1.

Fl-1992, il-leġiżlatur Komunitarju ddeċieda li jiġbor f’test wieħed id-dispożizzjonijiet tad-dritt doganali li sa dak il-mument kienu mifruxa. Ir-riżultat ġie kkonkretizzat bir-Regolament (KEE) Nru 2913/92, li waqqaf il-“Kodiċi Doganali tal-Komunità” (iktar ’il quddiem il-“KDK”)  ( 2 ).

2.

Il-KDK ġarrab emendi sussegwenti, sakemm ir-Regolament (UE) Nru 952/2013  ( 3 ), li stabbilixxa l-Kodiċi Doganali tal-Unjoni (iktar ’il quddiem il-“KDU”), irrevokah.

3.

Skont l-Artikolu 288 tal-KDU, uħud mid-dispożizzjonijiet tiegħu huma applikabbli mit‑30 ta’ Ottubru 2013, filwaqt li oħrajn huma applikabbli biss mill‑1 ta’ Mejju 2016  ( 4 ). Fost dawn tal-aħħar hemm l-Artikoli 103 u 124 tal-KDU, rispettivament dwar is-sospensjoni tat-terminu għan-notifika tad-dejn doganali u dwar l-estinzjoni tiegħu.

4.

Il-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) ressqet talba għal deċiżjoni preliminari quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja sabiex din tinterpreta l-Artikolu 103(3)(b), u l-Artikolu 124(1)(a) tal-KDU.

5.

Permezz tad-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk dispożizzjoni tal-KDU tistax tissospendi t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ dejn doganali waqt li dan it-terminu jkun għadu pendenti, b’tali mod li tiġi estiża, ulterjorment mid-data li fiha dan id-dejn ikun preskritt taħt il-KDK, id-data li fiha l-awtoritajiet doganali setgħu jinnotifikawh (u jirkuprawh).

I.

Id-dritt tal-Unjoni

A.

Il-Kodiċi Doganali Komunitarju (KDK)

6.

L-Artikolu 221(1), (3) u (4) jipprovdi:

B.

Il-Kodiċi Doganali tal-Unjoni

7.

L-Artikolu 22(6) jipprovdi:

8.

L-Artikolu 29 jistabbilixxi li:

9.

L-Artikolu 103(1) u (3)(b), jipprevedi:

10.

Skont l-Artikolu 124(1)(a):

11.

L-Artikolu 288 jipprovdi li:

C.

Ir-Regolament Delegat (UE) Nru 2015/2446  ( 5 )

12.

L-Artikolu 8(1) jipprovdi li:

II.

Il-fatti, il-kawża u d-domandi preliminari

13.

Jumbocarry Trading GmbH (iktar ’il quddiem “Jumbocarry”) hija kumpannija li għandha s-sede tagħha fil-Ġermanja. Fl‑4 ta’ Lulju 2013, hija ppreżentat fil-Pajjiżi l-Baxxi dikjarazzjonijiet ta’ rilaxx għal ċirkulazzjoni libera ta’ lott ta’ biċċiet tal-porċellana. Fid-dikjarazzjonijiet indikat lill-Bangladexx bħala l-pajjiż ta’ oriġini tal-biċċiet, b’tali mod li ġiet applikata rata preferenzjali ta’ dazji doganali ta’ żero fil-mija.

14.

Fl‑1 ta’ Ġunju 2016, wara li qies li ċ-ċertifikat ta’ oriġini tal-merkanzija kien falz, l-Inspecteur van de Belastingdienst (l-Ispettur tal-Amministrazzjoni Fiskali; iktar ’il quddiem l-“Inspecteur”) informa bil-miktub lil Jumbocarry li huwa xtaq jipproċedi għall-irkupru a posteriori tad-dazji doganali, bir-rata normali ta’ 12 %. F’din l-istess ittra, hija ngħatat il-possibbiltà li tressaq l-osservazzjonijiet tagħha f’terminu ta’ 30 jum.

15.

Fit‑18 ta’ Lulju 2016, l-Amministrazzjoni nnotifikat lil Jumbocarry ordni ta’ ħlas tad-dejn doganali.

16.

Jumbocarry appellat minn din id-deċiżjoni quddiem ir-rechtbank Noord-Holland (il-Qorti Distrettwali ta’ Noord-Holland, il-Pajjiżi l-Baxxi), li ddeċidiet favuriha minħabba li d-dejn doganali kien diġà preskritt peress li kienu għaddew tliet snin mit-tnissil tiegħu (l‑4 ta’ Lulju 2013).

17.

L-Inspecteur appella mis-sentenza tal-ewwel istanza quddiem il-Gerechtshof Amsterdam (il-Qorti tal-Appell ta’ Amsterdam, il-Pajjiżi l-Baxxi), li ċaħdet l-appell tiegħu permezz ta’ sentenza tas‑27 ta’ Frar 2018.

18.

L-iStaatssecretaris van Financiën (is-Segretarju tal-Istat għall-Finanzi, il-Pajjiżi l-Baxxi) appella fil-kassazzjoni quddiem il-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) li, peress li kellha dubji dwar l-effetti ratione temporis ta’ ċerti regoli tal-KDU, ressqet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja dawn id-domandi preliminari:

III.

Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

19.

Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari tressaq quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fis‑27 ta’ Jannar 2020.

20.

Tressqu osservazzjonijiet bil-miktub minn Jumbocarry, mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi, mill-Kummissjoni, mill-Kunsill u mill-Parlament.

21.

Il-Qorti tal-Ġustizzja indirizzat lill-partijiet u lill-intervenjenti fid-deċiżjoni preliminari xi mistoqsijiet għal tweġiba bil-miktub  ( 6 ) dwar:

–

L-eventwali inċidenza f’din it-tilwima tat-tagħlim li jirriżulta mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tal‑5 ta’ Diċembru 2017, M.A.S. u M.B., b’mod partikolari mill-punt 42 tagħha  ( 7 ).

–

Il-klassifikazzjoni tad-dejn doganali kkontestat bħala riżultat ta’ att li jista’ jagħti lok għal proċeduri kriminali fil-mument meta dan ikun sar, b’riferiment għas-sentenza tad‑19 ta’ Ottubru 2017, A  ( 8 ) (punti 54 sa 62).

–

L-analoġija tal-komunikazzjoni prevista fl-Artikolu 22(6), fir-rigward tal-Artikolu 29 tal-KDU, ma’ dik imsemmija fl-Artikolu 221(3) tal-KDK, li tinterrompi t-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin skont is-sentenza tal‑10 ta’ Lulju 2019, CEVA Freight Holland  ( 9 ) (punti 43, 45, 46 u 48).

IV.

Analiżi

A.

Preċiżazzjonijiet preliminari

22.

Qabel ma nittratta r-risposta lill-Hoge Raad der Nederlanden, ser nagħmel xi preċiżazzjonijiet dwar il-mistoqsijiet li l-Qorti tal-Ġustizzja għamlet lill-partijiet u lill-intervenjenti fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari.

23.

Dawn il-mistoqsijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja ma jqiegħdux f’dubju l-fatti deskritti fid-deċiżjoni tar-rinviju  ( 10 ). Għall-kuntrarju, jekk nassumuhom, il-qorti a quo tkun tista’ tingħata perspettiva tad-dritt tal-Unjoni li ma tikkoinċidix eżattament ma’ dik indirizzata minnha.

24.

Xejn ma jipprekludi lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tagħti lill-qorti nazzjonali indikazzjonijiet, ibbażati fuq il-proċess tal-kawża u fuq l-osservazzjonijiet sottomessi lilha, dwar aspetti li ma ġewx indirizzati fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, jekk tikkunsidrahom rilevanti sabiex ittejjeb il-kollaborazzjoni tagħha mal-qorti tar-rinviju.

1.

Klassifikazzjoni tal-att li minnu jirriżulta d-dejn doganali u l-konsegwenzi tiegħu fuq it-terminu ta’ preskrizzjoni

25.

Skont l-Artikolu 221(4) tal-KDK, “[f]ejn id-dejn mad-dwana huwa riżultat ta’ att li, fiż-żmien li kien kommess, kien jista’ jwassal għal proċedimenti kriminali tal-qorti, l-ammont jista’, skond il-kondizzjonijiet preskritti fid-dispożizzjonijiet fis-seħħ, jiġi komunikat lid-debitur wara li jgħaddi l-perijodu ta’ tliet snin [minn meta ġie fis-seħħ id-dejn]”.

26.

Minkejja li din id-dispożizzjoni jew paragrafi oħra tal-istess Artikolu 221 tal-KDK ma kinux jużaw it-terminu preskrizzjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li t-terminu ta’ tliet snin li jirreferu għalih kien, proprjament, terminu ta’ preskrizzjoni tad-dejn doganali  ( 11 ).

27.

Għaldaqstant, “skont ġurisprudenza stabbilita, l-ewwel sentenza tal-Artikolu 221(3) tal-[KDK] tistipula regola ta’ preskrizzjoni li tipprovdi li l-komunikazzjoni tal-ammont tad-dazji tal-importazzjoni jew tad-dazji għall-importazzjoni dovuti ma tistax issir wara li jkun skada t-terminu ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mid-data li fiha jinħoloq id-dejn doganali”  ( 12 ).

28.

Għalhekk, skont l-imsemmi Artikolu 221(4) tal-KDK, it-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dejn doganali stabbilit minn dan il-kodiċi ma jkunx limitat għal tliet snin, meta d-dejn “huwa riżultat ta’ att li […] jista’ jwassal għal proċedimenti kriminali tal-qorti”.

29.

Huwa b’dan il-mod li l-Qorti tal-Ġustizzja evalwat dan f’kawża fejn il-merkanzija kienet ġiet irrilaxxata għal ċirkulazzjoni libera b’mod illegali, wara li saret dikjarazzjoni doganali bbażata fuq informazzjoni falza  ( 13 ).

30.

Għall-Qorti tal-Ġustizzja, minkejja li r-rilaxx għaċ-ċirkulazzjoni libera jikkostitwixxi wieħed mill-fatti li jagħtu lok għad-dejn doganali ta’ -importazzjoni elenkati fl-Artikolu 201(1) tal-KDK, “din il-kunsiderazzjoni ma timplikax li tali dejn ma ‘jirriżultax’ fis-sens tal-Artikolu 221(4) tal-Kodiċi Doganali, minn atti bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali”  ( 14 ).

31.

Għalhekk, it-terminu previst fl-Artikolu 221(3) tal-KDK seta’ jeċċedi tliet snin meta l-fatti li taw lok għad-dejn doganali kienu suġġetti għal proċedimenti kriminali tal-qorti  ( 15 ).

32.

Din l-istess regola, b’varjanti żgħar, tinsab fl-Artikolu 103(2) tal-KDU  ( 16 ). Bis-saħħa tagħha, jekk id-dejn doganali jitnissel minn sors ta’ att li jista’ jagħti lok għal proċeduri ġudizzjarji kriminali, it-terminu għan-notifika jista’ jestendi sa minimu ta’ ħames snin u sa massimu ta’ għaxar snin.

33.

Il-qorti tar-rinviju tista’, għalhekk, sa fejn ir-regoli proċedurali tagħha jippermettulha  ( 17 ), tiddetermina jekk, f’dan il-każ, is-sitwazzjoni hijiex analoga għal dik eżaminata fis-sentenza A.

34.

Kollox jidher li jindika li dan huwa l-każ, ladarba, skont id-deċiżjoni tar-rinviju, fil-komunikazzjoni indirizzata lil Jumbocarry fl‑1 ta’ Ġunju 2016, l-Inspecteur kellu dubji dwar l-oriġini vera tal-merkanzija ddikjarata u afferma l-falsità  ( 18 ) taċ-ċertifikat ta’ oriġini.

35.

Jekk il-qorti a quo tikkorrobora l-fatt li l-att li jagħti lok għad-dejn doganali ta’ Jumbocarry kien suġġett għal proċeduri ġudizzjarji, dan id-dejn, imnissel fl‑4 ta’ Lulju 2013, ma tkunx intemmet, bi preskrizzjoni, la fl‑1 ta’ Ġunju 2016 (data tal-komunikazzjoni tal-Inspecteur) u lanqas fit‑8 ta’ Lulju 2016 (data tal-ordni ta’ ħlas).

36.

F’dan il-kuntest, ma hemmx ħtieġa li tiġi indirizzata l-analiżi tal-effett li, skont il-KDK jew il-KDU, kellhom l-atti li ssospendew, fis-sena 2016, it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin tad-dejn doganali. Nirrepeti – dan it-terminu ta’ tliet snin ma jkunx dak applikabbli f’dan il-każ.

2.

Komunikazzjoni lid-debitur fil-KDK

37.

Il-komunikazzjoni lid-debitur tal-ammont tad-dazji doganali, ikkalkolat mill-awtoritajiet doganali mill-mument li kellhom l-elementi indispensabbli għad-dispożizzjoni  ( 19 ), kellha ssir skont “proċeduri xierqa” u f’terminu massimu ta’ tliet snin li jibda jiddekorri mit-tnissil ta’ dan id-dejn skont l-Artikolu 221(1) u (3) tal-KDK.

38.

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fuq din il-komunikazzjoni billi fissret, fir-rigward tal-forma u tal-kontenut tagħha, li “[…] huma l-awtoritajiet kompetenti ta’ l-Istat li għandhom jiggarantixxu komunikazzjoni li tippermetti li l-persuna responsabbli għall-ħlas tad-dejn doganali tkun mgħarrfa kif jixraq bid-drittijiet tagħha”  ( 20 ). Min-naħa l-oħra, ma kienx indispensabbli li hija tikkonforma ruħha ma’ regoli proċedurali speċifiċi  ( 21 ).

39.

Fir-rigward tal-effetti tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-komunikazzjoni lid-debitur […], li twassal, konformement mal-Artikolu 221(3) tal-[KDK], għall-interruzzjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni” li fl-iskadenza tiegħu d-dejn doganali jiġi estint  ( 22 ).

40.

Il-“komunikazzjonijiet” imsemmija, minn naħa, mill-Artikolu 221(1) u (3) tal-KDK u, min-naħa l-oħra, mill-Artikoli 22(6) u 103(3)(b) tal-KDU għandhom punti ta’ konnessjoni notevoli. Filwaqt li ma jikkoinċidux fl-elementi kollha tagħhom  ( 23 ) dawn jistgħu, f’ċerti ċirkustanzi, jitqiesu li huma atti amministrattivi li għandhom kontenut ekwivalenti, jekk wieħed jadotta l-approċċ li l-Qorti tal-Ġustizzja użat fl-interpretazzjoni tal-ewwel wieħed minn dawn l-artikoli.

41.

Il-KDK ma pprevediex, b’mod espress, li jiġu żvelati lid-debitur, qabel l-adozzjoni tiegħu, id-deċiżjonijiet amministrattivi sfavorevoli għall-interessi tiegħu. Kif diġà esponejt, dan kien jillimita ruħu jtenni li l-Amministrazzjoni kellha tinforma lid-debitur, skont modalitajiet xierqa, bl-ammont tad-dazji, qabel l-iskadenza tat-terminu ta’ tliet snin mit-tnissil tad-dejn doganali.

42.

Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-komunikazzjoni minn qabel kienet obbligatorja taħt ir-regola tal-KDK  ( 24 ), peress li din kienet tagħti lid-debitur l-okkażjoni li jinstema’ u, fl-istess ħin, iffaċilitat “li l-awtorità kompetenti tkun f’pożizzjoni li tieħu inkunsiderazzjoni b’mod effettiv l-elementi rilevanti kollha”  ( 25 ). Kif diġà fakkart, din il-komunikazzjoni “tinterrompi” it-terminu ta’ preskrizzjoni tad-dejn doganali  ( 26 ).

43.

Peress li l-KDK ma jipprovdix espressament l-obbligu ta’ komunikazzjoni minn qabel lid-debitur, huwa lanqas ma kien jikkontempla aspetti oħra relatati miegħu, bħall-mezzi sabiex jiġu ppreżentati osservazzjonijiet jew it-terminu sabiex jiġu ppreżentati. Dawn l-estremi kienu jikkorrispondu għad-dritt nazzjonali, fl-osservanza tal-prinċipji ta’ effettività u ta’ ekwivalenza.

44.

Il-KDU jirregola, diġà b’mod espliċitu, il-komunikazzjoni lid-debitur sabiex ikun jista’ jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu insostenn tal-interessi tiegħu  ( 27 ). F’konformità mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-KDK (u, b’ċertu mod, bħala kontropunt għar-rikonoxximent tad-drittijiet tad-difiża)  ( 28 ), l-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU jagħti lil dan l-att tal-Amministrazzjoni l-possibbiltà ta’ sospensjoni tat-terminu ta’ tliet snin għan-notifika tad-dejn, li d-dies a quo tiegħu jikkoinċidi mal-mument tat-tnissil tiegħu. Is-sospensjoni ddum sa tmiem il-perijodu li matulu d-debitur ikollu l-opportunità li jagħmel osservazzjonijiet  ( 29 ), minn dakinhar jibda jiddekorri t-terminu.

45.

Fi kliem ieħor, is-sospensjoni prevista fl-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU żżid tletin jum għat-tliet snin li, kkalkolati minn meta jiġi mnissel id-dejn doganali, jistabbilixxu l-limitu ta’ żmien għan-notifika ta’ dan tal-aħħar. Għalhekk, fir-realtà, issir estensjoni (limitata ħafna fiż-żmien) tat-terminu ta’ preskrizzjoni estintiv tad-dritt tal-Amministrazzjoni li tillikwida d-dejn doganali  ( 30 ).

46.

F’din il-kawża, skont il-qorti tar-rinviju, l-Inspecteur bagħat il-komunikazzjoni lil Jumbocarry, fl‑1 ta’ Ġunju 2016, sabiex jinformaha li kellu l-intenzjoni jirkupra d-dejn doganali a posteriori, billi ffissa rata ta’ 12 % għall-ħlas tagħha, u taha tletin jum sabiex tispjega l-opinjoni tagħha.

47.

Kieku din kienet is-sekwenza tal-fatti, l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza ċċitata iktar ’il fuq tista’ twassal lill-qorti tar-rinviju sabiex tibbilanċja żewġ fatturi rilevanti għat-tilwima:

–

L-ewwel wieħed huwa li l-komunikazzjoni b’dan il-kontenut setgħet tkun kapaċi li tipprovdi lid-debitur informazzjoni adegwata u li tippermettilu jiddefendi d-drittijiet tiegħu b’għarfien sħiħ tal-kawża, fis-sens li bih is-sentenza Molenbergnatie interpretat l-Artikolu 221(3) tal-KDK  ( 31 ).

–

It-tieni wieħed huwa li din il-komunikazzjoni kienet twassal, ukoll b’applikazzjoni tal-Artikolu 221(3) tal-KDK, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja  ( 32 ), għall-interruzzjoni (jew is-sospensjoni) tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin, li jibda jiddekorri mit-tnissil tad-dejn doganali.

48.

It-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin kien, għalhekk, ġie sospiż (jew eventwalment interrott), kien x’kien il-kodiċi doganali applikabbli (KDK jew KDU), fid-dawl tal-komunikazzjoni tal-Inspecteur lil Jumbocarry, effetwata fl‑1 ta’ Ġunju 2016, jiġifieri qabel l-iskadenza ta’ tliet snin mill‑4 ta’ Lulju 2013, id-data li fiha tnissel l-imsemmi dejn.

49.

Fuq dan l-istess punt, peress li s-sospensjoni tat-terminu damet sa tmiem il-perijodu mogħti lid-debitur biex jippreżenta l-osservazzjonijiet tiegħu, huwa probabbli li  ( 33 ), l-jum (18 ta’ Lulju 2016) li fih Jumbocarry ġiet innotifikata bl-ordni ta’ ħlas kienu għadhom ma skadewx, inkluż taħt il-KDK, it-tliet snin (flimkien mal-perijodu ta’ sospensjoni) ta’ preskrizzjoni li mad-dekorriment tagħhom id-dejn doganali jintemm.

B.

Sussidjarjament, fuq id-domandi preliminari

50.

Fi kwalunkwe każ, ser nipproponi risposta għad-domandi preliminari fil-każ li, wara l-analiżi taż-żewġ elementi tas-sentenza esposti iktar ’il fuq  ( 34 ), il-qorti a quo kellha l-intenzjoni tkompli tispjega l-interpretazzjoni tar-regoli tad-dritt tal-Unjoni relatati magħhom.

1.

L-ewwel domanda

51.

Il-qorti tar-rinviju tesprimi d-dubji tagħha dwar l-effetti ratione temporis ta’ żewġ regoli tal-KDU li, skont l-Artikolu 288(2) tiegħu, japplikaw mill‑1 ta’ Mejju 2016:

–

L-ewwel waħda tikkonċerna l-preskrizzjoni tad-dejn doganali (l-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU).

–

It-tieni waħda tirrigwarda l-estinzjoni ta’ dan l-istess dejn (l-Artikolu 124(1)(a) tal-KDU) meta d-debitur ma jkunx jista’ jiġi nnotifikat iktar skont l-Artikolu 103 tal-KDU.

52.

Ir-raġunamenti tal-qorti tar-rinviju, kif ukoll l-allegazzjonijiet tal-partijiet u tal-intervenjenti fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari, kienu orjentati fuq il-klassifikazzjoni tad-dispożizzjonijiet kontenzjużi bħala regoli proċedurali jew sostantivi. Jiena ma nsibx inkonvenjent li nibda l-analiżi tiegħi minn din il-perspettiva.

a)

In-natura proċedurali jew sostantiva tar-regoli applikabbli u l-effetti tagħhom f’din il-kawża

53.

Il-partijiet u l-intervenjenti fil-kawża jirreferu għall-ġurisprudenza klassika tal-Qorti tal-Ġustizzja li, meta tiddeċiedi dwar l-effett ratione temporis ta’ regoli ġodda, kemm fuq sitwazzjonijiet li jkunu għadhom fis-seħħ, kif ukoll fuq sitwazzjonijiet li jkunu diġà definittivament ikkonsolidati, tiddistingwi skont jekk dawn humiex regoli proċedurali jew regoli sostantivi (jew materjali).

54.

Skont din il-ġurisprudenza, “ir-regoli tal-proċedura huma ġeneralment meqjusa applikabbli għall-kawżi kollha li jkunu pendenti meta dawn jidħlu fis-seħħ, bil-kontra tar-regoli sostantivi li ġeneralment jiġu interpretati li ma japplikawx, bħala prinċipju, għal sitwazzjonijiet li ġraw qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom”  ( 35 ).

55.

Il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat fid-dettall id-duttrina tagħha rilevanti għall-applikazzjoni ratione temporis fir-regoli sostantivi kif ġej: “regola ta’ dritt ġdida tapplika sa mid-dħul fis-seħħ tal-att li jistabbilixxiha u […], għalkemm ma tapplikax għas-sitwazzjonijiet legali li tnisslu u ġew definittivament konklużi qabel dan id-dħul fis-seħħ, hija tapplika immedjatament għall-effetti futuri ta’ sitwazzjoni li bdiet taħt il-liġi l-antika kif ukoll għas-sitwazzjonijiet legali ġodda. Dan ikun differenti, u suġġett għall-prinċipju ta’ nuqqas ta’ retroattività tal-atti legali, jekk ir-regola l-ġdida jkollha magħha dispożizzjonijiet speċifiċi li jiddeterminaw, b’mod partikolari, il-kundizzjonijiet għall-applikazzjoni ratione temporis tagħha”  ( 36 ).

56.

Din il-ġurisprudenza  ( 37 ) taċċetta ċerti sfumaturi skont iċ-ċirkustanzi. Għalhekk:

–

Ir-regoli proċedurali huma, ġeneralment, applikabbli mill-jum li fih jidħlu fis-seħħ.

–

Min-naħa tagħhom, ir-regoli sostantivi jaffettwaw il-pożizzjonijiet ġuridiċi definittivament ikkonsolidati qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom biss jekk jirriżulta mit-termini, mill-għanijiet u mis-sistema tagħhom li tali effett għandu jiġi attribwit lilhom  ( 38 ).

–

L-eċċezzjoni għal din ir-regola tista’ tiġi aċċettata bħala l-ipoteżi li fiha “leġiżlazzjoni tal-Unjoni, li hija intiża sabiex tistabbilixxi korp ta’ regoli għall-irkupru a posteriori tad-dazji tad-dwana, kien fiha kemm regoli ta’ proċedura kemm regoli sostantivi li kienu jifformaw ħaġa waħda inseparabbli li d-dispożizzjonijiet speċifiċi tagħhom ma setgħux jiġu kkunsidrati b’mod iżolat f’dak li jirrigwarda l-effett ratione temporis tagħhom”  ( 39 ).

57.

Jekk jiġi aċċettat l-approċċ meħud fid-deċiżjoni tar-rinviju u fl-osservazzjonijiet tal-partijiet u tal-intervenjenti fil-kawża preliminari, għandha tiġi analizzata n-natura (proċedurali jew sostantiva) tal-artikoli tal-KDU li dwarhom tirrigwarda l-ewwel domanda.

58.

Ir-riżultat ta’ din l-analiżi jkun favorevoli għall-konstatazzjoni tan-natura sostantiva ta’ dawn id-dispożizzjonijiet, jekk wieħed iżomm ma’ dak li l-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet fis-sentenza Molenbergnatie. Skont din is-sentenza, l-Artikolu 221(3) tal-KDK għandu “jiġi kkunsidrat […] bħala li huwa dispożizzjoni sostantiva”  ( 40 ).

59.

Sabiex tikkwalifika dan l-artikolu bħala regola sostantiva, u mhux proċedurali, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat l-effetti tan-nuqqas ta’ komunikazzjoni (mill-awtoritajiet), fit-terminu ta’ tliet snin, tal-ammont tad-dejn b’rabta mal-motivi ta’ estinzjoni ta’ dan id-dejn elenkati fl-Artikolu 233 tal-KDK: li minnhom iddeduċiet li, jekk jiġu ssodisfatti ċ-ċirkustanzi previsti fiż-żewġ dispożizzjonijiet, id-dejn doganali “jiġi preskritt u għaldaqstant estint”  ( 41 ).

60.

Tkun xi tkun l-opinjoni (duttrinali) li tista’ tiġi espressa fuq dawn l-affermazzjonijet  ( 42 ), il-verità hija li l-Qorti tal-Ġustizzja għażlet li tikkwalifika l-Artikolu 221(3), moqri flimkien mal-Artikolu 233, it-tnejn li huma tal-KDK, bħala regola sostantiva.

61.

Din il-kwalifika hija trasferibbli, mingħajr diffikultajiet kbar, għall-preċett korrelattiv tal-KDU: l-Artikolu 103(3)(b), moqri flimkien mal-Artikolu 124(1)(a) ta’ dan l-istess kodiċi, għandu kontenut ekwivalenti għall-Artikolu 221(3) tal-KDK.

62.

L-applikazzjoni tal-ġurisprudenza Molenbergnatie tiddetermina, konsegwentament, li, ġaladarba d-dispożizzjonijiet tal-KDU li l-interpretazzjoni tagħhom qed tintalab huma sostantivi, dawn ma għandhomx japplikaw għad-djun doganali li nħolqu qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom.

63.

Għaldaqstant, il-projbizzjoni li jiġu applikati regoli sostantivi ġodda għal fatti li seħħew qabel id-dħul fis-seħħ tagħhom tapplika meta jkun hemm “sitwazzjonijiet legali li tnisslu u ġew definittivament konklużi qabel dan id-dħul fis-seħħ”  ( 43 ). Dan ma huwiex il-każ hawnhekk, fejn it-terminu ta’ preskrizzjoni kien għadu qed jiddekorri.

64.

Kif tirrileva ġustament il-qorti tar-rinviju, fil-kawża deċiża mis-sentenza Molenbergnatie, is-sitwazzjoni tad-debitur kienet stabbilita b’mod definittiv. B’kuntrast, id-dejn doganali ta’ Jumbocarry kien għadu mhux “preskritt fl‑1 ta’ Mejju 2016”  ( 44 ). Għalhekk, hija żżid, “is-sitwazzjoni tal-persuna kkonċernata hija differenti minn dik eżaminata fil-punt 41 tas-sentenza Molenbergnatie” [traduzzjoni mhux uffiċjali]  ( 45 ).

65.

Fil-fatt, mill-elementi tal-proċess jista’ jiġi dedott:

–

Id-dejn ta’ Jumbocarry tnissel fl‑4 ta’ Lulju 2013.

–

Fil-mument – minbarra dak tad-dħul fis-seħħ tiegħu – li fih l-Artikoli 103 u 124 tal-KDU bdew japplikaw (jiġifieri l‑1 ta’ Mejju 2016)  ( 46 ), it-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ tliet snin ta’ dan id-dejn doganali ma kienx skada. Din l-iskadenza kienet isseħħ fl‑4 ta’ Lulju 2016 li kieku ma kienx hemm, kif fir-realtà seħħ, is-sospensjoni ta’ dan it-terminu bis-saħħa tal-komunikazzjoni tal-Inspecteur (l‑1 ta’ Ġunju 2016).

66.

Fil-qosor, is-sitwazzjoni ġuridika ta’ Jumbocarry, f’dak li jikkonċerna l-preskrizzjoni tad-dejn tagħha, ma kinitx definittivament ikkonsolidata meta l-Amministrazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi ssospendiet it-terminu ta’ tliet snin, billi kkomunikat fl‑1 ta’ Ġunju 2016 (skont l-Artikoli 22(6) u 103(3)(b) tal-KDU) ir-raġunijiet li għalihom hija kellha l-intenzjoni tinnotifika d-dejn doganali.

67.

F’dan il-kuntest, inqis li ma hemmx lok li ssir oġġezzjoni għall-applikazzjoni tal-Artikolu 103(3)(b) u tal-Artikolu 124(1)(a) tal-KDU. Għalhekk, ir-risposta għall-ewwel domanda preliminari għandha tkun fl-affermattiv.

68.

Din l-istess soluzzjoni hija kkorroborata mill-kriterji konverġenti li jirriżultaw mis-sentenzi Taricco I u Taricco II. Il-Parlament għamel riferiment għall-ewwel waħda minn dawn is-sentenzi fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, u l-partijiet fil-kawża kif ukoll l-intervenjenti l-oħra fir-rinviju għal deċiżjoni preliminari setgħu jesponu l-effetti tat-tnejn, fuq talba tal-Qorti tal-Ġustizzja.

b)

Effett tas-sentenzi Taricco I u Taricco II fuq din il-kawża

69.

Fid-dogmatika kriminali, waħda mill-problemi tradizzjonalment kontenzjużi kienet dik li tirriżulta mill-estensjoni, permezz ta’ liġi ġdida, tat-termini ta’ preskrizzjoni tar-reati qabel l-iskadenza ta’ dawk li kienu fis-seħħ fil-mument tat-twettiq tagħhom  ( 47 ).

70.

Fl-analiżi tagħha mill-perspettiva tal-prinċipju ġenerali ta’ projbizzjoni tar-retroattività in peius tal-liġijiet kriminali din l-estensjoni qajmet diffikultajiet. Tali projbizzjoni hija stabbilita fl-Artikolu 49(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

71.

Meta kkonfrontati dwar dan il-punt iż-żewġ argumenti jsostnu, minn pożizzjonijiet opposti: a) li l-preskrizzjoni mibdija qabel id-dħul fis-seħħ tal-liġi l-ġdida hija rregolata mil-liġi preċedenti (tempus regit actum); u b) li xejn ma jipprekludi lil-leġiżlatur milli jestendi t-terminu ta’ preskrizzjoni, iżda t-terminu l-ġdid (itwal minn qabel) jiġi applikat biss għal reati li jkunu għadhom ma ġewx preskritti skont il-liġi preċedenti  ( 48 ).

72.

B’risposta għal waħda mid-domandi preliminari fil-kawża Taricco I, il-Qorti tal-Ġustizzja bbażat ruħha fuq il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem relatata mal-Artikolu 7 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl‑4 ta’ Novembru 1950, li tistabbilixxi drittijiet li jikkorrispondu ma’ dawk iggarantiti mill-Artikolu 49 tal-Karta.

73.

Skont din il-ġurisprudenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li “l-estensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni u l-applikazzjoni immedjata tiegħu ma jimplikawx ksur għad-drittijiet iggarantiti mill-Artikolu 7 tal-imsemmija Konvenzjoni, peress li din id-dispożizzjoni ma tistax tiġi interpretata fis-sens li tipprekludi estensjoni tat-termini ta’ preskrizzjoni meta l-fatti li tagħhom huma akkużati qatt ma ġew preskritti”  ( 49 ).

74.

L-Avukata Ġenerali Kokott, fil-konklużjonijiet tagħha fil-kawża Taricco I, kienet iddeċidiet bl-istess mod: “[i]l-perijodu ta’ żmien li fih tista’ ssir il-prosekuzzjoni ta’ reat jista’ pjuttost jiġi emendat anki wara li jkun twettaq ir-reat, sakemm it-terminu ta’ preskrizzjoni ma jkunx skada”  ( 50 ).

75.

Is-sentenza Taricco II ikkorroborat din il-konstatazzjoni, billi qieset ammissibbli li leġiżlatur nazzjonali “jtawwal it-terminu ta’ preskrizzjoni b’applikazzjoni immedjata, inkluż għal fatti li jkunu s-suġġett tal-akkuża u li jkunu għadhom ma ġewx preskritti”. Tali estensjoni, żiedet il-Qorti tal-Ġustizzja “ma [t]ippreġudikax, bħala prinċipju, il-prinċipju ta’ nullum crimen, nulla poena sine lege (ara, f’dan is-sens, is-sentenza Taricco [I], punt 57 u l-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata f’dak il-punt)”  ( 51 ).

76.

Ċertament, il-leġiżlazzjoni nazzjonali li għaliha rreferew is-sentenzi Taricco I u Taricco II hija differenti minn dik inkwistjoni hawnhekk. Fil-verità ma kienx hemm estensjoni ġdida tat-terminu ta’ preskrizzjoni tar-reati iżda tnaqqis li seħħ fit-tul massimu taż-żmien li fih dan it-terminu seta’ jiġi interrott  ( 52 ), li wassal biex “jinnewtralizzaw l-effett ratione temporis ta’ kawża ta’ interruzzjoni tal-preskrizzjoni”  ( 53 ).

77.

Huwa minnu wkoll li l-Qorti tal-Ġustizzja, wara t-talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali, l-Italja) fil-kawża Taricco II, ittrattat il-leġiżlazzjoni kontenzjuża minn perspettiva differenti minn dik li kienet adottat fis-sentenza Taricco I:

–

Fis-sentenza Taricco I, hija analizzat l-obbligu tal-qorti Taljana li tastjeni milli tapplika, fi proċeduri kriminali għal aġir kriminali relatat mal-ġbir tat-taxxa fuq il-valur miżjud, ċerti regoli nazzjonali dwar l-interruzzjoni tal-preskrizzjoni tar-reati li, flimkien mat-tul normali tal-prosekuzzjonijiet f’dan l-Istat Membru, kienu jiddeterminaw fil-prattika l-impunità tal-awturi tagħhom, għad-detriment tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni.

–

Fis-sentenza Taricco II, hija kkwalifikat id-dikjarazzjonijiet tas-sentenza Taricco I  ( 54 ), billi analizzat id-dmir tan-nuqqas ta’ applikazzjoni tar-regoli nazzjonali dwar il-preskrizzjoni (li, fl-Italja, għandhom natura sostantiva, skont il-Corte costituzionale (il-Qorti Kostituzzjonali))  ( 55 ) fir-rigward prinċipju ta’ legalità tar-reati u tal-pieni  ( 56 ). Hija ċċarat ukoll il-funzjonijiet tal-leġiżlatur u tal-imħallef kriminali biex jirrimedjaw sitwazzjoni li fiha l-ordinament ġuridiku nazzjonali ma jikkonformax ruħu mar-rekwiżiti derivati mill-protezzjoni tal-interessi finanzjarji tal-Unjoni sabiex jiġu imposti sanzjonijiet effettivi, proporzjonati u dissważivi.

78.

Madankollu, id-differenzi perċettibbli bejn sentenza u oħra ma humiex riflessi f’dak li qiegħed jiġi diskuss hawnhekk: il-validità tal-applikazzjoni immedjata ta’ terminu ġdid ta’ preskrizzjoni, itwal minn dak preċedenti, għal fatti li għadhom ma sarux preskritti.

79.

Dwar din il-kwistjoni speċifika ż-żewġ sentenzi jikkoinċidu: il-punt 42 tas-sentenza Taricco II jassumi, mingħajr riżervi, id-dikjarazzjoni li tinsab fil-punt 57 tas-sentenza Taricco I u, fl-istess ħin, il-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem iċċitata fis-sentenza Taricco I.

80.

Għaldaqstant, jekk huwa possibbli li regola ġdida ttawwal it-terminu ta’ preskrizzjoni, b’effett immedjat, għal reati kriminali li għadhom ma ġewx preskritti, ikun iktar u iktar possibbli li wieħed jirrikorri għal dan il-kriterju meta tkun involuta s-sospensjoni, limitata ratione temporis, tat-terminu ta’ preskrizzjoni ta’ dejn doganali (li ma għandux in-natura ta’ sanzjoni) qabel ma jiddekorru t-tliet snin li, skont il-leġiżlazzjoni preċedenti, huma neċessarji sabiex dan isir preskritt  ( 57 ).

2.

It-tieni domanda preliminari

81.

It-tieni domanda preliminari hija fformulata f’termini qosra ħafna. Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf jekk, “fil-każ ta’ risposta affermattiva għall-ewwel domanda […]”, l-applikazzjoni tal-Artikolu 103(3)(b) u l-Artikolu 124(1)(a) tal-KDU hijiex kompatibbli mal-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi.

82.

Il-Parlament intervjena f’din il-proċedura billi qies li, permezz tat-tieni domanda tiegħu, il-qorti a quo “tidher” li tqiegħed fid-dubju l-validità taż-żewġ artikoli tal-KDU li dwarhom titratta l-ewwel domanda, anki jekk mhux b’mod espliċitu  ( 58 ).

83.

Madankollu ma naħsibx li l-qari tad-deċiżjoni tar-rinviju jippermetti li t-tieni domanda titqies li tesponi dubju dwar il-validità ta’ dawn ir-regoli tad-dritt tal-Unjoni. Il-qorti tar-rinviju ma tistaqsix dwar il-validità, fl-astratt, ta’ dawn ir-regoli, iżda dwar l-applikazzjoni ratione temporis tagħhom għal każ partikolari. Huwa minnu li, fl-aħħar parti tad-deċiżjoni tar-rinviju tagħha, din tirreferi għan-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 103(3) tal-KDU, iżda tagħmel dan pjuttost fil-kuntest taċ-ċirkustanzi uniċi tat-tilwima.

84.

Id-deċiżjoni tar-rinviju tiġġustifika r-riferiment għall-prinċipji ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni tal-aspettattivi għaliex “jista’ jiġi sostnut” li, fid-data tat-tnissil tad-dejn doganali (l‑4 ta’ Lulju 2013), “la kien ċar u lanqas prevedibbli għall-persuna kkonċernata li l-leġiżlazzjoni doganali kienet ser tiġi emendata fil-qasam tal-irkupru u tal-preskrizzjoni […]”  ( 59 ).

85.

Madankollu, il-qorti tar-rinviju tirrikonoxxi li bl-approvazzjoni tal-Artikolu 22(6), u l-Artikolu 29 tal-KDU l-leġiżlatur tal-Unjoni saħħaħ il-pożizzjoni ġuridika tad-debitur u tah id-dritt li jkollu perijodu biex jesponi l-fehmiet tiegħu  ( 60 ). Il-konnessjoni ta’ dawn il-preċetti mas-sospensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, matul iż-żmien biex jiġu fformulati l-osservazzjonijiet, ma timplikax tali deterjorament tas-sitwazzjoni tad-debitur li għandu jwassal għan-nuqqas ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 103(3) tal-KDU  ( 61 ).

86.

Skont il-ġurisprudenza stabbilita, “il-prinċipju ta’ ċertezza legali jeżiġi li r-regoli tad-dritt għandhom ikunu ċari, preċiżi u prevedibbli fl-effetti tagħhom, sabiex il-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jorjentaw ruħhom f’sitwazzjonijiet u f’relazzjonijiet legali li jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni”  ( 62 ).

87.

Fir-rigward tad-dritt li tintalab il-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li dan “jestendi, bħala korollarju tal-prinċipju ta’ ċertezza legali […], għal kull individwu li jinsab f’sitwazzjoni li minnha jirriżulta li l-amministrazzjoni […] nisslet fih speranzi fondati. Tikkostitwixxi garanzija li tista’ tnissel tali aspettattivi, irrispettivament mill-forma li fiha tiġi kkomunikata, informazzjoni preċiża, inkundizzjonata u koerenti li toriġina minn sorsi awtorizzati u affidabbli. Għall-kuntrarju, ħadd ma jista’ jinvoka ksur ta’ dan il-prinċipju fl-assenza ta’ garanziji preċiżi li jkunu ngħatawlu mill-amministrazzjoni”  ( 63 ).

88.

Għaldaqstant, fl-ewwel lok, l-ebda wieħed minn dawn il-prinċipji ma jinkludi l-obbligu li l-ordinament ġuridiku jinżamm mhux mibdul matul iż-żmien. L-aspettattiva li l-leġiżlazzjoni ma tgħaddix minn tibdiliet tkun, barra minn hekk, partikolarment infondata fi kwistjoni, bħal dik doganali, li teħtieġ adattament kostanti  ( 64 ). Xhieda tajba huma l-emendi suċċessivi għall-KDK, mill-adozzjoni tiegħu fl‑1992 sat-tħassir tiegħu permezz tar-Regolament Nru 952/2013. L-approvazzjoni tal-KDU kienet iġġustifikata min-neċessità “[li titqies] l-evoluzzjoni tal-liġi tal-Unjoni”  ( 65 ).

89.

Fit-tieni lok, fir-rigward tal-protezzjoni tal-aspettattivi leġittimi fis-sens espost iktar ’il fuq, ebda element mill-proċess ma jippermetti li jiġi konkluż li l-amministrazzjoni tal-Pajjiżi l-Baxxi pprovdiet lil Jumbocarry “garanziji konkreti” fir-rigward tal-ġbir tad-dejn doganali f’mument jew ieħor.

90.

Fit-tielet lok, il-prinċipju ta’ ċertezza legali ma jeskludix li r-regoli għandhom jiġu interpretati, meta l-kontenut tagħhom juri diffikultajiet ermenewtiċi li jqajmu dubji għas-suġġetti affettwati minnhom jew li għandhom japplikawhom: preċiżament biex isolvu dawn id-dubji ġie stabbilit il-mekkaniżmu ta’ kooperazzjoni ġudizzjarja kkontemplata fl-Artikolu 267 TFUE.

91.

Fir-raba’ lok, l-introduzzjoni tal-Artikolu 103(3)(b) il-ġdid tal-KDU ma twassalx, fir-realtà, għal bidla fis-sitwazzjoni leġiżlattiva preċedenti. Hija tissodisfa pjuttost il-ħtieġa li tingħata ċertezza għal obbligu tal-awtoritajiet amministrattivi li diġà kien jeżisti fil-KDK, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja  ( 66 ), u li l-iżvilupp regolatorju tiegħu kien jaqa’ fuq il-leġiżlatur nazzjonali, fin-nuqqas ta’ attenzjoni speċifika għal dak tal-Unjoni.

92.

F’din il-kawża, ma jistax wieħed jitkellem dwar dritt ta’ debitur li d-dejn doganali jiġi estint awtomatikament u inevitabbilment mat-tliet snin tat-tnissil tiegħu, iżda pjuttost dwar aspettattiva li dan iseħħ, anki taħt ir-regoli tal-KDK fis-seħħ fil-mument tat-tnissil ta’ dan id-dejn.

93.

Ma kienx hemm tali dritt, nirrepeti, iżda pjuttost l-aspettattiva li tinkiseb il-preskrizzjoni, ladarba jiddekorri t-terminu ta’ tliet snin, dejjem jekk dan it-terminu ma jiġix sospiż, li jkun jista’ jseħħ, kemm minħabba rikors, jew minħabba att amministrattiv intiż li jikkomunika l-intenzjoni ta’ rkupru tad-dejn doganali, qabel l-adozzjoni tad-deċiżjoni li jsir dan.

94.

Kif sostna l-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi  ( 67 ), il-mument tal-estinzjoni tad-dejn doganali ma jistax jiġi stabbilit minn qabel b’ċertezza assoluta, peress li l-KDK kien fis-seħħ, minħabba li l-eventwalità ta’ sospensjoni tat-terminu ta’ tliet snin kienet prevista mill-Artikolu 221(3) tal-KDK, meta jiġi ppreżentat rikors fis-sens tal-Artikolu 243  ( 68 ).

95.

L-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar dan l-Artikolu 221(3) ippermettiet li jiġi dedott li, anki taħt il-validità tal-KDK, il-komunikazzjoni tal-Amministrazzjoni kienet tinterrompi (bl-effett korrispondenti fuq il-preskrizzjoni) it-terminu ta’ tliet snin għan-notifika tad-dejn doganali  ( 69 ).

96.

Fil-ħames lok, kif tenfasizza ġustament il-qorti tar-rinviju, l-estensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, permezz tas-sospensjoni inerenti għall-komunikazzjoni mwettqa skont l-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU, hija direttament marbuta mal-opportunità offruta lid-debitur li jinstema’ qabel ma l-awtorità doganali tieħu deċiżjoni sfavorevoli għall-interessi tiegħu.

97.

Din ir-regola tiggarantixxi l-bilanċ bejn id-dritt tad-debitur li jinstema’ u l-interess finanzjarju tal-Unjoni. In-neċessità ta’ tali bilanċ lanqas ma hija novità tal-KDU u l-loġika li l-komunikazzjoni amministrattiva tissospendi t-terminu ta’ preskrizzjoni kienet teżisti preċedentement.

98.

Fis-sitt lok, anki jekk l-estensjoni tat-terminu ta’ preskrizzjoni, minħabba l-effetti sospensivi tal-komunikazzjoni nnotifikata lid-debitur, setgħet tiġi kklassifikata bħala “novità” meta mqabbla mas-sistema tal-KDK fis-seħħ fl‑4 ta’ Lulju 2013 (meta tnissel id-dejn ta’ Jumbocarry), l-applikazzjoni immedjata tal-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU, mill‑1 ta’ Mejju 2016, lanqas ma tippreġudika ċ-ċertezza legali, fl-aspett tagħha ta’ ċertezza fuq il-leġiżlazzjoni applikabbli.

99.

Kull operatur doganali diliġenti jista jkun jaf l-interpretazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-applikabbiltà ratione temporis tar-regoli proċedurali, kif ukoll dawk sostantivi fir-rigward tal-effetti futuri ta’ sitwazzjonijiet ġuridiċi li għadhom ma ġewx ikkonsolidati. Din il-ġurisprudenza hija stabbilita u tmur lura, fil-qasam doganali, għall-1981  ( 70 ).

100.

L-applikazzjoni immedjata tal-Artikolu 103(3)(b) tal-KDU tippermetti, fl-aħħar mill-aħħar, l-ugwaljanza fit-trattament ta’ kull importatur li d-dejn tiegħu ma kienx ġie estint, bi preskrizzjoni, fid-data ta’ applikabbiltà sħiħa tal-KDU, kemm jekk ikun tnissel qabel kif ukoll wara dan il-mument. Mill‑1 ta’ Mejju 2016, kollha għandhom id-dritt li jinstemgħu fis-sitwazzjoni msemmija fl-Artikolu 22(6) tal-KDU, għall-istess ammont ta’ żmien, ikkalkolat bl-istess mod.

V.

Konklużjoni

101.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi lill-Hoge Raad der Nederlanden (il-Qorti Suprema tal-Pajjiżi l-Baxxi) kif ġej: