen bij onmogelijkheid tot voorlegging van de verbeurdverklaarde goederen geen matigingsbevoegdheid toekent aan de nationale rechter om rekening te houden met de concrete omstandigheden van de zaak, in het bijzonder de financiële toestand van de beklaagde?”

 Bevoegdheid van het Hof

16      Volgens vaste rechtspraak is het Hof in beginsel niet bevoegd om op een prejudiciële vraag te antwoorden wanneer het duidelijk is dat de bepaling van Unierecht waarvan het Hof om uitlegging wordt verzocht, geen toepassing kan vinden (zie arrest van 6 oktober 2015, Consorci Sanitari del Maresme, C‑203/14, EU:C:2015:664, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

17      In het onderhavige geval moet in de eerste plaats worden vastgesteld dat artikel 42 van verordening nr. 952/2013, de bepaling die het voorwerp vormt van de drie prejudiciële vragen, kennelijk niet van toepassing kan zijn in een situatie als aan de orde in het hoofdgeding, die het vermeend op onregelmatige wijze binnenbrengen in België van bepaalde uit Duitsland en Nederland afkomstige goederen betreft.

18      Volgens artikel 1, lid 1, van deze verordening is zij immers alleen van toepassing op „goederen die het douanegebied van de Unie binnenkomen of verlaten”.

19      Aangezien deze bepaling de werkingssfeer van verordening nr. 952/2013 afbakent, volgt hieruit meer in het algemeen dat geen enkele bepaling van deze verordening van toepassing kan zijn in het onderhavige geval.

20      Bovendien blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat artikel 42 van verordening nr. 952/2013 moet worden begrepen in het licht van de grenzen die met name voortvloeien uit het evenredigheidsbeginsel als algemeen beginsel van het Unierecht en als beginsel dat de bevoegdheden van de lidstaten om sancties op te leggen ingeval de voorwaarden van een door de Uniewetgeving ingestelde regeling niet worden nageleefd, begrenst (zie in die zin arrest van 4 maart 2020, Schenker, C‑655/18, EU:C:2020:157, punt 42).

21      In het onderhavige geval beogen de in het hoofdgeding aan de orde zijnde sancties, in het bijzonder de veroordeling tot betaling van de tegenwaarde van de verbeurdverklaarde goederen, echter niet de niet-naleving van de voorwaarden van een door de Uniewetgeving ingestelde regeling te bestraffen, maar de niet-naleving van een nationale regeling inzake accijns die op goederensoorten drukt, te weten alcoholvrije dranken, die niet op grond van het Unierecht aan accijns zijn onderworpen.

22      Bovendien blijkt uit geen enkel gegeven in het dossier waarover het Hof beschikt, dat in casu artikel 42 van verordening nr. 952/2013 door het nationale recht op rechtstreekse en onvoorwaardelijke wijze toepasselijk zou zijn gemaakt op situaties die niet binnen de werkingssfeer van deze verordening vallen in de zin van de rechtspraak van het Hof (zie met name beschikking van 15 oktober 2014, De Bellis e.a., C‑246/14, EU:C:2014:2291, punt 17 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

23      In de tweede plaats blijkt uit geen enkel gegeven in het dossier waarover het Hof beschikt dat een andere bepaling van afgeleid Unierecht van toepassing zou zijn op een situatie zoals aan de orde in het hoofdgeding.

24      Wat in de derde plaats artikel 6, lid 3, VEU en artikel 49, lid 3, van het Handvest betreft, die eveneens door de verwijzende rechter worden ingeroepen voor zover daarin het evenredigheidsbeginsel is verankerd, moet in herinnering worden gebracht dat de eerbiediging van dit beginsel, dat een algemeen beginsel van het Unierecht is, voor de lidstaten bindend is wanneer zij dit recht ten uitvoer leggen, zelfs bij gebreke van harmonisatie van de wetgeving van de Unie op het gebied van toepasselijke sancties. Wanneer de lidstaten in het kader van een dergelijke tenuitvoerlegging sancties – meer in het bijzonder strafrechtelijke sancties – vaststellen, moeten zij artikel 49, lid 3, van het Handvest eerbiedigen, volgens welke bepaling de zwaarte van de straf niet onevenredig mag zijn aan het strafbare feit [zie arrest van 8 maart 2022, Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Rechtstreekse werking), C‑205/20, EU:C:2022:168, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

25      Artikel 6, lid 1, VEU, dat bindende kracht verleent aan het Handvest, en artikel 51, lid 2, van het Handvest verduidelijken echter dat de bepalingen van het Handvest geenszins een verruiming inhouden van de bevoegdheden van de Unie zoals bepaald bij de Verdragen (zie beschikking van 14 april 2016, Târșia C‑328/15, EU:C:2016:273, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

26      Wanneer een juridische situatie niet binnen de werkingssfeer van het Unierecht valt, is het Hof bijgevolg niet bevoegd om daarover uitspraak te doen en kunnen de eventueel aangevoerde bepalingen van het Handvest op zich geen grondslag vormen voor die bevoegdheid (zie beschikking van 14 april 2016, Târșia C‑328/15, EU:C:2016:273, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

27      In een dergelijke situatie kunnen de grondrechten, zoals zij worden gewaarborgd door het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op 4 november 1950, die door de beklaagden in het hoofdgeding zijn aangevoerd in hun schriftelijke opmerkingen, en die krachtens artikel 6, lid 3, VEU deel uitmaken van de algemene beginselen van het Unierecht, evenmin als grondslag dienen voor een dergelijke bevoegdheid van het Hof.

28      Zoals in het onderhavige geval ook blijkt uit de punten 17 tot en met 23 hierboven, vallen de feiten van het hoofdgeding niet binnen de werkingssfeer van het Unierecht en wijst geen enkel gegeven in de verwijzingsbeslissing erop dat de betrokken nationale regeling zou beogen het Unierecht ten uitvoer te brengen in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest.

29      Gelet op een en ander moet overeenkomstig artikel 53, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Hof worden vastgesteld dat het Hof kennelijk onbevoegd is om de door de verwijzende rechter gestelde vragen te beantwoorden.

 Kosten

30      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Tiende kamer) beschikt:

Het Hof van Justitie van de Europese Unie is kennelijk onbevoegd om de door de rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, afdeling Gent (België), bij beslissing van 15 december 2023 (zaak C‑800/23) gestelde vragen te beantwoorden.

ondertekeningen

*      Procestaal: Nederlands.