<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2025-11-202511C120202403270-00-TRA-DOC-NL-CONCL-C-0327-24-202503831-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="nl-NL" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="4/12/2025 16:09:02" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="nl" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="xdipGvQeJSIcUC53yE9gvwJDcBY/gtmpdlMmK2WIZJhochsq7K/j8VeaNpBdv8sfQsYoO4Vlj9JX0UMyL2QbIbBsCRB8yL26Ulkc8NA9d2v8IsmJ/USOy1SC3iZz49AlKe1hmvwnVyp8QFioBdYBgDZN8fmxEWi5nEasKX9YOpo=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="ey" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0327" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2024" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="NL" name="Langue"/>
    <meta content="ey" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 09-04-25 12:15:44" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="53d1be25bc404bf5803d61dd659bc90a" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0327" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId25" style="first"/>
      <div id="rId21" style="even">Conclusie van adv.-gen. Campos Sánchez-Bordona – Zaak C‑327/24</div>
      <div id="rId22" style="default">Lolach</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      M. CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      van 15 mei 2025  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Zaak C‑327/24 [Lolach]  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">i</a>
</span>)
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      Telekom Deutschland GmbH
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      tegen
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      Bundesrepublik Deutschland
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-8" title="page-1">
      [verzoek van het Verwaltungsgericht Köln (bestuursrechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-9" title="page-1">
      „Prejudiciële verwijzing – Sector elektronische communicatie – Richtlijn (EU) 2018/1972 – Artikelen 72 en 73 – Onderneming met een aanmerkelijke marktmacht op de markt voor lokale toegang op wholesaleniveau op een vaste locatie – Oplegging door de nationale regelgever van een wettelijke verplichting tot het verlenen van toegang”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-2">
      
        <br/>
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In 2022 heeft de regelgevende instantie voor de sector elektronische communicatie in Duitsland (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">2</a>
</span>) aan Telekom Deutschland GmbH de verplichting opgelegd om andere exploitanten toegang te verlenen tot bepaalde civieltechnische voorzieningen (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">3</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De BNetzA heeft haar besluit gebaseerd op de nationale voorschriften die zijn vastgesteld ter omzetting van richtlijn (EU) 2018/1972 (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">4</a>
</span>).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing biedt het Hof van Justitie de kans om te verduidelijken aan welke voorwaarden het opleggen van de in de artikelen 72 en 73 van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (hierna: „EECC”) bedoelde toegangsverplichtingen moet worden onderworpen. Het Hof zal met name opheldering moeten geven over de doelstellingen op grond waarvan deze verplichtingen gerechtvaardigd kunnen worden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toepasselijke bepalingen</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Unierecht – EECC</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 3 („Algemene doelstellingen”) bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-17" title="page-3">
      „1. De lidstaten zorgen ervoor dat de nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties bij de uitvoering van de in deze richtlijn omschreven regelgevende taken alle redelijke maatregelen treffen die noodzakelijk en evenredig zijn voor de verwezenlijking van de in lid 2 genoemde doelstellingen. […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-18" title="page-3">
      2. De nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties, alsmede [het Orgaan van Europese regelgevende instanties voor elektronische communicatie (Berec)], de Commissie en de lidstaten streven in het kader van deze richtlijn de volgende – in willekeurige volgorde weergegeven – algemene doelstellingen na:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-19" title="page-4">
      a) bevorderen van de connectiviteit met en de toegang tot, alsmede de benutting van netwerken met een zeer hoge capaciteit, met inbegrip van vaste, mobiele en draadloze netwerken, voor alle burgers en bedrijven van de Unie;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-20" title="page-4">
      b) bevorderen van de mededinging bij het aanbieden van elektronischecommunicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten, met inbegrip van efficiënte concurrentie op basis van infrastructuur, en bij het aanbieden van elektronischecommunicatiediensten en bijbehorende diensten;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-21" title="page-4">
      c) bijdragen tot de ontwikkeling van de interne markt door het opheffen van resterende belemmeringen voor en het bevorderen van convergerende voorwaarden voor investeringen in en het aanbieden van elektronischecommunicatienetwerken, elektronischecommunicatiediensten, bijbehorende faciliteiten en bijbehorende diensten, in de gehele Unie, door het ontwikkelen van gemeenschappelijke regels en voorspelbare regelgeving, en door het bevorderen van doeltreffend, efficiënt en gecoördineerd gebruik van het radiospectrum, open innovatie, het opzetten en ontwikkelen van trans-Europese netwerken, de verstrekking, de beschikbaarheid en de interoperabiliteit van pan-Europese diensten, en eind-tot-eind connectiviteit;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-22" title="page-4">
      d) bevorderen van de belangen van de burgers van de Unie, door te zorgen voor connectiviteit met, en ruime beschikbaarheid en benutting van netwerken met een zeer hoge capaciteit, waaronder vaste, mobiele en draadloze netwerken, en van elektronischecommunicatiediensten, door erop toe te zien dat op basis van daadwerkelijke mededinging optimaal kan worden geprofiteerd wat betreft keuze, prijs en kwaliteit, door de beveiliging van netwerken en diensten te handhaven, door een hoog gemeenschappelijk beschermingsniveau voor eindgebruikers te waarborgen via de nodige sectorspecifieke regels, en door aandacht te schenken aan de behoeften, zoals betaalbare prijzen, van specifieke maatschappelijke groeperingen, met name eindgebruikers met een handicap, oudere eindgebruikers en eindgebruikers met speciale sociale behoeften, evenals keuzevrijheid en gelijkwaardige toegang voor eindgebruikers met een handicap.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-23" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-24" title="page-4">
      4. Bij het nastreven van de in lid 2 bedoelde en in dit lid gespecificeerde beleidsdoelstellingen doen de nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties onder meer het volgende:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-25" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-26" title="page-4">
      f) zij leggen voorafgaande regelgevende verplichtingen uitsluitend op voor zover dit noodzakelijk is om, in het belang van de eindgebruiker, effectieve en duurzame mededinging te waarborgen, en zij verlichten die verplichtingen of heffen ze op zodra er aan die voorwaarde is voldaan.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-27" title="page-4">
      De lidstaten zien erop toe dat de nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties onpartijdig, objectief, transparant en op niet-discriminerende en evenredige wijze handelen.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 61 („Bevoegdheden en verantwoordelijkheden van de nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties met betrekking tot toegang en interconnectie”) bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-29" title="page-4">
      „1. Met het oog op de doelstellingen van artikel 3 bevorderen, en waar passend waarborgen de nationale regelgevende instanties of, in het geval van de punten b) en c) van lid 2 van dit artikel, de nationale regelgevende instanties of andere bevoegde instanties, overeenkomstig deze richtlijn adequate toegang en interconnectie, alsook interoperabiliteit van diensten, en oefenen zij daarbij hun bevoegdheid uit op een wijze die bevorderlijk is voor efficiëntie en duurzame concurrentie, de implementatie van netwerken met zeer hoge capaciteit, efficiënte investeringen en innovatie, en die de eindgebruikers het grootste voordeel biedt.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-30" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-4">
      5. De overeenkomstig de leden 1 tot en met 4 van dit artikel opgelegde verplichtingen en voorwaarden zijn objectief, transparant, evenredig en niet-discriminerend, en worden toegepast volgens de procedures van de artikelen 23, 32 en 33. De nationale regelgevende instanties en andere bevoegde instanties welke die verplichtingen en voorwaarden hebben opgelegd, beoordelen uiterlijk vijf jaar na de vaststelling van de vorige maatregel die jegens dezelfde ondernemingen is vastgesteld de resultaten van die verplichtingen en voorwaarden; verder beoordelen zij of het passend is die verplichtingen en voorwaarden in te trekken of te wijzigen naar aanleiding van de veranderende voorwaarden. Die instanties delen het resultaat van hun beoordeling volgens de in de artikelen 23, 32 en 33 bedoelde procedures mee.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-32" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 67 („Marktanalyseprocedure”) luidt als volgt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-4">
      „1. De nationale regelgevende instanties bepalen of de kenmerken van een overeenkomstig artikel 64, lid 3, gedefinieerde relevante markt zodanig zijn dat het gerechtvaardigd is om de in deze richtlijn vastgestelde regelgevingsverplichtingen op te leggen. […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-35" title="page-4">
      De kenmerken van een markt kunnen zodanig zijn dat het gerechtvaardigd is om de in deze richtlijn vastgestelde regelgevingsverplichtingen op te leggen indien aan alle volgende criteria wordt voldaan:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-36" title="page-4">
      a) er zijn hoge en niet-tijdelijke toegangsbelemmeringen van structurele, wettelijke of regelgevende aard aanwezig;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-37" title="page-4">
      b) er is een marktstructuur die niet neigt naar daadwerkelijke mededinging binnen de relevante periode, gezien de toestand van de op infrastructuur gebaseerde en andere mededinging die aan de toegangsbelemmeringen ten grondslag ligt;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-38" title="page-4">
      c) het mededingingsrecht alleen is niet voldoende om het vastgestelde marktfalen op adequate wijze aan te pakken.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-39" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-40" title="page-4">
      3. Indien een nationale regelgevende instantie concludeert dat de kenmerken van een relevante markt niet zodanig zijn dat het gerechtvaardigd is regelgevingsverplichtingen overeenkomstig de procedure van de leden 1 en 2 van dit artikel op te leggen, of indien niet aan de voorwaarden van lid 4 van dit artikel is voldaan, mag zij geen wettelijke verplichtingen opleggen of handhaven overeenkomstig artikel 68. Indien er reeds overeenkomstig artikel 68 opgelegde sectorspecifieke verplichtingen zijn, trekt zij die verplichtingen van ondernemingen op die relevante markt in.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-41" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-42" title="page-4">
      4. Indien een nationale regelgevende instantie vaststelt dat op een relevante markt het opleggen van regelgevingsverplichtingen overeenkomstig de leden 1 en 2 van dit artikel gerechtvaardigd is, gaat zij na welke ondernemingen op die relevante markt afzonderlijk of gezamenlijk aanmerkelijke macht op de markt in de zin van artikel 63 hebben. De nationale regelgevende instantie legt de onderneming in kwestie passende specifieke wettelijke verplichtingen op in overeenstemming met artikel 68 of handhaaft die verplichtingen wanneer zij reeds bestaan indien zij van mening is dat het resultaat voor eindgebruikers niet daadwerkelijk concurrerend zou zijn bij afwezigheid van die verplichtingen.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-43" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 68 („Oplegging, wijziging of opheffing van verplichtingen”) bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-45" title="page-4">
      „1. De lidstaten zien erop toe dat de nationale regelgevende instanties de nodige bevoegdheden krijgen om de in de artikelen 69 tot en met 74 en de artikelen 76 tot en met 81 vermelde verplichtingen op te leggen.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-46" title="page-4">
      2. Indien een overeenkomstig artikel 67 uitgevoerde marktanalyse uitwijst dat een onderneming is aangewezen als een onderneming met aanmerkelijke macht op een specifieke markt, kunnen de nationale regelgevende instanties haar, waar passend, één of meer van de in de artikelen 69 tot en met 74 en de artikelen 76 en 80 genoemde verplichtingen opleggen. In overeenstemming met het beginsel van evenredigheid kiest een nationale regelgevende instantie voor de minst ingrijpende manier om de in de marktanalyse geconstateerde problemen aan te pakken.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-47" title="page-4">
      3. De nationale regelgevende instanties leggen de in de artikelen 69 tot en met 74 en de artikelen 76 en 80 vermelde verplichtingen alleen op aan ondernemingen die overeenkomstig lid 2 van dit artikel zijn aangewezen als een onderneming met aanmerkelijke marktmacht, onverminderd:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-48" title="page-4">
      a) de artikelen 61 en 62;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-49" title="page-4">
      b) de artikelen 44 en 17 van deze richtlijn, voorwaarde 7 in deel D van bijlage I, toegepast krachtens artikel 13, lid 1, van deze richtlijn, de artikelen 97 en 106 van deze richtlijn, en de relevante bepalingen van richtlijn 2002/58/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlĳke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlĳn betreffende privacy en elektronische communicatie) (PB 2002, L 201, blz. 37)], die verplichtingen opleggen aan ondernemingen die niet zijn aangewezen als ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht; of
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-50" title="page-4">
      c) de noodzaak aan internationale afspraken te voldoen.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-51" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-52" title="page-4">
      4. De overeenkomstig dit artikel opgelegde verplichtingen:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-53" title="page-4">
      a) worden gebaseerd op de aard van het door een nationale regelgevende instantie in haar marktanalyse geconstateerde probleem, in voorkomend geval rekening houdend met de vaststelling van transnationale vraag op grond van artikel 66;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-54" title="page-4">
      b) zijn proportioneel, indien mogelijk rekening houdend met de kosten en baten;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-55" title="page-4">
      c) zijn gerechtvaardigd in het licht van de doelstellingen vervat in artikel 3; […]
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-56" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 72 („Toegang tot civieltechnische voorzieningen”) schrijft voor:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-58" title="page-4">
      „1. Een nationale regelgevende instantie kan overeenkomstig artikel 68 aan ondernemingen verplichtingen opleggen om in te gaan op redelijke verzoeken om toegang tot en gebruik van civieltechnische voorzieningen, met inbegrip van, maar niet beperkt tot, gebouwen of toegangen tot gebouwen, kabels in gebouwen inclusief bedrading, antennes, torens en andere ondersteuningsgebouwen, palen, masten, kabelgaten, leidingen, inspectieputten, mangaten en straatkasten, wanneer de nationale regelgevende instantie op basis van de marktanalyse concludeert dat het weigeren van toegang of verlening van toegang onder onredelijke voorwaarden met eenzelfde effect de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte markt zou belemmeren en[ (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">5</a>
</span>)] niet in het belang van de eindgebruiker zou zijn.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-59" title="page-4">
      2. De nationale regelgevende instanties mogen aan een onderneming verplichtingen opleggen om toegang te verlenen overeenkomstig dit artikel, ongeacht of de activa die door de verplichtingen worden beïnvloed deel uitmaken van de betrokken markt in overeenstemming met de marktanalyse, mits de verplichting noodzakelijk en evenredig is met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 3.”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 73 („Verplichtingen inzake toegang tot en gebruik van specifieke netwerkelementen en bijbehorende faciliteiten”) bepaalt in lid 1:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-61" title="page-4">
      „1. Nationale regelgevende instanties kunnen ondernemingen overeenkomstig artikel 68 de verplichting opleggen in te gaan op redelijke verzoeken om toegang tot en gebruik van specifieke netwerkelementen en bijbehorende faciliteiten, onder andere wanneer de nationale regelgevende instanties van mening zijn dat het weigeren van toegang of het opleggen van onredelijke voorwaarden met eenzelfde effect de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte retailmarkt zou belemmeren of[ (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">6</a>
</span>)] niet in het belang van de eindgebruiker zou zijn.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-62" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nationaal recht – Telekommunikationsgesetz</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">§ 26 van het Telekommunikationsgesetz (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">7</a>
</span>) bepaalt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-65" title="page-4">
      „(1) De [BNetzA] kan een onderneming met aanmerkelijke marktmacht verplichten toegang te verlenen aan andere ondernemingen indien anders de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte retailmarkt zou worden belemmerd en het belang van de eindgebruiker zou worden aangetast.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-66" title="page-4">
      (2) Bij het onderzoek of en welke toegangsverplichtingen gerechtvaardigd zijn overeenkomstig lid 1 en of deze evenredig zijn met de doelstellingen van § 2 van deze wet, onderzoekt de [BNetzA] of
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-67" title="page-4">
      1. verplichtingen die reeds zijn opgelegd of naar verwachting zullen worden opgelegd uit hoofde van dit deel, of commerciële toegangsovereenkomsten die reeds zijn gesloten of aangeboden op de betrokken wholesalemarkt of op een verwante wholesalemarkt, en
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-68" title="page-4">
      2. de loutere oplegging van verplichtingen uit hoofde van lid 3, punt 10,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-69" title="page-4">
      voldoende zijn om de in § 2 genoemde doelstellingen te waarborgen. In dit verband houdt de [BNetzA] met name rekening met:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-70" title="page-4">
      1. de technische en economische levensvatbaarheid van het gebruik of de installatie van concurrerende faciliteiten, in het licht van het tempo van de marktontwikkeling, rekening houdend met de aard van en het soort interconnectie en/of toegang, inclusief de levensvatbaarheid van andere toeleveringsproducten;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-71" title="page-4">
      2. de haalbaarheid van de aangeboden toegangverlening, rekening houdend met de beschikbare capaciteit;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-72" title="page-4">
      3. de door de eigenaar van de faciliteit verrichte initiële investering, rekening houdend met de verrichte overheidsinvesteringen en de aan de investering verbonden risico’s, in het bijzonder rekening houdend met investeringen in en risiconiveaus betreffende netwerken met zeer hoge capaciteit;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-73" title="page-4">
      4. de noodzaak om op de lange termijn de concurrentie in stand te houden, met speciale aandacht voor economisch doeltreffende concurrentie op basis van de infrastructuur en innovatieve bedrijfsmodellen;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-74" title="page-4">
      5. industriële‑ of intellectuele-eigendomsrechten;
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-75" title="page-4">
      6. het verlenen van pan-Europese diensten en
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-76" title="page-4">
      7. de verwachte technologische ontwikkeling die van invloed is op het ontwerp en beheer van netwerken.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-77" title="page-4">
      (3) De [BNetzA] kan, met inachtneming van lid 1, ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht onder meer de volgende verplichtingen opleggen:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-78" title="page-4">
      […]
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-79" title="page-4">
      10. toegang verlenen tot civieltechnische voorzieningen, met inbegrip van, maar niet beperkt tot, gebouwen of toegangen tot gebouwen, kabels in gebouwen inclusief bedrading, antennes, torens en andere ondersteuningsgebouwen, palen, masten, kabelgaten, leidingen, inspectieputten, mangaten en straatkasten, ook wanneer deze geen deel uitmaken van de betrokken productmarkt als bedoeld in § 10, voor zover de toegangsverplichting noodzakelijk en evenredig is met het oog op het probleem dat bij de in § 11 bedoelde marktanalyse is vastgesteld.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-80" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Feiten, hoofdgeding en prejudiciële vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens de verwijzende rechter is Telekom Deutschland een onderneming die telecommunicatiediensten aanbiedt en die in dit verband in het kader van de afbakening van de markt van 10 oktober 2019 is aangewezen als een onderneming met een aanmerkelijke marktmacht op de markt voor lokale toegang op wholesaleniveau, geleverd op een vaste locatie. De markt voor toegang tot civieltechnische voorzieningen viel echter niet onder de afbakening van deze markt. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">8</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij besluit van 21 juli 2022 (hierna: „besluit”) heeft de BNetzA Telekom Deutschland de volgende verplichtingen opgelegd:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-84" title="page-4">
      „1.1. Andere ondernemingen toegang te verlenen tot kabelgoten, masten en ondersteuningssystemen van bovengrondse lijnen die bestaan op het moment van het verzoek, met het oog op de aanleg en exploitatie van netwerken met zeer hoge capaciteit op vaste locaties of voor toegang tot het aansluitnetwerk bij het subnet of MSAN (punten 1.2 of 1.3) binnen de grenzen van de beschikbare capaciteit, zodat [Telekom Deutschland] over een passende exploitatiereserve kan beschikken en bij voorrang aan haar eigen behoeften kan voldoen. Voor zover de toegang niet dient voor de toegang tot het aansluitnetwerk, beginnen de dienstverplichting en de daarmee samenhangende verdere verplichtingen krachtens de punten 2, 4 en 5 op 1 januari 2024.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-85" title="page-4">
      […]” (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">9</a>
</span>)
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De BNetzA heeft haar besluit gebaseerd op § 26, lid 1, TKG.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Op 19 augustus 2022 heeft Telekom Deutschland het besluit aangevochten bij het Verwaltungsgericht Köln (bestuursrechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) en onder meer gevorderd:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-88" title="page-4">
      „1. Het [besluit] gedeeltelijk nietig te verklaren voor zover daarbij aan verzoekster de volgende verplichtingen worden opgelegd:
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-89" title="page-4">
      a) de in punt 1.1 van het dictum opgenomen verplichting om andere ondernemingen toegang te verlenen tot de op het moment van indiening van het verzoek bestaande kabelgoten, masten en ondersteuningssystemen van bovengrondse lijnen, met het oog op de aanleg en exploitatie van netwerken met zeer hoge capaciteit op vaste locaties;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-90" title="page-4">
      subsidiair […],
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-91" title="page-4">
      b) de in punt 1.1 van het dictum opgenomen verplichting om andere ondernemingen toegang te verlenen tot dergelijke kabelgoten, masten en ondersteuningssystemen van bovengrondse lijnen met het oog op de aanleg en exploitatie van netwerken met zeer hoge capaciteit op vaste locaties die verzoekster recent heeft aangelegd voor de ontwikkeling van haar fiber-to-the-building (FTTB) of fibre-to-the-home (FTTH)-netwerk;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-92" title="page-4">
      meer subsidiair bij a) en b),
    </p>
    <p class="C09Marge0avecretrait" id="para-93" title="page-4">
      c) de in punt 1.1 van het dictum opgenomen verplichting om andere ondernemingen toegang te verlenen tot deze kabelgoten, masten en ondersteuningssystemen van bovengrondse lijnen met het oog op de aanleg en exploitatie van netwerken met zeer hoge capaciteit op vaste locaties die minder dan zeven jaar geleden zijn voltooid;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-94" title="page-4">
      […]”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Telekom Deutschland heeft in haar beroep aangevoerd dat de BNetzA had moeten onderzoeken of cumulatief was voldaan aan de voorwaarden van § 26, lid 1, TKG (belemmering van de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte retailmarkt en aantasting van de belangen van eindgebruikers), en pas daarna overeenkomstig § 26, lid 2, TKG de litigieuze verplichtingen had moeten onderzoeken. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">10</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De BNetzA heeft zich tegen het beroep verzet en aangevoerd dat zij niet alleen onderzoekt of aan de twee voorwaarden van § 26, lid 1, TKG is voldaan, maar dat zij, gelet op § 26, lid 2, TKG, ook andere aspecten in haar afweging mag betrekken. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">11</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens de verwijzende rechter (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">12</a>
</span>) hangt de uitkomst van het hoofdgeding af van de uitlegging van de artikelen 72 en 73 EECC, waarmee de uitlegging van § 26 TKG in overeenstemming moet zijn. Volgens hem:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">wordt Telekom Deutschland in het gelijk gesteld indien de artikelen 72 en 73 EECC zich verzetten tegen een nationale regeling (of de uitlegging daarvan) op grond waarvan de BNetzA bij het onderzoek van de wettigheid van een verplichting om toegang te verlenen tot civiele voorzieningen, naast de twee in artikel 72, lid 1, EECC genoemde voorwaarden, kan verwijzen naar de doelstellingen van artikel 3 EECC of, in voorkomend geval, naar andere doelstellingen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">moet de vordering van Telekom Deutschland daarentegen worden afgewezen indien de artikelen 72 en 73 EECC zich niet verzetten tegen de nationale regeling (of de uitlegging daarvan) zoals toegepast door de BNetzA.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tegen deze achtergrond heeft het Verwaltungsgericht Köln het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-101" title="page-4">
      „Moeten de artikelen 72 en 73 [EECC] aldus worden uitgelegd dat de nationale regelgevende instanties bij het onderzoek van de vraag of een verplichting moet worden opgelegd om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen die in overeenstemming met de marktanalyse geen deel uitmaken van de betrokken markt,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-102" title="page-4">
      uitsluitend moeten onderzoeken of het niet-opleggen van een dergelijke verplichting de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte markt zou belemmeren of niet in het belang van de eindgebruiker zou zijn;
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-103" title="page-4">
      of
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-104" title="page-4">
      dat in het kader van het onderzoek naar het opleggen van een verplichting om toegang te verlenen tot dergelijke voorzieningen, naast de bovengenoemde voorwaarden, ook, en met dezelfde rang, de andere doelstellingen van artikel 3 [EECC] en in voorkomend geval verdere doelstellingen in een ‚geheel van doelstellingen’ mogen worden opgenomen?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Procedure bij het Hof</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verzoek om een prejudiciële beslissing is op 3 mei 2024 ingekomen ter griffie van het Hof.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Telekom Deutschland, de Duitse regering, vertegenwoordigd door de BNetzA, de Griekse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met uitzondering van de Griekse regering zijn zij allen verschenen op de openbare terechtzitting van 20 maart 2025.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Beoordeling</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Opmerking vooraf</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De EECC staat nationale regelgevende instanties toe om aan ondernemingen zoals Telekom Deutschland de verplichting op te leggen om aan andere exploitanten in de sector (alternatieve exploitanten) toegang te verlenen tot de civieltechnische activa (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">13</a>
</span>) van die ondernemingen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">14</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nieuwe alternatieve exploitanten kunnen zo toegang krijgen tot de reeds bestaande civieltechnische infrastructuur die nodig is om hun eigen netwerk uit te rollen. Als zij niet over deze toegang zouden beschikken, zouden zij worden beperkt door meer belastende voorwaarden, aangezien zij zelf de voor de uitrol van hun netwerken noodzakelijke elementen (de civieltechnische voorziening) zouden moeten aanleggen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">15</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Een van de doelstellingen die aan de invoering van de verplichting tot toegang tot civieltechnische voorzieningen ten grondslag liggen, is het aanmoedigen van de ontwikkeling van duurzame concurrentie tussen exploitanten van elektronische communicatie.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Afbakening van het geschil</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals uiteengezet in punt 12 van deze conclusie, heeft de BNetzA aan Telekom Deutschland de verplichting opgelegd om andere ondernemingen in de sector toegang te verlenen tot een aantal van haar civieltechnische activa. Als rechtsgrondslag voor haar besluit beroept de BnetzA zich op § 26, lid 3, punt 10 (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">16</a>
</span>), TKG.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Om te beoordelen of deze maatregel gerechtvaardigd en evenredig was, heeft de BNetzA een „onderzoek van de beoordelingscriteria overeenkomstig § 26 TKG” uitgevoerd. Daartoe is de BNetzA nagegaan of het opleggen van de toegangsverplichting voldeed aan een breed geheel van doelstellingen, met inachtneming van de in genoemd artikel neergelegde beginselen en criteria.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het door de BNetzA beoordeelde „geheel van doelstellingen” is onderverdeeld in vier fundamentele doelstellingen:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">het waarborgen van connectiviteit en het bevorderen van de toegang tot en het gebruik van netwerken met zeer hoge capaciteit voor alle burgers en ondernemingen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de bevordering van de mededinging. In het bijzonder de mededinging op de eindgebruikersmarkt;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">de bescherming van de gebruikers op het gebied van telecommunicatie, waarbij wordt gestreefd naar een maximaal voordeel voor de gebruikers op het gebied van de prijs en kwaliteit van de dienst, door de connectiviteit, de brede beschikbaarheid en de versnelde uitbreiding van netwerken met zeer hoge capaciteit te bevorderen;</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">het bevorderen van de ontwikkeling van de interne markt van de Unie, met inbegrip van de levering van pan-Europese diensten.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Voor wat betreft de (objectieve, transparante, niet-discriminerende en evenredige) regelgevingsbeginselen die bij de verwezenlijking van de nagestreefde doelstellingen in acht moeten worden genomen en de criteria die volgens § 26, lid 2, tweede zin, TGK in aanmerking moeten worden genomen bij het beoordelen van de maatregel, heeft de BNetzA verklaard dat zij deze heeft onderzocht. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">17</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het geschil dat aanleiding geeft tot de prejudiciële verwijzing is in wezen beperkt tot de vraag of de BNetzA het geheel van de door haar nagestreefde doelstellingen juist heeft beoordeeld (het standpunt van dit agentschap), of dat de BNetzA daarentegen uitsluitend de twee in § 26, lid 1, TKG genoemde doelstellingen had moeten onderzoeken (het standpunt van Telekom Deutschland).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De complexiteit van de zaak ligt in de eerste plaats in de moeilijkheden bij de uitlegging van § 26 TKG, waarin de inhoud van de artikelen 72 en 73 EECC in één enkele bepaling is opgenomen. In de tweede plaats doen zich dezelfde moeilijkheden voor met betrekking tot de artikelen 72 en 73 EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Volgens de verwijzende rechter stuit de uitlegging van § 26 TKG teneinde dit artikel in overeenstemming te brengen met het Unierecht op de belemmering dat de nationale regeling op tegenstrijdige wijze kan worden uitgelegd. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">18</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het Hof kan zich niet mengen in de discussie over de uitlegging van § 26 TKG. Het is uitsluitend aan het Hof om, in het licht van de gestelde prejudiciële vraag, te verduidelijken hoe artikel 72 of, in voorkomend geval, artikel 73 EECC moet worden uitgelegd. Daartoe kan het Hof de verwijzende rechter beoordelingselementen verstrekken op grond waarvan kan worden vastgesteld of de nationale regeling verenigbaar is met het Unierecht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De verwijzende rechter stelt dat „voor het opleggen van een verplichting om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen alleen artikel 72 EECC relevant is”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">19</a>
</span>) Hij voegt daar vervolgens aan toe dat „aangenomen kan worden dat artikel 72, lid 2, EECC de sedes materiae voor de oplossing van het probleem is”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">20</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Beide partijen in het geding nemen in feite datzelfde standpunt in. Telekom Deutschland (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">21</a>
</span>) en de BNetzA (die de mening van de Duitse regering naar voren brengt) (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">22</a>
</span>) bevestigen dat het antwoord op de prejudiciële vraag afhangt van de uitlegging van artikel 72 EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ik deel de mening van de verwijzende rechter en van de twee partijen in het geding, wat me ertoe brengt de moeilijkheden bij de uitlegging van artikel 72, lid 2, EECC te behandelen. Die zal ik hieronder bespreken. Aan het slot van deze conclusie zal ik mij ook uitspreken over de (ir)relevantie van artikel 73 EECC voor de beslechting van het geding.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">C.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Relevantie ad casum van artikel 72, lid 2, EECC</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Naar mijn mening zijn de opmerkingen van sommige partijen die betrokken zijn bij de prejudiciële procedure dusdanig abstract dat zij voorbijgaan aan de specifieke kenmerken van het onderhavige geval.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met name ben ik van mening dat er onvoldoende aandacht is besteed aan twee relevante omstandigheden in deze zaak: ten eerste is Telekom Deutschland een onderneming met aanmerkelijke marktmacht op een bepaalde gereguleerde markt voor telecommunicatie (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">23</a>
</span>); ten tweede maken de civieltechnische activa waartoe toegang wordt verleend, geen deel uit van de „betrokken markt”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">24</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tegen deze achtergrond moet het antwoord op de prejudiciële vraag worden gevonden in artikel 72, lid 2, EECC en, volgens de Duitse regering (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">25</a>
</span>), artikel 68, lid 4, onder c), EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 72 EECC – met als opschrift „Toegang tot civieltechnische voorzieningen” – bepaalt in lid 2: „De nationale regelgevende instanties mogen aan een onderneming verplichtingen opleggen om toegang te verlenen overeenkomstig dit artikel, ongeacht of de activa die door de verplichtingen worden beïnvloed deel uitmaken van de betrokken markt […]” (cursivering van mij).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze regel wordt bevestigd door aanbeveling 2020/2245, waarin staat te lezen: „[a]rtikel 72 [EECC] [biedt] de nationale regelgevende instanties de mogelijkheid, als op zichzelf staande oplossing, om elke relevante wholesalemarkt te verplichten toegang tot civieltechnische voorzieningen te verlenen. Een dergelijke verplichting om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen kan gerechtvaardigd zijn, ongeacht of de fysieke infrastructuur waartoe toegang wordt verleend deel uitmaakt van de gereguleerde relevante markt […]”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">26</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Welnu, zoals ik zojuist heb opgemerkt:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De prejudiciële verwijzing heeft juist betrekking op „een verplichting om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen die in overeenstemming met de marktanalyse geen deel uitmaken van de betrokken markt” (prejudiciële vraag, eerste alinea, cursivering van mij).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De exploitant aan wie deze toegangsverplichting wordt opgelegd, beschikt over aanmerkelijke marktmacht op de markt voor lokale toegang op wholesaleniveau, op een vaste locatie. Vanwege deze hoedanigheid worden aan deze exploitant de verplichtingen opgelegd die zijn opgenomen in hoofdstuk IV („Corrigerende maatregelen jegens ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht”) van titel II („Toegang”) van deel II („Netwerken”) EECC, dat de artikelen 68 tot en met 82 bevat.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ik herhaal dat artikel 72, lid 2, EECC de juridische behandeling behelst van de verplichting om toegang te verlenen tot civieltechnische activa die geen deel uitmaken van de betrokken markt, maar die eigendom zijn van een onderneming met een aanmerkelijke marktmacht. Als beide omstandigheden aanwezig zijn, geeft dit artikel de nationale regelgevende instantie de bevoegdheid om de toegangsverplichting op te leggen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij gebreke van een regel als artikel 72, lid 2, EECC zouden de in dit geding aan de orde zijnde civieltechnische activa, aangezien zij geen deel uitmaken van de betrokken markt, buiten de werkingssfeer van de toegangsverplichtingen vallen. De elektronische-communicatieondernemingen die eigenaar zijn van dergelijke civieltechnische activa zouden de keuze hebben om derden daar al dan niet toegang toe te verlenen, aan de hand van uitsluitend hun commerciële beleid.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 72, lid 2, EECC maakt het dus mogelijk om de verplichting om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen (opgenomen in lid 1 van dat artikel) op te leggen ten aanzien van goederen die geen deel uitmaken van de betrokken markt. Dit is precies de situatie die in dit geding aan de orde is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nu deze premisse is vastgesteld, is de volgende stap om te verduidelijken waarom artikel 72, lid 2, EECC bepaalt dat de opgelegde toegangsverplichting „noodzakelijk en evenredig [moet zijn] met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 3” EECC. Is dit slechts een opmerking ten overvloede of heeft dit vereiste een eigen betekenis?</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij het in algemene termen regelen van het opleggen van de verplichtingen die vervolgens in onder meer de artikelen 72 en 73 EECC nader worden uitgewerkt, schrijft artikel 68, lid 4, onder c), EECC voor dat deze verplichtingen „gerechtvaardigd [moeten zijn] in het licht van de doelstellingen vervat in artikel 3”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zo zijn de nationale regelgevende instanties krachtens een uitdrukkelijk mandaat in artikel 68 EECC bevoegd om alle „in de artikelen 69 tot en met 74 en de artikelen 76 tot en met 81 vermelde verplichtingen” op te leggen, indien een dergelijke oplegging kan worden gerechtvaardigd in het licht van de in artikel 3 EECC genoemde doelstellingen. Deze doelstellingen worden in laatstgenoemd artikel bovendien „in willekeurige volgorde” weergegeven. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">27</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Mijns inziens volgt uit dit uitgangspunt, zonder dat verdere uiteenzetting vereist is, dat de in artikel 72, lid 2, EECC bedoelde toegangsverplichtingen als zodanig kunnen worden gerechtvaardigd door de doelstellingen van artikel 3. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-29" href="#t-29">28</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met andere woorden, het krachtens artikel 72, lid 2, opnemen (bij wijze van uitzondering) binnen de werkingssfeer van de EECC van de toegang tot civieltechnische voorzieningen die geen deel uitmaken van de betrokken markt, zou (eveneens bij wijze van uitzondering) voldoende zijn om de toegang tot die civieltechnische voorzieningen te onderwerpen aan dezelfde voorwaarden als die welke gelden voor de toegang tot voorzieningen die binnen de werkingssfeer van het EECC vallen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoewel artikel 72, lid 2, EECC specifiek vermeldt dat de verplichting „noodzakelijk en evenredig [moet zijn] met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 3”, is dit mijns inziens omdat – wanneer de civieltechnische voorzieningen waartoe toegang wordt opgelegd, geen deel uitmaken van de betrokken markt – volstaat dat aan dit tweeledige vereiste (noodzakelijkheid en evenredigheid) wordt voldaan.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het gaat derhalve niet om een overbodige vermelding (ik benadruk dat de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 3 EECC noodzakelijk is voor alle toegangsverplichtingen), maar om een restrictieve vermelding: de mogelijkheid om toegang op te leggen tot civieltechnische voorzieningen die buiten de werkingssfeer van de EECC vallen, hangt af van de vraag of deze toegangsverplichting onder een specifieke bepaling valt, zoals artikel 72, lid 2, EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verschil tussen de twee leden van artikel 72 EECC is er slechts een van graad; de twee voorwaarden van lid 1 streven ook de verwezenlijking van sommige doelstellingen van artikel 3 EECC na:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Voorkomen dat „de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte markt” (artikel 72, lid 1, EECC) wordt belemmerd, komt overeen met de doelstelling om de mededinging te bevorderen [artikel 3, lid 2, onder b), EECC] of bij te dragen aan de ontwikkeling van de interne markt [artikel 3, lid 2, onder c), EECC].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verdedigen van de „belangen van de eindgebruiker” (artikel 72, lid 1, EECC) valt samen met de doelstelling om „de belangen van de burgers van de Unie [te bevorderen]” [artikel 3, lid 2, onder d), EECC].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Om die reden ben ik van mening dat de verschillen tussen de Duitse taalversie van artikel 72, lid 1, EECC en de andere taalversies met betrekking tot het voegwoord („en”/„of”) dat de twee in de laatste regel genoemde doelstellingen verbindt, uiteindelijk onbelangrijk zijn. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-30" href="#t-30">29</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Afgezien van het feit dat, zoals de Commissie opmerkt, alles op een redactionele fout lijkt te wijzen (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-31" href="#t-31">30</a>
</span>), is het een feit dat de doelstellingen zo nauw met elkaar verweven zijn dat zij praktisch samenvallen. Het is uiteindelijk in het belang van de eindgebruiker om te voorkomen dat de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte markt wordt belemmerd.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoe dan ook, zelfs als beide doelstellingen – om dialectische redenen – als alternatief zouden zijn geformuleerd in artikel 72, lid 1 EECC, lijkt de inhoud ervan nevenschikkend te zijn in relatie tot de algemene doelstellingen van artikel 3 EECC (ontwikkeling van de interne markt en het bevorderen van de belangen van de burgers).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Doorslaggevend is dat artikel 72, lid 2, EECC de nationale regelgevende instantie toestaat om verplichtingen op te leggen om toegang te verlenen tot civieltechnische activa, wanneer dit „noodzakelijk en evenredig is met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 3”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals de Commissie ter terechtzitting heeft benadrukt, heeft de BNetzA bij de beoordeling van de noodzaak en evenredigheid van de maatregel waarbij de toegangsverplichting werd opgelegd, al rekening gehouden met het feit dat het ontbreken van een dergelijke maatregel ten nadele van de eindgebruikers zou zijn en de ontwikkeling van een door duurzame concurrentie gekenmerkte markt zou belemmeren. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-32" href="#t-32">31</a>
</span>) Het is niet van belang dat haar beoordeling van deze twee doelstellingen positief is geformuleerd, in plaats van de bewoordingen te gebruiken van § 26, lid 1, TKG (die, met enkele kleine variaties, overeenkomen met die van artikel 72, lid 1, EECC).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Kortom, een antwoord dat aansluit bij de vraag van de verwijzende rechter zou moeten bevestigen dat: a) het opleggen van de litigieuze verplichting onder artikel 72, lid 2, EECC valt, en b) het opleggen van een dergelijke verplichting overeenkomstig deze bepaling gerechtvaardigd kan zijn indien dit noodzakelijk en evenredig is om de doelstellingen van artikel 3 EECC te verwezenlijken.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het is de taak van de verwijzende rechter om op basis van de gegevens waarover hij beschikt, na te gaan of de BNetzA een juiste beoordeling heeft gemaakt door Telekom Deutschland de verplichting op te leggen om toegang te verlenen tot de civieltechnische activa omdat zij dit noodzakelijk en evenredig achtte in het licht van het geheel van doelstellingen van artikel 3 EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">D.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Relevantie van artikel 73 EECC?</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Nadat te benadrukken dat volgens hem artikel 72 EECC de „enige relevante bepaling” in deze zaak is, overweegt de verwijzende rechter de hypothese dat artikel 73 van dit wetboek van toepassing zou zijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Vervolgens merkt hij op dat, indien dit het geval zou zijn, zich drie „problemen” voordoen: a) het uiteenlopen van de taalversies van de bepaling, voor wat betreft het opnemen of schrappen van de woorden „met name” in lid 1; b) de zogenoemde „toereikendheidstoets” voor de afweging van de in lid 2 bedoelde belangen, en c) de verhouding van artikel 73 EECC tot artikel 68 EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het lijkt mij onnodig om deze „problemen” te behandelen wanneer, gelet op de omstandigheden van het onderhavige geval, artikel 73 EECC eenvoudigweg niet van toepassing is. Zowel Telekom Deutschland als de Duitse regering, vertegenwoordigd door de BNetzA, hebben ter terechtzitting bevestigd dat artikel 73 EECC niet van toepassing is op het geding. De Commissie heeft ter terechtzitting ook aangevoerd dat de belangrijkste bepaling voor het oplossen van het geschil artikel 72 EECC is, en niet artikel 73 EECC.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Conclusie</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van het Verwaltungsgericht Köln (bestuursrechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) als volgt te beantwoorden:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-165" title="page-4">
      „Artikel 72, lid 2, van richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-166" title="page-4">
      moet aldus worden uitgelegd dat
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-167" title="page-4">
      het ook betrekking heeft op het opleggen van verplichtingen om toegang te verlenen tot civieltechnische voorzieningen die geen deel uitmaken van de betrokken markt, mits dergelijke verplichtingen noodzakelijk en evenredig zijn met het oog op de verwezenlijking van de in artikel 3 van deze richtlijn genoemde algemene doelstellingen.”
    </p>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Oorspronkelijke taal: Spaans.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">i</a>
</span>) Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">2</a>
</span>) Bundesnetzagentur für Elektrizität, Gas, Telekommunikation, Post und Eisenbahn (federale toezichthoudende instantie voor het elektriciteitsnet, gasnet, telecommunicatienet, postnetwerk en spoorwegnet, Duitsland; hierna: „BNetzA”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">3</a>
</span>) Zie voetnoot 13 van deze conclusie met betrekking tot het begrip „civieltechnisch” of „civieltechnische voorzieningen”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">4</a>
</span>) Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (PB 2018, L 321, blz. 36, met rectificatie in PB 2019, L 334, blz. 164; hierna: „EECC”). Dit wetboek is onder meer een herschikking van richtlijn 2002/19/EG van het Europees Parlement en de Raad van 7 maart 2002 inzake de toegang tot en interconnectie van elektronische-communicatienetwerken en bijbehorende faciliteiten (Toegangsrichtlijn) (PB 2002, L 108, blz. 7), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/140 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 (PB 2009, L 337, blz. 37).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">5</a>
</span>) De Duitse taalversie van deze bepaling bevat, in tegenstelling tot andere taalversies, niet het nevenschikkend voegwoord „en” maar het disjunctief voegwoord „of” („oder”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">6</a>
</span>) De Duitse taalversie van deze bepaling bevat, in tegenstelling tot andere taalversies, niet het nevenschikkend voegwoord „en” maar het disjunctief voegwoord „of” („oder”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">7</a>
</span>) Telecommunicatiewet van 23 juni 2021 (BGBl. I 2021, blz. 1858), in de versie van 10 september 2021, zoals gewijzigd bij de wet van 20 juli 2022 (BGBl. I 2022, blz. 1166) (hierna: „TKG”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">8</a>
</span>) Bladzijde 5 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">9</a>
</span>) Het dictum van het besluit bevat een punt 1.2 dat niet voor de verwijzende rechter is betwist, zoals Telekom Deutschland ter terechtzitting heeft bevestigd.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">10</a>
</span>) Bladzijde 9 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">11</a>
</span>) Bladzijde 10 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">12</a>
</span>) Bladzijde 12 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">13</a>
</span>) De EECC geeft geen definitie van „civieltechnische voorzieningen” of „civieltechnische activa”. In artikel 72 EECC wordt op niet-limitatieve wijze opgesomd welke elementen deel uitmaken van de „civiele voorzieningen”, met het oog op vergemakkelijking van toegang. Sommige taalversies gebruiken in het opschrift van artikel 72 de begrippen „obra civil” (Spaans), „génie civil” (Frans), „civil engineering” (Engels), „bauliche Anlagen” (Duits), terwijl andere de uitdrukkingen „ativos de engenheria civil” (Portugees) of „infrastrutture di ingenieria civile” (Italiaans) gebruiken. Voor wat betreft de in overweging 187 EECC bedoelde civieltechnische activa, komt de uitdrukking voor in sommige versies van deze overweging [„activos de obra civil” (Spaans), „actifs de génie civil” (Frans), „civil engineering assets” (Engels), „ativos de engenharia civil” (Portugees)], maar niet in andere [„infrastrutture civili” (Italiaans), „bauliche Anlagen” (Duits)].</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">14</a>
</span>) In het kader van het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing wordt niet betwist of de aan Telekom Deutschland opgelegde verplichting om toegang te verlenen tot haar civieltechnische activa enkel betrekking heeft op de passieve infrastructuur waarvan zij eigenaar is, dan wel ook op de infrastructuur die zij uit hoofde van andere rechtsgronden kan gebruiken, ongeacht of deze zich in openbaar of particulier bezit bevindt. De BNetzA heeft ter terechtzitting verklaard dat de civieltechnische activa waartoe toegang moet worden verleend, de activa zijn die door Telekom Deutschland worden gebruikt.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">15</a>
</span>) Overweging 187 EECC benadrukt het belang van deze wijze van toegang: „Civieltechnische activa waarvan een elektronischecommunicatienetwerk gebruikmaakt, zijn van essentieel belang voor de geslaagde uitrol van nieuwe netwerken vanwege de hoge kosten voor het dupliceren van die activa, en de significante besparingen die kunnen worden verwezenlijkt wanneer deze kunnen worden hergebruikt. Daarom is, als aanvulling op de in richtlijn 2014/61/EU vastgestelde voorschriften inzake fysieke infrastructuur, een specifieke maatregel nodig wanneer civieltechnische activa eigendom zijn van een onderneming die is aangewezen als onderneming met aanmerkelijke marktmacht. […]”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">16</a>
</span>) Ter terechtzitting heeft de BNetzA in antwoord op een vraag van het Hof verklaard dat zij in het bijzonder § 26, lid 3, punt 10, TKG heeft toegepast.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">17</a>
</span>) In het bijzonder heeft zij verwezen naar de volgende factoren die voldoende zijn om de doelstellingen van § 2 TKG te waarborgen: de technische en economische haalbaarheid van het gebruik of de installatie van concurrerende faciliteiten – met het oog op het tempo van de marktontwikkeling –, de verplichtingen die reeds zijn opgelegd krachtens de TKG of de commerciële toegangsovereenkomsten die reeds zijn gesloten of aangeboden op de betrokken of een verwante wholesalemarkt, en de loutere oplegging van toegangsverplichtingen met betrekking tot kabelgoten en masten en ondersteuningssystemen voor bovengrondse lijnen. Zij heeft daaraan toegevoegd dat zij het fundamentele recht op vrije beroepskeuze en de bescherming van eigendom niet uit het oog heeft verloren.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">18</a>
</span>) In de verwijzingsbeslissing wordt verder ingegaan op de inhoud van § 26 TKG en de totstandkomingsgeschiedenis ervan in Duitsland, die „meer vragen oproept dan beantwoordt”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">19</a>
</span>) Bladzijde 14 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">20</a>
</span>) Bladzijde 16 van de oorspronkelijke Duitse tekst van de verwijzingsbeslissing.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">21</a>
</span>) In haar schriftelijke opmerkingen (punt 17) stelt Telekom Deutschland dat het antwoord op de prejudiciële vraag afhangt van de vraag of de voorwaarde van artikel 72, lid 1, EECC een „autonome voorwaarde” vormt, in aanvulling op de afweging van het geheel van de door artikel 68 EECC vereiste doelstellingen.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">22</a>
</span>) Punt 13 van de schriftelijke opmerkingen van de Duitse regering. Ter terechtzitting heeft zij dit standpunt uitdrukkelijk verdedigd.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">23</a>
</span>) Het gaat om de markt voor lokale toegang op wholesaleniveau, op een vaste locatie. De kwalificatie daarvan als gereguleerde markt („Markt 1”) is opgenomen in de bijlage bij aanbeveling (EU) 2020/2245 van de Commissie van 18 december 2020 betreffende relevante producten‑ en dienstenmarkten in de elektronische-communicatiesector die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen overeenkomstig richtlijn (EU) 2018/1972 (PB 2020, L 439, blz. 23).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">24</a>
</span>) Beide omstandigheden zijn opgenomen in de verwijzingsbeslissing. De tweede omstandigheid is met name te vinden in de formulering van de prejudiciële vraag zelf.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">25</a>
</span>) Punt 13 in fine van de schriftelijke opmerkingen van de Duitse regering.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">26</a>
</span>) Overweging 28 van aanbeveling 2020/2245. In overweging 27 wordt uitgelegd dat de Commissie heeft „onderzocht of het passend is in deze aanbeveling een afzonderlijke markt voor toegang tot fysieke infrastructuur op te nemen. Aangezien er in de Unie echter aanzienlijke verschillen zijn in netwerktopologieën, beschikbaarheid van algemene kabelgoten en het niveau van de vraag naar toegang tot kabelgoten en palen, is de Commissie tot de conclusie gekomen dat momenteel geen afzonderlijke markt voor toegang tot fysieke infrastructuur op het niveau van de Unie kan worden aangewezen en derhalve niet dient te worden opgenomen in de lijst van markten die aan regelgeving ex ante kunnen worden onderworpen.”</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">27</a>
</span>) Ik herinner eraan dat artikel 3 EECC, naast de drie algemene doelstellingen om de mededinging te bevorderen, bij te dragen tot de ontwikkeling van de interne markt en de belangen van de eindgebruikers te bevorderen, op hetzelfde hiërarchische niveau ook het bevorderen van de connectiviteit met en de toegang tot netwerken met een zeer hoge capaciteit omvat, in het belang van alle personen en ondernemingen in de Unie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-29" href="#c-29">28</a>
</span>) In het arrest van 17 november 2022, TOYA (C‑243/21, EU:C:2022:889), heeft het Hof geoordeeld dat „een praktijk […] die erin bestaat om ex ante minimumvoorwaarden voor toegang tot de fysieke infrastructuur van een netwerkexploitant vast te stellen, zonder dat er sprake is van enig specifiek geschil en zonder dat vooraf is vastgesteld dat deze exploitant aanmerkelijke marktmacht heeft, kan bijdragen aan de algemene doelstelling van richtlijn [2014/61/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 inzake maatregelen ter verlaging van de kosten van de aanleg van elektronischecommunicatienetwerken met hoge snelheid (PB 2014, L 155, blz. 1)], aangezien zij het gezamenlijk gebruik van bestaande fysieke infrastructuur bevordert en vergemakkelijkt” (punt 55). Het Hof heeft daaraan toegevoegd dat „[…] een dergelijke praktijk ook bijdraagt aan de verwezenlijking van de voornaamste doelstellingen van de toegangsrichtlijn en de kaderrichtlijn. Aangezien deze praktijk het gezamenlijk gebruik van bestaande fysieke infrastructuur bevordert en vergemakkelijkt, draagt zij namelijk bij tot duurzame concurrentie, versterking van de interoperabiliteit van elektronischecommunicatiediensten en de ontwikkeling van de interne markt in deze sector en helpt zij de belangen van burgers en gebruikers in de Unie te ondersteunen, doelstellingen die met name zijn neergelegd in artikel 8, leden 2 tot en met 4, van de kaderrichtlijn en in artikel 1, lid 1, van de toegangsrichtlijn.” (punt 56).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-30" href="#c-30">29</a>
</span>) Het verschil (dat ook voorkomt in de Duitse bewoordingen van artikel 73, lid 1, EECC) verdwijnt echter in de formulering van § 26, lid 1, TKG, waar het voegwoord „en” wordt gebruikt.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-31" href="#c-31">30</a>
</span>) In de meeste versies die ik heb kunnen vergelijken, wordt het nevenschikkend voegwoord gebruikt.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-32" href="#c-32">31</a>
</span>) Zie punt 27 van deze conclusie.</p>
</body>
</html>
