(1)

An 31 Eanáir 2020, fuair an Coimisiún gearán ón Association Française du Jeu en Ligne (‘AFJEL’) (2) maidir le deonú líomhnaithe státchabhrach neamhdhleathaí do La Française des jeux (‘FDJ’).

(2)

An 5 Márta 2020, fuair an Coimisiún an dara gearán maidir leis an ábhar céanna ón gComhairle Gealltóireachta agus Cearrbhachais (‘BGC’) (3).

(3)

An 26 Iúil 2021, chinn an Coimisiún tús a chur leis an nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 108(2) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (‘CFAE’) i leith an bhirt cabhrach líomhnaithe lena ndeonaítear cearta eisiacha daingnithe ar feadh 25 bliana i gcomaoin luach saothair neamhleor (‘an cinneadh tosaigh’). Thug sé fógra don Fhrainc faoin gcinneadh sin an 27 Iúil 2021.

(4)

Foilsíodh cinneadh tosaigh an Choimisiúin in Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh an 3 Nollaig 2021. D’iarr an Coimisiún ar pháirtithe leasmhara a mbarúlacha a chur isteach maidir leis an mbeart cabhrach líomhnaithe.

(5)

Chuir an Fhrainc a barúlacha isteach an 3 Samhain 2021. Fuair an Coimisiún barúlacha i scríbhinn ó FDJ an 3 Eanáir 2022. An 3 Eanáir 2022, fuair sé barúlacha i scríbhinn freisin ó fhiontair theoranta BETCLIC (‘BETCLIC’), ón Union des blessés de la face et de la tête (‘UBFT’) agus ón Fédération Nationale André Maginot (‘FNAM’). An 12 Eanáir 2022, fuair an Coimisiún barúlacha i scríbhinn ó AFJEL agus an 18 Eanáir 2022, ó BGC. An 20 Eanáir 2022, fuair an Coimisiún barúlacha ó Chomhlachas Cearrbhachais agus Gealltóireachta na hEorpa (‘EGBA’).

(6)

Le litreacha dar dáta an 31 Eanáir 2022 agus an 15 Feabhra 2022, chuir an Coimisiún na barúlacha ó pháirtithe leasmhara maidir leis an gcinneadh tosaigh ar aghaidh chuig an bhFrainc, rud a thug deis di freagra a thabhairt. Fuair an Coimisiún freagra na Fraince i litir dar dáta an 19 Aibreán 2022.

(7)

Le ríomhphoist dar dáta an 23 Feabhra 2022, an 2 Bealtaine 2022, an 8 Iúil 2022, an 10 Samhain 2022, an 17 Samhain 2022, an 6 Eanáir 2023, an 8 Márta 2023, an 13 Márta 2023, an 20 Márta 2023, an 28 Aibreán 2023, an 23 Meitheamh 2023, an 13 Meán Fómhair 2023, an 29 Meán Fómhair 2023, an 26 Deireadh Fómhair 2023, an 14 Nollaig 2023, an 22 Eanáir 2024, an 23 Eanáir 2024, an 2 Feabhra 2024, an 12 Márta 2024, an 22 Aibreán 2024, an 28 Aibreán 2024, an 16 Bealtaine 2024, an 17 Meitheamh 2024, an 18 Meán Fómhair 2024 agus an 21 Deireadh Fómhair 2024, chuir ionadaí AFJEL agus BGC faisnéis bhreise ar fáil agus bhí plé aige leis an gCoimisiún an 9 Meitheamh 2022 agus an 27 Meán Fómhair 2022.

(8)

Fuair an Coimisiún faisnéis bhreise ó údaráis na Fraince an 17 Iúil agus an 23 Deireadh Fómhair 2024.

(9)

Bhí plé ag an gCoimisiún le húdarás náisiúnta cearrbhachais na Fraince (‘ANJ’) an 27 Deireadh Fómhair 2022. Cuireadh tuilleadh ceisteanna ar ANJ an 12 Samhain 2022, ar thug sé freagra orthu an 27 Feabhra 2023.

(10)

Is é FDJ an príomh-oibreoir cluichíochta sa Fhrainc agus an dara hoibreoir crannchuir is mó san Eoraip. Tá líonra de bhreis agus 29 000 díolphointe aige i mbreis agus 11 000 bardas agus tá beagnach 3 000 duine fostaithe ann (4).

(11)

In 2023, thuairiscigh FDJ láimhdeachas EUR 2,621 billiún, EBITDA EUR 656,8 milliún agus glanbhrabús EUR 425,1 milliún. B’ionann a ollioncam cearrbhachais agus EUR 6,7104 billiún (5).

(12)

Is é FDJ an t-oibreoir cearrbhachais atá ann faoi láthair sa Fhrainc. An 9 Samhain 1978, dheonaigh an stát cearta eisiacha chun an crannchur náisiúnta a eagrú agus a oibriú don Société de la Loterie nationale et du Loto national, a ndearnadh FDJ di in 1991 (6). An 1 Aibreán 1985, deonaíodh cearta eisiacha dó chun gealltóireacht spóirt a oibriú (seachas rásaíocht capall) (7).

(13)

An 12 Bealtaine 2010, rinne an Fhrainc earnáil an chearrbhachais ar líne a léirscaoileadh trí bhíthin Dhlí Uimh. 2010-476. Ón dáta sin, tá na margaí le haghaidh gealltóireacht rásaíochta capall, gealltóireacht spóirt ar líne agus cluichí pócair ar líne oscailte don iomaíocht dá bhrí sin. Tá monaplacht fós ag FDJ sa mhargadh crannchuir (tarraingtí duaiseanna agus cluichí meandracha) agus sa mhargadh le haghaidh gealltóireacht spóirt ag an díolphointe (seachas rásaíocht capall) (8).

(14)

Rinneadh athchóiriú ar an margadh cearrbhachais sa Fhrainc an 22 Bealtaine 2019 (féach Roinn 2.2).

(15)

Rinneadh na gníomhartha rialála as ar eascair deonú na gceart eisiach dá dtagraítear in aithris 12 a aisghairm an 23 Meitheamh 2020 (9).

(16)

An 22 Bealtaine 2019, ghlac údaráis na Fraince Dlí Uimh. 2019-486 maidir le fás agus claochlú gnó (‘Dlí PACTE’), agus an 2 Deireadh Fómhair 2019 ghlac siad Ordú Uimh. 2019-1015 a bhí ina rialachán maidir le hathchóiriú an chearrbhachais (‘Ordú 2019’). Glacadh roinnt foraitheanta chun an dá ghníomh rialála sin (10) a fhorlíonadh.

(17)

Trí bhíthin na ngníomhartha sin, rinne an Fhrainc FDJ a phríobháidiú agus rinne sí rialachán maidir le hathchóiriú an chearrbhachais.

(18)

Dhírigh an rialachán maidir le hathchóiriú an chearrbhachais (‘athchóiriú ar dhlí PACTE’) ar dhá phríomhghné: (i) cearta eisiacha a dheonú do FDJ ar feadh tréimhse 25 bliana chun cluichí crannchuir as líne agus ar líne agus gealltóireacht spóirt ag an díolphointe a oibriú i gcomaoin luach saothair EUR 380 milliún (11); agus (ii) cánachas ar ghealltóireacht spóirt (12).

(19)

Mar a leagtar amach in aithrisí 1 agus 2, fuair an Coimisiún dhá ghearán maidir le deonú líomhnaithe státchabhrach neamhdhleathaí do FDJ: comhdaíodh ceann amháin an 31 Eanáir 2020 ag AFJEL agus comhdaíodh an ceann eile an 5 Márta 2020 ag BGC. Bhí an t-ábhar céanna ag an dá ghearán (13).

(20)

Mar thoradh ar na leasuithe a rinneadh le Dlí PACTE, bhí ar FDJ luach saothair EUR 380 milliún a íoc leis an stát chun cluichí crannchuir as líne agus ar líne agus gealltóireacht spóirt ag an díolphointe a oibriú. Leagadh amach an prionsabal is bun leis an luach saothair sin in Airteagal 137(IV)(1) de Dhlí PACTE, agus sonraíodh é in Airteagal 17 d’Ordú 2019 (lenar foráladh go raibh méid na híocaíochta le socrú, tar éis don Commission des participations et des transferts (an Coimisiún um ghabháltais agus aistrithe) aontú, sna sonraíochtaí a cheanglaítear faoi Airteagal 16).

(21)

Chun an luach saothair EUR 380 milliún atá dlite ag FDJ (an ‘luach saothair’ nó ‘táille’) a chainníochtú, d’úsáid údaráis na Fraince modh difreálach: chuir siad luach teoiriciúil chearta eisiacha FDJ amach anseo (ó 2019 ar aghaidh) i gcomparáid le chéile in dhá chás: roimh an athchóiriú arna chur chun feidhme le Dlí PACTE (cás roimh Dhlí PACTE frithfhíorasach) agus tar éis an athchóirithe (agus tionchar iarbhír Dhlí PACTE á chur san áireamh).

(22)

De réir tuarascáil airgeadais mhionsonraithe ó údaráis na Fraince dar dáta an 13 Meán Fómhair 2019, measadh go raibh luach teoiriciúil chearta eisiacha FDJ roimh athchóiriú na gceart sin le Dlí PACTE idir EUR […] (*) milliún agus EUR […] milliún. I dtuairim údaráis na Fraince, dhéanfadh an t-athchóiriú difear don luach teoiriciúil sin:

(23)

Dá bhrí sin, measadh gurbh é EUR […] luach teoiriciúil chearta eisiacha FDJ tar éis athchóiriú Dhlí PACTE (a d’fhéadfadh a bheith éagsúil idir EUR […] agus EUR […] ag brath ar mheánchostas ualaithe an chaipitil agus ar an ioncam ó na cearta eisiacha).

(24)

Dá bhrí sin, mheas údaráis na Fraince go raibh an luach saothair a bhí dlite ag FDJ dá chearta eisiacha idir EUR 121 milliún agus EUR 748 milliún (16), rud a chomhfhreagraíonn do thionchar airgeadais Dhlí PACTE.

(25)

Tar éis don Choimisiún a thuairim a chur in iúl maidir le sealúchais agus aistrithe (‘CPT’), tháinig údaráis na Fraince ar an gconclúid go mbeadh ar FDJ luach saothair EUR 380 milliún a íoc, rud a léiríonn meastachán cóir ar an difríocht idir luach teoiriciúil chearta eisiacha FDJ roimh an athchóiriú a cuireadh chun feidhme le Dlí PACTE agus luach teoiriciúil na gceart sin tar éis an athchóirithe.

(26)

Sa chinneadh tosaigh, cheistigh an Coimisiún an cur chuige a ghlac údaráis na Fraince (modh difreálach) agus cé acu an raibh nó nach raibh an táille comhsheasmhach leis an bpraghas margaidh. Murab amhlaidh an cás, bheadh buntáiste iomaíoch ag FDJ.

(27)

Thug an Coimisiún dá aire gur mheas (17) sé sa chinneadh maidir leis an oibreoir Gréagach OPAP (‘fasach OPAP’) go raibh an chabhair comhsheasmhach leis an bpraghas margaidh ar choinníoll nár cheadaigh an stát don sealbhóir cirt ach toradh réasúnta (18). Thug sé dá aire freisin sa chinneadh sin gur modh iomchuí (19) é sreabhadh airgid lascainithe chun brabús réasúnach a chinneadh.

(28)

Sa chinneadh tosaigh, chuir an Coimisiún in iúl, cé gur bhain údaráis na Fraince úsáid as modh an tsreafa airgid chun an luach saothair atá dlite ag FDJ a chainníochtú, gur imigh siad ón gcur chuige a lean údaráis na Gréige i bhfasach OPAP. Ar bhonn an mhodha dhifreálaigh, bhí siad ag brath ar chomparáid idir luach teoiriciúil chearta eisiacha FDJ roimh athchóiriú Dhlí PACTE agus luach teoiriciúil na gceart sin tar éis an athchóirithe, ach sa chur chuige a glacadh i gcás OPAP cuireadh san áireamh gineadh torthaí amach anseo thar thréimhse an cheadúnais.

(29)

Cheistigh an Coimisiún cé acu a choinnigh nó nár choinnigh FDJ toradh réasúnach tar éis athchóiriú Dhlí PACTE, toisc gur choinnigh an modh ríofa a chuir an Fhrainc i láthair na torthaí roimh an athchóiriú, gan aon léiriú a thabhairt ar cé acu a bhí nó nach raibh siad féin réasúnta.

(30)

Chuir an Coimisiún i gcoinne sheasamh údaráis na Fraince freisin, mar gheall ar leanúnachas sa chás roimh Dhlí PACTE agus ina dhiaidh, go bhféadfaí measúnú a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag an líon teoranta leasuithe ar an dlí ar luach na gceart eisiach trí úsáid a bhaint as an modh difreálach. Ba é réamhthuairim an Choimisiúin nach raibh cearta eisiacha FDJ roimh Dhlí PACTE slán agus go bhféadfaí iad a chúlghairm. Ar an mbonn sin, bhí amhras air go raibh údar leis an modh difreálach. Cheistigh an Coimisiún freisin inchreidteacht cheart FDJ chun cúitimh ar bhonn dhliteanas gan locht an stáit dá ndéanfaí na cearta eisiacha a chúlghairm amach anseo.

(31)

Fiú dá mba rud é go raibh údar leis an modh difreálach, cheistigh an Coimisiún luach na gceart eisiach roimh Dhlí PACTE agus ina dhiaidh mar a mheas an Fhrainc le haghaidh an ríomha sin.

(32)

Ar deireadh, ar bhonn níos ginearálta, chuir an Coimisiún in iúl gur cosúil go raibh an luach saothair EUR 380 milliún íseal i gcomparáid leis an luach saothair a d’íoc OPAP as margadh níos lú na Gréige agus as cearta níos teoranta.

(33)

Thug an Coimisiún dá aire sa chinneadh tosaigh, cé is moite den amhras sin faoi cé acu a bhí nó nach raibh buntáiste ann, gur chosúil gur comhlíonadh na critéir eile go léir maidir le haicmiú mar státchabhair. Luaigh an Coimisiún, dá ndeimhneofaí an buntáiste iomaíoch agus dá n-aicmeofaí an beart mar státchabhair, nach raibh aon fhianaise aige chun teacht ar an gconclúid go raibh an beart comhoiriúnach leis an margadh inmheánach.

(34)

Thug dhá pháirtí leasmhara barúil faoin gcinneadh tosaigh chun tacú le húdaráis na Fraince (FDJ agus UBFT/FNAM), agus dheimhnigh ceithre pháirtí leasmhara ina mbarúlacha an t-amhras a chuir an Coimisiún in iúl sa chinneadh tosaigh (EGBA, BGC, AFJEL, BETCLIC).

(35)

Ar an gcéad dul síos, chuir FDJ i gcoinne dhearbhú an Choimisiúin gur cearta nua iad na cearta a eascraíonn as Dlí PACTE agus d’áitigh sé gur leanúint de na cearta a bhí ann roimh Dhlí PACTE iad na cearta i ndiaidh Dhlí PACTE.

(36)

Ar an gcéad dul síos, d’áitigh FDJ nár aisghaireadh le Dlí PACTE na cearta a bhí ann roimh Dhlí PACTE a deonaíodh dó chun iad a athshannadh. Mheas sí gur leanúint de na cearta a bhí ann roimh Dhlí PACTE iad na cearta i ndiaidh Dhlí PACTE, mar a deimhníodh sa tuarascáil ullmhúcháin pharlaiminte maidir le Dlí PACTE, inar luadh gur coinníodh na cearta eisiacha (20). D’áitigh FDJ gur léir ón measúnú tionchair ar dhréachtdlí an 18 Meitheamh 2018 (21) gurbh é cuspóir an athchóirithe dlúthrialú stáit a choinneáil ar chuideachta phríobháidithe agus é sin amháin agus socruithe oibriúcháin áirithe a shoiléiriú.

(37)

Ar an dara dul síos, d’áitigh FDJ nach raibh aon athrú ar raon feidhme na gceart a eascraíonn as Dlí PACTE, mar a léirítear i ndoiciméid pharlaiminteacha (22). D’áitigh sí nach ndearna an creat rialála nua a leagadh amach in athchóiriú 2019 ach na socruithe a bhí ann cheana a shoiléiriú agus a shonrú trí shainmhínithe beachta a thabhairt isteach ar na cluichí a d’oibrigh sé, gan an raon feidhme a athrú.

(38)

Ar an tríú dul síos, mar fhreagairt ar aithris 101 den chinneadh tosaigh, d’áitigh FDJ nach raibh saintréithe nua ag baint leis na cearta eisiacha a eascraíonn as Dlí PACTE.

(39)

Ar an gceathrú dul síos, d’áitigh sé nach ndearna Dlí PACTE ach an ‘meán dlíthiúil’ a athrú chun cearta eisiacha a úsáid i gcomhthéacs phríobháidiú FDJ. Is é sin le rá, tháinig na cearta eisiacha a d’eascair roimhe seo ó théacsanna rialála as reachtaíocht anois.

(40)

Ansin, d’easaontaigh FDJ nach raibh na cearta a bhí ann roimh Dhlí PACTE slán.

(41)

Ar an gcéad dul síos, thug sé dá aire gur aithníodh i ndlí na Fraince prionsabal na ngníomhartha lena gcruthaítear cearta in-aisghairthe, rud as ar eascair cúiteamh nuair a cúlghaireadh é.

(42)

Ar an dara dul síos, d’áitigh sé gur tháinig na cearta roimh Dhlí PACTE faoin gcatagóir sin agus go ndámhfaí cúiteamh do FDJ dá ndéanfaí iad a chúlghairm.

(43)

Ar an tríú dul síos, d’áitigh sé nach raibh na cearta i ndiaidh Dhlí PACTE doshannta agus gurbh fhéidir faoin dlí sin cearta eisiacha FDJ a tharraingt siar.

(44)

Ina dhiaidh sin, d’áitigh FDJ nach raibh an luach saothair le haghaidh na gceart eisiach faoi Dhlí PACTE níos ísle ná an luach saothair le haghaidh chearta eisiacha OPAP.

(45)

Ar an gcéad dul síos, d’áitigh sé go raibh EUR 300 milliún den luach saothair EUR 375 milliún i gcás OPAP ina shuim a d’íoc OPAP in 2011 mar airleacan ar chuid de na tobhaigh phoiblí a bhí dlite uaidh le haghaidh 2020-2030 agus nár cheart ach an EUR 75 milliún a bhí fágtha a mheas mar an táille le haghaidh na gceart eisiach.

(46)

Ar an dara dul síos, d’áitigh FDJ go raibh air tobhaigh phoiblí shonracha níos mó a íoc (23) ná OPAP (2,5 oiread níos mó tobhach do FDJ idir 2011 agus 2020) agus go raibh a ghlanbhrabús i bhfad níos ísle ná brabús OPAP sa tréimhse sin (EUR 1,3 billiún le haghaidh FDJ i gcomparáid le EUR 2,4 billiún le haghaidh OPAP).

(47)

Ar deireadh, d’áitigh FDJ, roimh Dhlí PACTE, go raibh fad a cheart gan teorainn ó 2006 i leith agus nach bhféadfaí iad a tharraingt siar ag an am sin ach amháin dá ndéanfadh an stát é a chúiteamh.

(48)

D’easaontaigh an dá chomhlachas sin le dearbhú an Choimisiúin nach raibh cearta FDJ roimh Dhlí PACTE slán agus go bhféadfaí iad a chúlghairm (24). Mhaígh siad nach bhféadfaí na cearta a thabhairt faoi cheist go tobann agus gan chúiteamh. D’áitigh siad gur dheimhnigh an rialtas (le linn léirscaoileadh 2010) agus cúirteanna na Fraince (an Chomhairle Stáit agus an Chúirt um Achomharc Deiridh in 2000 (25), 2007 (26), 2009 (27), 2011 (28) agus 2013 (29)) na cearta eisiacha go mion minic agus chuir siad in iúl gur chuir an Coimisiún deireadh in 2017 leis na nósanna imeachta éagsúla maidir le sárú agus leis na gearáin éagsúla maidir le cearrbhachas.

(49)

D’easaontaigh an dá chomhlachas freisin le dearbhú an Choimisiúin nach mbeadh FDJ in ann cúiteamh a éileamh dá ndéanfaí na cearta a chúlghairm. Dar leo, mheasfadh cúirteanna na Fraince gur de chineál tromchúiseach agus eisceachtúil é cearta a chúlghairm agus, dá bhrí sin, go mbeadh ceart chun cúitimh ann dá bharr. Thug siad dá aire go raibh fasach ann inar deonaíodh cúiteamh tar éis don stát cearta eisiacha crannchuir a chúlghairm (30).

(50)

Ar deireadh, contrártha d’argóint an Choimisiúin sa chinneadh tosaigh (31), mheas siad gur íoc FDJ luach saothair leis an stát as a chearta eisiacha i bhfoirm cánacha agus tobhaigh neamhchánach ó 1978 i leith. Bhí na deicheanna billiún íoctha ag FDJ leis an stát le linn na tréimhse 1978-2019 trí thobhaigh shonracha ar chluichí; rinne an stát tarraingt siar aontaobhach […] milliún franc in 1983 agus tarraingt siar […] milliún franc in 1985; idir 1988 agus 2017, bhí a bhrabús indáilte […] íoctha ag FDJ lena scairshealbhóirí, a ndeachaigh 72 % díobh chuig an stát dá bhrí sin.

(51)

Ag brath ar fhasach OPAP, d’áitigh EGBA nár leor an luach saothair a d’íoc FDJ mar mhalairt ar na cearta eisiacha.

(52)

Thug EGBA dá aire go raibh an luach saothair a bhí iníoctha ag FDJ i bhfad níos ísle ná glanluach láithreach na gceart eisiach, rud a d’fhág gur toradh é a bhí de bhreis ar brabús réasúnta. D’áitigh EGBA gur mícheart a bhí an modh a d’úsáid údaráis na Fraince chun an luach saothair atá dlite a shocrú (modh difreálach) agus a meastacháin (luach na gceart roimh PACTE agus i ndiaidh PACTE) araon.

(53)

Mheas sé go raibh bunús maith leis an amhras ar fad a chuir an Coimisiún in iúl sa chinneadh tosaigh agus dá dtagraítear in aithrisí 26-32 den chinneadh sin.

(54)

D’áitigh AFJEL agus BGC nár leor an luach saothair EUR 380 milliún is iníoctha ag FDJ as na cearta eisiacha thar thréimhse 25 bliana (2019-2044).

(55)

Choinnigh AFJEL agus BGC a ndearbhú nach raibh an luach saothair EUR 380 milliún i gcomhréir leis an bpraghas margaidh. Ar an gcéad dul síos, d’áitigh siad go raibh an modh a úsáideadh chun an táille a ríomh mícheart toisc go raibh sé contrártha d’fhasach OPAP. Chuir siad i gcoinne argóint údaráis na Fraince go raibh cearta FDJ i ndiaidh Dhlí PACTE ag leanúint dá chearta roimh Dhlí PACTE agus nár chearta nua iad: bhí siad den tuairim gur tugadh isteach creat dlíthiúil nua le Dlí PACTE, lena mbaineann athruithe móra ar na socruithe a bhí ann roimh Dhlí PACTE. D’áitigh siad freisin gur cheart an luach saothair a ríomh agus gach cabhair neamhdhleathach a fuarthas le linn na tréimhse 2010-2019 á cur san áireamh. Ar an dara dul síos, dúirt siad nach raibh aon cheart chun cúitimh ag FDJ dá dtarraingeofaí siar na cearta eisiacha. Ar an tríú dul síos, d’áitigh siad nár measadh an luach saothair i gceart toisc go raibh údaráis na Fraince mícheart chun glacadh leis go bhféadfadh tionchar diúltach a bheith ag an athchóiriú ar FDJ. Go deimhin, rinneadh na cearta eisiacha a d’fhéadfadh sé a úsáid agus an t-ioncam a tháinig as sin a dhaingniú agus a dheimhniú agus leathnaíodh a raon feidhme, agus bhí córas cánach níos buntáistí aige. Ar an gceathrú dul síos, d’áitigh siad nár chuir an Fhrainc luach ar raon feidhme leathnaithe na ndeiseanna cearrbhachais a thairgtear do FDJ faoi na cearta eisiacha i ndiaidh Dhlí PACTE.

(56)

Ina bharúlacha, chuir BETCLIC an Coimisiún ar an eolas faoi ghníomhaíochtaí leanúnacha os comhair na Comhairle Stáit a bhí ag iarraidh agóid a dhéanamh i gcoinne na bhforaitheanta a glacadh ar bhonn Ordú 2019 (féach aithris 16 den chinneadh seo).

(57)

Chuir BETCLIC na hiarratais a taisceadh leis an gComhairle Stáit ar aghaidh chuig an gCoimisiún, inar áitigh sé, ag brath ar fhasach OPAP, nár leor an luach saothair a d’íoc FDJ mar mhalairt ar na cearta eisiacha.

(58)

Thug údaráis na Fraince freagra an 26 Bealtaine 2020 ar litreacha ón gCoimisiún an 25 Feabhra 2020 agus an 13 Márta 2020. Chuir siad barúlacha isteach an 3 Samhain 2021 maidir leis an gcinneadh tosaigh an 26 Iúil 2021 agus sheol siad barúlacha breise an 22 Aibreán 2022.

(59)

Ar an gcéad dul síos, d’áitigh údaráis na Fraince nár cúlghaireadh na cearta le Dlí PACTE agus gur sannadh cearta nua leis ach gur leasaíodh an creat dlíthiúil le haghaidh na gceart a bhí ag FDJ cheana féin. Bhí siad den tuairim, (i) nár tháinig aon athrú ar chineál dlíthiúil na gceart eisiach ná ar a raon feidhme; (ii) nár giorraíodh ach fad na gceart (ó thréimhse neamhtheoranta go 25 bliana) agus (iii) go ndearnadh an creat dlíthiúil, go háirithe a mhéid a bhaineann leis an gcóras cánach agus cruthú údaráis rialála, a ghéarú agus go ndearnadh raon feidhme na gceart a shoiléiriú i nDlí PACTE. Bhraith údaráis na Fraince ar anailís ghinearálta ar Dhlí PACTE, bunaithe ar dhoiciméid pharlaiminteacha (32) agus ar sheasaimh na Comhairle Stáit (33), ar an tráthchlár maidir le teacht i bhfeidhm na leasuithe éagsúla ar na cearta eisiacha, a rinneadh ar dhátaí éagsúla, agus ar léirmhíniú aontú CPT leis an mbreithniú airgeadais atá dlite ag FDJ faoi Dhlí PACTE (34).

(60)

Ar an dara dul síos, a mhéid a bhaineann leis an luach saothair le haghaidh na gceart eisiach, bhí údaráis na Fraince den tuairim nach ndearnadh gannmheastachán air trí chomaoin airgeadais FDJ a ríomh agus úsáid á baint as an modh difreálach.

(61)

Thug siad dá aire nach raibh an modh chun meastachán a dhéanamh ar an gcomaoin inchomparáide leis an modh i bhfasach OPAP, ós rud é go raibh cearta eisiacha ag FDJ ar feadh tréimhse éiginnte roimh Dhlí PACTE. Thairis sin, níor deonaíodh cearta eisiacha nua dó, ach bhí na cearta a bhí aige cheana daingnithe agus teoranta ó thaobh ama de. Ina theannta sin, mheas siad gur cuireadh luach chearta eisiacha urraithe FDJ san áireamh agus an chomaoin airgeadais á ríomh.

(62)

Ar an tríú dul síos, d’áitigh údaráis na Fraince, faoin modh difreálach, nár measadh luach teoiriciúil na gceart i ndiaidh Dhlí PACTE faoina luach ós rud é nár thug an dlí deis do FDJ cluichí nua a fhorbairt.

(63)

D’áitigh údaráis na Fraince go ndearna CPT an táille a mheas go neamhspleách de réir cur chuige ilchritéar ag úsáid modhanna oibiachtúla ar bhonn tuarascálacha arna dtarraingt suas ag bainc a thugann comhairle do stát na Fraince.

(64)

Ar an gceathrú dul síos, chuir údaráis na Fraince in iúl, cé nár íocadh aon luach saothair go foirmiúil faoin dlí maidir le státchabhair roimh Dhlí PACTE, go raibh íocaíochtaí substaintiúla déanta ag FDJ leis an stát ón tráth a cruthaíodh é trí thobhach ar mhéideanna a cuireadh.

(65)

D’áitigh siad freisin nárbh fhéidir cás FDJ a chur i gcomparáid le cás OPAP, a raibh baint aige le cearta nua a dheonú agus le síneadh a chur le cearta a bhí ar tí dul in éag, ach i gcás FDJ ní dhearna an Fhrainc ach úsáid a bhaint as Dlí PACTE chun cearta a deonaíodh go leanúnach do FDJ a leasú. D’áitigh siad freisin go raibh an luach saothair EUR 380 milliún inchomparáide leis an luach saothair ar ghlac an Coimisiún leis i bhfasach OPAP. Ríomh údaráis na Fraince, i gcomhréir le hollioncam cearrbhachais FDJ agus OPAP faoi seach (35), go raibh na táillí a gearradh ar gach oibreoir comhchosúil, mura raibh siad an-chosúil lena chéile.

(66)

Ar an gcúigiú dul síos, mhaígh údaráis na Fraince nach ndearna an beart atá i gceist difear don iomaíocht ós rud é go raibh monaplacht dhlíthiúil ag FDJ, mar oibreoir a bhfuil cearta eisiacha aige, rud a d’fhág nach raibh aon iomaíocht ar an margadh ná don mhargadh. Thairis sin, d’áitigh údaráis na Fraince nach dócha go bhfágfadh an buntáiste airgeadais do FDJ a d’eascair as cearta eisiacha a dheonú go mbeadh sé níos deacra d’oibreoirí ó Bhallstáit eile dul isteach i margadh na Fraince ós rud é nach raibh siad in iomaíocht leis na cluichí a thairg FDJ faoi chearta eisiacha.

(67)

Ar an séú dul síos, i meabhrán dar dáta an 15 Aibreán 2022, chuir údaráis na Fraince in iúl nach raibh na cearta neamh-inchúlghairthe mar gheall ar chearta eisiacha FDJ a dhaingniú le Dlí PACTE, ós rud é gur choinnigh an reachtas an chumhacht chun iad a chúlghairm sula ndeachaigh siad in éag. Ina theannta sin, leagadh síos sásra cheana féin i nDlí Uimh. 2010-476 an 12 Bealtaine 2010, arna leasú le hOrdú 2019, lenar féidir leis an rialtóir ceadúnais chearrbhachais FDJ a chur ar fionraí nó a tharraingt siar i gcás nár comhlíonadh na téarmaí formheasta maidir le cluichí a oibriú, chomh maith le sásra lenar féidir le hAire an Bhuiséid oibriú cluiche a chur ar fionraí nó a thoirmeasc ar fhorais beartais phoiblí. Tá feidhm ag na sásraí sin maidir le gach cluiche a oibríonn FDJ faoina chearta eisiacha. Is éard a bhí i gceist leis an tionchar dearfach a bhí ag cearta a dhaingniú faoi Dhlí PACTE aistriú ó chearta eisiacha a sannadh roimhe seo le foraithne ar feadh tréimhse éiginnte chuig cearta eisiacha dá bhforáiltear leis an dlí ar feadh uastréimhse 25 bliana (a raibh préimh riosca laghdaithe mar chuid de chostais chaipitil FDJ mar thoradh air) agus creat cánach níos cobhsaí a bhunú. Cuireadh an tionchar sin san áireamh i meastachán CPT ar an luach saothair atá dlite ag FDJ. Ina theannta sin, chuir údaráis na Fraince in iúl, dar leo, go ndearnadh na rialuithe atá ann cheana ar na cluichí a thairg FDJ a ghéarú go mór leis an athchóiriú agus gur sainíodh raon feidhme a cheart eisiach ar bhealach níos déine mar thoradh ar Dhlí PACTE (36).

(68)

Ar deireadh, chuir údaráis na Fraince an Coimisiún ar an eolas faoi chinntí Uimhreacha 436434, 436450, 436814, 436822, 436866, 436439, 436441 agus 436449 ón gComhairle Stáit an 14 Aibreán 2023 lenar díbheadh iarratais uile na ngearánach (37) agus lenar athdhearbhaíodh go háirithe go raibh cearta eisiacha FDJ leanúnach roimh Dhlí PACTE agus ina dhiaidh. I dtuairim údaráis na Fraince, d’fhormhuinigh sé sin a gcur chuige maidir leis an luach saothair as na cearta eisiacha a ríomh agus úsáid á baint as an modh difreálach.

(69)

I gcomhréir le hAirteagal 107(1) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE), ‘aon chabhair a thabharfaidh Ballstát nó a thabharfar trí bhíthin acmhainní stáit i bhfoirm ar bith, agus a bhéarfaidh nó is baolach a bhéarfadh saobhadh ar iomaíocht trí thaobhú le gnóthais áirithe nó le táirgeadh earraí áirithe, ní luífidh sí leis an margadh inmheánach sa mhéid go dtéann sí i gcion ar an trádáil idir Ballstáit’.

(70)

Dá bhrí sin, chun beart a aicmiú mar státchabhair de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE, ní mór dó na coinníollacha carnacha seo a leanas a chomhlíonadh:

(71)

I gcomhréir le cásdlí socair, ‘cumhdaítear le coincheap an ghnóthais aon eintiteas atá i mbun gníomhaíocht eacnamaíoch, gan beann ar stádas dlíthiúil an eintitis ná ar an mbealach a mhaoinítear é’ (38). Dá bhrí sin, braitheann aicmiú eintitis ar leith mar ghnóthas go hiomlán ar chineál a ghníomhaíochtaí. Dhearbhaigh an Chúirt Bhreithiúnais ‘gur gníomhaíocht eacnamaíoch í aon ghníomhaíocht arb é atá inti earraí agus seirbhísí a thairiscint ar mhargadh ar leith’ (39).

(72)

Mar chúiteamh ar íocaíocht, soláthraíonn FDJ cluichí crannchuir (tarraingtí duaiseanna agus cluichí meandracha) agus seirbhís gealltóireachta spóirt (seachas rásaíocht capall) ar an margadh cearrbhachais (i dtaca leis sin, féach roinn 2.1 den Chinneadh seo).

(73)

Dá bhrí sin, is gnóthas é FDJ a dhéanann gníomhaíocht eacnamaíoch de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE.

(74)

I gcomhréir le hAirteagal 107(1) CFAE, ní fhéadfadh ach bearta arna ndeonú ag an stát nó trí acmhainní stáit a bheith ina státchabhair. Is dhá choinníoll ar leith iad buntáiste a dheonú go díreach nó go hindíreach trí acmhainní stáit agus a mhéid atá beart den sórt sin inchurtha i leith an stáit, agus ní mór an dá choinníoll sin a chomhlíonadh chun a shuí gurb ann do státchabhair (40).

(75)

A mhéid a bhaineann leis an gcritéar maidir le hinleagthacht an bhirt don stát, tugann an Coimisiún dá aire gur tugadh isteach an t-athchóiriú ar chearta eisiacha trí bhíthin Dhlí PACTE, Ordú 2019 agus Fhoraithne Cur Chun Feidhme Uimh. 2019-1060 an 17 Deireadh Fómhair 2019 (41). Dá bhrí sin, tá an beart inchurtha i leith an stáit, toisc gur thug sé isteach na gníomhartha dlí atá i gceist.

(76)

Maidir leis an gcritéar a bhaineann le hacmhainní stáit, ba cheart a thabhairt faoi deara gur féidir leis an stát, agus cearta speisialta á ndeonú aige, gníomhú mar rialtóir agus cinneadh dlisteanach a dhéanamh gan an t-ioncam a d’fhéadfaí a bhaint amach murach sin a uasmhéadú, gan teacht air sin faoi na rialacha maidir le státchabhair, faoi réir an choinníll go gcaitear leis na hoibreoirí uile lena mbaineann i gcomhréir le prionsabal an neamh-idirdhealaithe, agus go bhfuil nasc bunúsach idir an cuspóir rialála a bhaint amach agus an t-ioncam roimhe sin (42) a bhaint amach. Sna cásanna sin, ní mór an próiseas roghnúcháin a bheith bunaithe ar chritéir a bhunófar roimh ré ar bhealach trédhearcach agus neamh-idirdhealaitheach (43). I gcás den sórt sin, ní bheadh státchabhair á fáil ag na sealbhóirí cirt de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE. Mar sin féin, is léir nach raibh na coinníollacha sin i bhfeidhm sa chás atá i gceist. Thairis sin, tá deonú cirt eisiach idirdhealaitheach de bharr a chineáil féin, sa chaoi nach féidir na coinníollacha thuasluaite a chomhlíonadh. Ní gá go mbeadh aistriú dearfach cistí ann chun a fháil amach go bhfuil acmhainní stáit i gceist. Tá ioncam leanúnach a d’fhabhródh chuig an stát murach sin ina aistriú ar acmhainní stáit (44).

(77)

Dá bhrí sin, tá an beart atá i gceist inchurtha i leith stát na Fraince agus deonaíodh é trí acmhainní stáit.

(78)

Chun a mheas gur státchabhair atá i gceist le beart, ní mór don bheart a bheith roghnaitheach, is é sin le rá ní mór dó a bheith i bhfabhar ‘gnóthais áirithe nó táirgeadh earraí áirithe’ de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE.

(79)

Baineann an beart a chumhdaítear leis an gCinneadh seo (cearta eisiacha a dheonú do FDJ ar feadh 25 bliana faoi réir íocaíocht EUR 380 milliún mar luach saothair) le FDJ amháin.

(80)

Ós rud é gur cabhair aonair é seo, glactar leis go bhfuil sé roghnaitheach. Ar aon chuma, is é FDJ an t-aon tairbhí de na cearta eisiacha chun cluichí crannchuir as líne agus ar líne agus gealltóireacht spóirt ag an díolphointe a oibriú.

(81)

Meastar go ndéanann beart a dheonaíonn an stát an iomaíocht a shaobhadh nó bagairt go saobhfar iomaíocht léi i gcás ina bhfuil sé dóchúil go bhfeabhsóidh sé staid iomaíoch an fhaighteora i gcomparáid leis na gnóthais eile lena bhfuil sé in iomaíocht (45). Chun gach críche praiticiúla, faightear amach go ginearálta gurb ann do shaobhadh iomaíochta de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE nuair a thugann an stát buntáiste airgeadais do ghnóthas in earnáil léirscaoilte ina bhfuil iomaíocht nó ina bhféadfadh iomaíocht a bheith ann (46).

(82)

Tugann an Coimisiún dá aire go bhfuil earnáil an chearrbhachais ar líne (gealltóireacht rásaíochta capall, gealltóireacht spóirt agus cluichí pócair ar líne) oscailte don iomaíocht ó tháinig Dlí Uimh. 2010-476 an 12 Bealtaine 2010 i bhfeidhm. Téann FDJ in iomaíocht ar an margadh le haghaidh gealltóireacht spóirt ar líne (seachas rásaíocht capall). Dá bhrí sin, d’fhéadfadh aon bhuntáiste airgeadais a bhaineann le cearta eisiacha a dheonú seasamh iomaíoch FDJ a neartú vis-à-vis gnóthais iomaíocha eile, go háirithe ar mhargadh na gealltóireachta spóirt ar líne.

(83)

I ndáil leis sin, d’áitigh údaráis na Fraince nár cosúil go ndéanfaí leis an mbeart seasamh iomaíoch FDJ a neartú vis-à-vis gnóthais iomaíocha eile.

(84)

Áitíonn údaráis na Fraince (i) go bhfuil monaplacht dhlíthiúil ag FDJ le haghaidh na ngníomhaíochtaí atá á mbreithniú, rud a chiallaíonn nach bhfuil aon iomaíocht ar an margadh ná le haghaidh an mhargaidh, agus (ii) gur margaí ábhartha iad na gníomhaíochtaí a dhéanann FDJ faoina chearta eisiacha atá éagsúil ó ghníomhaíochtaí cearrbhachais eile atá faoi réir iomaíochta (gealltóireacht rásaíochta capall, gealltóireacht spóirt agus cluichí pócair ar líne).

(85)

Mar a tharlaíonn, ó bunaíodh é, níor chuir aon rud cosc ar FDJ a bheith gníomhach i mBallstáit eile de chuid an Aontais ar mhargaí atá oscailte don iomaíocht nó ó dhul in iomaíocht le hoibreoirí eile le haghaidh cearta eisiacha i mBallstáit eile. Go deimhin, tá FDJ gníomhach i roinnt tíortha seachas an Fhrainc (mar shampla, in 2023, fuair sé Premier Lotteries Ireland, a bhfuil na cearta eisiacha aige chun crannchur náisiúnta na hÉireann a oibriú go dtí 2034). Tá sé gníomhach freisin ar roinnt margaí le haghaidh seirbhísí seachas iad siúd a chumhdaítear le cearta eisiacha, amhail gealltóireacht spóirt ar líne.

(86)

Dá bhrí sin, is dóigh go ndéanfaidh an beart saobhadh ar iomaíocht san earnáil chearrbhachais, go háirithe sa mhargadh crannchuir agus gealltóireachta spóirt.

(87)

Maidir leis an gcritéar a bhaineann le difear a dhéanamh do thrádáil, is cásdlí socraithe é nach gá a shuí go bhfuil éifeacht iarbhír ag an gcabhair ar thrádáil idir na Ballstáit; ina ionad sin, ní mór scrúdú a dhéanamh ar an bhféidearthacht go ndéanfadh an chabhair difear do thrádáil den sórt sin (47). Sa chás seo, trí earnáil an chearrbhachais ar líne a léirscaoileadh, ceadaíodh le Dlí Uimh. 2010-476 an 12 Bealtaine 2010 d’oibreoirí ó Bhallstáit eile dul isteach i margadh na Fraince. Dá réir sin, d’fhéadfadh an buntáiste airgeadais atá ag FDJ de bhua cearta eisiacha a dheonú é a dhéanamh níos deacra do na hoibreoirí sin dul isteach sa mhargadh agus difear a dhéanamh do thrádáil idir na Ballstáit.

(88)

Mar fhocal scoir, measann an Coimisiún go ndéanann an beart an iomaíocht a shaobhadh nó gur dócha go ndéanfaidh sé an iomaíocht a shaobhadh agus go ndéanfaidh sé difear don trádáil idir na Ballstáit.

(89)

Chun measúnú a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil beart stáit ina chabhair do ghnóthas faoi Airteagal 107(1) CFAE, ní mór a chinneadh cé acu atá nó nach bhfuil buntáiste eacnamaíoch ag an ngnóthas atá i gceist lena gcuirtear ar a chumas dó costais a sheachaint a d’íocfaí as a acmhainní airgeadais dílse murach sin nó cé acu atá nó nach bhfuil buntáiste aige nach bhfaigheadh sé faoi ghnáthdhálaí margaidh, is é sin le rá, in éagmais idirghabháil an stáit (48).

(90)

Maidir le cearta eisiacha a dheonú, tá buntáiste ann mura bhfuil an luach saothair a íocann an tairbhí leordhóthanach lena mheas i gcomhréir leis an bpraghas margaidh (49).

(91)

Sa chinneadh tosaigh, cheistigh an Coimisiún an cur chuige a ghlac údaráis na Fraince chun méid an luacha saothair a chainníochtú (modh difreálach) agus chuir sé a amhras in iúl maidir le cé acu a bhí nó nach raibh an méid EUR 380 milliún comhsheasmhach leis an bpraghas margaidh (50). Dá bhrí sin, sa Chinneadh sin thug an Coimisiún dá aire gur chosúil go raibh an luach saothair a íocadh as na cearta eisiacha a tugadh i bhfad níos ísle ná an méid a d’fhéadfaí a mheas mar phraghas margaidh, rud a thabharfadh buntáiste do FDJ.

(92)

Sa chinneadh tosaigh, bhí an Coimisiún den réamhthuairim gur cearta nua iad na cearta a deonaíodh do FDJ faoi Dhlí PACTE mar gheall ar an athrú ar an gcreat dlíthiúil agus ar shaintréithe nua na gceart eisiach a eascraíonn as an athchóiriú (go háirithe fad na gceart, an luach saothair atá dlite agus daingniú na gceart) (51).

(93)

Sa chinneadh tosaigh, maidir leis na hargóintí a chuir údaráis na Fraince ar aghaidh bunaithe ar an dearbhú go raibh na cearta ag leanúint de na cearta atá ann cheana, meas an Coimisiún gur argóintí neamhbhailí a bhí iontu. Tháinig sé ar an gconclúid go ndearnadh difear suntasach do chóras na gceart eisiach a bhí ann roimh Dhlí PACTE agus gur leasaíodh é le Dlí PACTE, sa chaoi gur chabhair nua a bhí sa chóras dlí maidir le cearta eisiacha i ndiaidh Dhlí PACTE.

(94)

Tugann an Coimisiún dá aire, mar a léirigh údaráis na Fraince tar éis sheoladh an nós imeachta fhoirmiúil, go raibh cearta eisiacha FDJ ann sular tugadh isteach Dlí PACTE. Díorthaíodh na cearta sin ó dhlíthe a bhí ann roimh Dhlí PACTE, go háirithe Foraitheanta an 9 Samhain 1978 agus an 1 Aibreán 1985. Cé gur aisghaireadh na foraitheanta sin tar éis ghlacadh Dhlí PACTE (agus, dá bhrí sin, tráth a bhí Dlí PACTE ina mheán dlíthiúil do na cearta cheana féin), níor leasaíodh na cearta eisiacha féin ach amháin, níor cúlghaireadh iad. Shonraigh údaráis na Fraince freisin go mbeadh ‘fíorshubstaint eacnamaíoch’ ag baint leis na cearta roimhe sin ionas go mbeadh FDJ, i bprionsabal, i dteideal cúitimh dá ndéanfaí na cearta sin a chúlghairm. I ndáil leis sin, tugann an Coimisiún dá aire, faoin seanchreat dlíthiúil (a bhí i bhfeidhm roimh Dhlí PACTE) agus faoin gcreat dlíthiúil nua (a eascraíonn as Dlí PACTE), go bhféadfaí agus gur féidir cearta eisiacha FDJ a tharraingt siar go dleathach fós (faoi réir socruithe éagsúla). Mar thoradh air sin, ní hionann Dlí PACTE a d’urraigh cearta FDJ agus athrú ar chineál na gceart sin. Ar an gcaoi chéanna, mar a léirigh údaráis na Fraince, níor athraigh Dlí PACTE príomhthréithe na gceart. Ní dhearna an Dlí ach athrú a dhéanamh ar na coinníollacha faoina bhféadfaí na cearta sin a fheidhmiú, i gcomhthéacs phríobháidiú FDJ, tríd an gcreat cánach a leasú, fad na gceart a shonrú, na cluichí a tháinig faoi raon feidhme na gceart eisiach a shainiú ar bhealach níos beaichte, agus údarás rialála a chur ar bun (52).

(95)

Tugann an Coimisiún dá aire gur dheimhnigh an Chomhairle Stáit an measúnú sin ina cinntí an 14 Aibreán 2023 (féach aithris 68) (53). Bhí an Chomhairle Stáit den tuairim freisin gur leagadh amach go soiléir agus go mionsonraithe na cluichí ar ceadaíodh do FDJ iad a oibriú faoi chearta eisiacha mar a cheadaítear le Dlí PACTE, rud a chiallaíonn nach mbeadh FDJ in ann cluichí a fhorbairt, faoina mhonaplacht, i ndeighleoga an chearrbhachais agus na gealltóireachta a bhí oscailte don iomaíocht (54). Mheas CPT gur ‘cás teoiriciúil seachas an cás a leagtar amach i nDlí PACTE’ a bhí sa smaoineamh ‘gur foirceannadh na cearta eisiacha a bronnadh ar FDJ ar feadh tréimhse neamhtheoranta agus gur deonaíodh ceadúnas nua do FDJ’. Dheimhnigh CPT freisin nach ndearna Dlí PACTE ach cearta eisiacha FDJ a leasú.

(96)

Cé go measann an Coimisiún go bhfuil údar leis an modh difreálach, i bhfianaise na n-amhras a ardaíodh sa chinneadh tosaigh (féach aithrisí 26 go 32), tá an cheist fós ann cé acu an gcuireann nó nach gcuireann úsáid an mhodha sin ag údaráis na Fraince cosc ar bhuntáiste a bheith ann do FDJ.

(97)

Sa chinneadh tosaigh, chuir an Coimisiún amhras in iúl maidir leis na ríomhanna a rinne údaráis na Fraince agus an modh difreálach á úsáid acu. Bhain an t-amhras sin leis an méid seo a leanas: (i) luach teoiriciúil na gceart a bheidh ann amach anseo agus tionchar Dhlí PACTE (cás fíorasach) á chur san áireamh (55); (ii) luach teoiriciúil na gceart a bheidh ann amach anseo gan tionchar Dhlí PACTE a chur san áireamh (cás frithfhíorasach – modhanna 1 agus 2) (56); agus (iii) an fhéidearthacht go bhfaigheadh FDJ cúiteamh ar fhorais dhliteanas gan locht an stáit (cás frithfhíorasach malartach – modh 3).

(98)

Chun an táille a ríomh nuair a glacadh Dlí PACTE, rinne údaráis na Fraince meastachán ar luach an phlean gnó i ndiaidh Dhlí PACTE (cás fíorasach) ar dtús agus úsáid á baint as glanluach láithreach ríofa (NPV) na gceart eisiach amach anseo. Bhí an ríomh deireanach sin bunaithe ar an bplean gnó is déanaí le haghaidh na ngníomhaíochtaí a rinneadh faoi chearta eisiacha, a úsáideadh chun luach a chur ar FDJ i gcomhthéacs a thairisceana tosaigh don phobal. Tugann an Coimisiún dá aire gur ceapadh an plean gnó i ndiaidh Dhlí PACTE ar bhealach réalaíoch agus go bhfuil sé i gcomhréir le réaltacht an mhargaidh, ós rud é go bhfuil sé bunaithe ar réamh-mheastacháin airgeadais arna dtarraingt suas trí úsáid a bhaint as measúnuithe ar ghníomhaíocht FDJ ó ocht n-institiúid airgeadais (57). Thairis sin, tá feidhm ag na paraiméadair rialála agus dhlíthiúla atá mar bhonn taca faoin bplean ar feadh thréimhse iomlán na gceart eisiach, lena n-áirítear na socruithe sonracha cánach le haghaidh na gcluichí a eascraíonn as Dlí PACTE féin.

(99)

Ar an dara dul síos, ríomh údaráis na Fraince NPV na gceart eisiach amach anseo ar bhonn an phlean gnó roimh Dhlí PACTE trí úsáid a bhaint as trí mhodh agus 11 chás éagsúla, a raibh gach ceann acu éagsúil i gcomhréir le toimhdí maidir leis an ráta coimisiúin, i.e. sciar na ngeallta a fhabhraíonn do FDJ tar éis na tobhaigh phoiblí shonracha ar chearrbhachas a asbhaint – agus dá bhrí sin luach saothair FDJ ar deireadh – (modh 1), meánchostas ualaithe an chaipitil (‘WACC’) (modh 2), agus an cúiteamh a bheadh dlite don stát dá ndéanfaí na cearta eisiacha a chúlghairm in 2019 (modh 3). Cé gur iarr CPT go sainráite é, níor úsáideadh modh 3 ach amháin chun modhanna 1 agus 2 a fhorlíonadh.

(100)

Agus teicníc an tsreafa airgid lascainithe (DCF) á cur i bhfeidhm ar mheánchostas ualaithe an chaipitil (WACC), a measadh a bheith thart ar 7 %, rinneadh measúnú le modh 1 (modh ‘úsáid an phlean gnó’) ar an difríocht i luach chearta eisiacha FDJ ar bhonn na bpleananna gnó roimh Dhlí PACTE agus i ndiaidh Dhlí PACTE a raibh (58) tionchar ag roinnt cásanna diúltacha orthu de bharr athruithe díobhálacha féideartha ar an gcreat rialála agus cánach in éagmais Dhlí PACTE.

(101)

Rinneadh an dara plean gnó (roimh Dhlí PACTE, plean gnó frithfhíorasach) a tharraingt suas in dhá chéim.

(102)

Is éard atá i dtrí chás leanúint de chinntí a rinne difear iarbhír don ghnóthas san am a chuaigh thart, amhail cinntí chun luach saothair an ghnóthais a laghdú nó gan cineálacha nua cearrbhachais a údarú. Rinneadh trí chás eile a tharraingt suas ar bhonn staitisticí chun a chinneadh cé na cásanna ba dhóichí a tharlódh. Tugtar achoimre ar na sé chás éagsúla sa tábla thíos.

Tábla 1

Modh 1 – Tuairisc ar na sé chás

(103)

Glacann an Coimisiún leis go bhfuil na sé chás sin bunaithe ar mhodhanna meastacháin atá ábhartha chun an táille sa chás seo a ríomh.

(104)

Thairis sin, aithníonn an Coimisiún go bhfuil sé deacair go bunúsach a thuar conas a d’fhorbródh ráta coimisiúin FDJ thar thréimhse fhada (59) ama, ós rud é gur athróg rialála é sin atá faoi réir cinntí beartais.

(105)

Le Modh 2 (an modh ‘ag úsáid an WACC’) féachadh le neas-ríomh a thabhairt ar an difríocht sa luach a tharla mar gheall ar raon difríochta ráta lascaine (ag glacadh leis go raibh an plean gnó mar an gcéanna). Cosúil le modh 1, tá sé d’aidhm aige cainníochtú a dhéanamh ar an tionchar a bhaineann le cearta eisiacha agus creat cánach FDJ a dhaingniú, ach glacann sé cur chuige difriúil (léiríonn WACC níos airde leibhéal riosca níos airde a chomhfhreagraíonn do chreat cánach agus rialála nach bhfuil chomh cobhsaí agus intuartha). Ríomhtar an raon difríochta ráta lascaine trí chomparáid a dhéanamh idir WACC na ngnóthas atá ag oibriú san earnáil chéanna ach le leibhéil éagsúla slándála a mhéid a bhaineann lena gcreat rialála. Cuireadh ráta lascaine i bhfeidhm maidir leis an bplean gnó roimh Dhlí PACTE (60) trí úsáid a bhaint as WACC a léirigh préimh riosca i gcomparáid le WACC a úsáideadh agus lascainiú á dhéanamh ar an bplean gnó i ndiaidh Dhlí PACTE. Rinneadh meastachán ar an bpréimh riosca ar dhá bhealach. Bhain Cás 1 úsáid as an difríocht idir luachanna béite na gcuideachtaí crannchuir ([…]) ar thaobh amháin agus luachanna béite na gcuideachtaí cearrbhachais ar líne agus na gcuideachtaí gealltóireachta spóirt ([…]) ar an taobh eile, agus tugadh faoi deara go nglactar leis go bhfuil próifíl riosca níos airde ag na cuideachtaí deiridh sin (earnáil atá oscailte don iomaíocht) ná na cuideachtaí tosaigh (a bhfuil monaplachtaí ag cuid acu). Bhain Cásanna 2 agus 3 úsáid as an difríocht sna luachanna WACC a d’fhoilsigh anailísithe a rinne taighde ar sholáthróirí fuinnimh nó cuideachtaí fóntais Eorpacha, ag féachaint ar na cuideachtaí fóntais ‘neamhrialáilte’ ([…]) ar thaobh amháin, agus ar chuideachtaí a mheastar a bheith rialáilte agus ag feidhmiú go príomha i réimse an dáilte fuinnimh agus an iompair ar an taobh eile, agus tugtar faoi deara go nglactar leis go bhfuil próifíl riosca i bhfad níos ísle ag na cuideachtaí fóntais sin. Na figiúirí go léir a fhaightear i leith na gcásanna éagsúla ag baint úsáide as an modh seo a chuirtear i bhfeidhm ar na pleananna gnó, is féidir meastachán ar mhéid na táille a fháil ó na figiúirí sin.

(106)

Measann an Coimisiún go bhfuil modh 2 ábhartha freisin chun neasluach na táille a ríomh. Thairis sin, cé gur breithníodh toimhdí éagsúla WACC (féach aithris 105), i dtuairim an Choimisiúin bhí sé réasúnta d’údaráis na Fraince díriú ar […] mar ábhair chomparáide chun WACC FDJ a ríomh, i bhfianaise a gcosúlachtaí le FDJ. Tá an chomparáid le gnóthais atá gníomhach in earnáil an fhuinnimh ábhartha freisin, ós rud é go bhfuil an t-idirdhealú idir soláthróirí fuinnimh agus cuideachtaí atá gníomhach go príomha i réimse an dáilte agus an iompair cosúil, ó thaobh próifíl riosca de, leis an gcomparáid idir oibreoirí cearrbhachais ar líne agus oibreoirí gealltóireachta spóirt agus cuideachtaí crannchuir.

(107)

Le Modh 3, an modh ‘forlíontach’ a d’iarr CPT, ionsamhlaíodh iarmhairtí cáis theoiriciúil inar chinn an stát agus an reachtas cearta eisiacha FDJ a fhoirceannadh faoi réir cúiteamh a íoc agus ina dhiaidh sin ceadúnas oibríochta a dheonú do FDJ ar feadh 25 bliana (rud nár chinn an reachtas a dhéanamh agus iad ag vótáil ar Dhlí PACTE). Ríomhtar méid na táille mar an difríocht idir luach an cheadúnais (luach comhcheangailte na sreafaí airgid lascainithe thar 25 bliana agus a mheastar ar bhonn phlean gnó FDJ i ndiaidh Dhlí PACTE) agus méid an chúitimh a íoctar le FDJ ar fhorais dhliteanas gan locht an stáit, arb ionann é agus luach an phlean gnó roimh Dhlí PACTE (comhluach na sreafaí airgid arna lascainiú ag an WACC céanna thart ar 7 % i suthaineacht, lena n-ionchorpraítear an creat cánach roimh Dhlí PACTE agus lena n-ionsamhlaítear tírdhreach cánach atá ag dul in olcas chun éiginnteacht chánach a léiriú), arna iolrú faoi lascaine chúiteach.

(108)

Is mian leis an gCoimisiún a chur i bhfios go láidir go bhfuil sé an-deacair dearcadh a ghlacadh ar fhóntacht na hipitéise ina mbeadh caillteanas i gceist do FDJ agus ina bhfaigheadh sé cúiteamh as a chearta eisiacha, agus cearta nach bhfuil teoranta ó thaobh ama de, a chúlghairm. Cé gur chuir údaráis na Fraince fianaise ar fáil a léiríonn go bhféadfadh FDJ a bheith i dteideal cúitimh go teoiriciúil, bheadh sé an-deacair measúnú a dhéanamh ar mhéid an chúitimh sin, go háirithe mar gheall ar an deacracht a bhaineann le measúnú a dhéanamh ar an méid ‘dochair’ a d’fhéadfaí a mheas mar ‘neamhghnách’ (aithris 108 den chinneadh tosaigh).

(109)

Tar éis anailís a dhéanamh ar ríomh na táille, sholáthair údaráis na Fraince raonta figiúirí ar an gcaoi sin, arb iad seo a leanas a meánmhéid: le haghaidh mhodh 1, EUR […] milliún; le haghaidh mhodh 2, EUR […] milliún; agus don mhodh forlíontach, EUR […] milliún.

(110)

I bhfianaise na dtosca thuas, luaigh CPT go ndearna sé scrúdú ar na tosca tionchair a cuireadh chun cinn agus ar na modhanna éagsúla a chuir údaráis na Fraince isteach, agus thug sé le fios go raibh figiúr EUR 380 milliún mar tháille de thoradh ar a mheasúnú féin. Ní raibh údaráis na Fraince in ann a rá go cinnte cé na paraiméadair a d’úsáid CPT chun teacht ar an bhfigiúr EUR 380 milliún, ach chuir an Fhrainc in iúl gurbh é EUR 377 milliún meán na meánfhigiúirí (61) a táirgeadh trí úsáid a bhaint as na cuir chuige luachála éagsúla, agus go raibh sé sin gar do mhéid ríofa na táille dá bhrí sin.

(111)

D’iarr an Coimisiún ar an bhFrainc modh malartach a fhorbairt (modh 4) chun an táille a ríomh bunaithe ar chás malartach teoiriciúil, i bhfianaise a himní maidir le fad na gceart eisiach in éagmais Dhlí PACTE (cás frithfhíorasach) faoi mhodhanna 1, 2 agus 3. Sa chinneadh tosaigh (aithrisí 106 agus 107), chuir an Coimisiún amhras in iúl maidir le réasúntacht na buntoimhde sa chás frithfhíorasach trína mbeadh FDJ in ann úsáid a bhaint as a chearta ar feadh tréimhse éiginnte faoi réir na dtéarmaí céanna.

(112)

Tá modh 4 bunaithe ar thráthchlár athbhreithnithe le haghaidh na gceart eisiach sa chás frithfhíorasach agus, dá thoradh sin, ar choigeartuithe ar na rátaí coimisiúin le himeacht ama, a dtugtar sonraí ina leith sna míreanna seo a leanas.

(113)

Faoi mhodh 4, tá teorainn 25 bliana ar na coinníollacha roimh Dhlí PACTE maidir leis na cearta eisiacha. Tá sé sin níos coimeádaí ná an hipitéis a úsáideadh sna trí mhodh bhunaidh, lena nglactar leis, in éagmais Dhlí PACTE, go leanfadh FDJ dá chearta eisiacha uile a úsáid gan aon teorainn ama agus ar théarmaí comhionanna.

(114)

Dar leis an gCoimisiún, níl sé cinnte an mbeadh FDJ in ann a chearta eisiacha a úsáid ar feadh tréimhse éiginnte faoin gcreat a bhí ann roimh Dhlí PACTE, fiú mura nglacfaí Dlí PACTE, go háirithe toisc go ndearnadh an creat rialála a choigeartú go rialta san am a chuaigh thart agus toisc gur chinn an Fhrainc, agus Dlí PACTE á thabhairt isteach aici, teorainn a chur le fad na gceart eisiach (go 25 liana) nuair a aistríodh formhór chaipiteal FDJ chuig an earnáil phríobháideach. Le Modh 4 is féidir an éiginnteacht sin a chur san áireamh tríd an toimhde go mbeadh deireadh fós lena chearta eisiacha tar éis 25 bliana a thabhairt isteach sa chás frithfhíorasach – in éagmais Dhlí PACTE agus gan FDJ a bheith príobháidithe. I bhfianaise forbairtí eacnamaíocha (amhail teacht chun cinn oibreoirí cearrbhachais ar líne tar éis léirscaoileadh 2010), measann an Coimisiún go bhfuil fad 25 bliana níos réadúla ná tréimhse ama neamhshonraithe. Is féidir é sin a mheas mar rud coimeádach ós rud é, faoi 2019, go raibh na cearta eisiacha i bhfeidhm ó na 1970idí, i.e. ar feadh níos mó ná 40 bliain.

(115)

Ina fhianaise sin, tá modh 4 bunaithe ar chás frithfhíorasach ag a bhfuil fad socraithe 25 bliana. Maolaítear leis sin an chéad thionchar diúltach atá ag Dlí PACTE ar luach na gceart eisiach, tionchar a chuir údaráis na Fraince san áireamh i modhanna 1, 2 agus 3 (féach aithris 22(a)), i gcomhréir leis an amhras a chuir an Coimisiún in iúl in aithrisí 106 agus 107 den chinneadh tosaigh.

(116)

Is léir go bhfuil an cás sin níos coimeádaí ná na cásanna a d’fhorbair CPT ar bhonn mhodhanna 1, 2 agus 3, i bhfianaise scor an tsreafa airgid dhearfaigh tar éis 25 bliana.

(117)

Mar sin féin, áirítear le modh 4 coigeartú breise, is é sin athrú ar an luach saothair (ráta coimisiúin) a fhaigheann FDJ sa chás roimh Dhlí PACTE. Ar iarraidh ón gCoimisiún, sheol údaráis na Fraince paraiméadair choigeartaithe don ráta coimisiúin agus an cás teoiriciúil d’fhad 25 bliana do na cearta eisiacha á chur san áireamh.

(118)

I gcás ina bhféadfadh deireadh teacht leis na cearta eisiacha níos luaithe (tar éis 25 bliana in ionad tréimhse neamhtheoranta), bheadh riosca airgeadais níos mó i gceist do FDJ ós rud é go mbeadh níos lú ama aige torthaí a ghiniúint. Sna himthosca sin, d’fhéadfaí a áitiú go dtitfeadh na rátaí coimisiúin (agus dá bhrí sin luach saothair FDJ) níos lú ná mar a thitfidís i gcás ina raibh sé beartaithe go leanfadh na cearta ar aghaidh ar feadh tréimhse éiginnte.

(119)

Tá na hathruithe ar na rátaí bunaithe ar an méadú réamh-mheasta ar na méideanna arna ngealladh, mar a thuartar sa phlean gnó a úsáidtear chun an táille a ríomh (62). Chuige sin, thagair údaráis na Fraince do na toimhdí a úsáideadh sna modhanna eile, agus an mhinicíocht ag a laghdaítear na rátaí coimisiúin á coigeartú chun an t-eolas go dtiocfadh deireadh leis na cearta eisiacha tar éis 25 bliana a chur san áireamh.

(120)

Measann an Coimisiún gur cur chuige coimeádach chun an easpa cabhrach a chinneadh atá i gceist lena chás frithfhíorasach a bhunú, in éagmais Dhlí PACTE, ar thoimhde go mbeadh teorainn ama leis na cearta (i bhfocail eile, ag glacadh leis go leanfadh FDJ de thairbhe a bhaint as na cúinsí a bhí ann roimh Dhlí PACTE, ach ar feadh 25 bliana amháin i.e. go dtí 2044).

(121)

Measann an Coimisiún go bhfuil forais ann glacadh leis nach laghdófaí na rátaí coimisiúin chomh mór sin sa chás a bhfuil teorainn ama leis, ós rud é go bhfuil na cearta teoranta do 25 bliana sa phlean gnó roimh Dhlí PACTE. Go deimhin, measann an Coimisiún go bhfuil nasc coincheapúil idir fad na gceart agus leibhéal an luacha saothair, agus bíonn tionchar ag an toisc sin ar luach saothair agus ar bhrabúsacht FDJ araon. Thairis sin, tugann an Coimisiún dá aire nár athraigh an Fhrainc ach minicíocht na laghduithe ar rátaí, agus go raibh sé sin i gcomhréir leis an méadú réamh-mheasta ar na méideanna a íocadh agus leis na coigeartuithe a rinneadh sular tugadh isteach Dlí PACTE.

(122)

Leis na toimhdí atá mar bhonn taca le modh 4, tugtar luach EUR […] le haghaidh na gceart sa chás frithfhíorasach (in éagmais Dhlí PACTE).

(123)

Ós rud é gurb é EUR […] luach na gceart sa chás fíorasach (i ndiaidh Dhlí PACTE), faoi mhodh 4 tagann méid na táille go EUR 477 milliún, atá EUR 97 milliún níos airde ná an EUR 380 milliún arna ríomh ag CPT.

(124)

Mar fhocal scoir, is é EUR 477 milliún an táille a ríomhtar trí úsáid a bhaint as modh 4, atá EUR 97 milliún níos airde ná an luach saothair arna ríomh ag CPT (EUR 380 milliún).

(125)

Chun a áirithiú nach bhfuil aon chabhair i gceist, tugann an Coimisiún dá aire gur gheall an Fhrainc an táille a mhéadú faoi EUR 97 milliún i gcomparáid leis an luach saothair arna ríomh ag CPT.

(126)

Tagann an Coimisiún ar an gconclúid nár tugadh buntáiste eacnamaíoch do La Française des Jeux trí chearta eisiacha a dheonú do FDJ faoi Dhlí PACTE.

(127)

Dá bhrí sin, ní státchabhair é an beart de réir bhrí Airteagal 107(1) CFAE,