1.

Fi tmiem is-seklu XX, l-Unjoni Ewropea indirizzat, fil-qafas tal-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili li l-ewwel kienet promossa mit-Trattat ta’ Maastricht ( 2 ) u, wara, mit-Trattat ta’ Amsterdam ( 3 ), il-problemi tad-dritt tal-familja marbutin mal-fenomenu tal-integrazzjoni.

2.

Fir-rigward tal-ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet matrimonjali, l-ewwel konvenzjoni li ma daħlitx fis-seħħ ( 4 ) ġiet segwita bir-Regolament (KE) Nru 1347/2000 ( 5 ), imħassar bir-Regolament (KE) Nru 2201/2003 ( 6 ), li huwa l-istrument fis-seħħ ( 7 ).

3.

Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat l-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 fil-kuntest ta’ diversi rinviji għal deċiżjoni preliminari ( 8 ). L-ebda wieħed minnhom ma indirizza, sakemm mhux sejjer żball, il-konsegwenzi li jista’ jkun hemm għall-interpretazzjoni tiegħu jekk tiġi kkunsidrata bħala ammissibbli “residenza abitwali” doppja, jew multipla, ta’ wieħed mill-konjuġi (jew tat-tnejn li huma).

4.

Dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ser jippermetti, għaldaqstant, li l-Qorti tal-Ġustizzja tindirizza domanda li, għalkemm saret f’oqsma oħra ( 9 ), għadha ma ġietx solvuta f’dan ir-rinviju. Ir-risposta, qabelxejn, ser tkun teħtieġ definizzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali”, meta jintuża sabiex tiġi ddeterminata l-ġurisdizzjoni internazzjonali f’kawżi ta’ divorzju, separazzjoni legali jew annullament taż-żwieġ.

5.

Skont il-premessa 1:

“il-Komunitajiet Ewropej iffissaw l-oġġettiv [l-objettiv] li joħolqu żona ta’ libertà, siġurtà u ġustizzja, li fiha l-moviment liberu talpersuni huwa assigurat. Għal din il-għan, il-Komunità għandha taddotta, fost affarijiet oħra, miżuri fl-oqsma ta’ koperazzjoni ġudizzjarji fi kwistjonijiet ċivili li huma neċessarji għat-tħaddim kif suppost tas-suq intern”.

6.

Il-premessa 8 tiddikjara li:

“Fir-rigward ta’ sentenzi dwar divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieg, dan ir-Regolament għandu japplika biss għax-xoljiment tar-rabtiet matrimonjali u m’għandux jittratta ma’ kwistjonijiet bħal raġunijiet għal divorzju, il-proprjetà bħala konsegwenza taż-żwieg jew kwalsiasi miżuri oħra anċillari”.

7.

F’konformità mal-Artikolu 3:

“1.   Fi kwistjonijiet dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieġ, il-ġurisdizzjoni ħa taqa’ taħt il-kompetenza ta’ l-qrati ta’ l-Istat Membru

[…]”.

8.

Is-Sinjura FA, ta’ ċittadinanza Irlandiża, u s-Sur IB, ta’ ċittadinanza Franċiża, iżżewġu fl-Irlanda, fl‑1994. Għandhom tlett itfal, illum adulti.

9.

Fit‑28 ta’ Diċembru 2018, is-Sur IB ressaq talba għal divorzju fit-tribunal de grande instance ta’ Pariġi (il-Qorti Reġjonali ta’ Pariġi, Franza).

10.

Permezz ta’ digriet tal‑11 ta’ Lulju 2019, il-juge aux affaires familiales du tribunal de grande instance de Paris (il-Qorti tal-Familja tal-Qorti Reġjonali ta’ Pariġi) iddikjarat in-nuqqas ta’ ġurisdizzjoni tal-qrati Franċiżi sabiex jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju. Hija bbażat id-dispożittiv tagħha fuq dan il-fatti:

11.

Is-Sur IB appella mid-digriet tal-Qorti tal-Ewwel Istanza quddiem il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza), fejn talab li dan jiġi annullat u jiġi ddikjarat li l-qrati Franċiżi għandhom il-ġurisdizzjoni territorjali sabiex jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju. B’mod partikolari, huwa ċaħad il-fatt li ma kellux l-intenzjoni li fi Franza jistabbilixxi “ċ-ċentru permanenti jew abitwali tal-interessi tiegħu, bl-intenzjoni li dan ikun stabbli”

12.

Is-Sinjura FA talbet lill-qorti tal-appell tikkonferma d-digriet appellat.

13.

Skont il-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi), mill-inqas sitt xhur qabel ma ressaq it-talba tiegħu għad-divorzju, is-Sur IB kien stabbilixxa fi Franza residenza stabbli u permanenti, mingħajr ma tilef, madankollu, ir-residenza tiegħu fl-Irlanda, fejn kellu r-rabtiet familjari u fejn qatta’ perjodi ta’ żmien għal raġunijiet personali bl-istess frekwenza bħal qabel.

14.

Għaldaqstant, hija tqis li s-Sur IB għandu residenza fi Franza bil-karatteristiċi ta’ stabbiltà u permanenza li jagħtuha l-istatus ta’ residenza abitwali, u, fl-istess ħin, għandu residenza bl-istess karatteristiċi fl-Irlanda.

15.

Minn dan, hija tikkonkludi li l-qrati Franċiżi u Irlandiżi jista’ jkollhom ġurisdizzjoni ugwali sabiex jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju, f’konformità mas-subparagrafi ħamsa u sitta tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003.

16.

F’dan il-kuntest, hija temmen li l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” hija essenzjali u għalhekk tagħmel din id-domanda preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja:

“Meta, bħal f’dan il-każ, miċ-ċirkustanzi fattwali jirriżulta li wieħed mill-konjuġi jaqsam ħajtu bejn żewġ Stati Membri, jista’ jitqies, fis-sens tal-Artikolu 3 tar-Regolament (KE) Nru 2201/2003 u għall-applikazzjoni tiegħu, li huwa għandu r-residenza abitwali tiegħu f’żewġ Stati Membri, b’tali mod li jekk il-kundizzjonijiet elenkati minn dan l-artikolu jiġu ssodisfatti f’żewġ Stati Membri, il-qrati ta’ dawn iż-żewġ Stati Membri għandhom ġurisdizzjoni ugwali sabiex jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju?”

17.

Ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari ġie ppreżentat quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fit‑30 ta’ Ġunju 2020.

18.

Is-Sinjura FA, il-Gvern Ġermaniż, dak Franċiż, dak Irlandiż u dak Portugiż, kif ukoll il-Kummissjoni Ewropea ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub.

19.

Fis‑17 ta’ Frar 2021, is-Sur IB ressaq talba motivata sabiex tinżamm seduta. Madankollu, huwa ta l-kunsens tiegħu li, fid-dawl tal-kriżi tas-saħħa, din it-talba tiġi ssostitwita b’osservazzjonijiet bil-miktub, kif ġie maqbul. Flimkien mas-Sur IB, il-Gvern Franċiż u dak Irlandiż, kif ukoll il-Kummissjoni, ippreżentaw dawn l-osservazzjonijiet minflok is-seduta.

20.

Id-domanda preliminari hija bbażata fuq il-fatt li persuna “[t]aqsam ħajtu [ħajjitha] bejn żewġ Stati Membri” ( 10 ). Il-qorti tar-rinviju tixtieq tkun taf l-impatt ta’ dan il-fattur fid-determinazzjoni ta’ liema qorti għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni fuq it-talba għal divorzju.

21.

Ir-risposta teħtieġ li tittieħed pożizzjoni dwar x’għandu jinftiehem bħala “residenza abitwali” ta’ adult, għall-finijiet tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003. Jekk jiġi kkonfermat li s-Sur IB jista’ jkollu r-residenza abitwali tiegħu, fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni, f’żewġ Stati Membri, ikollu jiġi indirizzat jekk il-qrati taż-żewġ Stati Membri jkollhomx ġurisdizzjoni ugwali sabiex jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju.

22.

Għal fehim aħjar tar-regola applikabbli, qabelxejn ser nagħmel riferiment għall-fatti preċedenti tagħha.

23.

Ir-Regolament Nru 2201/2003 jirregola l-ġurisdizzjoni internazzjonali fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbiltà tal-ġenituri, ir-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi u l-kooperazzjoni bejn l-awtoritajiet għall-Istati kollha tal-Unjoni Ewropea, minbarra d-Danimarka.

24.

Dan ma huwiex l-ewwel strument f’dan il-qasam. Bħalma diġà indikajt, fl‑1998, ġiet stabbilita Konvenzjoni dwar dawn l-istess aspetti (għalkemm kienet iktar limitata fir-rigward tar-responsabbiltà tal-ġenituri). Il-Konvenzjoni kienet akkumpanjata b’Rapport ta’ Spjega li jelenka r-raġunijiet għar-regoli tagħha ( 11 ).

25.

Il-Konvenzjoni tal‑1998 ma daħlitx fis-seħħ. Meta ftit wara, il-Komunità kisbet ġurisdizzjoni fil-qasam tal-kooperazzjoni ġudizzjarja ċivili, id-dispożizzjonijiet tal-Konvenzjoni ġew inkorporati fir-Regolament Nru 1347/2000, li l-premessa 6 tiegħu titlob li jkun hemm kontinwità bejn l-istrumenti.

26.

Tliet snin wara, ir-Regolament Nru 2201/2003 ssostitwixxa lir-Regolament Nru 1347/2000, u estenda l-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu għal proċeduri u sentenzi dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri mhux marbutin ma’ proċeduri matrimonjali. Min-naħa l-oħra, huwa ppreżerva r-regoli dwar il-ġurisdizzjoni internazzjonali għal kawżi dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali u l-annullament taż-żwieġ.

27.

Il-validità tar-Regolament Nru 2201/2003 ser tintemm fl‑1 ta’ Awwissu 2022, billi r-Regolament (UE) 2019/1111 ( 12 ) ġie adottat fil‑25 ta’ Ġunju 2019, u ġie mfassal sabiex jindirizza n-nuqqasijiet fl-applikazzjoni ta’ dan ir-regolament fir-rigward tal-proċeduri li jinvolvu minuri. Il-qrati li jkollhom ġurisdizzjoni internazzjonali għal sitwazzjonijiet ta’ kriżi matrimonjali jibqgħu l-istess.

28.

L-identità tar-regoli ta’ ġurisdizzjoni fi kwistjonijiet ta’ divorzju, separazzjoni legali u annullament taż-żwieġ fl-istrumenti suċċessivi, flimkien man-nuqqas ta’ spjegazzjoni dwarhom fir-Regolament Nru 2201/2003, tikkonverti l-istrumenti preċedenti (b’riferiment, b’mod partikolari, għar-Rapport Borrás) f’element ċentrali, għalkemm mhux uniku, għall-fehim tal-kunċett ta’ “residenza abitwali” użat fl-Artikolu 3 ta’ dan ir-regolament ( 13 ).

29.

L-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 huwa parti minn strument li jservi sabiex jiggarantixxi, fil-kamp ta’ applikazzjoni tiegħu stess, il-libertà ta’ moviment tal-persuni fl-ispazju Ewropew ta’ libertà, sigurtà u ġustizzja ( 14 ).

30.

Fehim korrett tal-libertà ta’ moviment jeżiġi li l-Istati Membri joqogħdu lura kemm milli jimponu restrizzjonijiet diretti fuq l-eżerċizzju tal-libertà kif ukoll milli joħolqu ostakoli li, b’mod indirett, ikollhom effetti dissważivi simili.

31.

Id-diverġenzi bejn l-Istati Membri fid-dritt tal-familja, jew id-diffikultajiet li tesperjenza persuna sabiex l-istat ċivili tagħha jiġi rrikonoxxut barra mill-Istat Membru li fih tkun stabbilita, kapaċi jkollhom dawn l-effetti dissważivi.

32.

Il-leġiżlatur Ewropew, konxju dwar din ir-realtà, implimenta qafas regolatorju uniformi sabiex jiffaċilita l-aċċess għall-qrati tal-Istati Membri f’kawżi dwar id-divorzju, is-separazzjoni legali u l-annullament taż-żwieġ li jinvolvu element barrani, kif ukoll għar-rikonoxximent reċiproku tas-sentenzi mogħtija ( 15 ).

33.

L-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 jagħmel riferiment, ripetutament, għar-residenza abitwali ta’ wieħed mill-konjuġi jew tat-tnejn li huma sabiex jispeċifika liema qrati għandhom ġurisdizzjoni sabiex jagħtu deċiżjoni fuq dawn il-kawżi.

34.

Diversi strumenti tal-Unjoni Ewropea għall-kooperazzjoni ġudizzjarja fi kwistjonijiet ta’ dritt tal-familja, konformement ma’ xi konvenzjonijiet internazzjonali multilaterali ( 16 ), jużaw ir-residenza abitwali tal-parti(jiet) interessata/i bħala kriterju ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali (diretta jew fil-qafas tar-rikonoxximent ta’ sentenzi) u bħala punt ta’ konnessjoni għar-regoli ta’ kunflitt ta’ liġijiet ( 17 ).

35.

Ir-residenza abitwali hija wkoll kriterju frekwenti f’oqsma oħra tad-dritt tal-Unjoni ( 18 ) u f’konvenzjonijiet internazzjonali ( 19 ). Karatteristika komuni tat-testi rispettivi hija li normalment ma jiddefinixxux dan il-kunċett jew jagħmlu riferiment, sabiex jinterpretawh, għall-ordinamenti tal-Istati Membri (jew tal-Istati kontraenti) ( 20 ).

36.

Fil-lingwaġġ komuni, l-espressjoni “residenza abitwali” tfisser soġġorn regolari jew stabbli f’post iddeterminat. L-użu tagħha f’termini legali jeħtieġ madankollu, xi ħaġa iktar minn interpretazzjoni limitata għat-tifsira ordinarja tat-termini ( 21 ).

37.

Il-preamboli, ir-rapporti ta’ spjega, ix-xogħol preparatorju u l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja juru t-tendenza għall-identifikazzjoni tar-residenza abitwali biċ-“ċentru ta’ interessi” tal-persuna. Sabiex jiġi identifikat dan iċ-ċentru, fl-astratt, jintuża r-raggruppament ta’ ċerti fatturi ta’ konnessjoni; u, b’mod partikolari, u l-evalwazzjoni ta’ dawn il-fatturi fid-dawl taċ-ċirkustanzi ta’ kull każ ( 22 ).

38.

In-natura tal-interessi, kif ukoll l-aspetti u l-indizji rilevanti (fil-qosor, il-fatturi ta’ konnessjoni) li jiddeterminaw ir-residenza abitwali ta’ persuna, ser jiġu ddeterminati mill-kuntest tad-dispożizzjoni li tinkorpora dan il-kriterju li jagħti l-ġurisdizzjoni. Għandu jitqies ukoll l-għan ta’ din id-dispożizzjoni, kif ukoll il-pakkett leġiżlattiv li fih huwa inkluż dan l-għan.

39.

Il-kunċett ta’ residenza abitwali u l-interpretazzjoni tiegħu, fil-qafas tar-Regolament Nru 2201/2003, huma awtonomi, hekk kif irrepetiet il-Qorti tal-Ġustizzja ( 23 ). Il-kuntest u l-iskop tad-dispożizzjonijiet ta’ dan ir-regolament jindikaw, għaldaqstant, il-limiti tal-użu tal-analoġija u tal-estrapolazzjonijiet bejn is-setturi ġuridiċi ( 24 ).

40.

Għall-Qorti tal-Ġustizzja r-residenza abitwali tal-minuri f’kawżi dwar ir-responsabbiltà tal-ġenituri hija ekwivalenti għaċ-ċentru tal-interessi tal-ħajja tagħhom, li hija tidentifika permezz tar-raggruppament ta’ xi indizji:

41.

Il-Qorti tal-Ġustizzja, min-naħa l-oħra, teskludi s-sempliċi adozzjoni tad-definizzjonijiet jew l-interpretazzjonijiet ta’ dan il-kunċett f’setturi oħra tad-dritt tal-Unjoni (b’mod partikolari, fir-rigward tas-sigurtà soċjali u tas-servizz pubbliku). Preċiżament minħabba l-fatt li l-kuntest huwa differenti, “ma għandhiex tiġi direttament trasposta [għandhomx jiġu direttament trasposti] fil-kuntest tal-evalwazzjoni tar-residenza abitwali tal-minuri, fis-sens tal-Artikolu 8(1) tar-Regolament [Nru 2201/2003]” ( 28 )

42.

Dan l-istess approċċ japplika, mutatis mutandi, għall-ispeċifikazzjoni tar-residenza abitwali tal-persuna ddeċeduta, li juża r-Regolament (UE) Nru 650/2012. ( 29 )

43.

Fil-premessi tiegħu, dan ir-regolament tal-aħħar jagħmel riferiment għal tali residenza bħala “ċentru ta’ interess tal-familja […] u tal-ħajja soċjali” tal-persuna ddeċeduta; u jipproponi li tiġi identifikata permezz ta’ “valutazzjoni ġenerali taċ-ċirkustanzi tal-ħajja tad-deċedut fis-snin qabel mewtu u fil-mument ta’ mewtu, filwaqt li tieħu kont tal-elementi fattwali rilevanti kollha, b’mod partikolari t-tul ta’ żmien u r-regolarità tal-preżenza tad-deċedut fl-Istat ikkonċernat kif ukoll il-kondizzjonijiet u r-raġunijiet għal dik il-preżenza”. Ir-residenza abitwali hekk iddeterminata “għandha tiżvela rabta stabbli u mill-qrib bejn is-suċċessjoni u Stat Membru, b’kont meħud tal-għanijiet speċifiċi ta’ dan ir-Regolament” ( 30 ).

44.

Ir-residenza abitwali hija, finalment, kriterju (indirett) ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali u, b’estensjoni, punt ta’ konnessjoni tar-regola ta’ kunflitt tal-liġijiet fir-Regolament (UE) 2015/848, dwar il-proċeduri ta’ insolvenza ( 31 ).

45.

L-Artikolu 3(1) tiegħu jippreżupponi li fil-każ ta’ individwu, “iċ-ċentru tal-interessi prinċipali” tad-debitur huwa r-residenza abitwali tiegħu. F’dan il-kuntest, l-interessi l-importanti huma dawk ekonomiċi u finanzjarji; l-indizji li għandhom jiġu evalwati huma dawk li jippermettu lil terzi jirrikonoxxu faċilment dan iċ-“ċentru tal-interessi” ( 32 ).

46.

L-approċċ deskritt, minħabba l-flessibbiltà tiegħu, huwa xieraq sabiex tiġi identifikata r-residenza abitwali prevista fl-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, b’mod li tkun tista’ tingħata ġurisdizzjoni lill-qrati ta’ Stat Membru fi kwistjonijiet ta’ divorzju, separazzjoni legali u annullament taż-żwieġ.

47.

Fir-Regolament ma hemm l-ebda gwida fir-rigward ta’ x’inhija, jew kif tiġi ddeterminata r-“residenza abitwali” ta’ adult f’sitwazzjoni ta’ kriżi matrimonjali, u lanqas ma hemm xi riferiment għal-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali għal dan l-għan. Din l-assenza hija għażla intenzjonali (u komuni għall-istrumenti preċedenti).

48.

Ir-Rapport Borrás jenfasizza dan billi jindika li:

49.

Minħabba l-kontinwità bejn il-Konvenzjoni tal‑1998 u r-regolament fis-seħħ, jista’ jiġi dedott li l-kriterji attwali ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali għal kawżi fi kwistjonijiet ta’ divorzju, separazzjoni legali u annullament taż-żwieġ huma ispirati mill-istess tfassil.

50.

L-ispeċifikazzjoni tal-interessi l-importanti fil-mument tal-identifikazzjoni tar-residenza abitwali tal-konjuġi, kif ukoll l-għażla tal-fatturi ta’ rabta li, f’evalwazzjoni konġunta, iwasslu sabiex tiġi stabbilita f’kull każ, għandha ssir, bħalma diġà spjegajt, b’mod awtonomu, fid-dawl tal-kuntest tad-dispożizzjoni u tal-finijiet tar-Regolament Nru 2201/2003 ( 37 ).

51.

Barra minn hekk, ma għandux jintesa li f’dawn il-kawżi, is-sitwazzjoni tista’ tinbidel malajr, preċiżament minħabba l-kriżi matrimonjali. Fil-każ ta’ konjuġi ta’ ċittadinanza differenti, ir-residenza abitwali spiss tiġi ttrasferita, u tiġi segwita, eventwalment, mir-ritorn ta’ wieħed mill-konjuġi lejn l-Istat Membru ta’ oriġini tiegħu.

52.

Ir-residenza abitwali u ċ-ċittadinanza ta’ Stat Membru huma l-elementi ewlenin tat-Taqsima 1 (“Id-divorzju, is-separazzjoni legali u l-annullament taż-żwieġ”) tal-Kapitolu II (“Il-Ġurisdizzjoni”) tar-Regolament Nru 2201/2003.

53.

Dawn l-elementi jwettqu żewġ funzjonijiet: l-għoti ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali f’tilwim dwar kriżijiet matrimonjali, f’konformità mal-Artikolu 3; u d-delimitazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din it-taqsima, skont l-Artikoli 6 u 7 ( 38 ).

54.

Il-kunċett ta’ “residenza abitwali” huwa l-istess fiż-żewġ każijiet, sabiex id-definizzjoni li tiġi adottata fil-qafas tal-Artikolu 3(1) tkun rilevanti għall-Artikoli 6 u 7. Dan isegwi mill-premessa 8 tar-Regolament Nru 1347/2000, li jippreċedi r-regolament fis-seħħ, meta l-istrument jiġi estiż għaċ-ċittadini ta’ pajjiżi terzi “li r-rabtiet tagħhom fit-terrirorju ta’ Stat Membru jkunu biż-żejjed mill-qrib, skond il-bażi tal-ġurisdizzjoni preskritta f’dan ir-Regolament” ( 39 ).

55.

Għas-sitwazzjonijiet ta’ kriżi matrimonjali, l-ittri (a) u (b) tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 jistabbilixxu qrati b’ġurisdizzjoni internazzjonali abbażi taċ-ċirkustanzi personali ta’ wieħed mill-konjuġi jew tat-tnejn li huma. Huma qrati esklużivi u ma hemm l-ebda ġerarkija bejniethom ( 40 ).

56.

Il-lista ta’ qrati tirriproduċi l-kriterji tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 1347/2000, u dan ir-regolament jirriproduċi dawk tal-Artikolu 2 tal-Konvenzjoni tal‑1998. Sa fejn hija kkonċernata r-residenza abitwali, dawn il-kriterji jieħdu inkunsiderazzjoni:

57.

Ir-Rapport Borrás jispjega l-għażla tal-qrati u l-alternattività tagħhom: dawn iwieġbu għall-interessi tal-partijiet, jinvolvu regoli flessibbli adattati għall-mobbiltà tal-persuni, u jiżvelaw prossimità, mifhuma bħala rabta reali bejn il-persuna u Stat Membru. Fil-qosor, ifittxu “li jiffavorixxu l-persuni mingħajr ma tiġi kompromessa ċ-ċertezza legali” ( 42 ).

58.

Il-Qorti tal-Ġustizzja adottat dawn l-ispjegazzjonijiet f’diversi sentenzi mogħtija dwar l-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 ( 43 ).

59.

Ir-Rapport Borrás jindika wkoll li l-possibbiltà li titressaq talba fil-post li jikkorrispondi biss għaċ-ċentru tal-interessi ta’ wieħed mill-konjuġi, meta dan il-post ma jkunx tal-konvenut u ma jkun hemm l-ebda ftehim bejn il-konjuġi, tinsab fit-test minħabba li hija kundizzjoni sine qua non tal-aċċettazzjoni tal-Konvenzjoni tal‑1998 minn xi Stati ( 44 ).

60.

B’dan il-mod jiġi rifless it-tħassib dwar il-każ speċifiku ta’ ċaqliq ta’ konjuġi li, minħabba l-kriżi matrimonjali, imur jgħix fi Stat Membru ieħor, kif imsemmi iktar ’il fuq ( 45 ). Dan it-trasferiment spiss jinvolvi r-ritorn, anki dak immedjat, lejn il-post li kien id-domiċilju tal-parti qabel ma tkun iżżewġet, jew lejn il-post ta’ ċittadinanza tagħha. F’każijiet bħal dawn, għandha tiġi evalwata r-rabta bejn l-individwu u l-qorti, minkejja l-fatt li ma tkunx għadha ġiet stabbilita l-prossimità ġeografika oġġettiva.

61.

Il-kunċett li fuqu huma bbażati l-qrati tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003:

62.

Il-karatterizzazzjoni ta’ soġġorn bħala “residenza abitwali” ta’ adult ma tiddependix f’kull każ fuq il-mogħdija ta’ żmien determinat. Lanqas ma tiddependi fuq jekk, matul dan iż-żmien, tiġix stabbilita l-prossimità ġeografika oġġettiva bejn is-suġġett u l-qorti adita bid-divorzju, bis-separazzjoni legali jew bl-annullament taż-żwieġ.

63.

Jekk il-ħames u s-sitt inċiżi tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 jkunu jeħtieġu li, barra r-residenza abitwali, jiġu ssodisfatti xi kundizzjonijiet ratione temporis, dan huwa minħabba l-fatt li dawn tal-aħħar ma humiex essenzjali għar-residenza nnifisha sabiex tiġi kklassifikata bħala “abitwali” ( 46 ).

64.

L-eżiġenza li tgħaddi sena fl-Istat tar-residenza abitwali tar-rikorrent, jew sitt xhur meta l-Istat ikun taċ-ċittadinanza tiegħu (fejn xieraq, id-“domiċilju”) tirrelativizza l-piż tal-fattur “żmien” bħala indikatur tan-natura abitwali tar-residenza.

65.

Għaldaqstant huwa leġittimu li wieħed jifhem li, għall-finijiet tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, huwa possibbli li konjuġi wieħed jakkwista residenza abitwali kważi immedjatament (jew wara perjodu qasir ta’ żmien) bħala riżultat tat-trasferiment li jseħħ wara l-kriżi matrimonjali.

66.

F’ċirkustanzi bħal dawn, it-tul, ir-regolarità jew il-konsistenza ta’ preżenza fiżika, li normalment jikkaratterizzaw ir-“residenza abitwali”, jistgħu jiġu ssupplimentati jew saħansitra ssostitwiti bl-intenzjoni tal-individwu adult li jistabbilixxi u jintegra ruħu fi Stat ieħor (jew li jerġa’ jistabbilixxi u jintegra ruħu fl-Istat ta’ oriġini), billi jakkwista residenza abitwali ġdida u jabbanduna lil dik preċedenti ( 47 ).

67.

Din l-intenzjoni tista’ teżisti mill-ewwel mument jew inkella tiżviluppa b’mod gradwali. Fiż-żewġ każijiet, sabiex tittieħed inkunsiderazzjoni, hija għandha tkun tista’ tiġi rrikonoxxuta permezz ta’ elementi tanġibbli jew sinjali esterni ( 48 ). Inkella, l-applikazzjoni tar-regola li tagħti l-ġurisdizzjoni ssir ikkumplikata żżejjed, sal punt li ssir impossibbli.

68.

Sabiex jiġi rrikonoxxut iċ-ċentru tal-interessi tal-ħajja ta’ persuna (jew, jekk ikun il-każ, l-intenzjoni li dan jiġi stabbilit) f’post, għall-finijiet tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni, bħal f’kuntesti relatati oħra ( 49 ), il-fatturi kollha xierqa sabiex tiġi żvelata l-konnessjoni tal-ħajja bejn il-persuna u dan il-post.

69.

B’mod partikolari, jista’ jkollhom din in-natura l-kundizzjonijiet u r-raġunijiet tas-soġġorn tagħha fit-territorju u, bl-aspetti li indikajt iktar ’il fuq, it-tul u r-regolarità tiegħu. Mingħajr ma huma eżawrjenti, fost dawn l-indizji jinsabu dawn li ġejjin:

70.

Ir-rilevanza ta’ dawn l-indizji jew ta’ indizji simili (li, intenni, ma jeżawrixxux il-lista tal-indizji possibbli) ( 50 ) hija kkorroborata mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fir-rigward tar-residenza abitwali ta’ minuri ta’ età żgħira jew tarbija. Iċ-ċentru tal-ħajja tiegħu huwa dedott mill-integrazzjoni f’ambjent familjari u soċjali, dak tal-ġenitur li fuqu jiddependi l-minuri, abbażi tal-elementi li l-Qorti tal-Ġustizzja nnifisha tindika sabiex tirrikonoxxi tali ambjent ( 51 ).

71.

Id-determinazzjoni tar-residenza abitwali ta’ adult u d-deċiżjoni, abbażi ta’ din ir-residenza, dwar liema qorti għandha l-ġurisdizzjoni sabiex tagħti deċiżjoni fuq it-talba għal divorzju huma xogħlijiet li għandhom jitwettqu mill-qorti adita bit-talba. Il-qorti għandha tagħmel l-almu tagħha sabiex tidentifika residenza abitwali waħda (jiġifieri, ir-residenza abitwali), kemm ta’ konjuġi wieħed kif ukoll tat-tnejn li huma.

72.

Huwa minnu li l-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 ma jipprekludix il-multipliċità tal-qrati li għandhom ġurisdizzjoni u lanqas l-għażla tal-qorti (forum shopping) għal kawżi li jirrelataw esklużivament mad-divorzju, mas-separazzjoni legali jew mal-annullament taż-żwieġ. Il-proċeduri simultanji huma previsti, u riżolti fl-Artikolu 19(1) u (3) tar-regolament.

73.

Madankollu, jiena tal-fehma li dan l-argument ma jiġġustifikax il-proliferazzjoni saħansitra ikbar tal-qrati, li tirriżulta mill-aċċettazzjoni ġenerali tal-possibbiltà li persuna tirrisjedi abitwalment f’diversi postijiet fl-istess ħin, skont it-tifsira tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2201/2003.

74.

Il-formulazzjoni letterali ta’ din id-dispożizzjoni, l-għan tagħha u kunsiderazzjonijiet oħra ta’ natura sistematika jargumentaw kontra tali interpretazzjoni.

75.

L-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003 jagħmel f’kull ħin riferiment għall-qrati tal-Istat Membru tar-residenza abitwali, bl-użu tas-singular.

76.

B’mod parallel, skont l-Artikolu 66 tal-istess regolament, li jirregola l-applikazzjoni tal-qrati fi Stati Membri b’żewġ ordinamenti ġuridiċi jew iktar, “kull referenza għar-residenza abitwali f’dak l-Istat Membru għandha tirreferi għar-residenza abitwali ġewwa unità territorjali” ( 52 ).

77.

Barra minn hekk, jekk ir-residenza abitwali tiġi mqabbla maċ-ċentru tal-interessi tal-ħajja tal-individwu, ikun inkonsistenti li tiġi aċċettata s-simultanjetà ta’ diversi residenzi ta’ dan it-tip.

78.

Min-naħa l-oħra, ma hemm xejn li jipprekludi l-eżistenza ta’ residenzi “sempliċi” multipli ( 53 ), jiġifieri, li persuna jkollha, flimkien mar-residenza abitwali jew prinċipali, residenza oħra jew residenzi oħra sekondarji (tal-vaganzi, għal raġunijiet ta’ xogħol jew simili). Dawn tal-aħħar ma għandhom l-ebda effett fil-kuntest tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003.

79.

L-ammissjoni tal-possibbiltà ta’ numru ta’ residenzi abitwali lanqas ma jikkorrispondi għall-għan imfittex mir-Regolament Nru 2201/2003 permezz tal-Artikolu 3(1)(a) tiegħu.

80.

Bħalma diġà spjegajt ( 54 ), dan l-għan jikkonsisti:

81.

Il-punti ta’ konnessjoni magħżula jiksbu l-bilanċ bejn dawn iż-żewġ għanijiet: iservu kemm għall-interessi tal-partijiet affettwati kif ukoll għal dawk tal-amministrazzjoni tal-ġustizzja. Dan il-bilanċ jiġi megħjun jekk il-kriterji tal-ġurisdizzjoni bbażati fuq ir-residenza abitwali ma jiftħux alternattivi daqs kemm hemm inċiżi fl-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, għalkemm jidher li dan huwa minnu mal-ewwel daqqa t’għajn ( 55 ).

82.

Interpretazzjoni permissiva fir-rigward tan-numru ta’ residenzi abitwali simultanji tal-istess individwu tista’ tkisser, de facto, il-bilanċ bejn il-partijiet, filwaqt li twessa’ l-ambitu sabiex jiġi adit il-forum actoris. Barra minn hekk, iżżid id-diffikultajiet sabiex jiġi identifikat minn qabel liema qrati jistgħu jagħtu deċiżjoni fuq id-divorzju, is-separazzjoni legali jew l-annullament taż-żwieġ fl-Unjoni ( 56 ).

83.

Dawn il-kunsiderazzjonijiet, flimkien ma’ dawk li ser nesponi iktar ’il quddiem, jargumentaw għal interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ residenza abitwali tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, anki jekk persuna tgħix ħajjitha f’diversi Stati Membri.

84.

Jekk il-formulazzjoni, it-tifsira u l-għan tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003 jipprekludu li l-konsegwenzi legali previsti fih jingħataw lil numru ta’ residenzi abitwali, din il-premessa tmur lil hinn mill-kawżi dwar il-kriżi matrimonjali, minkejja dak li huwa ssuġġerit mill-premessa 8 ta’ dan ir-regolament ( 57 ).

85.

Il-leġiżlatur Ewropew estenda l-istess kriterju ta’ ġurisdizzjoni internazzjonali għal strumenti sussegwenti li jirregolaw: a) il-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali ( 58 ); b) il-ġurisdizzjoni internazzjonali għal talbiet relatati ma’ obbligu ta’ manteniment ( 59 ); u c) il-ġurisdizzjoni internazzjonali għal talbiet dwar sistema li tirregola l-beni tal-miżżewġin, konnessi mat-talbiet għal xoljiment, separazzjoni jew annullament ( 60 ).

86.

Iktar ma jkun estiż il-kunċett ta’ “residenza abitwali” tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, iktar il-qrati tal-Istati Membri potenzjalment ikollhom ġurisdizzjoni f’dawn l-oqsma l-oħra wkoll, għad-detriment tal-prevedibbiltà tal-persuni interessati ( 61 ).

87.

Ser niffoka, b’mod partikolari, fuq l-effetti fuq il-liġi applikabbli għad-divorzju u għas-separazzjoni legali.

88.

Ir-Regolament Nru 1259/2010 għandu l-għan li “jipprovdi soluzzjonijiet xierqa għaċ-ċittadini f’termini ta’ ċertezza legali, prevedibbiltà u flessibbiltà” ( 62 ). Il-ksib ta’ dan l-għan jimplika li l-liġi applikabbli għall-kawża, dejjem tkun waħda biss, irrispettivament mill-qorti tal-Unjoni li tiġi adita bid-divorzju jew bis-separazzjoni legali. Għaldaqstant, il-fatturi ta’ konnessjoni stabbiliti fir-Regolament Nru 1259/2010, għalkemm huma varji, huma organizzati “f’ordni ta’ prijorità” u mhux bħala alternattivi.

89.

Għalkemm f’livell inqas ( 63 ), l-għan deskritt huwa appoġġjat ukoll mill-korrelazzjoni forum-ius taħt l-Artikolu 8 tar-Regolament Nru 1259/2010, li jindirizza l-liġi applikabbli fin-nuqqas ta’ għażla mill-partijiet:

90.

Applikazzjoni laxka tal-kunċett ta’ residenza abitwali tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, li jawtorizza l-qsim jew il-multiplikazzjoni tal-ġurisdizzjoni internazzjonali abbażi ta’ dan il-kriterju, tippreġudika l-għan tar-Regolament Nru 1259/2010, b’żewġ modi:

91.

L-interpretazzjoni restrittiva li qiegħed nipproponi ma tipprekludix l-interpretazzjoni mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Hadadi ( 65 ), fir-rikonoxximent, fil-qafas tal-Artikolu 3(1)(b) tar-Regolament Nru 2201/2003, tal-ġurisdizzjoni tal-qrati ta’ diversi Stati Membri meta l-persuni interessati jkollhom diversi ċittadinanzi ( 66 ).

92.

Id-diverġenzi bejn il-kawża deċiża mis-sentenza Hadadi u dik preżenti huma sinjifikattivi. F’din is-sentenza, il-Qorti tal-Ġustizzja ċaħdet il-fatt li l-punt ta’ konnessjoni “ċittadinanza” kien limitat għal “ċittadinanza effettiva”, ċirkustanza kompletament barra minn din il-kawża:

93.

Dan tal-aħħar ikun possibbli wkoll fl-applikazzjoni tal-punt ta’ konnessjoni “residenza abitwali”. Madankollu, ma nemminx li d-diffikultà tiġi solvuta (anzi, huwa proprju bil-kontra) bl-aċċettazzjoni li, f’każ ta’ dubju, ikun ippreferut li tiġi ammessa l-eżistenza ta’ iktar minn residenza abitwali waħda.

94.

L-aġir b’dan il-mod ma jiggarantixxix inqas diskussjoni bejn il-partijiet dwar liema residenza, fost diversi residenzi, tkun rilevanti għal proċedura. Anzi, iżid fattur ġdid ta’ kumplessità fid-dibattitu: kull darba li parti tippreżenta żewġ residenzi jew iktar bħala abitwali, irid jiġi ddeterminat jekk humiex fil-fatt kollha abitwali. Fl-aħħar nett, jiżdied ir-riskju li residenza “sempliċi” (u mhux dik abitwali tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003) finalment tiddetermina l-ġurisdizzjoni internazzjonali.

95.

Ir-Regolament Nru 2201/2003 jipprevedi soluzzjonijiet għal każijiet meta jkun impossibbli li tiġi identifikata r-residenza abitwali ta’ minuri; iżda mhux fil-każ ta’ adult.

96.

Dan is-silenzju ma huwiex aċċidentali. F’sens pożittiv, huwa jeskludi l-possibbiltà li jkun hemm persuni li r-residenza abitwali tagħhom ma tkunx tista’ tiġi vverifikata (għalkemm b’diffikultajiet ta’ provi). F’sens negattiv, huwa jikkorrobora, fil-fehma tiegħi, li adult ma jiġix irrikonoxxut li jkollu żewġ residenzi abitwali jew iktar f’diversi Stati Membri, għall-finijiet tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003.

97.

Jekk, għall-grazzja tal-argument, jiġi aċċettat li dan ma jkunx il-każ, u li jkun verament impossibbli li tiġi vverifikata ( 71 )ir-residenza abitwali, fost diversi residenzi, skont it-tifsira tal-Artikolu 3 tar-Regolament Nru 2201/2003, wieħed jista’ jimmaġina żewġ soluzzjonijiet:

98.

L-argumenti li żvolġew iktar ’il fuq, kontra l-ammissjoni ta’ numru ta’ residenzi abitwali simultanji għall-istess individwu, fil-kuntest tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, iwassluni sabiex nagħti preferenza lit-tieni għażla, li tfixkel inqas lis-sistema fl-intier tagħha.

99.

Din it-tieni għażla (li tkun ta’ natura eċċezzjonali) tikkonferma n-nuqqas ta’ kapaċità tal-punt ta’ konnessjoni “residenza abitwali” li jiddetermina l-ġurisdizzjoni internazzjonali. Dan mhux neċessarjament jipprekludi lill-partijiet mill-protezzjoni ġudizzjarja fl-Unjoni, meta jkun applikabbli wieħed mill-kriterji l-oħra tal-Artikolu 3(1) tar-Regolament Nru 2201/2003 ( 73 ), jew meta jsir rinviju lill-qrati stabbiliti mil-liġijiet ta’ kull Stat Membru ( 74 ), li l-applikazzjoni tagħhom hija prevista fl-Artikolu 7.

100.

Huwa biss fl-alternattiva (jiġifieri, ladarba jkunu eżawriti jew esklużi dawn il-possibbiltajiet) u b’mod eċċezzjonali, jekk ikun indispensabbli sabiex tiġi evitata ċaħda tal-ġustizzja, li jidhirli li jkun aċċettabbli li tingħata ġurisdizzjoni lill-qrati stabbiliti fi kwalunkwe wieħed mill-Istati Membri ta’ residenza ta’ konjuġi wieħed, meta l-ebda wieħed minnhom ma jkun irrikonoxxut bħala r-residenza abitwali fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003.

101.

Abbażi ta’ dak li ġie espost iktar ’il fuq, nissuġġerixxi li d-domanda magħmula mill-cour d’appel de Paris (il-Qorti tal-Appell ta’ Pariġi, Franza) tingħata risposta kif ġej:

“L-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 2201/2003 tas‑27 ta’ Novembru 2003 dwar il-ġurisdizzjoni u r-rikonoxximent u l-infurzar ta’ sentenzi fi kwistjonijiet matrimonjali u kwistjonijiet ta’ responsabbilità tal-ġenituri, u li jirrevoka r-Regolament (KE) Nru 1347/2000, għandu jiġi interpretat fis-sens li, għall-finijiet tal-għoti tal-ġurisdizzjoni, tista’ tiġi rrikonoxxuta biss residenza abitwali waħda ta’ kull wieħed mill-konjuġi.

Meta wieħed mill-konjuġi jaqsam ħajtu bejn żewġ Stati Membri jew iktar, b’mod li bl-ebda mod ma jkun possibbli li jiġi identifikat wieħed minnhom bħala l-Istat tar-residenza abitwali tiegħu fis-sens tal-Artikolu 3(1)(a) tar-Regolament Nru 2201/2003, il-ġurisdizzjoni internazzjonali għandha tiġi ddeterminata f’konformità mal-kriterji l-oħra ta’ dan ir-regolament, u, fejn xieraq, mal-kriterji residwi fis-seħħ fl-Istati Membri.

F’din l-istess ipoteżi, il-ġurisdizzjoni tista’ tingħata, b’mod eċċezzjonali, lill-qrati tal-Istati Membri ta’ residenza mhux abitwali ta’ konjuġi wieħed, meta mill-applikazzjoni tar-Regolament Nru 2201/2003 u tal-qrati li għandhom ġurisdizzjoni residwa ma tirriżulta l-ġurisdizzjoni internazzjonali tal-ebda Stat Membru”.