–

għall-Parchetul de pe lângă Judecătoria Rupea, minn D. Câmpean, bħala aġent,

–

għall-Gvern Rumen, minn R. Antonie, E. Gane u A. Rotăreanu, bħala aġenti,

–

għall-Kummissjoni Ewropea, minn A. Armenia u D. Recchia, bħala aġenti,

1

It-talba għal deċiżjoni preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni tal-Artikolu 1(1) u (2) u tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 1, p. 349, rettifika fil-ĠU 2023, L 77, p. 20), kif ukoll tal-Artikolu 31(1) tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”).

2

Din it-talba tressqet fil-kuntest ta’ proċeduri kriminali mibdija kontra MG fuq il-bażi ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ miżuri legali fil-qasam tas-sigurtà u tas-saħħa fuq il-post tax-xogħol kif ukoll ta’ omiċidju involontarju.

Il‑kuntest ġuridiku

Id‑dritt tal‑Unjoni

3

L-għaxar premessa tad-Direttiva 89/391 tgħid:

4

L-Artikolu 1(1) u (2) ta’ din id-direttiva jipprevedi:

5

L-Artikolu 4(1) tal-imsemmija direttiva jiddisponi:

6

Intitolat “Dispożizzjonijiet ġenerali”, l-Artikolu 5 tal-istess direttiva jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu:

Id‑dritt Rumen

Il‑Kodiċi Kriminali u l‑Kodiċi tal‑Proċedura Kriminali

7

L-Artikolu 350 tal-Codul penal (il-Kodiċi Kriminali), intitolat “Nuqqas ta’ osservanza tal-miżuri legali ta’ sigurtà u ta’ saħħa fuq il-post tax-xogħol”, jipprevedi:

8

L-Artikolu 192 ta’ dan il-kodiċi, intitolat “Omiċidju involontarju”, jistabbilixxi, fil-paragrafu 2 tiegħu:

9

L-Artikolu 52 tal-Codul de procedură penală (il-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali) jipprovdi, fil-paragrafi 1 u 2 tiegħu:

Il‑Liġi dwar is‑Sigurtà u s‑Saħħa fuq il‑Post tax‑Xogħol

10

L-Artikolu 5(g) tal-Legea nr. 319/2006 a securității și sănății în muncă (il-Liġi Nru 319/2006 dwar is-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol) (iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar is-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol”), tal‑14 ta’ Lulju 2006 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 646 tas‑26 ta’ Lulju 2006, iktar ’il quddiem il-“Liġi dwar is-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol”), li tittrasponi d-Direttiva 89/391, jipprovdi:

11

L-Artikolu 20(1) ta’ din il-liġi jipprevedi:

12

L-Artikolu 22 tal-imsemmija liġi huwa fformulat kif ġej:

13

Konformement mal-Artikolu 29(1) tal-istess liġi, l-ispettorati territorjali tax-xogħol għandhom iwettqu investigazzjoni fil-każ ta’ avveniment li jwassal, b’mod partikolari, għall-mewt tal-vittma. Skont l-Artikolu 29(2) tagħha, ir-riżultat tal-investigazzjoni għandu jiġi rreġistrat f’proċess verbal.

Ir‑Rekwiżiti Minimi ta’ Sigurtà u ta’ Saħħa

14

Il-cerințele minime de securitate și sănătate pentru utilizarea în muncă de către lucrători a echipamentelor de muncă (ir-Rekwiżiti Minimi ta’ Sigurtà u ta’ Saħħa għall-Użu ta’ Apparat tax-Xogħol mill-Ħaddiem fuq il-Post tax-Xogħol), stabbiliti mill-Hotărârea Guvernului nr. 1146/2006 (id-Deċiżjoni tal-Gvern Nru 1146/2006), tat‑30 ta’ Awwissu 2006 (Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 815 tat‑3 ta’ Ottubru 2006), fihom il-partijiet li ġejjin:

Il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari

15

Fil‑5 ta’ Settembru 2017, elettriċista impjegat ta’ SC Energotehnica SRL Sibiu (iktar ’il quddiem “Energotehnica”), miet b’xokk elettriku waqt intervent f’bozza esterna ta’ arblu ta’ voltaġġ baxx f’azjenda agrikola.

16

Mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li MG, impjegat ukoll ta’ Energotehnica, kien inkarigat mill-organizzazzjoni tax-xogħol, mit-taħriġ tal-persunal u mill-adozzjoni ta’ miżuri intiżi li jiżguraw l-arranġamenti ta’ sigurtà tax-xogħol u l-apparat ta’ protezzjoni.

17

Wara dan il-mewt, saru żewġ proċeduri fir-rigward tal-avveniment inkwistjoni fil-kawża prinċipali, jiġifieri, minn naħa, proċedura ta’ investigazzjoni amministrattiva mibdija mill-Inspecția Muncii (l-Ispettorat tax-Xogħol, ir-Rumanija) kontra Energotehnica, u, min-naħa l-oħra, proċeduri kriminali kontra MG għan-nuqqas ta’ osservanza tal-miżuri legali ta’ sigurtà fuq il-post tax-xogħol u omiċidju involontarju.

18

Fir-rigward, minn naħa, tal-investigazzjoni amministrattiva, l-Ispettorat tax-Xogħol, permezz ta’ proċess verbal ta’ investigazzjoni tad‑9 ta’ Settembru 2019, ikklassifikaha bħala “inċident fuq il-post tax-xogħol”, fis-sens tal-leġiżlazzjoni nazzjonali.

19

Energotehnica għalhekk ippreżentat rikors kontenzjuż amministrattiv quddiem it-Tribunalul Sibiu (il-Qorti tal-Kontea ta’ Sibiu, ir-Rumanija) intiż għall-annullament ta’ dan il-proċess verbal.

20

Permezz ta’ sentenza tal‑10 ta’ Frar 2021, dik il-qorti annullat parzjalment l-imsemmi proċess verbal billi qieset, għall-kuntrarju tal-klassifikazzjoni adottata mill-Ispettorat tax-Xogħol, li l-avveniment inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma kienx jikkostitwixxi inċident fuq il-post tax-xogħol.

21

L-appell ippreżentat mill-Ispettorat tax-Xogħol kontra dik is-sentenza ġie annullat permezz ta’ sentenza tal-Curtea de Apel Alba Iulia (il-Qorti tal-Appell ta’ Alba Iulia, ir-Rumanija) tal‑14 ta’ Ġunju 2021.

22

Min-naħa l-oħra, fir-rigward tal-proċeduri kriminali kontra MG, dan tal-aħħar kien, bis-saħħa ta’ att ta’ akkuża tal-Parchetul de pe lângă Judecătoria Rupea (il-Prosekutur Pubbliku tal-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Rupea, ir-Rumanija) tal‑31 ta’ Lulju 2020, mibgħut lura quddiem il-Judecătoria Rupea (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Rupea, ir-Rumanija).

23

Fl-att ta’ akkuża tiegħu, dan il-Prosekutur Pubbliku sostna li, fil‑5 ta’ Settembru 2017, għall-ħabta tas‑18:00, MG ta lill-vittma taħriġ sabiex iwettaq intervent fuq il-bozza inkwistjoni, mingħajr ma ttieħdu miżuri ta’ sigurtà u ta’ saħħa fuq il-post tax-xogħol, jiġifieri l-intervent minn membru tal-persunal awtorizzat li jibqa’ taħt is-sorveljanza ta’ MG. Għalhekk, il-vittma wettaq dan l-intervent mingħajr ma ntfiet il-provvista tal-elettriku u mingħajr ma ntużaw ingwanti ta’ protezzjoni tal-elettriku.

24

L-aventi kawża tal-vittma dehru bħala partijiet ċivili quddiem dik il-qorti, billi talbu l-kundanna ta’ MG u ta’ Energotehnica, peress li din tal-aħħar kienet ċivilment responsabbli minn MG, sabiex jiġu kkumpensati għad-danni li ġarrbu.

25

Permezz ta’ sentenza tal‑24 ta’ Diċembru 2021, il-Judecătoria Rupea (il-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Rupea) ħelset lil MG mill-akkużi kriminali u ċaħdet l-azzjoni ċivili mressqa mill-aventi kawża tal-vittma. Dik il-qorti kkunsidrat, minn naħa, li kien jeżisti dubju raġonevoli li MG kien ta ordni ta’ xogħol lill-vittma u li, min-naħa l-oħra, l-avveniment inkwistjoni fil-kawża prinċipali seħħ wara t-tmiem tal-ħinijiet tax-xogħol, b’tali mod li ma setax jiġi kklassifikat bħala inċident fuq il-post tax-xogħol.

26

Il-Prosekutur Pubbliku tal-Qorti tal-Ewwel Istanza ta’ Rupea u l-aventi kawża tal-vittma appellaw minn dik is-sentenza quddiem il-Curtea de Apel Brașov (il-Qorti tal-Appell ta’ Brașov, ir-Rumanija), il-qorti tar-rinviju.

27

Dik il-qorti tirrileva li, konformement mad-dritt Rumen, kif interpretat fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali, ir-Rumanija), id-deċiżjoni tal-qorti amministrattiva hija vinkolanti fuq il-qorti kriminali minħabba l-awtorità ta’ res judicata li għandha. Il-qorti tar-rinviju tippreċiża, fil-fatt, li l-kwistjoni dwar jekk l-avveniment li wassal għall-mewt tal-vittma jikkostitwixxix “inċident fuq il-post tax-xogħol”, fis-sens tal-Liġi dwar is-Sigurtà u s-Saħħa fuq il-Post tax-Xogħol, hija kwistjoni preliminari, fis-sens tal-Artikolu 52 tal-Kodiċi tal-Proċedura Kriminali.

28

F’dan ir-rigward, dik il-qorti tenfasizza li l-Curtea Constituțională (il-Qorti Kostituzzjonali), permezz ta’ deċiżjoni tas‑17 ta’ Frar 2021, irrikonoxxiet in-natura assoluta tal-awtorità ta’ res judicata lis-sentenzi ċivili (lato sensu) li ddeċiedu tali kwistjonijiet preliminari.

29

Il-qorti tar-rinviju tosserva li, konsegwentement, hija marbuta bil-konklużjonijiet tal-qorti amministrattiva, li rrifjutat li tikklassifika l-avveniment inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala inċident fuq il-post tax-xogħol fis-sens tad-dritt Rumen.

30

Issa, l-awtorità ta’ res judicata li għandha tali klassifikazzjoni tipprekludiha milli tiddeċiedi fuq ir-responsabbiltà kriminali jew ċivili tal-partijiet akkużati, peress li l-imsemmija klassifikazzjoni hija element kostituttiv tar-reat li fuqu hija mitluba tagħti deċiżjoni.

31

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju żżid li l-partijiet ċivili fil-kuntest tal-proċeduri kriminali ma nstemgħux quddiem il-qorti amministrattiva, peress li l-proċedura amministrattiva kienet biss bejn Energotehnica u l-Ispettorat tax-Xogħol.

32

Tali impossibbiltà li tingħata deċiżjoni dwar l-istabbiliment tar-responsabbiltà kriminali jew ċivili, minkejja li l-partijiet li nstemgħu fil-kuntest taż-żewġ proċeduri ma humiex l-istess, tippreġudika l-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-persuna li timpjega u dak tal-protezzjoni tal-ħaddiema, stabbiliti fl-Artikolu 1(1) u (2), kif ukoll fl-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 89/391, moqrija fid-dawl tal-Artikolu 31(1) tal-Karta.

33

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-Curtea de Apel Braşov (il-Qorti tal-Appell ta’ Braşov) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

Fuq id‑domandi preliminari

Fuq l‑ammissibbiltà

34

Il-Gvern Rumen isostni li d-domandi preliminari huma inammissibbli.

35

F’dan ir-rigward, f’dak li jikkonċerna l-ewwel domanda, dan il-gvern isostni li l-qorti tar-rinviju hija adita b’appell ippreżentat fil-kuntest ta’ proċedura intiża għall-istabbiliment tar-responsabbiltà kriminali ta’ ħaddiem u mhux ta’ persuna li timpjega, peress li din tal-aħħar għandha biss il-kwalità ta’ parti responsabbli ċivilment fil-kawża kriminali. Issa, id-Direttiva 89/391 tirrigwarda biss l-obbligu li għandhom il-persuni li jimpjegaw sabiex jiżguraw is-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fl-aspetti kollha marbuta max-xogħol, kif ukoll ir-responsabbiltà tal-persuni li jimpjegaw f’każ ta’ nuqqas ta’ osservanza ta’ dan l-obbligu. Għalhekk, ir-relazzjoni ġuridika li dwarha l-qorti tar-rinviju hija mitluba tagħti deċiżjoni ma taqax fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae ta’ din id-direttiva. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-ewwel domanda preliminari tkun inammissibbli.

36

Fir-rigward tat-tieni domanda, il-Gvern Rumen isostni li din ma hijiex awtonoma, peress li tiddependi mir-risposta għall-ewwel domanda, b’tali mod li hija wkoll għandha tiġi miċħuda bħala inammissibbli.

37

F’dan ir-rigward, qabelxejn għandu jitfakkar li hija biss il-qorti nazzjonali adita bit-tilwima fil-kawża prinċipali li għandha tevalwa n-neċessità ta’ deċiżjoni preliminari u r-rilevanza tad-domandi li hija tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja, liema domandi jibbenefikaw minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja hija, bħala prinċipju, obbligata li tagħti deċiżjoni, meta d-domanda magħmula tkun tirrigwarda l-interpretazzjoni jew il-validità ta’ regola tad-dritt tal-Unjoni, ħlief jekk ikun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni mitluba ma għandha l-ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett ta’ din it-tilwima, jekk il-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella jekk il-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għal din id-domanda (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2024, Unedic, C‑125/23, EU:C:2024:163, punt 35 u l-ġurisprudenza ċċitata).

38

F’dan il-każ, mid-deċiżjoni tar-rinviju jirriżulta li l-aventi kawża tal-vittma dehru bħala partijiet ċivili quddiem il-qorti kriminali billi talbu l-kundanna tal-akkużat u tal-persuna li timpjega sabiex jiġu kkumpensati għad-danni li ġarrbu. Għaldaqstant, ma jistax jitqies li t-tilwima fil-kawża prinċipali ma tikkonċernax lill-persuna li timpjega u li l-problema mqajma mill-ewwel domanda hija ta’ natura ipotetika. Barra minn hekk, il-kwistjoni dwar jekk id-dritt tal-Unjoni jipprekludix li qorti amministrattiva tkun tista’ tiddeċiedi, b’mod vinkolanti għal qorti kriminali, dwar il-klassifikazzjoni ta’ avveniment bħala “inċident fuq il-post tax-xogħol”, fis-sens tad-dritt Rumen, hija deċiżiva għall-eżitu tal-proċedura quddiem il-qorti tar-rinviju.

39

Minn dan isegwi li d-domandi magħmula huma ammissibbli.

Fuq il‑mertu

Fuq l‑ewwel domanda

40

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk l-Artikolu 1(1) u (2) kif ukoll l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 89/391, moqrija flimkien mal-Artikolu 31 tal-Karta u mal-prinċipju ta’ effettività, għandhomx jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, kif interpretata mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li bis-saħħa tagħha s-sentenza definittiva ta’ qorti amministrattiva li tirrigwarda l-klassifikazzjoni ta’ avveniment bħala “inċident fuq il-post tax-xogħol” ikollha l-awtorità ta’ res judicata quddiem il-qorti kriminali, meta din il-leġiżlazzjoni ma tippermettix lill-aventi kawża tal-ħaddiem vittma ta’ dan l-avveniment jinstemgħu f’ebda waħda mill-proċeduri li jagħtu deċiżjoni dwar l-eżistenza ta’ tali inċident fuq il-post tax-xogħol.

41

Preliminarjament, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, fil-kuntest tal-proċedura ta’ kooperazzjoni bejn il-qrati nazzjonali u l-Qorti tal-Ġustizzja stabbilita fl-Artikolu 267 TFUE, hija l-kompetenza ta’ din tal-aħħar li tagħti lill-qorti nazzjonali risposta utli li tgħinha tiddeċiedi l-kawża li hija adita biha (sentenza tat‑13 ta’ Ġunju 2024, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy (Spiża reali tal-enerġija), C‑266/23, EU:C:2024:506, punt 22 u l-ġurisprudenza ċċitata).

42

Għal dawn il-finijiet, mill-informazzjoni kollha pprovduta mill-qorti tar-rinviju, u b’mod partikolari mill-motivazzjoni tad-deċiżjoni tar-rinviju, il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tislet l-elementi tad-dritt tal-Unjoni li jeħtieġu interpretazzjoni fid-dawl tas-suġġett tal-kawża prinċipali. Il-Qorti tal-Ġustizzja tista’ tieħu wkoll inkunsiderazzjoni r-regoli ta’ dan id-dritt li l-qorti nazzjonali ma tkunx għamlet riferiment għalihom fil-formulazzjoni tad-domanda tagħha (sentenza tal‑25 ta’ April 2024, PAN Europe (Closer), C‑308/22, EU:C:2024:350, punt 86 u l-ġurisprudenza ċċitata).

43

Għalhekk, f’dan il-każ, għandu jiġi rrilevat li d-dritt għal protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantit fl-Artikolu 47 tal-Karta, huwa wkoll rilevanti għar-risposta li għandha tingħata għad-domandi magħmula.

44

Fir-rigward tad-Direttiva 89/391, mill-Artikolu 1(1) tagħha, moqri fid-dawl tal-għaxar premessa ta’ din id-direttiva, jirriżulta li din għandha bħala għan l-implimentazzjoni ta’ miżuri preventivi intiżi sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u fis-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol sabiex jiġi żgurat livell aħjar ta’ protezzjoni.

45

L-imsemmija direttiva tinkludi, kif huwa ppreċiżat fl-Artikolu 1(2) tagħha, prinċipji ġenerali li jikkonċernaw b’mod partikolari l-prevenzjoni tar-riskji fuq ix-xogħol u l-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa, l-eliminazzjoni tal-fatturi ta’ riskju u ta’ inċidenti kif ukoll linji gwida ġenerali għall-implimentazzjoni ta’ dawn il-prinċipji.

46

Barra minn hekk, l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 89/391 jipprovdi li l-persuna li timpjega għandha l-obbligu li tiżgura s-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema f’kull aspett relatat max-xogħol.

47

Bħalma ppreċiżat il-Qorti tal-Ġustizzja fil-punt 41 tas-sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2007, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit (C‑127/05, EU:C:2007:338), din id-dispożizzjoni tissuġġetta lill-persuna li timpjega għall-obbligu li tiżgura lill-ħaddiema ambjent tax-xogħol mingħajr periklu, li huwa obbligu li l-kontenut tiegħu huwa ppreċiżat fl-Artikoli 6 sa 12 ta’ din id-direttiva kif ukoll minn diversi direttivi partikolari li jipprevedu l-miżuri ta’ prevenzjoni li għandhom jiġu adottati f’ċerti setturi ta’ produzzjoni speċifiċi.

48

Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-imsemmija dispożizzjoni sempliċement tistabbilixxi obbligu ġenerali ta’ sigurtà impost fuq il-persuna li timpjega, mingħajr ma tiddeċiedi dwar xi forma ta’ responsabbiltà (sentenza tal‑14 ta’ Ġunju 2007, Il‑Kummissjoni vs Ir‑Renju Unit, C‑127/05, EU:C:2007:338, punt 42).

49

Konsegwentement, kif irrileva l-Avukat Ġenerali fil-punt 39 tal-konklużjonijiet tiegħu u kif issostni l-Kummissjoni Ewropea, għalkemm id-Direttiva 89/391 tirreferi għall-prinċipju ta’ responsabbiltà tal-persuna li timpjega u tistabbilixxi obbligi ta’ natura ġenerali relatati mal-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema fl-aspetti kollha marbuta max-xogħol, hija ma tinkludi l-ebda dispożizzjoni speċifika dwar il-modalitajiet proċedurali tar-rimedji intiżi sabiex tiġi stabbilita r-responsabbiltà tal-persuna li timpjega li ma tkunx osservat dawn l-obbligi.

50

Bl-istess mod, għalkemm l-Artikolu 31 tal-Karta, li għalih tirreferi l-qorti tar-rinviju fil-kuntest tal-ewwel domanda preliminari tagħha, jipprevedi, fil-paragrafu 1 tiegħu, li “[k]ull ħaddiem għandu d-dritt għal kondizzjonijiet tax-xogħol li jirrispettaw is-saħħa, is-sigurtà u d-dinjità tiegħu”, huwa lanqas ma jinkludi preċiżazzjonijiet dwar il-modalitajiet proċedurali tar-rimedji intiżi sabiex jintużaw meta l-protezzjoni tas-sigurtà u tas-saħħa tal-ħaddiema ma tkunx ġiet żgurata.

51

Peress li d-dritt tal-Unjoni ma jarmonizzax il-proċeduri applikabbli għall-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-persuna li timpjega fil-każ ta’ nuqqas ta’ osservanza tar-rekwiżiti tal-Artikolu 4(1) u tal-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 89/391, dawn il-proċeduri jaqgħu taħt l-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali tal-Istati Membri, bil-kundizzjoni, madankollu, li dawn ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili ta’ natura interna (prinċipju ta’ ekwivalenza) u li dawn ma jirrendux impossibbli fil-prattika jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività) (ara, b’analoġija, is-sentenza tal‑11 ta’ April 2024, Air Europa Líneas Aéreas, C‑173/23, EU:C:2024:295, punt 31 u l-ġurisprudenza ċċitata).

52

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, fl-assenza ta’ leġiżlazzjoni tal-Unjoni f’dan il-qasam, il-modalitajiet ta’ implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata jaqa’ taħt l-ordinament ġuridiku intern tal-Istati Membri, skont il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali ta’ dawn tal-aħħar, b’osservanza, madankollu, tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività (sentenza tal‑24 ta’ Ottubru 2018, XC et, C‑234/17, EU:C:2018:853, punt 21 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

53

B’mod partikolari, meta l-Istati Membri jiddefinixxu l-modalitajiet proċedurali ta’ rikorsi ġudizzjarji intiżi sabiex jissalvagwardjaw id-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 89/391, huma għandhom jiggarantixxu r-rispett tad-dritt għal rimedju effettiv u għal proċess imparzjali, stabbilit fl-Artikolu 47 tal-Karta, li jikkostitwixxi affermazzjoni mill-ġdid tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva. Għalhekk, l-Istati Membri għandhom jiżguraw ruħhom li l-modalitajiet konkreti għall-eżerċizzju tar-rimedji minħabba ksur tal-obbligi previsti minn din id-direttiva ma jaffettwawx b’mod sproporzjonat id-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti msemmi fl-Artikolu 47 tal-Karta (ara, b’analoġija, is-sentenza tat‑12 ta’ Jannar 2023, Nemzeti Adatvédelmi és Információszabadság Hatóság (C‑132/21, EU:C:2023:2, punti 50 u 51).

54

Dan id-dritt huwa kkostitwit minn diversi elementi, fosthom b’mod partikolari d-dritt għal smigħ. F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà ddeċidiet li jkun inkompatibbli mad-dritt fundamentali għal rimedju ġudizzjarju effettiv li deċiżjoni ġudizzjarja tkun ibbażata fuq fatti u fuq dokumenti li l-partijiet infushom, jew wieħed mill-partijiet, ma setgħux ikunu jafu bihom u li, għaldaqstant, qatt ma setgħu jadottaw pożizzjoni dwarhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tal‑25 ta’ April 2024, NW u PQ (Informazzjoni kklassifikata), C‑420/22 u C‑528/22, EU:C:2024:344, punt 106 u l-ġurisprudenza ċċitata).

55

Issa, meta qorti kriminali tkun mitluba tiddeċiedi dwar ir-responsabbiltà ċivili mġarrba minħabba l-fatti li huma akkużati bihom l-akkużat, id-dritt għal smigħ għall-partijiet li jitolbu l-istabbiliment ta’ din ir-responsabbiltà jinkiser jekk ikun impossibbli għalihom li jieħdu pożizzjoni dwar kundizzjoni neċessarja għall-istabbiliment tal-imsemmija responsabbiltà qabel ma din il-kundizzjoni tiġi deċiża b’mod definittiv mill-qorti adita. Fil-fatt, f’dan il-każ, il-fatt li dawn il-partijiet jistgħu jieħdu pożizzjoni quddiem qorti fuq ir-responsabbiltà tal-persuna li timpjega huwa nieqes minn kull effett utli.

56

Dan ikun il-każ jekk is-soluzzjoni li għandha tingħata fir-rigward ta’ tali kundizzjoni tiġi deċiża, permezz ta’ deċiżjoni li torbot lill-qorti msejħa sabiex tiddeċiedi dwar din ir-responsabbiltà, minn qorti oħra li quddiemha l-partijiet ma setgħux jidhru u ma kellhomx, tal-inqas, il-possibbiltà effettiva li jippreżentaw l-argumenti tagħhom.

57

Għall-kuntrarju, fil-każ fejn il-partijiet kellhom tali dritt u, b’mod partikolari, kellhom il-possibbiltà effettiva li jippreżentaw l-argumenti tagħhom, il-fatt li huma ma eżerċitawx dan id-dritt hija irrilevanti.

58

F’dan il-każ, hija l-qorti nazzjonali li għandha tivverifika jekk l-aventi kawża tal-vittma, li huma l-partijiet ċivili fil-kuntest tal-proċedura quddiem il-qorti kriminali, kellhomx id-dritt għal smigħ quddiem il-qorti amministrattiva fir-rigward, b’mod partikolari, tal-klassifikazzjoni ta’ natura definittiva tal-avveniment inkwistjoni fil-kawża prinċipali bħala “inċident fuq il-post tax-xogħol”.

59

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għall-ewwel domanda hija li l-Artikolu 1(1) u (2) kif ukoll l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva 89/391, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ effettività u mal-Artikolu 47 tal-Karta, għandhom jiġu interpretati fis-sens li jipprekludu l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru, kif interpretata mill-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, li bis-saħħa tagħha s-sentenza definittiva ta’ qorti amministrattiva li tirrigwarda l-klassifikazzjoni ta’ avveniment bħala “inċident fuq il-post tax-xogħol” ikollha l-awtorità ta’ res judicata quddiem il-qorti kriminali mitluba tagħti deċiżjoni dwar ir-responsabbiltà ċivili minħabba l-fatti li l-akkużat huwa akkużat bihom, fil-każ fejn din il-leġiżlazzjoni ma tippermettix lill-aventi kawża tal-ħaddiem vittma ta’ dan l-avveniment jinstemgħu f’ebda waħda mill-proċeduri li jagħtu deċiżjoni dwar l-eżistenza ta’ tali inċident fuq il-post tax-xogħol.

Fuq it‑tieni domanda

60

Permezz tat-tieni domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandux jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li bis-saħħa tagħha l-qrati nazzjonali ordinarji ma jistgħux, taħt piena ta’ proċeduri dixxiplinari li għalihom ikunu suġġetti l-membri tagħhom, ma japplikawx ex officio d-deċiżjonijiet tal-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, meta huma jqisu, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dawn id-deċiżjonijiet jiksru d-drittijiet li l-individwi jisiltu mid-Direttiva 89/391.

61

Qabelxejn, għandu jiġi rrilevat li l-qorti nazzjonali li tkun eżerċitat il-possibbiltà mogħtija lilha mit-tieni paragrafu tal-Artikolu 267 TFUE għandha, jekk ikun il-każ, twarrab l-evalwazzjonijiet ta’ qorti nazzjonali superjuri jekk tqis, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dawn ma humiex konformi mad-dritt tal-Unjoni, jekk ikun meħtieġ billi ma tapplikax ir-regola nazzjonali li tobbligaha tikkonforma ruħha mad-deċiżjonijiet ta’ dik il-qorti superjuri (sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 75 u l-ġurisprudenza ċċitata).

62

F’dan ir-rigward, din is-soluzzjoni tapplika b’mod partikolari meta qorti ordinarja tkun marbuta b’deċiżjoni ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali li hija tqis li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 76 u l-ġurisprudenza ċċitata).

63

F’dan il-kuntest, għandu jitfakkar li l-prinċipju ta’ interpretazzjoni konformi jeżiġi li l-qrati nazzjonali jagħmlu dak kollu li huwa fil-kompetenza tagħhom, billi jieħdu inkunsiderazzjoni d-dritt intern kollu u billi japplikaw metodi ta’ interpretazzjoni rrikonoxxuti minn dan id-dritt, sabiex tiġi ggarantita l-effettività sħiħa tad-direttiva inkwistjoni u sabiex tinkiseb soluzzjoni konformi mal-iskop imfittex minnha. Ir-rekwiżit ta’ tali interpretazzjoni konformi jinkludi, b’mod partikolari, l-obbligu, għall-qrati nazzjonali, li jemendaw, jekk ikun il-każ, ġurisprudenza stabbilita jekk din tkun ibbażata fuq interpretazzjoni tad-dritt nazzjonali inkompatibbli mal-għanijiet ta’ direttiva (sentenza tas‑6 ta’ Novembru 2018, Max-Planck-Gesellschaft zur Förderung der Wissenschaften, C‑684/16, EU:C:2018:874, punti 59 u 60 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

64

Fir-rigward tal-istabbiliment tar-responsabbiltà dixxiplinari possibbli ta’ qorti nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-dritt tal-Unjoni jipprekludi leġiżlazzjoni jew prattika nazzjonali li tippermetti li tiġi stabbilita r-responsabbiltà dixxiplinari ta’ qorti nazzjonali għal kull ksur tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 87 u l-ġurisprudenza ċċitata).

65

Fir-rigward tar-responsabbiltà dixxiplinari li għaliha l-qrati ordinarji jistgħu jkunu suġġetti fil-każ ta’ ksur tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali nazzjonali, huwa minnu li s-salvagwardja tal-indipendenza tal-qrati ma tistax, b’mod partikolari, ikollha l-konsegwenza li teskludi totalment li r-responsabbiltà dixxiplinari ta’ dawn il-qrati tista’, f’ċerti każijiet għal kollox eċċezzjonali, tinħoloq bħala riżultat ta’ deċiżjonijiet adottati minnhom, bħall-aġir gravi u totalment ineskużabbli min-naħa tal-imħallfin (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punt 83 u l-ġurisprudenza ċċitata).

66

Madankollu, jidher li huwa essenzjali, sabiex tiġi ppreżervata din l-indipendenza, li l-qrati ordinarji ma jiġux esposti għal proċeduri jew għal sanzjonijiet dixxiplinari talli eżerċitaw il-possibbiltà li jadixxu lill-Qorti tal-Ġustizzja skont l-Artikolu 267 TFUE, li taqa’ taħt il-kompetenza esklużiva tagħhom (ara, f’dan is-sens, is-sentenza tat‑22 ta’ Frar 2022, RS (Effett tad-deċiżjonijiet ta’ qorti kostituzzjonali), C‑430/21, EU:C:2022:99, punti 83 sa 85 u l-ġurisprudenza ċċitata).

67

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, ir-risposta li għandha tingħata għat-tieni domanda preliminari hija li l-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi interpretat fis-sens li jipprekludi l-leġiżlazzjoni ta’ Stat Membru li bis-saħħa tagħha l-qrati nazzjonali ordinarji ma jistgħux, taħt piena ta’ proċeduri dixxiplinari li għalihom ikunu suġġetti l-membri tagħhom, ma japplikawx ex officio d-deċiżjonijiet tal-qorti kostituzzjonali ta’ dan l-Istat Membru, meta huma jqisu, fid-dawl tal-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja, li dawn id-deċiżjonijiet jiksru d-drittijiet li l-individwi jisiltu mid-Direttiva 89/391.

Fuq l‑ispejjeż

68

Peress li l-proċedura għandha, fir-rigward tal-partijiet fil-kawża prinċipali, in-natura ta’ kwistjoni mqajma quddiem il-qorti tar-rinviju, hija dik il-qorti li għandha tiddeċiedi fuq l-ispejjeż. L-ispejjeż sostnuti għas-sottomissjoni tal-osservazzjonijiet lill-Qorti tal-Ġustizzja, minbarra dawk tal-imsemmija partijiet, ma jistgħux jitħallsu lura.

1)

L-Artikolu 1(1) u (2), kif ukoll l-Artikolu 5(1) tad-Direttiva tal-Kunsill 89/391/KEE tat‑12 ta’ Ġunju 1989 dwar l-introduzzjoni ta’ miżuri sabiex jinkoraġġixxu titjib fis-sigurtà u s-saħħa tal-ħaddiema fuq ix-xogħol, moqrija flimkien mal-prinċipju ta’ effettività u mal-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea,

2)

Il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni