<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-04.cj-20080212.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="ECRCJ1992ELA.0500331701.case.xml"><NO.CASE>C-290/90</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>61990C0290</NO.CELEX><NO.SEQ>0013.0002</NO.SEQ><PAGE.FIRST>3332</PAGE.FIRST><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST>3341</PAGE.LAST><PAGE.TOTAL>10</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><LEFT>ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ VAN GERVEN — ΥΠΟΘΕΣΗ C-290/90</LEFT><RIGHT>ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΑΤΑ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ</RIGHT></CURR.TITLE><CONTENTS.CONCLUSION><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα</HT></P><P><HT TYPE="UC">Walter Van Gerven</HT></P><P>της <DATE ISO="19920313">13ης Μαρτίου 1992</DATE><NOTE NOTE.ID="E0001" NUMBERING="STAR"><P>Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ολλανδική.</P></NOTE></P></TI></TITLE><P><HT TYPE="ITALIC">Κύριε Πρόεδρε,</HT></P><P><HT TYPE="ITALIC">Κύριοι δικαστές,</HT></P><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Η υπό κρίση υπόθεση αφορά προσφυγή ασκηθείσα δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ από την Επιτροπή κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Η εν λόγω υπόθεση επικεντρώνεται στο ζήτημα αν τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών που παρασκευάζει η γαλλική επιχείρηση Prevor<NOTE NOTE.ID="E0002" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Πρόκειται για τέσσερα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών, για τα εξής: <QUOT.START ID="QS0001" REF.END="QE0001" CODE="00AB"/>διάλυμα για -πλύση των οφθαλμών με χλωριούχο νάτριο <QUOT.END ID="QE0001" REF.START="QS0001" CODE="00BB"/>, <QUOT.START ID="QS0002" REF.END="QE0002" CODE="00AB"/> στερεωτικό διάλυμα οξέων με διτανθρακικό νάτριο<QUOT.END ID="QE0002" REF.START="QS0002" CODE="00BB"/>, <QUOT.START ID="QS0003" REF.END="QE0003" CODE="00AB"/>στερεωτικό διάλυμα βάσεων με γλυκίνη και μεθύλιο-4-υδρόξυβενζρΐκό νάτριο<QUOT.END ID="QE0003" REF.START="QS0003" CODE="00BB"/> και <QUOT.START ID="QS0004" REF.END="QE0004" CODE="00AB"/>διάλυμα <QUOT.START ID="QS0005" REF.END="QE0005" CODE="201C"/>Previn<QUOT.END ID="QE0005" REF.START="QS0005" CODE="201D"/> στερεωτικό οξέων και βάσεων (γλυκίνη, οξινική αιθυ-λενοδιαμίνη; κιτρικό νάτριο, νάτριο και μεθύλιο-4-υδροξυβενζοϊκό νάτριο ) <QUOT.END ID="QE0004" REF.START="QS0004" CODE="00BB"/>.</P></NOTE> είναι φάρμακα κατά την έννοια του άρθρου 1 της οδηγίας 65/65/ΕΟΚ<NOTE NOTE.ID="E0003" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19650126">26ης Ιανουαρίου 1965</DATE>, περί της προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με τα φαρμακευτικά ιδιο-σκευάσμαια ( ΕΕ ειδ. εκδ. 13/001, σ. 25 επ. ), που τροποποιήθηκε για τελευταία φορά με την οδηγία S9/341/EOK, του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19890503">3ης Μαΐου 1989</DATE> ( <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="142" DATE.PUB="1989" PAGE.FIRST="11">ΕΕ L 142, σ. 11</REF.DOC.OJ> ¡επ. ). Η τελευταία αυτή οδηγία πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή μόνο την <DATE ISO="19920101">1η Ιανουαρίου 1992</DATE>, δεν εφαρμόζεται, επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση, δεδομένου ότι η ταχθείσα με την αιτιολογημένη γνώμη που εκδόθηκε στην υπό κρίση υπόθεση προθεσμία εξέπνευσε στις <DATE ISO="19900308">8 Μαρτίου 1990</DATE> (βλ, επ' αυτού, την απόφαση της <DATE ISO="19901127">27ης Νοεμβρίου 1990</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-200/88" YEAR="1990" PAGE.ECR="I-4299">C-200/88, Επιτροπή κατά Ελληνικής Δημοκρατίας (Συλλογή 1990, σ. I-4299, σκέψη 13)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Η Γερμανική Κυβέρνηση θεωρεί ότι τα εν λόγω διαλύματα είναι φάρμακα και ισχυρίζεται, κατά συνέπεια, ότι, όπως προβλέπει το άρθρο 21 του Arzneirnittelgesetz ( γερμανικού νόμου περί των φαρμάκων ) σύμφωνα με το άρθρο 3 της προαναφερθείσας οδηγίας, τα εν λόγω προϊόντα μπορούν να κυκλοφορήσουν στη γερμανική αγορά μόνο όταν, προηγουμένως, έχει εκδοθεί άδεια κυκλοφορίας προς τον σκοπό αυτό από την αρμόδια γερμανική αρχή. Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι τα εν λόγω προϊόντα δεν είναι φάρμακα και ότι η επιβολή αδείας κυκλοφορίας συνιστά μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος απαγορευόμενο από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ. Εξάλλου, αντιθέτως προς ό,τι επικουρικώς ισχυρίζεται η Γερμανική Κυβέρνηση, για την περίπτωση κατά την οποία τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών δεν είναι φάρμακα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η απαίτηση εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας δεν μπορεί να δικαιολογηθεί βάσει της προστασίας της υγείας, την οποία αναφέρει το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΟΚ.</TXT></NP><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Η επί του θέματος κοινοτική νομοθεσία και νομολογία</P></TI></TITLE><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Το άρθρο 3 της οδηγίας 65/65, στην ισχύουσα κατά την κρίσιμη για την υπό κρίση υπόθεση περίοδο<NOTE NOTE.ID="E0004" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. την υποσημείωση 2.</P></NOTE>, ορίζει ότι:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0006" REF.END="QE0006" CODE="00AB"/> Φαρμακευτικό ιδιοσκεύασμα δύναται να τεθεί σε κυκλοφορία σε κράτος μέλος μόνον εάν προηγουμένως έχει εκδοθεί άδεια κυκλοφορίας από την αρμόδια αρχή του εν λόγω κράτους μέλους. <QUOT.END ID="QE0006" REF.START="QS0006" CODE="00BB"/></P></QUOT.S></P><P>Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, για την εφαρμογή της οδηγίας, πρέπει να νοείται ως <QUOT.START ID="QS0007" REF.END="QE0007" CODE="00AB"/> φαρμακευτικό ιδιοσκεύασμα <QUOT.END ID="QE0007" REF.START="QS0007" CODE="00BB"/>:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0008" REF.END="QE0008" CODE="00AB"/> κάθε φάρμακο παρασκευασμένο εκ των προτέρων, που τίθεται στην κυκλοφορία υπό ειδική ονομασία και ειδική συσκευασία <QUOT.END ID="QE0008" REF.START="QS0008" CODE="00BB"/>.</P></QUOT.S></P><?PAGE NO="I-3333"?><P>Το αν τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών είναι φάρμακα αμφισβητείται<NOTE NOTE.ID="E0005" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Προφανώς δεν αμφισβητείται ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται είναι <QUOT.START ID="QS0009" REF.END="QE0009" CODE="00AB"/> παρασκευασμένα εκ των προτέρων <QUOT.END ID="QE0009" REF.START="QS0009" CODE="00BB"/> και τίθενται σε κυκλοφορία υπό ειδική ονομασία και σε ειδική συσκευασία. Όπως, ωστόσο, προκύπτει από την υποσημείωση 1, μόνο το ένα από τα τέσσερα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών, δηλαδή το τέταρτο, δέχθηκε την ονομασία (<QUOT.START ID="QS0010" REF.END="QE0010" CODE="00AB"/>Previn<QUOT.END ID="QE0010" REF.START="QS0010" CODE="00BB"/>). Τα άλλα τρία επισημαίνονται με την ένδειξη της συνθέσεως.</P></NOTE>.</P><P>Το άρθρο 1, παράγραφος 2, <HT TYPE="ITALIC">πρώτο</HT> εδάφιο, της οδηγίας ορίζει ως φάρμακο:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0011" REF.END="QE0011" CODE="00AB"/> κάθε ουσία ή σύνθεση ουσιών που χαρακτηρίζεται ως έχουσα θεραπευτικές ή προληπτικές ιδιότητες έναντι ασθενειών ανθρώπων ή ζώων <QUOT.END ID="QE0011" REF.START="QS0011" CODE="00BB"/>.</P></QUOT.S></P><P>Το <HT TYPE="ITALIC">δεύτερο</HT> εδάφιο προσθέτει:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0012" REF.END="QE0012" CODE="00AB"/> Θεωρείται, ομοίως, ως φάρμακο, κάθε ουσία ή σύνθεση ουσιών που δύναται να χορηγηθεί σε άνθρωπο ή ζώο προς τον σκοπό να γίνει ιατρική διάγνωση ή να αποκατασταθούν, να βελτιωθούν ή να τροποποιηθούν οργανικές λειτουργίες στον άνθρωπο ή στο ζώο <QUOT.END ID="QE0012" REF.START="QS0012" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0006" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Το άρθρο Ι, παράγραφος 3, διευκρινίζει τι νοείται ως <QUOT.START ID="QS0013" REF.END="QE0013" CODE="00AB"/> ουσία <QUOT.END ID="QE0013" REF.START="QS0013" CODE="00BB"/>.</P></NOTE>.</P></QUOT.S></P><P>Όπως έκρινε κατ' επανάληψη το Δικαστήριο, η οδηγία 65/65 δίνει, επομένως, δύο ορισμούς του <QUOT.START ID="QS0014" REF.END="QE0014" CODE="00AB"/> φαρμάκου <QUOT.END ID="QE0014" REF.START="QS0014" CODE="00BB"/>: έναν <QUOT.START ID="QS0015" REF.END="QE0015" CODE="00AB"/> ως εκ του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0015" REF.START="QS0015" CODE="00BB"/> και έναν <QUOT.START ID="QS0016" REF.END="QE0016" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0016" REF.START="QS0016" CODE="00BB"/> του ένα προϊόν είναι φάρμακο αν εμπίπτει σε έναν από τους δύο αυτούς ορισμούς<NOTE NOTE.ID="E0007" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. για παράδειγμα τις αποφάσεις της <DATE ISO="19910416">16ης Απριλίου 1991</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-l 12/89" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-1703">C-112/89, Upjohn (Συλλογή 1991, σ. I-1703, σκέψη 15)</REF.DOC.ECR>, της <DATE ISO="19910321">21ης Μαρτίου 1991</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-369/88" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-1487">C-369/88, Delattre (Συλλογή 1991, σ. I-1487, σκέψη 15)</REF.DOC.ECR>, και της <DATE ISO="19910321">21ης Μαρτίου 1991</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="C-60/89" YEAR="1991" PAGE.ECR="I-1547">C-60/89, Montcil και Samanni ( Συλλογή 1991, σ. I-1547, σκέψη 11)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, η ερμηνεία των δύο ορισμών πρέπει να είναι ευρεία ώστε να εξασφαλίζει την προστασία της δημοσίας υγείας μέσω της υποχρεωτικής αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο<NOTE NOTE.ID="E0008" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. για παράδειγμα την προαναφερθείσα απόφαση Upjohn σκέψεις 15 (ως προς τον ορισμό βάσει <QUOT.START ID="QS0017" REF.END="QE0017" CODE="00AB"/>του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0017" REF.START="QS0017" CODE="00BB"/> ), 21 (ως προς τον ορισμό βάσει της <QUOT.START ID="QS0018" REF.END="QE0018" CODE="00AB"/> λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0018" REF.START="QS0018" CODE="00BB"/>, και την απόφαση της <DATE ISO="19860320">20ής Μαρτίου 1986</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="35/85" YEAR="1986" PAGE.ECR="1207">35/85, Tissier (Συλλογή 1986, σ. 1207, σκέψη 26)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>.</P></NP><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>Ως προς το τι πρέπει να καλείται ορισμός <QUOT.START ID="QS0019" REF.END="QE0019" CODE="00AB"/> ως εκ του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0019" REF.START="QS0019" CODE="00BB"/>, ήδη το Δικαστήριο, με την απόφαση της <DATE ISO="19831130">30ής Νοεμβρίου 1983</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="227/82" YEAR="1983" PAGE.ECR="3883">227/82, Van Bennekom (Συλλογή 1983, σ. 3883)</REF.DOC.ECR>, έκρινε ότι <QUOT.START ID="QS0020" REF.END="QE0020" CODE="00AB"/>η οδηγία 65/65/ΕΟΚ, στηριζόμενη για τον πρώτο κοινοτικό ορισμό του φαρμάκου, στο κριτήριο του <QUOT.START ID="QS0021" REF.END="QE0021" CODE="201C"/> χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0021" REF.START="QS0021" CODE="201D"/> του προϊόντος σκοπεί να περιλάβει όχι μόνο τα φάρμακα που έχουν πραγματικό θεραπευτικό ή ιατρικό αποτέλεσμα, αλλά και τα προϊόντα εκείνα που δεν είναι επαρκώς αποτελεσματικά ή που δεν έχουν τα αποτελέσματα εκείνα που οι καταναλωτές ευλόγως θα περίμεναν ενόψει του χαρακτηρισμού τους<QUOT.END ID="QE0020" REF.START="QS0020" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0009" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 17 της αποφάσεως της <DATE ISO="19831130">30ής Νοεμβρίου 1983</DATE>, Van Bennekom, και τη σκέψη 16 της αποφάσεως της <DATE ISO="19910416">16ης Απριλίου 1991</DATE>, Upjohn, που προαναφέρθηκαν.</P></NOTE>. Πράγματι, η οδηγία αποσκοπεί στην προφύλαξη των καταναλωτών όχι μόνο κατά των βλαβερών συνεπειών φαρμάκων που έχουν πράγματι θεραπευτική ή προληπτική ιδιότητα, αλλά και κατά των μη αποτελεσματικών ή ανεπαρκώς αποτελεσματικών προϊόντων που χαρακτηρίζονται ως φάρμακα και που οι καταναλωτές θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν στη θέση καταλλήλων φαρμάκων. Επομένως, προϊόντα είναι φάρμακα κατά την έννοια του πρώτου ορισμού του άρθρου 1 της οδηγίας 65/65 όταν εμφανίζονται ως έχοντα θεραπευτικές ή προληπτικές ιδιότητες, ακόμα και αν στην πραγματικότητα δεν έχουν αυτές τις ιδιότητες<NOTE NOTE.ID="E0010" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Κατ' αυτη την έννοια, η προαναφερθείσα απόφαση Montcil και Samanni ( υποσημείωση 6 ), σκέψη 30.</P></NOTE>. Όταν έχουν αυτές τις ιδιότητες<?PAGE NO="I-3334"?> είναι φάρμακα κατά την έννοια του δευτέρου ορισμού ( ως εκ της λειτουργίας )<NOTE NOTE.ID="E0011" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. για παράδειγμα την προαναφερθείσα απόφαση Van Bennekom ( υποσημείωση 8), σκέψη 22.</P></NOTE>.</TXT><P>Ένα προϊόν χαρακτηρίζεται ως έχον θεραπευτικές ή προληπτικές ιδιότητες όταν <QUOT.START ID="QS0022" REF.END="QE0022" CODE="00AB"/> περιγράφεται<QUOT.END ID="QE0022" REF.START="QS0022" CODE="00BB"/> ή <QUOT.START ID="QS0023" REF.END="QE0023" CODE="00AB"/>συνιστάται<QUOT.END ID="QE0023" REF.START="QS0023" CODE="00BB"/> ρητά ότι τις έχει, ενδεχομένως με τη χρησιμοποίηση ετικετών ή σημειώσεων. Στην προαναφερθείσα απόφαση Van Bennekom, το Δικαστήριο θεώρησε, ωστόσο, ότι αυτό συμβαίνει, επίσης, <QUOT.START ID="QS0024" REF.END="QE0024" CODE="00AB"/>κάθε φορά που ένας μέτρια ενημερωμένος καταναλωτής μπορεί να συνάγει, σιωπηρά μεν αλλά με βεβαιότητα, ότι το εν λόγω προϊόν έπρεπε — ως εκ του χαρακτηρισμού του — να ενεργεί κατά τρόπο ανάλογο με εκείνο που περιγράφει ο πρώτος κοινοτικός ορισμός<QUOT.END ID="QE0024" REF.START="QS0024" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0012" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Όπ.π., σκέψη 18.</P></NOTE>. Στην ίδια απόφαση, το Δικαστήριο έκρινε ότι <QUOT.START ID="QS0025" REF.END="QE0025" CODE="00AB"/> ειδικότερα, η εξωτερική μορφή που δίνεται στο εν λόγω προϊόν — δισκίο, χάπι ή κάψουλα — μπορεί να αποτελέσει σχετικά σοβαρή ένδειξη της προθέσεως του πωλητή ή του παρασκευαστή να θέσει στο εμπόριο το προϊόν αυτό ως φάρμακο <QUOT.END ID="QE0025" REF.START="QS0025" CODE="00BB"/>, αλλά ότι <QUOT.START ID="QS0026" REF.END="QE0026" CODE="00AB"/> η ένδειξη αυτή ωστόσο δεν πρέπει να θεωρηθεί ως μοναδικής και αποφασιστικής σημασίας<QUOT.END ID="QE0026" REF.START="QS0026" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0013" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Όπ.π., σκέψη 19.</P></NOTE>. Το Δικαστήριο, με τις αποφάσεις της <DATE ISO="19910321">21ης Μαρτίου 1991</DATE>, C-369/88, Delattre και C-60/89 Monteil και Samanni, προσέθεσε ότι όταν πρόκειται για την εξωτερική μορφή, ως μορφή πρέπει να νοείται η αναφερομένη όχι μόνο στο ίδιο το προϊόν ( δισκία, χάπια ή κάψουλες ), αλλά και στη συσκευασία του που μπορεί να το κάνει να ομοιάζει με φάρμακο<NOTE NOTE.ID="E0014" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τις προαναφερθείσες αποφάσεις Monteil και Samanni (υποσημείωση 6), σκέψη 24, και Delattre ( υποσημείωση 6 ), σκέψη 40.</P></NOTE>, αλλά και στις οδηγίες χρήσεως που περιέχουν αναφορά σε έρευνες οι οποίες έχουν γίνει σε φαρμακευτικά εργαστήρια αλλά και στη χρησιμοποίηση ιατρικών μεθόδων προς ενίσχυση των θεραπευτικών ιδιοτήτων του προϊόντος<NOTE NOTE.ID="E0015" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 41 της προαναφερθείσας αποφάσεως Delattre.</P></NOTE>. Φυσικά, κατά το Δικαστήριο, η εξωτερική μορφή που προσδίδεται σε ένα προϊόν δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ένδειξη <QUOT.START ID="QS0027" REF.END="QE0027" CODE="00AB"/>διότι άλλωστε υπήρχε κίνδυνος να περιληφθούν στα φάρμακα ορισμένα προϊόντα διατροφής, που κατά παράδοση προσφέρονται υπό μορφές παρόμοιες εκείνων των φαρμακευτικών προϊόντων <QUOT.END ID="QE0027" REF.START="QS0027" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0016" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 19 της προαναφερθείσας αποφάσεως Van Bennekom ( υποσημείωση 8 ), και τη σκέψη 38 της προαναφερθείσας αποφάσεως Delattre.</P></NOTE>.</P></NP><NP><NO.P>4.</NO.P><TXT>Ως προς το τι πρέπει να καλείται ορισμός <QUOT.START ID="QS0028" REF.END="QE0028" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0028" REF.START="QS0028" CODE="00BB"/>, το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτός ο ορισμός περιλαμβάνει <QUOT.START ID="QS0029" REF.END="QE0029" CODE="00AB"/> όλα τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται για την αποκατάσταση, βελτίωση ή τροποποίηση οργανικών λειτουργιών και τα οποία μπορούν κατά συνέπεια να έχουν επιπτώσεις επί της υγείας γενικώς <QUOT.END ID="QE0029" REF.START="QS0029" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0017" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 17 της προαναφερθείσας αποφάσεως Upjohn.</P></NOTE>. Το Δικαστήριο διευκρίνισε αυτόν τον ορισμό δεχόμενο ότι <QUOT.START ID="QS0030" REF.END="QE0030" CODE="00AB"/>από τον σκοπό της προστασίας της δημόσιας υγείας που επιδιώκει ο κοινοτικός νομοθέτης <QUOT.END ID="QE0030" REF.START="QS0030" CODE="00BB"/> συνάγεται ότι η έκφραση <QUOT.START ID="QS0031" REF.END="QE0031" CODE="00AB"/>αποκατάσταση, βελτίωση ή τροποποίηση οργανικών λειτουργιών<QUOT.END ID="QE0031" REF.START="QS0031" CODE="00BB"/>, πρέπει να νοηθεί διασταλτικώς κατά τρόπο που να περιλαμβάνει όλες τις ουσίες που μπορεί να έχουν αποτελέσματα στην καθαυτό λειτουργία του οργανισμού<NOTE NOTE.ID="E0018" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Όπ.π., σκέψη 21.</P></NOTE>. Ωστόσο, οι ουσίες οι οποίες, μολονότι επηρεάζουν το ανθρώπινο σώμα δεν έχουν αισθητά αποτελέσματα στον μεταβολισμό και, επομένως, δεν τροποποιούν πράγματι τις συνθήκες λειτουργίας του και, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να θεωρούνται ως φάρμακα<NOTE NOTE.ID="E0019" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Όπ.π., σκέψη 22.</P></NOTE>.</TXT><P>Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, για να καθοριστεί αν προϊόντα μπορούν να έχουν αποτέλεσμα στην καθαυτό λειτουργία του οργανισμού, εναπόκειται στα εθνικά δικαστήριο να προβαίνουν κατά περίπτωση στους αναγκαίους χαρακτηρισμούς, λαμβάνοντας υπόψη τις φαρμακολογικές ιδιότητες του<?PAGE NO="I-3335"?> συγκεκριμένου προϊόντος, όπως αυτές μπορούν να καθοριστούν βάσει των μέχρι σήμερα επιστημονικών γνώσεων, τον τρόπο χρήσεώς του, την ευρύτητα της κυκλοφορίας του, τη γνώση που έχουν σχετικώς οι καταναλωτές και τους κινδύνους που μπορεί να ενέχει η χρήση του<NOTE NOTE.ID="E0020" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Όπ.π., σκέψη 23 και σκέψη 30 της προαναφερθείσας αποφάσεως Monteil και Samanni.</P></NOTE>.</P></NP><NP><NO.P>5.</NO.P><TXT>Όπως προκύπτει από την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου, σε ένα πρώτο στάδιο εναρμονίσεως των εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων, όπως οι προβλεπόμενες από την οδηγία 65/65, αφήνεται στα κράτη μέλη ουχί αμελητέο περιθώριο εκτιμήσεως, έτσι ώστε δεν αποκλείεται να εξακολουθήσουν να υπάρχουν διαφορές ως προς τον χαρακτηρισμό των προϊόντων. Είναι, επομένως, δυνατό ένα προϊόν που χαρακτηρίζεται ως προϊόν διατροφής σε ένα κράτος μέλος να χαρακτηρίζεται ως φάρμακο σε άλλο κράτος μέλος<NOTE NOTE.ID="E0021" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Κατ' αυτή) την έννοια, οι προαναφερθείσες αποφάσεις Delattrc, σκέψεις 26 έως 29 και Monteil και Samanni, σκέψεις 26 έως 29.</P></NOTE>.</TXT><P>Εξάλλου, επιθυμώ να υπενθυμίσω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, εναπόκειται στην Επιτροπή, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, να αποδεικνύει την παράβαση του κοινοτικού δικαίου<NOTE NOTE.ID="E0022" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. για παράδειγμα τις αποφάσεις της <DATE ISO="19820525">25ης Μαΐου 1982</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="97/81" YEAR="1981" PAGE.ECR="1819">97/81, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (Συλλογή 1981, σ. 1819, σκέψη 6)</REF.DOC.ECR> της <DATE ISO="19890711">11ης Ιουλίου 1989</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="323/87" YEAR="1989" PAGE.ECR="2275">323/87, Επιτροπή κατά Ιταλίας ( Συλλογή 1989, σ. 2275, σκέψη 19)</REF.DOC.ECR> και της <DATE ISO="19891005">5ης Οκτωβρίου 1989</DATE>, <REF.DOC.ECR EDITION="GEN" NO.CASE="290/87" YEAR="1989" PAGE.ECR="3083">290/87, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (Συλλογή 1989, σ. 3083, σκέψη 11)</REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>. Στην προκειμένη περίπτωση, εναπόκειται, επομένως, κατ' αρχήν στην Επιτροπή να αποδείξει ότι η Γερμανική Κυβέρνηση, χαρακτηρίζοντας κακώς ως φάρμακα τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών, παρά το εκτεταμένο περιθώριο εκτιμήσεως που της αφήνεται, προέβη σε εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας 65/65. Αυτό φυσικά δεν εμποδίζει το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να συνεργασθεί στην προσκόμιση της αποδείξεως καθιστώντας πιθανό το συγκεκριμένο προϊόν να είναι φάρμακο κατά την έννοια της οδηγίας 65/65, με τη βοήθεια, όπως επισημαίνει η νομολογία του Δικαστηρίου<NOTE NOTE.ID="E0023" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. την προαναφερθείσα απόφαση Delattrc, σκέψη 32.</P></NOTE>, των αποτελεσμάτων της διεθνούς επιστημονικής έρευνας και, ιδίως, των εργασιών των ειδικευμένων επιτροπών που έχουν συσταθεί σε κοινοτικό επίπεδο. Εάν η Επιτροπή προτίθεται να αμφισβητήσει ταπρο-σκομιζόμενα από το κράτος μέλος στοιχεία θα πρέπει να το πράξει με εξίσου αξιόπιστα στοιχεία.</P></NP><NP><NO.P>6.</NO.P><TXT>Επιθυμώ, τέλος, να παρατηρήσω ότι, στην προκειμένη περίπτωση, πρόκειται αποκλειστικά για διαλύματα πλύσεως οφθαλμών που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν όταν, από ατύχημα, μία βλαβερή ουσία (οξύ ή βάση) εισέρχεται στον οφθαλμό. Τα εν λόγω διαλύματα πρέπει, τότε, να χρησιμοποιηθούν όσο το δυνατόν ταχύτερα, οπότε απορροφούν τη βλαβερή ουσία (με αντίδραση οξέος — βάσεως) και την εξαφανίζουν με πλύση. Οι διάδικοι, ωστόσο, δεν συμφωνούν ως προς το αποτέλεσμα, μάλλον ή ήττον επιφανειακό, της ικανότητας απορροφήσεως (κατωτέρω στο σημείο 8).</TXT><P>Κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση], τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται είναι φάρμακα κατά την έννοια των δύο ορισμών του άρθρου 1 της οδηγίας 65/65. Η Επιτροπή το αμφισβητεί υπό το πρίσμα αμφοτέρων των εν λόγω ορισμών. Κατωτέρω, θα εξετάσω, πρώτον, αν τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών υπάγονται στον ορισμό <QUOT.START ID="QS0032" REF.END="QE0032" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0032" REF.START="QS0032" CODE="00BB"/> και μόνο στη συνέχεια θα εξετάσω αν μπορούν να υπαχθούν στον ορισμό <QUOT.START ID="QS0033" REF.END="QE0033" CODE="00AB"/>ως εκ του χαρακτηρισμού<QUOT.END ID="QE0033" REF.START="QS0033" CODE="00BB"/>. Αυτή η σειρά μου φαίνεται λογικότερη από τη σειρά που ακολουθεί το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας: για να διαπιστωθεί αν ένα προϊόν χαρακτηρίζεται ως φάρμακο, πρέπει, πρώτον, να διαπιστωθεί τι νοείται στην ουσία ως φάρμακο.</P></NP></GR.SEQ><?PAGE NO="I-3336"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>O ορισμός <QUOT.START ID="QS0034" REF.END="QE0034" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας<QUOT.END ID="QE0034" REF.START="QS0034" CODE="00BB"/></P></TI></TITLE><NP><NO.P>7.</NO.P><TXT>Όπως ήδη ανέφερα, η Γερμανική Κυβέρνηση θεωρεί ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών που παρασκευάζει η Prevor είναι φάρμακα κατά την έννοια του προαναφερθέντος δευτέρου κοινοτικού ορισμού, δηλαδή του κοινοτικού ορισμού <QUOT.START ID="QS0035" REF.END="QE0035" CODE="00AB"/>ως εκ της λειτουργίας<QUOT.END ID="QE0035" REF.START="QS0035" CODE="00BB"/>. Υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή επιτροπή φαρμακοποιίας του Συμβουλίου της Ευρώπης χαρακτηρίζει τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών ως φάρμακα<NOTE NOTE.ID="E0024" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ την τελική έκδοση ( Ιανουάριος 1991 ) tou κεφαλαίου <QUOT.START ID="QS0036" REF.END="QE0036" CODE="00AB"/> Solutionis ophtalmicae <QUOT.END ID="QE0036" REF.START="QS0036" CODE="00BB"/> της ευρωπαϊκής φαρμακοποιίας, παράρτημα Ι του υπομνήματος ανταπαντήσεως</P></NOTE>, πράγμα που είναι εντελώς βάσιμο δεδομένου ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, για τον χαρακτηρισμό προϊόντος ως φαρμάκου, τα κράτη μέλη οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη τα αποτελέσματα της διεθνούς επιστημονικής έρευνας και, ιδίως, των εργασιών των ειδικευμένων επιτροπών σε κοινοτικό επίπεδο (ή σε παρόμοιο επίπεδο )<NOTE NOTE.ID="E0025" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. την προαναφερθείσα απόφαση Delattre, σκέψη 32. Βλ. επίσης ανωτέρω στο σημείο 5 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>.</TXT><P>Η Επιτροπή, στην προσφυγή της, αναγνωρίζει ότι αν δοθεί στον εν λόγω ορισμό γραμματική ερμηνεία δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών χρησιμοποιούνται για την αποκατάσταση, βελτίωση ή τροποποίηση οργανικής λειτουργίας, δηλαδή της οράσεως. Κατά την Επιτροπή, είναι εσφαλμένη παρόμοια γραμματική ερμηνεία, διότι δεν λαμβάνει υπόψη ότι, παρά την αναγκαιότητα ευρείας ερμηνείας που δέχεται το Δικαστήριο, η έννοια του φαρμάκου πρέπει να περιορίζεται υπό το φως του στόχου της προστασίας της δημοσίας υγείας. Τα προϊόντα που δεν έχουν αποτέλεσμα φαρμάκου πρέπει, επομένως, να αποκλείονται, ακόμα και αν έχουν ιατρικό ή κλινικό προορισμό. Προκειμένου περί του κοινοτικού ορισμού <QUOT.START ID="QS0037" REF.END="QE0037" CODE="00AB"/>ως εκ της λειτουργίας<QUOT.END ID="QE0037" REF.START="QS0037" CODE="00BB"/>, αποφασιστικό κριτήριο είναι ο τρόπος με τον οποίο επενεργεί η ουσία. Όταν το αποτέλεσμα ενός προϊόντος είναι καθαρά μηχανικό ( όπως στην περίπτωση γύψου ή νάρθηκος) ή πολύ γενικής και αδύνατης φύσεως (όπως στην περίπτωση του άλατος για ποδόλουτρα ή δισκίων για φυτά), το συγκεκριμένο προϊόν δεν είναι φάρμακο.</P><P>Εξάλλου, κατά την Επιτροπή, προϊόντα τα οποία, από την άποψη της συνθέσεως τους, είναι ταυτόσημα με διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών, χρησιμοποιούνται, όμως, επί του σώματος αντί να χρησιμοποιούνται για τον οφθαλμό, δεν είναι φάρμακα αλλά καλλυντικά προϊόντα. Για ποιο λόγο, επομένως, τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών της αυτής συνθέσεως θα ήσαν φάρμακα; Η Γερμανική Κυβέρνηση δεν συμφωνεί, ωστόσο, μ' αυτή την άποψη. Πράγματι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη ο τρόπος χρήσεως του προϊόντος και, επομένως, δικαιολογείται διάκριση μεταξύ προϊόντος που χρησιμοποιείται επί του δέρματος και προϊόντος που χρησιμοποιείται για τον οφθαλμό, ακόμα και εάν δεν υπάρχει διαφορά ως προς τη σύνθεση.</P></NP><NP><NO.P>8.</NO.P><TXT>Η σχετική με τον ορισμό <QUOT.START ID="QS0038" REF.END="QE0038" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας<QUOT.END ID="QE0038" REF.START="QS0038" CODE="00BB"/> συζήτηση στρέφεται κυρίως γύρω από το ζήτημα αν τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται έχουν αποκλειστικά καθαρτήρια λειτουργία ή αν έχουν λειτουργία που βαίνει πέραν αυτής. Κατά την Επιτροπή, τα συγκεκριμένα διαλύματα απλώς καθαρίζουν τον οφθαλμό με καθαρώς μηχανική ενέργεια. Δεν έχουν, ωστόσο, την ιδιότητα αποκαταστάσεως ή βελτιώσεως της κινητικότητας ή της οπτικής ευχέρειας του οφθαλμού όταν οι εν λόγω λειτουργίες αλλοι-ούνται από την εισχώρηση βλαβερών ουσιών στο εσωτερικό του οφθαλμού. Πράγματι, τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών έχουν<?PAGE NO="I-3337"?> απλώς επιφανειακό αποτέλεσμα, δηλαδή κατά τα ολίγα λεπτά κατά τα οποία η βλαβερή ουσία ευρίσκεται σε επαφή με τον οφθαλμό δεν έχει, όμως, ακόμα εισχωρήσει στο εσωτερικό του οφθαλμού. Αν πρόκειται περί εξουδετερώσεως βλαβερών ουσιών που έχουν ήδη εισχωρήσει στον οφθαλμό και έχουν αλλοιώσει την κινητικότητα ή την οπτική ευχέρεια του οφθαλμού, κατά την Επιτροπή, απαιτείται ειδική ιατρική επέμβαση.</TXT><P>Η Γερμανική Κυβέρνηση δεν αμφισβητεί ότι ένας οφθαλμός που έχει προσβληθεί από οξύ ή από βάση απαιτεί πράγματι ειδική ιατρική αγωγή. Αμφισβητεί, ωστόσο, ότι μια βλαβερή ουσία που έρχεται σε επαφή με τον οφθαλμό εισχωρεί μόνο μετά από ορισμένα λεπτά και αναφέρει ότι η θεραπευτική αγωγή αρχίζει, άλλωστε, με τη χρήση διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών, τα οποία, χάρη στην ειδική τους χημική σύνθεση και αντιθέτως προς το νερό για παράδειγμα, είναι σε θέση, όπως και η Επιτροπή ομολογεί, να απορροφήσουν τη βλαβερή ουσία. Κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, η εν λόγω απορρόφηση (ή εξουδετέρωση ) δεν επιτυγχάνεται μόνο στην επιφάνεια του οφθαλμού, αλλά και στα ανώτερα στρώματα του κερατοειδούς χιτώνος του οφθαλμού και του εποφθαλμίου υμένος, καθώς και στο επιθύλιο και το στρώμα του κερατοειδούς χιτώνος. Η Γερμανική Κυβέρνηση, για να στηρίξει αυτή τη δήλωση της, παραπέμπει σε επιστημονική μελέτη περί της προλήψεως του έλκους του κερατοειδούς χιτώνος<NOTE NOTE.ID="E0026" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Slansky, Η., κ.ά.: <QUOT.START ID="QS0039" REF.END="QE0039" CODE="00AB"/> Prevention of Corneal Ulcers<QUOT.END ID="QE0039" REF.START="QS0039" CODE="00BB"/>, Tr. Am. Acad. Ophlh.&amp; Oiol., τόμος 75 (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1971), σ. 1208.</P></NOTE>, στην οποία βεβαιώνεται ότι ένα διάλυμα πλύσεως οφθαλμών που περιέχει EDTA και αυτή ακριβώς είναι η ουσία που συνθέτει κυρίως το <QUOT.START ID="QS0040" REF.END="QE0040" CODE="00AB"/>Previn<QUOT.END ID="QE0040" REF.START="QS0040" CODE="00BB"/> έχει θεραπευτικές ιδιότητες και, ειδικότερα, εμποδίζει την ανάπτυξη έλκους του κερατοειδούς χιτώνος.</P></NP><NP><NO.P>9.</NO.P><TXT>Δεν νομίζω ότι είναι χρήσιμο να επεκταθώ περισσότερο σ' αυτή τη συζήτηση ή στα επιχειρήματα των διαδίκων ως προς την ικανότητα των διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται να εξαφανίζουν τον πόνο και τους σπασμούς του βλεφάρου. Παρατηρώ, πράγματι, ότι η Επιτροπή δεν είναι σε θέση ή τουλάχιστον δεν το θεωρεί αναγκαίο να στηρίξει τους ισχυρισμούς της σε επιστημονικά στοιχεία<NOTE NOTE.ID="E0027" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Στη συνεδρίαση, η Επιτροπή μνημόνευσε καθυστερημένα έρευνα που διενήργησε γαλλικό ινστιτούτο μετά την έκδοση της προαναφερθείσας αποφάσεως του Δικαστηρίου, Upjohn και, επομένως, μετά την κρίσιμη περίοδο που αφορά την υπό κρίση υπόθεση ( βλ. υποσημείωση 2).</P></NOTE>, έστω και για να αντικρούσει την επιστημονική μελέτη που ανέφερε η Γερμανική Κυβέρνηση όσον αφορά το ένα από τα δύο διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών.</TXT><P>Ασφαλώς, η Επιτροπή ορθώς αναφέρει ότι το περιθώριο εκτιμήσεως που έχει αφεθεί στα κράτη μέλη πρέπει να μην υπερβαίνει ορισμένα λογικά όρια και ότι είναι δυνατός ορισμένος δικαστικός έλεγχος της τηρήσεως αυτών των ορίων. Η Επιτροπή, η οποία φέρει το βάρος της αποδείξεως, για να καταστήσει δυνατό έναν τέτοιο έλεγχο (ανωτέρω, σημείο 5), πρέπει, ωστόσο, με τη βοήθεια των αποτελεσμάτων της αναγνωρισμένης διεθνούς επιστημονικής έρευνας, να καθιστά πιθανό το ενδεχόμενο ότι η απόφαση του κράτους μέλους περί χαρακτηρισμού ορισμένου προϊόντος ως φαρμάκου δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Η απλή αναφορά στη στάση αρμοδίων αρχών άλλων κρατών μελών έναντι του προϊόντος για το οποίο πρόκειται<NOTE NOTE.ID="E0028" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Η δικογραφία, άλλωστε, δεν καθιστά εμφανείς εκείνους ακριβώς τους όρους που άλλα κράτη μέλη επιβάλλουν για τη διάθεση στο εμπόριο διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών. Τα ελάχιστα στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή επί του θέματος αμφισβητήθηκαν κατά τη συνεδρίαση από τον εκπρόσωπο της Γερμανικής Κυβερνήσεως.</P></NOTE> δεν είναι αυτή καθαυτή αποφασιστική, εφόσον το Δικαστήριο δέχεται (ανωτέρω, σημείο 5 ) ότι, στο σημερινό στάδιο της εναρμονίσεως, μπορούν να εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές ως προς τον χαρακτηρισμό μεταξύ των κρατών μελών.</P><?PAGE NO="I-3338"?><P>Καταλήγω, επομένως, στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε επαρκείς αποδείξεις ότι η Γερμανική Κυβέρνηση, χαρακτηρίζοντας τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών ως φάρμακα, προέβη σε εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 1, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 65/65.</P><P>Ο ορισμός <QUOT.START ID="QS0041" REF.END="QE0041" CODE="00AB"/> ως εκ του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0041" REF.START="QS0041" CODE="00BB"/></P></NP><NP><NO.P>10.</NO.P><TXT>Εφόσον κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται κακώς χαρακτηρίστηκαν ως φάρμακα κατά την έννοια του ορισμού <QUOT.START ID="QS0042" REF.END="QE0042" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0042" REF.START="QS0042" CODE="00BB"/> και δεδομένου ότι, όπως ήδη ανέφερα, ένα προϊόν είναι φάρμακο όταν εμπίπτει σε έναν από τους δύο ορισμούς, δεν αποδίδω πλέον προσοχή στο αν τα εν λόγω διαλύματα είναι φάρμακα κατά τον ορισμό <QUOT.START ID="QS0043" REF.END="QE0043" CODE="00AB"/> ως εκ του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0043" REF.START="QS0043" CODE="00BB"/> που χρησιμοποιεί το άρθρο 1, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 65/65. Συναφώς, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η επιχείρηση Prevor, στα διαφημιστικά της έντυπα, περιγράφει τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών ως προϊόντα που επιτρέπουν τη θεραπεία των εγκαυμάτων του οφθαλμού. Κατά την Επιτροπή, αυτό δεν είναι ορθό και τα διαφημιστικά έντυπα περιγράφουν απλώς καθαρτήριο αποτέλεσμα.</TXT><P>Το διαφημιστικό έντυπο που έχει προσαρτήσει η Γερμανική Κυβέρνηση στο Παράρτημα III του υπομνήματος αντικρούσεως αναφέρει:</P><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START ID="QS0044" REF.END="QE0044" CODE="00AB"/> Αυτά ( τα διαλύματα ) μειώνουν την επιθετικότητα των ξένων ουσιών και περιορίζουν την εισχώρηση τους στον οφθαλμό... Τα εν λόγω διαλύματα χρησιμεύουν για την πλύση του οφθαλμού και την εξαφάνιση των βλαβερών προϊόντων. <QUOT.END ID="QE0044" REF.START="QS0044" CODE="00BB"/></P></QUOT.S></P><P>Τάσσομαι με την άποψη της Επιτροπής κατά την οποία, σ' αυτό το χωρίο, η επιχείρηση Prevor δεν βεβαιώνει ρητώς ότι τα' εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών έχουν θεραπευτικές ή προληπτικές ιδιότητες. Είμαι της γνώμης ότι το αυτό συμβαίνει και με το έγγραφο της επιχειρήσεως Prevor που έχει προσαρτήσει η Γερμανική Κυβέρνηση στο παράρτημα II του υπομνήματος ανταπαντήσεως που περιέχει γραφική αναπαράσταση του φαρμακολογικού αποτελέσματος του διαλύματος πλύσεως των οφθαλμών <QUOT.START ID="QS0045" REF.END="QE0045" CODE="00AB"/> Previn <QUOT.END ID="QE0045" REF.START="QS0045" CODE="00BB"/> ( και το οποίο, όπως υποστηρίζει η Γερμανική Κυβέρνηση, αποτελεί μέρος του διαφημιστικού εντύπου για το προϊόν <QUOT.START ID="QS0046" REF.END="QE0046" CODE="00AB"/> Previn <QUOT.END ID="QE0046" REF.START="QS0046" CODE="00BB"/> ).</P></NP><NP><NO.P>11.</NO.P><TXT>Μετά την επίδειξη κατά τη συνεδρίαση των εν λόγω διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών, δεν μπορεί να προβληθεί ο ισχυρισμός ότι ένας μέτρια ενημερωμένος καταναλωτής μπορεί να συνάγει <QUOT.START ID="QS0047" REF.END="QE0047" CODE="00AB"/> σιωπηρά μεν αλλά με βεβαιότητα <QUOT.END ID="QE0047" REF.START="QS0047" CODE="00BB"/><NOTE NOTE.ID="E0029" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 18 της προαναφερθείσας αποφάσεως Van Bennekom.</P></NOTE>, ότι τα εν λόγω διαλύματα έπρεπε να έχουν θεραπευτική ή προληπτική ιδιότητα. Η εξωτερική μορφή και η συσκευασία των εν λόγω διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών και τα <HT TYPE="ITALIC">διαφημιστικά</HT> έντυπα που θέτει σε κυκλοφορία η επιχείρηση Prevor ασφαλώς δεν δίνουν αυτή την εντύπωση. Εξάλλου, πρέπει να γίνεται συνετή χρήση αυτού του κριτηρίου, αλλέως θα ήταν πολύ εύκολο για έναν παραγωγό να χαρακτηρίζει ένα προϊόν ως φάρμακο, πράγμα που συνεπάγεται την απόσυρση ( εκτός εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας ) του εν λόγω προϊόντος από την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων.</TXT><P>Ακόμα και το ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών αναμφισβήτητα χαρακτηρίζονται,<?PAGE NO="I-3339"?> κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, για να χρησιμοποιούνται <HT TYPE="ITALIC">επί πληγωμένου οφθαλμού</HT> δεν αρκεί, κατά την άποψη μου, για να δημιουργήσει στον μέτρια ενημερωμένο καταναλωτή την εντύπωση ότι τα εν λόγω προϊόντα έχουν θεραπευτικές και/ή προληπτικές ιδιότητες. Προκειμένου για προϊόντα των οποίων η χρήση δεν απαιτεί ιατρική συνταγή, τα οποία δεν πωλούνται μόνο σε φαρμακείο και που, επιπλέον, σε περίπτωση ατυχήματος, μπορεί να τα χρησιμοποιήσει ο οποιοσδήποτε, δεν αρκεί η χρησιμοποίηση των διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών <HT TYPE="ITALIC">επί</HT> πληγωμένου οφθαλμού για να δημιουργήσει αυτή την εντύπωση. Προς τον σκοπό αυτό, είναι απαραίτητο να φαίνεται, με βεβαιότητα, ότι αυτά τα διαλύματα μπορούν να θεραπεύσουν την πληγή <HT TYPE="ITALIC">του</HT> οφθαλμού.</P><P>Ορθώς, επομένως, η Επιτροπή θεώρησε ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν μπορούσε να χαρακτηρίσει τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία πρόκειται ως φάρμακα κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο.</P><P>Επικουρικώς: το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΟΚ</P></NP><NP><NO.P>12.</NO.P><TXT>Στην περίπτωση, ωστόσο, που το Δικαστήριο κρίνει, αντιθέτως προς ό,τι πιστεύω, ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών <HT TYPE="ITALIC">δεν</HT> είναι φάρμακα κατά την έννοια του ορισμού <QUOT.START ID="QS0048" REF.END="QE0048" CODE="00AB"/> ως εκ της λειτουργίας <QUOT.END ID="QE0048" REF.START="QS0048" CODE="00BB"/> και ότι δεν είναι φάρμακα ούτε, όπως το πιστεύω, κατά την έννοια του ορισμού <QUOT.START ID="QS0049" REF.END="QE0049" CODE="00AB"/> ως εκ του χαρακτηρισμού <QUOT.END ID="QE0049" REF.START="QS0049" CODE="00BB"/>, τότε η απαίτηση εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας προτού κυκλοφορήσουν στο εμπόριο που προβλέπει ο γερμανικός νόμος συνιστά αναμφισβήτητα μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος, απαγορευόμενο από το άρθρο 30 της Συνθήκης ΕΟΚ. Τίθεται, τότε, το ερώτημα αν, όπως επικουρικώς ισχυρίζεται η Γερμανική Κυβέρνηση, αυτή η απαίτηση μπορεί, ωστόσο, να δικαιολογηθεί με την προστασία της δημοσίας υγείας που αναφέρει το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΟΚ ως δικαιολογητικό λόγο. Το Δικαστήριο έκρινε, πράγματι, με τις αποφάσεις Tissier, και Monteil και Samanni, ότι το ότι ένα προϊόν δεν ανταποκρίνεται στον κοινοτικό ορισμό του φαρμάκου δεν εμποδίζει, ωστόσο, τα κράτη μέλη να υποβάλουν αυτό το προϊόν, για λόγους δημοσίας υγείας, σε έκδοση αδείας κυκλοφορίας ή σε περιοριστικούς κανόνες πωλήσεως ή διανομής<NOTE NOTE.ID="E0030" NUMBERING.CONTINUED="YES"><P>Βλ. τη σκέψη 22 της αποφάσεως Tissier και τη σκέψη 36 της αποφάσεως Monteit και Samanni που προαναφέρθηκαν.</P></NOTE>.</TXT><P>Κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών μπορούν να συνιστούν κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, για παράδειγμα αν ήταν ανεπαρκώς αποτελεσματικά ή ελαττωματικής ποιότητας έτσι ώστε να μην αποφευχθεί σοβαρή ζημία ή και να προκαλέσουν την απώλεια του προσβεβλημένου οφθαλμού. Επιπλέον, όλα τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών για τα οποία γίνεται λόγος στην υπό κρίση υπόθεση διατίθενται στην αγορά σε φιαλίδια περιέχοντα πολλές δόσεις, πράγμα που συνεπάγεται την προσθήκη συντηρητικού στο προϊόν και το οποίο, εάν το προϊόν χρησιμοποιηθεί σε πληγωμένο οφθαλμό, μπορεί να καθυστερήσει τη θεραπεία ή Kat να την εμποδίσει. Γι' αυτό τον λόγο η γερμανική φαρμακοποιία ( καθώς και η ευρωπαϊκή φαρμακοποιία ) ορίζει ότι τα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο χειρουργικών επεμβάσεων ή ως πρώτη βοήθεια σε περίπτωση ατυχήματος, πρέπει να συσκευάζονται σε φιαλίδια μιας μόνο χρήσεως. Εξάλλου, φαίνεται ότι κανένα από τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών δεν αναφέρει την τελευταία ημερομηνία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και αυτό παρόλον ότι η γερμανική φαρμακοποιία περιορίζει<?PAGE NO="I-3340"?> τη μεγίστη διάρκεια χρησιμοποιήσεως διαλύματος πλύσεως των οφθαλμών σε φιαλίδιο πολλών δόσεων σε έξι εβδομάδες μετά το άνοιγμα του φιαλιδίου και η Επιτροπή της ευρωπαϊκής φαρμακοποιίας προβλέπει ακόμα αυστηρότερες προδιαγραφές. Παρά την προσθήκη συντηρητικού παράγοντα, μετά την παρέλευση ορισμένου χρόνου, ο κίνδυνος μολύνσεως αυξάνει αισθητά.</P></NP><NP><NO.P>13.</NO.P><TXT>Μου φαίνεται ορθό ότι τα ev λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών — περί των οποίων, στην υπόθεση που πρέπει τώρα να ληφθεί υπόψη, γίνεται δεκτό ότι δεν είναι φάρμακα — μπορούν να συνιστούν σε ορισμένες περιστάσεις κίνδυνο για τη δημόσιο υγεία. Το ζήτημα είναι, ωστόσο, αν δεν είναι δυνατό να εξουδετερωθεί αυτός ο κίνδυνος με ενδοκοινοτικό σύστημα λιγότερο περιοριστικό του εμπορίου απ' ό,τι είναι η επιβολή αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο. Ένα τέτοιο, λιγότερο περιοριστικό, σύστημα θα μπορούσε να συνίσταται, για παράδειγμα, στην απαίτηση δηλώσεως, συνοδευόμενης με τον σχετικό φάκελο, προς την αρμόδια αρχή, η οποία θα είχε τη δυνατότητα, υπό ορισμένους όρους, να αποσύρει το προϊόν από την αγορά — κατά την Επιτροπή, ένα τέτοιο σύστημα εφαρμόζεται στη Γαλλία για τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών — και/ή σε υποχρέωση πληροφόρησης, ή ακόμα και στην υποχρεωτική πρόβλεψη φιαλιδίων μιας μόνο δόσεως για ορισμένες χρήσεις ( για παράδειγμα στην περίπτωση χειρουργικών παρεμβάσεων ή ως πρώτη βοήθεια σε περίπτωση ατυχήματος ).</TXT><P>Επομένως, μου φαίνεται ότι η Γερμανική Κυβέρνηση δεν απέδειξε ότι δεν ήταν δυνατό σύστημα, λιγότερο περιοριστικό του εμπορίου, να εξασφαλίσει εξίσου την προστασία της δημοσίας υγείας.</P></NP><NP><NO.P>14.</NO.P><TXT>Δεδομένου ότι θεωρώ ότι η απαίτηση εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο συνιστά εν πάση περιπτώσει πολύ περιοριστικό σύστημα, θα -αφιερώσω πολύ λίγη προσοχή oτo επιχείρημα της Επιτροπής ότι η απαίτηση πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί ως αυθαίρετη διάκριση κατά την έννοια του άρθρου 36, δεύτερη φράση, της Συνθήκης ΕΟΚ. Αφενός, η απαίτηση δεν εφαρμόζεται σε ορισμένα διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών που παρασκευάζονται στη Γερμανία. Αφετέρου, σύστημα, ολιγότερο περιοριστικό, εφαρμόζεται στα παλαιά διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών, δηλαδή στα διαλύματα που ήδη επωλούντο πριν από την <DATE ISO="19780101">1η Ιανουαρίου 1978</DATE>. Πράγματι, τέτοια <QUOT.START ID="QS0050" REF.END="QE0050" CODE="00AB"/>παλαιά<QUOT.END ID="QE0050" REF.START="QS0050" CODE="00BB"/> προϊόντα μπορούσαν να διατεθούν στο εμπόριο άνευ ετέρου εάν, πριν από την <DATE ISO="19900430">30ή Απριλίου 1990</DATE>, είχε υποβληθεί αίτηση εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο.</TXT><P>Θεωρώ ότι αυτά τα επιχειρήματα δεν είναι βάσιμα. Όσον αφορά το πρώτον, η Γερμανική Κυβέρνηση αναφέρει ότι, για τα παρασκευαζόμενα στη Γερμανία σχετικά διαλύματα, είτε πράγματι ζητήθηκε και εκδόθηκε άδεια κυκλοφορίας στο εμπόριο, είτε κινήθηκε η προβλεπόμενη διοικητική διαδικασία μόλις η αρμόδια εθνική αρχή έλαβε γνώση περί του ότι τα προϊόντα διατίθεντο στο εμπόριο χωρίς άδεια, αυτή δε η δήλωση της Γερμανικής Κυβερνήσεως, εξ όσων αντιλαμβάνομαι, δεν διαψεύδεται από τα (στοιχεία της δικογραφίας. Όσον αφορά το δεύτερο επιχείρημα, θεωρώ ότι η<?PAGE NO="I-3341"?> διαφορά μεταχειρίσεως μεταξύ παλαιών διαλυμάτων πλύσεως των οφθαλμών και νεωστί διατιθεμένων διαλυμάτων στην αγορά μπορεί να δικαιολογηθεί, δεδομένης της ήδη αποκτηθείσας πείρας με τα πρώτα ( πάντοτε κατά την υπόθεση — quo non — ότι η έκδοση αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο είναι αυτή καθαυτή δικαιολογημένο μέτρο ).</P></NP></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P>Συμπέρασμα</P></TI></TITLE><NP><NO.P>15.</NO.P><TXT>Όπως προκύπτει από τα προεκτεθέντα, θεωρώ ότι η Επιτροπή δεν έπεισε ότι τα παρασκευαζόμενα από την Prevor διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών κακώς θεωρούνται από τη Γερμανική Κυβέρνηση ως φάρμακα κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 65/65. Προτείνω, επομένως, στο Δικαστήριο να απορρίψει ως αβάσιμη την προσφυγή που άσκησε η Επιτροπή βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.</TXT><P>Επικουρικώς — για την περίπτωση που το Δικαστήριο θα έκρινε ότι η Γερμανική Κυβέρνηση δεν μπορούσε να θεωρήσει τα εν λόγω διαλύματα πλύσεως των οφθαλμών ως φάρμακα κατά την έννοια του άρθρου Ι, παράγραφος 2, της εν λόγω οδηγίας, θεωρώ ότι η Γερμανική Κυβέρνηση δεν μπορεί να δικαιολογήσει την απαίτηση εκδόσεως αδείας κυκλοφορίας στο εμπόριο βάσει της προστασίας της δημοσίας υγείας που προβλέπει το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΟΚ. Σ' αυτή την περίπτωση, προτείνω στο Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν τήρησε τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 30 της Συνθήκης και να την καταδικάσει στα δικαστικά έξοδα.</P></NP></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>