1.

Το 1992, ο κοινοτικός νομοθέτης αποφάσισε να συγκεντρώσει σε ενιαίο κείμενο τις έως τότε διάσπαρτες διατάξεις του τελωνειακού δικαίου. Ως εκ τούτου, εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2913/92, με τον οποίο θεσπίστηκε ο «κοινοτικός τελωνειακός κώδικας» (στο εξής: ΚΤΚ)  ( 2 ).

2.

Ο ΚΤΚ υποβλήθηκε εν συνεχεία σε τροποποιήσεις, έως ότου καταργήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 952/2013  ( 3 ), με τον οποίο θεσπίστηκε ο «ενωσιακός τελωνειακός κώδικας» (στο εξής: ΕΤΚ).

3.

Βάσει του άρθρου 288 του ΕΤΚ, ορισμένοι από τους κανόνες του εφαρμόζονται από 30ής Οκτωβρίου 2013, ενώ άλλοι από 1ης Μαΐου 2016  ( 4 ). Στους δεύτερους περιλαμβάνονται τα άρθρα 103 και 124 του ΕΤΚ, τα οποία πραγματεύονται, αντιστοίχως, την αναστολή της προθεσμίας γνωστοποίησης της τελωνειακής οφειλής και την απόσβεση της οφειλής αυτής.

4.

Με την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο) ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, και το άρθρο 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΕΤΚ.

5.

Με τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλει, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν ένας κανόνας του ΕΤΚ μπορεί να αναστείλει την προθεσμία παραγραφής τελωνειακής οφειλής ενώ η προθεσμία αυτή είχε ήδη αρχίσει να τρέχει, με αποτέλεσμα να μετατίθεται, πέραν της ημερομηνίας κατά την οποία η οφειλή αυτή επρόκειτο να παραγραφεί βάσει του ΚΤΚ, η ημέρα κατά την οποία οι τελωνειακές αρχές μπορούν να γνωστοποιήσουν (και να εισπράξουν) την οφειλή.

I.

Το δίκαιο της Ένωσης

Α.

Ο κοινοτικός τελωνειακός κώδικας (ΚΤΚ)

6.

Το άρθρο 221, παράγραφοι 1, 3 και 4, ορίζει τα εξής:

Β.

Ο ενωσιακός τελωνειακός κώδικας (ΕΤΚ)

7.

Το άρθρο 22, παράγραφος 6, ορίζει τα εξής:

8.

Το άρθρο 29 διαλαμβάνει τα εξής:

9.

Το άρθρο 103, παράγραφος 1 και παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, ορίζει τα εξής:

10.

Κατά το άρθρο 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ:

11.

Το άρθρο 288 διαλαμβάνει τα εξής:

Γ.

Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2015/2446  ( 5 )

12.

Το άρθρο 8, παράγραφος 1, προβλέπει τα εξής:

II.

Τα πραγματικά περιστατικά, η διαφορά και τα προδικαστικά ερωτήματα

13.

Η Jumbocarry Trading GmbH (στο εξής: Jumbocarry) είναι εταιρία με έδρα στη Γερμανία. Στις 4 Ιουλίου 2013 κατέθεσε στις Κάτω Χώρες διασάφηση εισαγωγής εμπορευμάτων κεραμικών ειδών για να τεθούν σε ελεύθερη κυκλοφορία. Σε αυτή δήλωσε ως χώρα καταγωγής των ειδών το Μπαγκλαντές, με αποτέλεσμα να υπολογιστεί μηδενικός δασμός, καθώς για τη χώρα αυτή ίσχυαν δασμολογικές προτιμήσεις.

14.

Την 1η Ιουνίου 2016, θεωρώντας ότι το πιστοποιητικό καταγωγής των εμπορευμάτων ήταν πλαστό, ο Inspecteur van de Belastingdienst (ελεγκτής της αρχής δημοσίων εσόδων, Κάτω Χώρες· στο εξής: Inspecteur) γνωστοποίησε εγγράφως στην Jumbocarry ότι επρόκειτο να επιβάλει εκ των υστέρων είσπραξη των δασμών, με δασμολογικό συντελεστή 12 %. Στο ίδιο έγγραφο γνωστοποίησε στην εταιρία ότι η τελευταία είχε τη δυνατότητα να εκφράσει την άποψή της εντός 30 ημερών.

15.

Στις 18 Ιουλίου 2016, η αρχή δημοσίων εσόδων κοινοποίησε στην Jumbocarry ειδοποίηση πληρωμής της τελωνειακής οφειλής.

16.

Η Jumbocarry προσέφυγε κατά της απόφασης αυτής ενώπιον του rechtbank Noord-Holland (πρωτοβάθμιου δικαστηρίου Noord-Holland, Κάτω Χώρες), το οποίο αποφάνθηκε υπέρ αυτής κρίνοντας ότι η τελωνειακή οφειλή είχε πλέον παραγραφεί, καθόσον είχαν παρέλθει τρία έτη από τη γένεσή της (στις 4 Ιουλίου 2013).

17.

Ο Inspecteur άσκησε έφεση κατά της πρωτόδικης απόφασης ενώπιον του gerechtshof Amsterdam (εφετείου Άμστερνταμ, Κάτω Χώρες), το οποίο απέρριψε την έφεση με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2018.

18.

Ο Staatssecretaris van Financiën (Υφυπουργός Οικονομικών, Κάτω Χώρες) κατέθεσε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Hoge Raad der Nederlanden (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Κάτω Χώρες), το οποίο, καθότι διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά τα διαχρονικά αποτελέσματα ορισμένων κανόνων του ΕΤΚ, υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

III.

Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

19.

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 27 Ιανουαρίου 2020.

20.

Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Jumbocarry, η Ολλανδική Κυβέρνηση, η Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

21.

Το Δικαστήριο έθεσε στους διαδίκους και στους παρεμβαίνοντες στην προδικαστική διαδικασία ορισμένες ερωτήσεις προς γραπτή απάντηση  ( 6 ) σχετικά με τα εξής:

–

τις ενδεχόμενες συνέπειες για την υπό κρίση διαφορά των διδαγμάτων που αντλούνται από την απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Δεκεμβρίου 2017, M.A.S. και M.B., ιδίως από τη σκέψη 42 αυτής  ( 7 ).

–

Τον χαρακτηρισμό της επίμαχης τελωνειακής οφειλής ως αποτελέσματος πράξης η οποία, κατά τη στιγμή της τέλεσής της, διωκόταν ως ποινικό αδίκημα, με παραπομπή στην απόφαση της 19ης Οκτωβρίου 2017, A  ( 8 ) (σκέψεις 54 έως 62).

–

Την αναλογία της κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 22, παράγραφος 6, σε συνδυασμό με το άρθρο 29, του ΕΚΤ, προς την προβλεπόμενη στο άρθρο 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ γνωστοποίηση, η οποία διακόπτει την τριετή προθεσμία παραγραφής, σύμφωνα με την απόφαση της 10ης Ιουλίου 2019, CEVA Freight Holland  ( 9 ) (σκέψεις 43, 45, 46 και 48).

IV.

Ανάλυση

Α.

Προκαταρκτικές διευκρινίσεις

22.

Προτού εξετάσω το ζήτημα της απάντησης που πρέπει να δοθεί στο Hoge Raad der Nederlanden (Ανώτατο Δικαστήριο), θα διευκρινίσω ορισμένα σημεία στις ερωτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο στους διαδίκους και στους παρεμβαίνοντες στην προδικαστική διαδικασία.

23.

Οι ερωτήσεις του Δικαστηρίου δεν θέτουν υπό αμφισβήτηση τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται στη διάταξη περί παραπομπής  ( 10 ). Αντιθέτως, εκκινώντας από αυτά, μπορούν να παράσχουν στο αιτούν δικαστήριο μια θεώρηση του δικαίου της Ένωσης η οποία δεν συμπίπτει απολύτως με τη δική του.

24.

Ουδόλως κωλύεται το Δικαστήριο να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο κατευθύνσεις, βάσει της δικογραφίας και των παρατηρήσεων που κατατίθενται ενώπιόν του, ως προς σημεία μη περιλαμβανόμενα στη διάταξη περί παραπομπής, εφόσον το κρίνει αναγκαίο για τη βελτίωση της συνεργασίας του με το αιτούν δικαστήριο.

1.

Χαρακτηρισμός της πράξης από την οποία προκύπτει η τελωνειακή οφειλή και συνέπειες του χαρακτηρισμού αυτού στην προθεσμία παραγραφής

25.

Κατά το άρθρο 221, παράγραφος 4, του ΚΤΚ, «[ε]άν η τελωνειακή οφειλή έχει γεννηθεί από πράξη η οποία, κατά τη στιγμή της διαπράξεώς της, εδιώκετο ως ποινικό αδίκημα, η γνωστοποίηση στον οφειλέτη είναι δυνατόν να γίνει, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται στις ισχύουσες διατάξεις, μετά την παρέλευση της τριετούς προθεσμίας [από τη γένεση της οφειλής]».

26.

Ακόμη και όταν η διάταξη αυτή ή άλλες παράγραφοι του ίδιου άρθρου 221 του ΚΤΚ δεν χρησιμοποιούσαν τον όρο παραγραφή, το Δικαστήριο θεώρησε ότι η τριετής προθεσμία για την οποία γινόταν λόγος ήταν, όντως, η προθεσμία παραγραφής της τελωνειακής οφειλής  ( 11 ).

27.

Συγκεκριμένα: «κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 221, παράγραφος 3, πρώτη περίοδος, του [ΚΤΚ] θέτει έναν κανόνα παραγραφής κατά τον οποίο η γνωστοποίηση του ποσού των καταβλητέων εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών δεν μπορεί να γίνει μετά τη λήξη τριετούς προθεσμίας από την ημερομηνία γενέσεως της τελωνειακής οφειλής»  ( 12 ).

28.

Επομένως, βάσει του προμνησθέντος άρθρου 221, παράγραφος 4, του ΚΤΚ, η προθεσμία παραγραφής της τελωνειακής οφειλής την οποία θέσπιζε ο κώδικας αυτός δεν περιοριζόταν σε τρία έτη, όταν η οφειλή «έχει γεννηθεί από πράξη η οποία […] εδιώκετο ως ποινικό αδίκημα».

29.

Αυτό εκτίμησε το Δικαστήριο σε υπόθεση στην οποία τα εμπορεύματα είχαν τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία παρανόμως, κατόπιν διασάφησης βασισμένης σε εσφαλμένα στοιχεία  ( 13 ).

30.

Κατά το Δικαστήριο, ναι μεν η θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία συνιστά ένα από τα απαριθμούμενα στο άρθρο 201, παράγραφος 1, του ΚΤΚ γενεσιουργά αίτια της τελωνειακής οφειλής κατά την εισαγωγή, πλην όμως «αυτό δεν συνεπάγεται ότι τέτοια οφειλή δεν “προκύπτει”, κατά την έννοια του άρθρου 221, παράγραφος 4, του τελωνειακού κώδικα, από πράξεις όπως οι επίμαχες στην υπόθεση της κύριας δίκης»  ( 14 ).

31.

Επομένως, η προβλεπόμενη στο άρθρο 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ προθεσμία μπορούσε να υπερβεί τα τρία έτη εφόσον οι πράξεις από τις οποίες προέκυψε η τελωνειακή οφειλή υπέκειντο σε ποινική δικαστική δίωξη  ( 15 ).

32.

Ο ίδιος αυτός κανόνας, με μικρές διαφοροποιήσεις, περιέχεται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, του ΕΚΤ  ( 16 ). Δυνάμει αυτού, εάν η τελωνειακή οφειλή γεννήθηκε ως αποτέλεσμα πράξης η οποία διωκόταν ως ποινικό αδίκημα, η προθεσμία για την γνωστοποίησή της μπορεί να παραταθεί σε πέντε έτη κατ’ ελάχιστο όριο και σε δέκα έτη κατ’ ανώτατο όριο.

33.

Επομένως, εφόσον το επιτρέπουν οι δικονομικοί κανόνες του εθνικού δικαίου  ( 17 ), το αιτούν δικαστήριο θα μπορούσε να κρίνει αν η κατάσταση είναι, στην προκειμένη περίπτωση, ανάλογη εκείνης που εξετάστηκε στην απόφαση A.

34.

Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, συντρέχει τέτοια αναλογία, καθόσον, σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής, στη γνωστοποίηση που απηύθυνε στην Jumbocarry την 1η Ιουνίου 2016, ο Inspecteur εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την πραγματική προέλευση των δηλούμενων στη διασάφηση εμπορευμάτων και υποστήριξε ότι το πιστοποιητικό ήταν πλαστό  ( 18 ).

35.

Εάν το αιτούν δικαστήριο επιβεβαιώσει ότι η πράξη ως αποτέλεσμα της οποίας γεννήθηκε η τελωνειακή οφειλή της Jumbocarry διωκόταν ως ποινικό αδίκημα, η οφειλή αυτή, η οποία γεννήθηκε στις 4 Ιουλίου 2013, δεν θα είχε αποσβεστεί λόγω παραγραφής ούτε την 1η Ιουνίου 2016 (ημερομηνία της γνωστοποίησης του Inspecteur) ούτε τη 18η Ιουλίου 2016 (ημερομηνία της ειδοποίησης πληρωμής).

36.

Στην περίπτωση αυτή, θα παρέλκει η ανάλυση των συνεπειών που είχαν, βάσει του ΚΤΚ ή του ΕΤΚ, οι πράξεις οι οποίες ανέστειλαν την τριετή προθεσμία παραγραφής της τελωνειακής οφειλής το 2016. Επαναλαμβάνω ότι αυτή η τριετής προθεσμία δεν θα είναι η εφαρμοστέα στην υπό κρίση υπόθεση.

2.

Γνωστοποίηση στον οφειλέτη κατά τον ΚΤΚ

37.

Το ποσό των δασμών, το οποίο υπολογίζεται από τις τελωνειακές αρχές μόλις αυτές διαθέτουν τα απαραίτητα στοιχεία  ( 19 ), έπρεπε να γνωστοποιηθεί στον οφειλέτη «με την κατάλληλη διαδικασία» και εντός μέγιστης προθεσμίας τριών ετών από τη γένεση της οφειλής αυτής, βάσει του άρθρου 221, παράγραφοι 1 και 3, του ΚΤΚ.

38.

Το Δικαστήριο αποφάνθηκε σχετικά με τη γνωστοποίηση αυτή, επισημαίνοντας, όσον αφορά τη μορφή και το περιεχόμενό της, ότι «[…] εναπόκειται στις αρμόδιες κρατικές αρχές να εξασφαλίσουν γνωστοποίηση που θα παρέχει τη δυνατότητα στον οφειλέτη της τελωνειακής οφειλής να λάβει επακριβώς γνώση των δικαιωμάτων του»  ( 20 ). Αντιθέτως, δεν ήταν απαραίτητη η τήρηση ειδικών διαδικαστικών κανόνων  ( 21 ).

39.

Όσον αφορά τις συνέπειές της, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «η γνωστοποίηση στον οφειλέτη […] σύμφωνα με το άρθρο 221, παράγραφος 3, του [ΚΤΚ], συνεπάγεται τη διακοπή της προθεσμίας παραγραφής» με την παρέλευση της οποίας η τελωνειακή οφειλή αποσβέννυται.  ( 22 )

40.

Οι «γνωστοποιήσεις» του άρθρου 221, παράγραφοι 1 και 3, του ΚΤΚ και οι «κοινοποιήσεις» του άρθρου 22, παράγραφος 6, και του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΚΤ έχουν αξιοσημείωτα κοινά σημεία. Δεν συμπίπτουν ως προς όλα τα στοιχεία τους  ( 23 ), πλην όμως, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μπορούν να θεωρηθούν διοικητικές πράξεις ισοδύναμου περιεχομένου, εάν εφαρμοστεί η προσέγγιση που ακολούθησε το Δικαστήριο κατά την ερμηνεία του πρώτου από τα άρθρα αυτά.

41.

Ο ΚΤΚ δεν προέβλεπε ρητώς ότι ο οφειλέτης έπρεπε να ενημερωθεί για τις διοικητικές αποφάσεις που έθιγαν τα συμφέροντά του πριν από την έκδοση των πράξεων αυτών. Όπως προεκτέθηκε, περιοριζόταν στην πρόβλεψη ότι η διοίκηση έπρεπε να ενημερώσει τον οφειλέτη με την κατάλληλη διαδικασία σχετικά με το ποσό των δασμών, πριν από την παρέλευση της τριετούς προθεσμίας από τη γένεση της τελωνειακής οφειλής.

42.

Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε ότι η προηγούμενη γνωστοποίηση ήταν υποχρεωτική υπό τον ΚΤΚ  ( 24 ), καθόσον παρείχε στον οφειλέτη την ευκαιρία ακρόασης και, ταυτοχρόνως, «στην αρμόδια αρχή τη δυνατότητα να λάβει λυσιτελώς υπόψη όλα τα στοιχεία που ασκούν επιρροή»  ( 25 ). Όπως υπενθύμισα, η γνωστοποίηση αυτή «διέκοπτε» την προθεσμία παραγραφής της τελωνειακής οφειλής  ( 26 ).

43.

Δεδομένου ότι ο ΚΤΚ δεν θέσπιζε ρητώς υποχρέωση προηγούμενης γνωστοποίησης στον οφειλέτη, δεν ρύθμιζε ούτε άλλα ζητήματα σχετικά με αυτήν, όπως τα μέσα ή την προθεσμία που είχε στη διάθεσή του ο οφειλέτης για να εκφράσει την άποψή του. Τα ζητήματα αυτά ρυθμίζονταν από το εθνικό δίκαιο, τηρουμένων των αρχών της αποτελεσματικότητας και της ισοδυναμίας.

44.

Ο ΕΤΚ ρυθμίζει ρητώς τη γνωστοποίηση στον οφειλέτη προκειμένου αυτός να μπορεί να εκφράσει την άποψή του προς υπεράσπιση των συμφερόντων του  ( 27 ). Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τον ΚΤΚ (και, τρόπον τινά, ως αντίστιξη στην αναγνώριση του δικαιώματος άμυνας)  ( 28 ), το άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΚΤ προβλέπει ότι αυτή η πράξη της διοίκησης μπορεί να αναστείλει την τριετή προθεσμία γνωστοποίησης της οφειλής, της οποίας η ημερομηνία έναρξης συμπίπτει με τη στιγμή γένεσης της οφειλής. Η αναστολή διαρκεί έως το τέλος του χρονικού διαστήματος εντός του οποίου ο οφειλέτης δικαιούται να εκφράσει την άποψή του  ( 29 ), ο δε υπολογισμός της προθεσμίας συνεχίζεται από το χρονικό αυτό σημείο.

45.

Με άλλα λόγια, η προβλεπόμενη στο άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΚΤΚ αναστολή προσθέτει τριάντα ημέρες στα τρία έτη τα οποία, υπολογιζόμενα από τη στιγμή της γένεσης της τελωνειακής οφειλής, συνιστούν το χρονικό όριο για τη γνωστοποίηση αυτής. Τοιουτοτρόπως, παρατείνεται στην πραγματικότητα (για πολύ σύντομο χρονικό διάστημα) η προθεσμία παραγραφής με την οποία αποσβέννυται το δικαίωμα της διοίκησης να εισπράξει την τελωνειακή οφειλή  ( 30 ).

46.

Στην υπό κρίση υπόθεση, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, ο Inspecteur απηύθυνε τη γνωστοποίηση στην Jumbocarry την 1η Ιουνίου 2016, προκειμένου να την ενημερώσει ότι είχε την πρόθεση να εισπράξει την τελωνειακή οφειλή εκ των υστέρων, με δασμολογικό συντελεστή 12 %, και έταξε στην εταιρία προθεσμία τριάντα ημερών για να εκφράσει την άποψή της.

47.

Εάν αυτή ήταν η ακολουθία των πραγματικών περιστατικών, η εφαρμογή της προμνησθείσας νομολογίας θα μπορούσε να οδηγήσει το αιτούν δικαστήριο να σταθμίσει δύο κρίσιμους για τη διαφορά παράγοντες:

–

ο πρώτος παράγοντας είναι ότι η γνωστοποίηση με το περιεχόμενο αυτό μπορούσε να είναι πρόσφορη ώστε να παράσχει στον οφειλέτη προσήκουσα πληροφόρηση και τη δυνατότητα να υπερασπίσει τα δικαιώματά του έχοντας πλήρη γνώση της υποθέσεως, υπό την έννοια της ερμηνείας που έδωσε το Δικαστήριο στο άρθρο 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ στην απόφαση Molenbergnatie  ( 31 ).

–

Ο δεύτερος παράγοντας είναι ότι η γνωστοποίηση αυτή θα είχε προκαλέσει, επίσης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ, όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο  ( 32 ), τη διακοπή (ή αναστολή) της τριετούς προθεσμίας παραγραφής, η οποία αρχίζει να υπολογίζεται από τη στιγμή της γένεσης της τελωνειακής οφειλής.

48.

Επομένως, η τριετής προθεσμία παραγραφής θα είχε ανασταλεί (ή, ενδεχομένως, διακοπεί), ανεξαρτήτως του εφαρμοστέου τελωνειακού κώδικα (ΚΤΚ ή ΕΤΚ), λόγω της γνωστοποίησης από τον Inspecteur στην Jumbocarry, την 1η Ιουνίου 2016, ήτοι πριν από την παρέλευση τριών ετών από τις 4 Ιουλίου 2013, ημερομηνία γένεσης της εν λόγω οφειλής.

49.

Ομοίως, καθόσον η αναστολή της προθεσμίας διατηρήθηκε έως τη λήξη του χρονικού διαστήματος που παρασχέθηκε στον οφειλέτη για να εκφράσει την άποψή του, είναι πιθανό  ( 33 ) να μην είχαν συμπληρωθεί, κατά την ημερομηνία (18 Ιουλίου 2016) κατά την οποία γνωστοποιήθηκε στην Jumbocarry η ειδοποίηση πληρωμής, ούτε κατ’ εφαρμογήν του ΚΤΚ, τα τρία έτη (πλέον του χρόνου αναστολής) της προθεσμίας παραγραφής, κατά το πέρας των οποίων αποσβέννυται η τελωνειακή οφειλή.

Β.

Επικουρικώς, επί των προδικαστικών ερωτημάτων

50.

Θα εκθέσω, εν πάση περιπτώσει, την απάντηση που προτείνω να δοθεί στα προδικαστικά ερωτήματα για την περίπτωση που, κατόπιν της ανάλυσης των δύο προεκτεθέντων παραγόντων  ( 34 ), το αιτούν δικαστήριο εξακολουθήσει να θεωρεί αναγκαία την ερμηνεία των κανόνων του δικαίου της Ένωσης τους οποίους αφορούν τα ερωτήματα αυτά.

1.

Πρώτο προδικαστικό ερώτημα

51.

Το αιτούν δικαστήριο τρέφει αμφιβολίες σχετικά με τα αποτελέσματα ratione temporis δύο κανόνων του EΤΚ, οι οποίοι, βάσει του άρθρου του 288, παράγραφος 2, εφαρμόζονται από 1ης Μαΐου 2016:

–

ο πρώτος αφορά την παραγραφή της τελωνειακής οφειλής (άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του EΤΚ).

–

Ο δεύτερος αφορά την απόσβεση της ίδιας αυτής οφειλής (άρθρο 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΕΚΤ), όταν αυτή δεν μπορεί πλέον να γνωστοποιηθεί στον οφειλέτη σύμφωνα με το άρθρο 103 του ΕΚΤ.

52.

Η συλλογιστική του αιτούντος δικαστηρίου, καθώς και τα επιχειρήματα των διαδίκων και των παρεμβαινόντων στην προδικαστική διαδικασία, περιστράφηκαν γύρω από τον χαρακτηρισμό των επίμαχων διατάξεων ως διαδικαστικών ή ουσιαστικών κανόνων. Εκτιμώ ότι μπορώ να ξεκινήσω την ανάλυσή μου από το ζήτημα αυτό.

α)

Διαδικαστικός ή ουσιαστικός χαρακτήρας των εφαρμοστέων κανόνων και οι συνέπειές του στην υπό κρίση διαφορά

53.

Οι διάδικοι και οι παρεμβαίνοντες στην δίκη επικαλούνται την κλασική νομολογία του Δικαστηρίου, το οποίο, αποφαινόμενο σχετικά με τα διαχρονικά αποτελέσματα νέων κανόνων, τόσο σε καταστάσεις εν εξελίξει όσο και σε καταστάσεις οι οποίες έχουν ήδη διαμορφωθεί οριστικώς, διακρίνει ανάλογα με το αν πρόκειται περί κανόνων διαδικασίας ή ουσιαστικών κανόνων.

54.

Κατά τη νομολογία αυτή, «ενώ οι κανόνες διαδικασίας εφαρμόζονται γενικώς επί όλων των διαφορών που εκκρεμούν κατά το χρονικό σημείο της ενάρξεως της ισχύος τους, δεν συμβαίνει το ίδιο με τους ουσιαστικούς κανόνες, οι οποίοι ερμηνεύονται συνήθως ως μη διέποντες τις διαμορφωθείσες προ της ενάρξεως της ισχύος τους καταστάσεις»  ( 35 ).

55.

Το Δικαστήριο ανέλυσε τη θέση του σχετικά με τη διαχρονική εφαρμογή ουσιαστικών κανόνων ως εξής: «Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι ένας νέος κανόνας δικαίου έχει εφαρμογή από της ενάρξεως ισχύος της πράξεως με την οποία θεσπίζεται και, μολονότι δεν εφαρμόζεται επί των εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς πριν από την έναρξη ισχύος αυτής της πράξεως, εφαρμόζεται εντούτοις αμέσως στα μελλοντικά αποτελέσματα καταστάσεως η οποία γεννήθηκε υπό το κράτος του προγενέστερου νόμου, καθώς και στις νέες έννομες καταστάσεις. Το αντίθετο ισχύει, υπό την επιφύλαξη της αρχής της μη αναδρομικότητας των νομικών πράξεων, μόνο σε περίπτωση που ο νέος αυτός κανόνας συνοδεύεται από ειδικές διατάξεις οι οποίες καθορίζουν συγκεκριμένα τις προϋποθέσεις διαχρονικής εφαρμογής του»  ( 36 ).

56.

Η νομολογία αυτή  ( 37 ) αναγνωρίζει ορισμένες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τις περιστάσεις. Συγκεκριμένα:

–

γενικά, οι διαδικαστικοί κανόνες εφαρμόζονται από την ημερομηνία έναρξης ισχύος τους.

–

Αντιθέτως, οι ουσιαστικοί κανόνες δεν επηρεάζουν τις οριστικώς διαμορφωθείσες πριν από την έναρξη ισχύος τους έννομες θέσεις, εκτός εάν από τη διατύπωση, τον σκοπό ή την οικονομία τους προκύπτει ότι πρέπει να τους αναγνωριστεί τέτοιο αποτέλεσμα  ( 38 ).

–

Μπορεί να γίνει δεκτή ως εξαίρεση από τον κανόνα αυτόν η περίπτωση στην οποία «ρύθμιση της Ένωσης, που είχε ως στόχο τη θέσπιση μιας συνολικής ρύθμισης για την εκ των υστέρων είσπραξη τελωνειακών δασμών, περιελάμβανε τόσο διαδικαστικούς όσο και ουσιαστικούς κανόνες που αποτελούσαν αδιαίρετο σύνολο, οι ειδικές διατάξεις του οποίου δεν δύνανται να εξετάζονται μεμονωμένα ως προς το διαχρονικό τους αποτέλεσμα»  ( 39 ).

57.

Εάν γινόταν δεκτή η προσέγγιση που φαίνεται να προκρίνεται στη διάταξη περί παραπομπής και στις παρατηρήσεις των διαδίκων και των παρεμβαινόντων στην προδικαστική διαδικασία, θα έπρεπε να εξεταστεί ο χαρακτήρας (διαδικαστικός ή ουσιαστικός) των άρθρων του ΕΤΚ τα οποία αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα.

58.

Το αποτέλεσμα της ανάλυσης θα οδηγούσε στη διαπίστωση του ουσιαστικού χαρακτήρα των κανόνων αυτών, λαμβανομένης υπόψη της κρίσης του Δικαστηρίου στην απόφαση Molenbergnatie. Κατά την απόφαση αυτή, το άρθρο 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ πρέπει να θεωρηθεί «ουσιαστική διάταξη»  ( 40 ).

59.

Προκειμένου να χαρακτηρίσει το άρθρο αυτό ως κανόνα ουσιαστικό και όχι διαδικασίας, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη τις συνέπειες της μη γνωστοποίησης (από τις αρχές), εντός προθεσμίας τριών ετών, του ποσού της οφειλής, σε σχέση με τους λόγους απόσβεσης της οφειλής αυτής οι οποίοι απαριθμούνται στο άρθρο 233 του ΚΤΚ: εξ αυτών συνήγαγε ότι, εάν συντρέχουν οι περιστάσεις που προβλέπονται σε αμφότερους τους κανόνες, η τελωνειακή οφειλή «έχει παραγραφεί και, κατά συνέπεια, αποσβεσθεί»  ( 41 ).

60.

Ανεξαρτήτως της (θεωρητικής) άποψης που μπορεί να διατυπωθεί επί των κρίσεων αυτών  ( 42 ), είναι γεγονός ότι το Δικαστήριο επέλεξε να χαρακτηρίσει το άρθρο 221, παράγραφος 3, σε συνδυασμό με το άρθρο 233 του ΚΤΚ ως ουσιαστικό κανόνα.

61.

Ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί να εφαρμοστεί ευχερώς στον αντίστοιχο κανόνα του ΕΤΚ: το άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, σε συνδυασμό με το άρθρο 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ίδιου αυτού κώδικα έχει περιεχόμενο ισοδύναμο με εκείνο του άρθρου 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ.

62.

Ως εκ τούτου, από την εφαρμογή της νομολογίας Molenbergnatie θα προέκυπτε ότι, δεδομένου ότι οι διατάξεις του ΕΚΤ των οποίων ζητείται η ερμηνεία είναι ουσιαστικού χαρακτήρα, δεν θα έπρεπε να εφαρμοστούν σε τελωνειακές οφειλές γεννηθείσες πριν από την έναρξη ισχύος των διατάξεων αυτών.

63.

Όμως, η απαγόρευση εφαρμογής νέων ουσιαστικών κανόνων σε πράξεις προγενέστερες της ημερομηνίας έναρξης της ισχύος τους ισχύει όταν πρόκειται περί «εννόμων καταστάσεων οι οποίες γεννήθηκαν και διαμορφώθηκαν οριστικώς πριν από την έναρξη ισχύος αυτής της πράξεως»  ( 43 ). Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση, στην οποία η προθεσμία παραγραφής είχε ήδη ξεκινήσει.

64.

Όπως ορθώς επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Molenbergnatie η κατάσταση του οφειλέτη είχε διαμορφωθεί οριστικώς. Αντιθέτως, η τελωνειακή οφειλή της Jumbocarry δεν είχε ακόμη «παραγραφεί την 1η Μαΐου 2016»  ( 44 ). Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι «η κατάσταση της Jumbocarry διαφέρει από εκείνη που εξετάζεται στη σκέψη 41 της απόφασης Molenbergnatie»  ( 45 ).

65.

Ειδικότερα, από τα στοιχεία της δικογραφίας συνάγονται τα εξής:

–

η οφειλή της Jumbocarry γεννήθηκε στις 4 Ιουλίου 2013.

–

Κατά τον χρόνο έναρξης της εφαρμογής των άρθρων 103 και 124 του ΕΚΤ –ο οποίος διέφερε από εκείνον της έναρξης ισχύος του ΕΚΤ– (ήτοι, την 1η Μαΐου 2016)  ( 46 ), δεν είχε παρέλθει η τριετής προθεσμία παραγραφής της εν λόγω τελωνειακής οφειλής. Η προθεσμία αυτή θα έληγε στις 4 Ιουλίου 2016, εάν δεν επερχόταν, όπως όντως επήλθε, η αναστολή της δυνάμει της γνωστοποίησης του Inspecteur (την 1η Ιουνίου 2016).

66.

Εν ολίγοις, η έννομη κατάσταση της Jumbocarry, όσον αφορά την παραγραφή της οφειλής της, δεν είχε διαμορφωθεί οριστικώς όταν η ολλανδική διοίκηση επέφερε την αναστολή της τριετούς προθεσμίας, κοινοποιώντας την 1η Ιουνίου de 2016 (σύμφωνα με το άρθρο 22, παράγραφος 6, και το άρθρο 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΤΚ) τους λόγους για τους οποίους είχε την πρόθεση να γνωστοποιήσει την τελωνειακή οφειλή.

67.

Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμώ ότι κανένα στοιχείο δεν εμποδίζει την εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, και του άρθρου 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΕΚΤ. Η απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει, επομένως, να είναι καταφατική.

68.

Υπέρ της λύσης αυτής συνηγορούν τα συγκλίνοντα κριτήρια που απορρέουν από τις αποφάσεις Taricco I και Taricco II. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε αναφερθεί στην πρώτη από τις αποφάσεις αυτές με τις γραπτές παρατηρήσεις του, οι δε διάδικοι και οι παρεμβαίνοντες στην προδικαστική διαδικασία είχαν την ευκαιρία να εκθέσουν τις απόψεις τους σχετικά με τις συνέπειες αμφοτέρων των αποφάσεων, κατόπιν ερώτησης του Δικαστηρίου.

β)

Συνέπειες των αποφάσεων Taricco I και Taricco II στην υπό κρίση υπόθεση

69.

Ένα από τα ζητήματα που απασχολεί παραδοσιακά την ποινική θεωρία είναι αυτό που ανακύπτει από τη επιμήκυνση, μέσω νέου νόμου, των προθεσμιών παραγραφής των αξιόποινων πράξεων πριν από την παρέλευση των προθεσμιών που ίσχυαν κατά τον χρόνο τέλεσης των πράξεων αυτών  ( 47 ).

70.

Η επιμήκυνση αυτή συνεπάγεται δυσχέρειες όταν αναλύεται από την άποψη της γενικής αρχής της απαγόρευσης της τροποποίησης των ποινικών νόμων in peius με αναδρομική ισχύ. Η απαγόρευση αυτή προβλέπεται στο άρθρο 49, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).

71.

Οι δύο διαμετρικά αντίθετες απόψεις επί του ζητήματος αυτού υποστηρίζουν, αντιστοίχως: α) ότι η παραγραφή που ξεκίνησε πριν από την έναρξη ισχύος του νέου νόμου διέπεται από τον προϊσχύσαντα νόμο (tempus regit actum) και β) ότι τίποτε δεν εμποδίζει τον νομοθέτη να επιμηκύνει την προθεσμία παραγραφής, πλην όμως, σε αξιόποινες πράξεις οι οποίες δεν έχουν ακόμη παραγραφεί βάσει του προϊσχύσαντος νόμου, θα εφαρμόζεται μόνον η νέα προθεσμία (διάρκειας μεγαλύτερης από την προϊσχύσασα)  ( 48 ).

72.

Στην απάντηση που έδωσε σε ένα από τα προδικαστικά ερωτήματα στην υπόθεση Taricco I, το Δικαστήριο βασίστηκε στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, η οποία κατοχυρώνει τα δικαιώματα που αντιστοιχούν στα δικαιώματα που προβλέπει το άρθρο 49 του Χάρτη.

73.

Σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «η επιμήκυνση της προθεσμίας παραγραφής και η άμεση εφαρμογή της δεν συνεπάγονται προσβολή των δικαιωμάτων του άρθρου 7 της εν λόγω συμβάσεως, δεδομένου ότι δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η διάταξη αυτή δεν επιτρέπει την επιμήκυνση των προθεσμιών παραγραφής όταν οι αξιόποινες πράξεις δεν έχουν ακόμη παραγραφεί»  ( 49 ).

74.

Στις προτάσεις της στην υπόθεση Taricco I, η γενική εισαγγελέας J. Kokott είχε διατυπώσει την ίδια άποψη: «το χρονικό πλαίσιο εντός του οποίου μπορεί να διωχθεί αξιόποινη πράξη δύναται να μεταβληθεί και μετά από την τέλεσή της εφόσον αυτή δεν έχει ήδη παραγραφεί»  ( 50 ).

75.

Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε στην απόφαση Taricco II, στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι ο εθνικός νομοθέτης μπορεί να «επιμηκύνει την προθεσμία παραγραφής με άμεση εφαρμογή της επιμηκύνσεως αυτής, ακόμη και για αξιόποινες πράξεις που δεν έχουν ακόμη παραγραφεί». Το Δικαστήριο πρόσθεσε ότι η επιμήκυνση αυτή «δεν συνεπάγεται, καταρχήν, παραβίαση της αρχής “ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή χωρίς νόμο” (πρβλ. απόφαση Taricco [I], σκέψη 57 και μνημονευόμενη στη σκέψη αυτή νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου)»  ( 51 ).

76.

Είναι αληθές ότι η εθνική νομοθεσία την οποία αφορούσαν οι αποφάσεις Taricco I και Taricco II διαφέρει από την επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση. Σε εκείνη δεν υπήρχε πραγματικά νέα επιμήκυνση της προθεσμίας παραγραφής των αξιόποινων πράξεων, αλλά μεταγενέστερη μείωση της ανώτατης χρονικής διάρκειας κατά την οποία η προθεσμία αυτή μπορούσε να διακοπεί  ( 52 ), η οποία «εξουδετ[έρωνε] στην πράξη τις χρονικές συνέπειες του λόγου της διακοπής της παραγραφής»  ( 53 ).

77.

Είναι επίσης αληθές ότι, μετά την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο, Ιταλία) στην υπόθεση Taricco II, το Δικαστήριο εξέτασε την επίμαχη νομοθεσία από οπτική διαφορετική από εκείνη που είχε εφαρμόσει στην απόφαση Taricco I:

–

στην απόφαση Taricco I, το Δικαστήριο ανέλυσε την υποχρέωση του ιταλικού δικαστηρίου να μην εφαρμόσει, σε ποινική διαδικασία σχετική με αξιόποινη συμπεριφορά που αφορούσε την είσπραξη του φόρου προστιθέμενης αξίας, ορισμένους εθνικούς κανόνες σχετικούς με τη διακοπή της παραγραφής των αξιόποινων πράξεων οι οποίοι, σε συνδυασμό με τη συνήθη διάρκεια των δικών στο οικείο κράτος μέλος, είχαν στην πράξη ως αποτέλεσμα την ατιμωρησία των δραστών, εις βάρος των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.

–

Στην απόφαση Taricco II, το Δικαστήριο διαφοροποίησε ελαφρώς την κρίση του στην απόφαση Taricco I  ( 54 ), εξετάζοντας την υποχρέωση μη εφαρμογής των εθνικών κανόνων περί παραγραφής [οι οποίοι έχουν, στην Ιταλία, ουσιαστικό χαρακτήρα, κατά το Corte costituzionale (Συνταγματικό Δικαστήριο)]  ( 55 ) σε σχέση με την αρχή «ουδέν έγκλημα, ουδεμία ποινή χωρίς νόμο»  ( 56 ). Το Δικαστήριο αποσαφήνισε, επίσης, τα καθήκοντα του νομοθέτη και του ποινικού δικαστή προκειμένου να διορθωθεί μια κατάσταση στην οποία η εσωτερική έννομη τάξη δεν τηρούσε τις απαιτήσεις που απορρέουν από την ανάγκη προστασίας των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης, με σκοπό την επιβολή κυρώσεων αποτελεσματικού, αναλογικού και αποτρεπτικού χαρακτήρα.

78.

Εντούτοις, οι εμφανείς διαφορές μεταξύ των δύο ως άνω αποφάσεων δεν αφορούν το επίμαχο εν προκειμένω ζήτημα: τη δυνατότητα άμεσης εφαρμογής νέας προθεσμίας παραγραφής, μεγαλύτερης από την προϊσχύσασα, σε πράξεις οι οποίες δεν έχουν ακόμη παραγραφεί.

79.

Επί του συγκεκριμένου αυτού ζητήματος, η κρίση του Δικαστηρίου είναι ίδια σε αμφότερες τις αποφάσεις: η σκέψη 42 της απόφασης Taricco II παραπέμπει ανεπιφύλακτα στο περιεχόμενο της σκέψης 57 της απόφασης Taricco I και, ταυτοχρόνως, στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου που μνημονευόταν στην απόφαση Taricco I.

80.

Επομένως, εάν ένας νέος κανόνας μπορεί να επιμηκύνει την προθεσμία παραγραφής, με άμεση ισχύ, όσον αφορά μη παραγραφείσες ακόμη αξιόποινες πράξεις, θα μπορεί να εφαρμοστεί κατά μείζονα λόγο στην περίπτωση μιας χρονικά περιορισμένης αναστολής της προθεσμίας παραγραφής τελωνειακής οφειλής (η οποία δεν έχει χαρακτήρα κύρωσης) πριν από την παρέλευση των τριών ετών που απαιτούνται για να θεωρηθεί παραγραφείσα κατά την προϊσχύσασα νομοθεσία  ( 57 ).

2.

Δεύτερο προδικαστικό ερώτημα

81.

Η διατύπωση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος είναι ιδιαίτερα συνοπτική. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν, «σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο πρώτο ερώτημα […]», η εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, και του άρθρου 124, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του ΕΤΚ συνάδει προς τις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.

82.

Στην παρέμβασή του στην προδικαστική διαδικασία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστήριξε ότι, με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο «φαίνεται» να θέτει εμμέσως υπό αμφισβήτηση το κύρος των δύο άρθρων του ΕΤΚ τα οποία αφορά το πρώτο προδικαστικό ερώτημα  ( 58 ).

83.

Δεν θεωρώ, εντούτοις, ότι από την ερμηνεία της διατάξεως περί παραπομπής μπορεί να συναχθεί ότι με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα διατυπώνονται αμφιβολίες όσον αφορά το κύρος των εν λόγω κανόνων του δικαίου της Ένωσης. Το αιτούν δικαστήριο δεν τρέφει αμφιβολίες όσον αφορά το κύρος in abstracto των κανόνων αυτών, αλλά όσον αφορά τη διαχρονική εφαρμογή τους σε συγκεκριμένη περίπτωση. Στο τέλος της διατάξεως περί παραπομπής γίνεται μεν μνεία σε μη εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, του ΕΚΤ, πλην όμως αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο των ιδιαίτερων περιστάσεων της υπόθεσης.

84.

Το αιτούν δικαστήριο δικαιολογεί την επίκληση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, καθώς «θα μπορούσε να υποστηριχθεί» ότι, κατά την ημερομηνία γένεσης της τελωνειακής οφειλής (4 Ιουλίου 2013), «δεν ήταν σαφές και προβλέψιμο για τον ενδιαφερόμενο ότι επρόκειτο να τροποποιηθούν οι τελωνειακές διατάξεις για την είσπραξη και για την παραγραφή […]»  ( 59 ).

85.

Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο αναγνωρίζει ότι, με τη θέσπιση του άρθρου 22, παράγραφος 6, και του άρθρου 29 του ΕΤΚ, ο νομοθέτης της Ένωσης ενίσχυσε την έννομη θέση του οφειλέτη, παρέχοντας σε αυτόν χρονικό διάστημα για να εκθέσει την άποψή του  ( 60 ). Η σύνδεση των κανόνων αυτών με την αναστολή της προθεσμίας παραγραφής, κατά το χρονικό διάστημα που παρέχεται στον οφειλέτη για να εκφράσει την άποψή του, δεν συνεπάγεται επιδείνωση της κατάστασης του οφειλέτη τέτοια ώστε να πρέπει να οδηγήσει σε μη εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, του ΕΤΚ  ( 61 ).

86.

Κατά πάγια νομολογία, «η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιβάλλει οι κανόνες δικαίου να είναι σαφείς και ακριβείς και τα αποτελέσματά τους προβλέψιμα, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να μπορούν να καθορίζουν αναλόγως τη συμπεριφορά τους στις έννομες καταστάσεις και σχέσεις που διέπονται από την έννομη τάξη της Ένωσης»  ( 62 ).

87.

Όσον αφορά το δικαίωμα επίκλησης της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι «αποτελεί απόρροια της αρχής της ασφάλειας δικαίου […], αναγνωρίζεται [δε] σε κάθε ιδιώτη ευρισκόμενο σε κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι η διοίκηση […] του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες. Αποτελούν διαβεβαιώσεις ικανές να δημιουργήσουν τέτοιες προσδοκίες οι ακριβείς, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες πληροφορίες που προέρχονται από έγκριτες και αξιόπιστες πηγές […]. Αντιθέτως, κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί παραβίαση της αρχής αυτής εάν η διοίκηση δεν του έχει δώσει συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις»  ( 63 ).

88.

Επομένως, πρώτον, καμία από τις αρχές αυτές δεν συνεπάγεται την υποχρέωση διατήρησης της έννομης τάξης διαχρονικά αμετάβλητης. Επιπλέον, η προσδοκία μη μεταβολής της νομοθεσίας θα ήταν μη ρεαλιστική σε έναν τομέα όπως ο τελωνειακός, ο οποίος απαιτεί συνεχείς προσαρμογές  ( 64 ). Απόδειξη τούτου συνιστούν οι διαδοχικές τροποποιήσεις του ΚΤΚ, από την έκδοσή του το 1992 έως την κατάργησή του με τον κανονισμό 952/2013. Η έκδοση του ΕΤΚ υπαγορεύθηκε από την ανάγκη «να λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη του ενωσιακού δικαίου»  ( 65 ).

89.

Δεύτερον, όσον αφορά την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης υπό την προεκτεθείσα έννοια, κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η ολλανδική διοίκηση έδωσε στην Jumbocarry «συγκεκριμένες διαβεβαιώσεις» σχετικά με την είσπραξη της τελωνειακής οφειλής οποτεδήποτε.

90.

Τρίτον, η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν αποκλείει την ανάγκη ερμηνείας των κανόνων, όταν το περιεχόμενό τους συνεπάγεται ερμηνευτικές δυσχέρειες οι οποίες δημιουργούν αμφιβολίες στα πρόσωπα τα οποία αφορούν οι κανόνες αυτοί ή στα πρόσωπα που πρέπει να τους εφαρμόσουν: για την άρση αυτών ακριβώς των αμφιβολιών θεσπίστηκε ο μηχανισμός δικαστικής συνεργασίας που προβλέπεται στο άρθρο 267 ΣΛΕΕ.

91.

Τέταρτον, η θέσπιση του νέου άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΤΚ δεν συνεπάγεται στην πραγματικότητα οποιαδήποτε αλλαγή σε σχέση με την προϊσχύσασα κανονιστική κατάσταση. Ανταποκρίνεται μάλλον στην αναγκαιότητα επιβεβαίωσης μιας υποχρέωσης των διοικητικών αρχών, η οποία υφίστατο ήδη στον ΚΤΚ, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου  ( 66 ), και της οποίας η κανονιστική εφαρμογή απέκειτο στον εθνικό νομοθέτη, επειδή δεν υπήρχε συναφώς ειδική πρόβλεψη εκ μέρους του νομοθέτη της Ένωσης.

92.

Στην υπό κρίση υπόθεση δεν μπορεί να γίνει λόγος για δικαίωμα του οφειλέτη σε αυτόματη και αναπόφευκτη απόσβεση της τελωνειακής οφειλής τρία έτη μετά τη γένεσή της, αλλά για προσδοκία τέτοιας απόσβεσης, μεταξύ άλλων βάσει των κανόνων του ΚΤΚ που ίσχυαν κατά τον χρόνο γένεσης της οφειλής αυτής.

93.

Επαναλαμβάνω ότι ο οφειλέτης δεν είχε το δικαίωμα αυτό, αλλά μόνον την προσδοκία να επιτύχει την παραγραφή κατόπιν παρέλευσης της τριετούς προθεσμίας και εφόσον αυτή δεν αναστελλόταν, κάτι το οποίο μπορούσε να συμβεί, είτε λόγω άσκησης προσφυγής είτε λόγω διοικητικής ενέργειας με σκοπό τη κοινοποίηση της πρόθεσης είσπραξης της τελωνειακής οφειλής, πριν από την έκδοση της σχετικής απόφασης.

94.

Όπως εξέθεσε η Ολλανδική Κυβέρνηση  ( 67 ), ο χρόνος απόσβεσης της τελωνειακής οφειλής δεν μπορούσε να καθοριστεί εκ των προτέρων με απόλυτη βεβαιότητα ενόσω ίσχυε ο ΚΤΚ, δεδομένου ότι το ενδεχόμενο αναστολής της τριετούς προθεσμίας προβλεπόταν στο άρθρο 221, παράγραφος 3, του ΚΤΚ, σε περίπτωση άσκησης προσφυγής βάσει του άρθρου 243  ( 68 ).

95.

Η ερμηνεία του εν λόγω άρθρου 221, παράγραφος 3, από το Δικαστήριο μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι, και υπό το κράτος του ΚΤΚ, η κοινοποίηση της διοίκησης διέκοπτε (με τις αντίστοιχες συνέπειες για την παραγραφή) την τριετή προθεσμία γνωστοποίησης της τελωνειακής οφειλής  ( 69 ).

96.

Πέμπτον, όπως ορθώς υπογραμμίζει το αιτούν δικαστήριο, η παράταση της προθεσμίας παραγραφής, μέσω της αναστολής η οποία είναι εγγενής στη γνωστοποίηση που πραγματοποιείται βάσει του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΤΚ, συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα που παρέχεται στον οφειλέτη να εκφράσει την άποψή του προτού η τελωνειακή αρχή εκδώσει απόφαση βλαπτική για τα συμφέροντά του.

97.

Ο κανόνας αυτός επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος ακρόασης του οφειλέτη και της προστασίας του οικονομικού συμφέροντος της Ένωσης. Εξάλλου, η αναγκαιότητα της ισορροπίας αυτής δεν αποτελεί καινοτομία του ΕΤΚ, η δε λογική της αναστολής της προθεσμίας παραγραφής λόγω της γνωστοποίησης της διοίκησης προϋπήρχε.

98.

Έκτον, ακόμη και αν η παράταση της προθεσμίας παραγραφής θα μπορούσε, λόγω των ανασταλτικών αποτελεσμάτων της γνωστοποίησης στον οφειλέτη, να χαρακτηριστεί «καινοτομία» σε σχέση με το καθεστώς του ΚΤΚ που ίσχυε στις 4 Ιουλίου 2013 (ημερομηνία γένεσης της οφειλής της Jumbocarry), η άμεση εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΤΚ από 1ης Μαΐου 2016 δεν θα έθιγε την ασφάλεια δικαίου, από την άποψη της βεβαιότητας όσον αφορά την εφαρμοστέα νομοθεσία.

99.

Κάθε επιμελής επιχειρηματίας μπορούσε να γνωρίζει την ερμηνεία του Δικαστηρίου όσον αφορά τη διαχρονική εφαρμογή των διαδικαστικών κανόνων, καθώς και των ουσιαστικών κανόνων, σε σχέση με τα μελλοντικά αποτελέσματα μη διαμορφωμένων έννομων καταστάσεων. Στον τελωνειακό τομέα, η πάγια αυτή νομολογία ανατρέχει στο 1981  ( 70 ).

100.

Τέλος, η άμεση εφαρμογή του άρθρου 103, παράγραφος 3, initio και στοιχείο βʹ, του ΕΤΚ καθιστά δυνατή την ίση μεταχείριση των εισαγωγέων των οποίων η οφειλή δεν είχε αποσβεστεί λόγω παραγραφής κατά την ημερομηνία πλήρους εφαρμογής του ΕΤΚ, ανεξαρτήτως του χρόνου γένεσής της. Από 1ης Μαΐου 2016 όλοι έχουν δικαίωμα ακρόασης στην περίπτωση που προβλέπεται από το άρθρο 22, παράγραφος 6, του ΕΚΤ, κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, υπολογιζόμενο με τον ίδιο τρόπο.

V.

Πρόταση

101.

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα του Hoge Raad der Nederlanden (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Κάτω Χώρες) ως εξής: