Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 17ης Σεπτεμβρίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑449/25
FV
κατά
Serviciul pentru Imigrări al Judeţului Bihor
[αίτηση του Curtea de Apel Oradea (εφετείου Oradea, Ρουμανία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Οδηγία 2004/38/ΕΚ – Άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών – Ιθαγένεια της Ένωσης – Δικαιούχοι – Παράγωγο δικαίωμα διαμονής – Υπήκοος τρίτης χώρας – Απαγόρευση αναγνώρισης συμφώνων συμβίωσης που συνάπτονται στην αλλοδαπή – Διάταξη η οποία διατηρεί τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας για τους πολίτες της Ένωσης και του ΕΟΧ – Ένωση αστικού δικαίου η οποία συνήφθη σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο ουδείς εκ των συντρόφων έχει διαμείνει – Απουσία πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής – Σύναψη ή σύσφιξη οικογενειακών δεσμών – Εθνική συνταγματική ταυτότητα – Άρθρο 4, παράγραφος 2, ΣΕΕ »
1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Curtea de Apel Oradea (εφετείο Oradea, Ρουμανία) αφορά την άρνηση χορήγησης δικαιώματος διαμονής στο έδαφος κράτους μέλους σε υπήκοο τρίτης χώρας που είναι η σύντροφος υπηκόου του συγκεκριμένου κράτους μέλους, όταν τα δύο πρόσωπα συνήψαν ένωση αστικού δικαίου σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο κανένα εκ των δύο δεν έχει διαμείνει.
2. Η υπόθεση αφορά κατ’ ουσίαν την ερμηνεία του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και ειδικότερα το αν πολίτης της Ένωσης που μεταβαίνει σε άλλο κράτος μέλος με μόνο σκοπό τη σύναψη ένωσης αστικού δικαίου, χωρίς να διαμείνει στο εν λόγω κράτος μέλος, άσκησε κατ’ αυτόν τον τρόπο το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, ώστε η σύντροφος του πολίτη της Ένωσης να θεμελιώνει παράγωγο δικαίωμα διαμονής στο κράτος μέλος ιθαγένειας.
I. Το νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
3. Το άρθρο 2 της οδηγίας 2004/38 (2), το οποίο φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως:
[…]
2. “μέλος της οικογένειας”:
α) ο (η) σύζυγος·
β) ο (η) σύντροφος με τον (την) οποίο(-α) ο πολίτης της Ένωσης έχει σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης, βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους, εφόσον η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο, και σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στην οικεία νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής·
[…]
[…]».
4. Το άρθρο 3 της οδηγίας 2004/38, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαιούχοι», διαλαμβάνει τα εξής:
«1. Η παρούσα οδηγία ισχύει για όλους τους πολίτες της Ένωσης οι οποίοι μεταβαίνουν ή διαμένουν σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο του οποίου είναι υπήκοοι καθώς και τα μέλη των οικογενειών τους κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 2 σημείο 2 που τους συνοδεύουν ή πηγαίνουν να τους συναντήσουν.
2. Με την επιφύλαξη τυχόν ατομικού δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των ενδιαφερομένων και σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του, το κράτος μέλος υποδοχής διευκολύνει την είσοδο και τη διαμονή των ακόλουθων προσώπων:
[…]
β) του (της) συντρόφου με τον (την) οποίο(-α) ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη.
Το κράτος μέλος υποδοχής αναλαμβάνει εκτενή εξέταση της προσωπικής κατάστασης και αιτιολογεί κάθε άρνηση εισόδου ή διαμονής των προσώπων αυτών.»
5. Το άρθρο 6 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Δικαίωμα διαμονής έως τρεις μήνες», ορίζει τα εξής:
«1. Οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα έως τρεις μήνες […].
2. Οι διατάξεις της παραγράφου 1 εφαρμόζονται και στα μέλη της οικογένειας που είναι κάτοχοι ισχύοντος διαβατηρίου, δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν τον πολίτη της Ένωσης.»
6. Το άρθρο 7 της οδηγίας 2004/38, με τίτλο «Δικαίωμα διαμονής άνω των τριών μηνών», ορίζει στις παραγράφους του 1 και 2 τα εξής:
«1. Όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών, εφόσον:
α) είναι μισθωτοί ή μη μισθωτοί στο κράτος μέλος υποδοχής, ή
β) διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη των οικογενειών τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παραμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής, ή
γ) – έχουν εγγραφεί σε ιδιωτικό ή δημόσιο ίδρυμα, εγκεκριμένο ή χρηματοδοτούμενο από το κράτος μέλος υποδοχής βάσει της νομοθεσίας ή της διοικητικής πρακτικής του, για να παρακολουθήσουν κατά κύριο λόγο σπουδές, συμπεριλαμβανομένων μαθημάτων επαγγελματικής κατάρτισης, και
– διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής και βεβαιώνουν την αρμόδια εθνική αρχή, με δήλωση ή με ισοδύναμο μέσο της επιλογής τους, ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη της οικογένειάς τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, ή
δ) είναι μέλη της οικογένειας τα οποία συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν πολίτη της Ένωσης που πληροί τους όρους που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) ή γ).
2. Το δικαίωμα διαμονής που προβλέπεται στην παράγραφο 1 εκτείνεται στα μέλη της οικογένειας τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους, όταν συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν, στο κράτος μέλος υποδοχής, τον πολίτη της Ένωσης και εφόσον ο εν λόγω πολίτης πληροί τους όρους που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στοιχεία α), β) ή γ).»
7. Το άρθρο 16 της ίδιας οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικός κανόνας για τους πολίτες της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους», ορίζει τα εξής:
«1. Οι πολίτες της Ένωσης οι οποίοι έχουν διαμείνει νομίμως για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών στο κράτος μέλος υποδοχής έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής στην επικράτειά του. […]
2. Η παράγραφος 1 εφαρμόζεται και στα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και τα οποία έχουν διαμείνει νομίμως με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών.»
Β. Το ρουμανικό δίκαιο
1. Ο αστικός κώδικας
8. Το άρθρο 259 του Legea nr. 287/2009 privind Codul civil (νόμου 287/2009 περί αστικού κώδικα, στο εξής: αστικός κώδικας) ορίζει τα εξής:
«1. Γάμος είναι η ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας που συνάπτεται με ελεύθερη συναίνεση και υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος.
2. Ο άνδρας και η γυναίκα έχουν δικαίωμα να συνάψουν γάμο προκειμένου να δημιουργήσουν οικογένεια.»
9. Το άρθρο 277 του αστικού κώδικα ορίζει τα εξής:
«1. Ο γάμος μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου απαγορεύεται.
2. Οι γάμοι μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, οι οποίοι συνάπτονται ή τελούνται στην αλλοδαπή από Ρουμάνους ή από αλλοδαπούς, δεν αναγνωρίζονται στη Ρουμανία.
3. Τα σύμφωνα συμβίωσης μεταξύ προσώπων διαφορετικού φύλου ή του ιδίου φύλου, τα οποία συνάπτονται ή τελούνται στην αλλοδαπή από Ρουμάνους ή από αλλοδαπούς, δεν αναγνωρίζονται στη Ρουμανία [(3)].
4. Οι νομοθετικές διατάξεις οι οποίες αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία, στην επικράτεια της Ρουμανίας, των πολιτών των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου παραμένουν εφαρμοστέες.»
2. Η πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 194/2002
10. Το άρθρο 50, παράγραφοι 1 και 2, της Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 194/2002 privind regimul străinilor în România (πράξης νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 194/2002, περί του καθεστώτος των αλλοδαπών στη Ρουμανία, στο εξής: OUG 194/2002), ορίζει τα εξής:
«1. Το δικαίωμα διαμονής των αλλοδαπών που έχουν εισέλθει στη Ρουμανία βάσει θεώρησης μακράς διαμονής και των προσώπων που απαλλάσσονται από την υποχρέωση θεώρησης μακράς διαμονής μπορεί να παραταθεί από την Inspectoratul General pentru Imigrări [(Γενική Επιθεώρηση Μετανάστευσης, Ρουμανία)] ή τα τοπικά γραφεία της υπό τους όρους που προβλέπονται στο παρόν τμήμα.
2. Το δικαίωμα προσωρινής διαμονής στη Ρουμανία μπορεί να παραταθεί διαδοχικά για περιόδους ανώτατης διάρκειας ενός έτους μόνον εφόσον:
[…]
(i) πληρούνται οι γενικές προϋποθέσεις που ορίζονται στο παρόν τμήμα και οι ειδικές προϋποθέσεις για την παράταση του δικαιώματος διαμονής ανάλογα με τον σκοπό για τον οποίο ζητείται.
[…]»
11. Το άρθρο 62, παράγραφος 3 και 32, της OUG 194/2002 ορίζει τα εξής:
«3. Το δικαίωμα διαμονής αλλοδαπών, μελών της οικογένειας Ρουμάνου υπηκόου, μπορεί να παραταθεί εάν ο Ρουμάνος υπήκοος έχει, σύμφωνα με τον νόμο, την κατοικία ή τη διαμονή του στη Ρουμανία, υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
[…]
b) για τους συντρόφους, εάν:
i) προσκομίζουν τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του τέκνου·
[…]
32. Το δικαίωμα διαμονής αλλοδαπών, μελών της οικογένειας Ρουμάνων υπηκόων, που έχουν καταχωρισθεί με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος υπό την ιδιότητα αυτή μπορεί να παραταθεί εάν:
a) προσκομίζουν απόδειξη ότι έχουν καταχωρισθεί με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος ως μέλη της οικογένειας Ρουμάνου υπηκόου που κατοικεί ή διαμένει στη Ρουμανία·
b) κατά την υποβολή της αίτησής τους, υποβάλλουν τα ακόλουθα έγγραφα:
[…]
iii) έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχουν καταχωρισθεί με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος, ως μέλη της οικογένειας Ρουμάνου υπηκόου·
[…]».
12. Το άρθρο 81, παράγραφος 2, της OUG 194/2002 ορίζει τα εξής:
«Η Inspectoratul General pentru Imigrări [Γενική Επιθεώρηση Μετανάστευσης] κηρύσσει παράνομη τη διαμονή αλλοδαπών οι οποίοι βρίσκονται σε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες καταστάσεις:
[…]
c) ο αλλοδαπός δεν πληροί ή δεν πληροί πλέον τις προϋποθέσεις εισόδου που προβλέπονται στο άρθρο 6 του κώδικα συνόρων του Σένγκεν ή τις προϋποθέσεις εισόδου ή/και διαμονής που προβλέπονται στην παρούσα πράξη νομοθετικού περιεχομένου.
[…]»
II. Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα
13. Η προσφεύγουσα FV είναι Βρετανή υπήκοος.
14. Στις 12 Ιουνίου 2024 η FV συνήψε στην Ιταλία ένωση αστικού δικαίου με την GH, Ρουμάνα υπήκοο που διέμενε στη Ρουμανία, σύμφωνα με τη νομοθεσία του ιταλικού κράτους (4). Κατά τον χρόνο σύναψης της ένωσης αστικού δικαίου, η FV διέμενε στην Αυστραλία και η GH διέμενε στη Ρουμανία. Καμία εκ των δύο δεν διέμενε στην επικράτεια της Ιταλίας.
15. Την 1η Ιανουαρίου 2025 η FV εισήλθε στη Ρουμανία προκειμένου να συμβιώσει με τη σύντροφό της, η οποία φροντίζει τη μητέρα της που πάσχει από σοβαρή αναπηρία.
16. Την 21η Φεβρουαρίου 2025 η FV υπέβαλε στην Serviciul pentru Imigrări al Județului Bihor (Υπηρεσία Μετανάστευσης περιφέρειας Bihor, Ρουμανία, στο εξής: Υπηρεσία Μετανάστευσης) αίτηση για την παράταση του δικαιώματος προσωρινής διαμονής για σκοπούς οικογενειακής επανένωσης, καθότι η ανώτατη διάρκεια διαμονής χωρίς άδεια επρόκειτο να λήξει, δυνάμει του ρουμανικού δικαίου, την 31η Μαρτίου 2025.
17. Στις 16 Απριλίου 2025 η Υπηρεσία Μετανάστευσης εξέδωσε απόφαση επιστροφής και απομάκρυνσης της FV από το έδαφος της Ρουμανίας (στο εξής: απόφαση επιστροφής). Κατά την απόφαση επιστροφής, σύμφωνα με το άρθρο 81, παράγραφος 2, στοιχείο c, της OUG 194/2002, η διαμονή της FV στο έδαφος της Ρουμανίας κατέστη παράνομη από τις 16 Απριλίου 2025 και, επομένως, κατά τις διατάξεις της OUG 194/2002 (5), η FV υποχρεούνταν να εγκαταλείψει το έδαφος της Ρουμανίας και να επιστρέψει στο Ηνωμένο Βασίλειο εντός 30 ημερών από την ημερομηνία κοινοποίησης της εν λόγω απόφασης.
18. Κατά την αιτιολογία της απόφασης επιστροφής, η FV δεν είχε προσκομίσει αποδείξεις ότι είχε δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως μέλος της οικογένειας Ρουμάνου υπηκόου. Επίσης, η FV δεν είχε κοινά τέκνα με τη σύντροφό της, την GH.
19. Η FV άσκησε προσφυγή κατά της απόφασης επιστροφής ενώπιον του Curtea de Apel Oradea – Secția de contencios administrativ și fiscal (εφετείου Oradea, τμήμα διοικητικών και φορολογικών διαφορών), το οποίο αποφαίνεται σε πρώτο και τελευταίο βαθμό. Η FV υποστηρίζει ότι, βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου, και ειδικότερα της απόφασης Coman (6), δεδομένου ότι το σύμφωνο συμβίωσης που συνάπτεται από πρόσωπα του ιδίου φύλου αναγνωρίζεται από ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήτοι την Ιταλία, η Ρουμανία υποχρεούται, προκειμένου να καταστεί δυνατή η άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής, να αναγνωρίζει τους οικογενειακούς δεσμούς που έχουν νομίμως συναφθεί σε άλλο κράτος μέλος, ακόμη και μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου. Η FV υποστηρίζει ότι η απόφαση επιστροφής που εκδόθηκε εις βάρος της θίγει το δικαίωμά της στην οικογενειακή ζωή, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (στο εξής: ΕΣΔΑ), που υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, και στο άρθρο 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), καθώς και το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής.
20. Επιπλέον, η FV υποστηρίζει ότι η άρνηση παράτασης του δικαιώματος διαμονής, με την αιτιολογία ότι το σύμφωνο συμβίωσης που συνάπτεται μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου δεν αναγνωρίζεται δυνάμει του εθνικού δικαίου, συνιστά έμμεση δυσμενή διάκριση εις βάρος των ζευγών ομοφύλων καθώς και ότι η καθής της κύριας δίκης υποχρεούται να της χορηγήσει προσωρινή άδεια διαμονής για λόγους οικογενειακής επανένωσης δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, του άρθρου 7 της οδηγίας 2004/38 και της απόφασης Coman.
21. Κατά την Υπηρεσία Μετανάστευσης, η εκδοθείσα απόφαση επιστροφής είναι νόμιμη. Η καθής της κύριας δίκης υποστηρίζει ότι η κατάσταση της FV μπορούσε να εμπίπτει σε δύο περιπτώσεις οι οποίες προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία για τους συντρόφους. Εντούτοις, η αίτηση της FV για την παράταση του δικαιώματος διαμονής δεν πληρούσε τα κριτήρια οποιασδήποτε εκ των δύο περιπτώσεων. Κατά την Υπηρεσία Μετανάστευσης, η πρώτη περίπτωση παράτασης του δικαιώματος διαμονής είναι η προβλεπόμενη στο άρθρο 62, παράγραφος 3, της OUG 194/2002, το οποίο, στην περίπτωση συντρόφων, θέτει ως προϋπόθεση να έχουν κοινά τέκνα, όπερ δεν συμβαίνει στην περίπτωση της προσφεύγουσας της κύριας δίκης και της συντρόφου της. Η δεύτερη περίπτωση στην οποία θα μπορούσε να εμπίπτει η προσφεύγουσα της κύριας δίκης είναι, κατά την καθής της κύριας δίκης, η προβλεπόμενη στο άρθρο 62, παράγραφος 32, της OUG 194/2002, το οποίο απαιτεί οι σύντροφοι να έχουν καταχωρισθεί με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος, Εντούτοις, η προσφεύγουσα της κύριας δίκης δεν προσκόμισε κανένα σχετικό αποδεικτικό στοιχείο.
22. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το νομικό και πραγματικό πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης διαφέρει ως προς δύο σημεία από το νομικό και πραγματικό πλαίσιο της υπόθεσης επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Coman, στην οποία, πρώτον, τα πρόσωπα του ιδίου φύλου είχαν συνάψει γάμο και, δεύτερον, αμφότεροι οι σύζυγοι είχαν προηγουμένως διαμείνει μόνιμα σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος προορισμού. Αντιθέτως, στην υπό κρίση υπόθεση, η FV και η σύντροφός της έχουν συνάψει ένωση αστικού δικαίου και δεν διέμειναν μόνιμα ούτε στο κράτος μέλος στο οποίο συνήψαν την εν λόγω σχέση ούτε σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι από τη δικογραφία προκύπτει ότι η Ρουμανία είναι το πρώτο κράτος μέλος στο οποίο η FV διέμεινε με τη σύντροφό της για χρονικό διάστημα 90 ημερών μετά τη σύναψη της ένωσης αστικού δικαίου.
23. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι οι διορισθέντες από την FV εκπρόσωποι επιβεβαίωσαν, ενώπιόν του, ότι η FV και η GH μετέβησαν στην Ιταλία για να συνάψουν ένωση αστικού δικαίου, διότι η νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους επιτρέπει τη σύναψη τέτοιας σχέσης μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, ενώ η ρουμανική νομοθεσία δεν προβλέπει τέτοια νομική ή άλλη παρεμφερή ρύθμιση για πρόσωπα του ιδίου φύλου.
24. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι η FV και η σύντροφός της επικαλέστηκαν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας της Ρουμάνας υπηκόου, ως πολίτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκειμένου να μεταβούν σε άλλο κράτος μέλος –την Ιταλία–, το οποίο επιτρέπει τη σύναψη ένωσης αστικού δικαίου μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, δικαιοπραξία η οποία δεν μπορούσε να συναφθεί στη Ρουμανία. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εάν δεν ήταν πρόσωπα του ιδίου φύλου, η FV και η σύντροφός της θα μπορούσαν να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία, οπότε δεν θα συνέτρεχε λόγος άρνησης της παράτασης του δικαιώματος διαμονής της FV στη Ρουμανία.
25. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Curtea de Apel Oradea (εφετείο Oradea, Ρουμανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:
«Σε περίπτωση κατά την οποία πολίτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης άσκησε το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας μεταβαίνοντας σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο του οποίου έχει την ιθαγένεια και συνάπτοντας, σύμφωνα με την ιταλική νομοθεσία, ένωση αστικού δικαίου με υπήκοο τρίτου κράτους του ιδίου φύλου, έχει το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ την έννοια ότι δεν επιτρέπει στις αρχές του κράτους μέλους του οποίου την ιθαγένεια έχει ο πολίτης της Ένωσης να αρνηθούν να χορηγήσουν στον υπήκοο τρίτου κράτους δικαίωμα διαμονής στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους για τον λόγο ότι το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους δεν αναγνωρίζει το σύμφωνο συμβίωσης μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου;»
26. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν στο Δικαστήριο η Γερμανική, η Νορβηγική και η Ρουμανική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όλοι οι ανωτέρω μετέχοντες στη διαδικασία καθώς και η Δανική Κυβέρνηση παρέστησαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία διεξήχθη στις 16 Ιουνίου 2026. Με την άδεια του Δικαστηρίου, οι γραπτές απαντήσεις της FV στις ερωτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο αναγνώσθηκαν μεγαλοφώνως παρουσία των μελών του Δικαστηρίου και των μετεχόντων στη διαδικασία που παρέστησαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.
III. Ανάλυση
27. Καταρχήν, πρέπει να σημειωθεί ότι ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου η FV αμφισβήτησε την απόφαση επιστροφής. Όπως προκύπτει από τη διαταγή περί παραπομπής, η απόφαση επιστροφής αποτέλεσε την άμεση συνέπεια της άρνησης παράτασης του δικαιώματος προσωρινής διαμονής της FV. Η Υπηρεσία Μετανάστευσης έκρινε ότι η παραμονή της FV είχε καταστεί παράνομη από τις 16 Απριλίου 2025, μετά την απόρριψη της αίτησής περί παράτασης. Το ερώτημα που υποβλήθηκε από το αιτούν δικαστήριο αφορά τη συμβατότητα των προϋποθέσεων που διέπουν τη χορήγηση παράγωγου δικαιώματος διαμονής με το δίκαιο της Ένωσης, και όχι τη συμβατότητα της ίδιας της απόφασης επιστροφής με το δίκαιο της Ένωσης.
28. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι εμποδίζει τις αρχές του κράτους μέλους ιθαγένειας πολίτη της Ένωσης να αρνηθούν να χορηγήσουν δικαίωμα διαμονής στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους σε υπήκοο τρίτης χώρας με τον οποίο ο πολίτης της Ένωσης έχει συνάψει ένωση αστικού δικαίου, δυνάμει του δικαίου άλλου κράτους μέλους, στο οποίο ουδείς εκ των συντρόφων έχει διαμείνει, με την αιτιολογία ότι το δίκαιο του κράτους μέλους ιθαγένειας δεν αναγνωρίζει την ένωση αστικού δικαίου που συνάπτεται μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου (7).
29. Προτού εξεταστεί αν υφίσταται εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία, πρέπει να εξακριβωθεί αν η GH άσκησε δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τρόπο ώστε να θεμελιώνεται, για την FV, παράγωγο δικαίωμα διαμονής στη Ρουμανία. Το προκαταρκτικό αυτό ζήτημα είναι καθοριστικής σημασίας, καθότι τα επίμαχα ζητήματα ανακύπτουν μόνον αν το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ή, ενδεχομένως, το άρθρο 20 ΣΛΕΕ έχουν όντως εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
Α. Επί του αν δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας ασκήθηκαν κατά τρόπο ώστε να θεμελιώνεται παράγωγο δικαίωμα διαμονής για τη σύντροφο πολίτη της Ένωσης
30. Στην υπό κρίση υπόθεση, η GH, Ρουμάνα υπήκοος, μετέβη στην Ιταλία με αποκλειστικό σκοπό να συνάψει ένωση αστικού δικαίου με την FV, Βρετανή υπήκοο που διαμένει στην Αυστραλία, χωρίς να διαμείνει στην Ιταλία. Μετά την επιστροφή της GH στη Ρουμανία, η FV ζήτησε να της αναγνωριστεί παράγωγο δικαίωμα διαμονής στη Ρουμανία, ως συντρόφου της GH. Επομένως, η υπό κρίση υπόθεση αφορά κατάσταση στην οποία, μετά την εικαζόμενη άσκηση των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας, πολίτης της Ένωσης επιστρέφει στο κράτος μέλος ιθαγένειάς του και επικαλείται τα εν λόγω δικαιώματα προκειμένου να εξασφαλίσει, για παράδειγμα, δικαίωμα διαμονής για τον/τη σύντροφό του που είναι υπήκοος τρίτης χώρας. Η κατάσταση αυτή είναι γνωστή ως κατάσταση «επανόδου» («U-turn») (8).
1. Επί των παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, με κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της οδηγίας 2004/38
α) Το γενικό πλαίσιο
31. Το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ παρέχει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής εντός των κρατών μελών, υπό την επιφύλαξη ιδίως των περιορισμών και προϋποθέσεων που προβλέπουν οι Συνθήκες (9). Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η οδηγία 2004/38 αποσκοπεί στη διευκόλυνση της άσκησης του θεμελιώδους και ατομικού δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών που παρέχεται απευθείας στους πολίτες της Ένωσης βάσει της προμνησθείσας διάταξης (10). Κατά την αιτιολογική σκέψη 5 της εν λόγω οδηγίας, προκειμένου να ασκείται υπό αντικειμενικές συνθήκες ελευθερίας και αξιοπρέπειας, το ανωτέρω δικαίωμα θα πρέπει να παρέχεται και στα μέλη της οικογένειας των πολιτών της Ένωσης, ανεξαρτήτως της ιθαγένειάς τους (11).
32. Ούτε το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ούτε η οδηγία 2004/38 παρέχει οποιοδήποτε αυτοτελές δικαίωμα στους υπηκόους τρίτων χωρών που συνδέονται με οικογενειακούς ή προσωπικούς δεσμούς με πολίτη της Ένωσης. Τα δικαιώματα διαμονής που παρέχονται, ενδεχομένως, σε υπηκόους τρίτων χωρών δυνάμει των ανωτέρω διατάξεων είναι δικαιώματα που απορρέουν από την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας του οικείου πολίτη της Ένωσης. Ο σκοπός και ο δικαιολογητικός λόγος για την παροχή των εν λόγω παράγωγων δικαιωμάτων ερείδονται στη διαπίστωση ότι η άρνηση αναγνώρισής τους θα μπορούσε να θίξει την ελευθερία κυκλοφορίας του πολίτη της Ένωσης (12).
33. Όσον αφορά το νομικό πλαίσιο που διέπει τα ανωτέρω παράγωγα δικαιώματα, στην οδηγία 2004/38 μνημονεύονται δύο διακριτές κατηγορίες υπηκόων τρίτων χωρών οι οποίοι μπορούν να τύχουν δικαιωμάτων που σχετίζονται με την άσκηση, εκ μέρους πολίτη της Ένωσης, της ελευθερίας κυκλοφορίας, τα οποία είναι κρίσιμα στην υπό κρίση υπόθεση.
34. Η πρώτη κατηγορία προβλέπεται στο άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 και καταλαμβάνει τον/τη σύντροφο με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης, βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους, εφόσον η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής αναγνωρίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο. Όταν η προϋπόθεση αυτή πληρούται, ο/η σύντροφος χαρακτηρίζεται ως «μέλος της οικογένειας» του πολίτη της Ένωσης και απολαύει όλων των δικαιωμάτων που η εν λόγω οδηγία αναγνωρίζει στα μέλη της οικογένειας. Επομένως, η προμνησθείσα διάταξη καλύπτει κατάσταση στην οποία η σχέση συμβίωσης έχει περιβληθεί τον νόμιμο τύπο και αναγνωρίζεται ως ισοδύναμη προς τον γάμο στο κράτος μέλος υποδοχής.
35. Η δεύτερη κατηγορία προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 και καταλαμβάνει τον/τη σύντροφο με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, όταν η σχέση δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας, για παράδειγμα, διότι το κράτος μέλος υποδοχής δεν αντιμετωπίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο ή διότι η σχέση συμβίωσης δεν έχει καταχωρισθεί επισήμως. Στην περίπτωση αυτήν, ο/η σύντροφος δεν χαρακτηρίζεται μεν ως «μέλος της οικογένειας» κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, της οδηγίας 2004/38, πλην όμως το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να διευκολύνει την είσοδο και τη διαμονή του/της. Επομένως, το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας αφορά την περίπτωση στην οποία η σχέση υφίσταται στην πράξη, αλλά δεν πληροί το τυπικό νομικό όριο που απαιτείται για τον χαρακτηρισμό προσώπου ως μέλους της οικογένειας δυνάμει του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ της ίδιας οδηγίας.
36. Ως εκ τούτου, προκειμένου μέλος της οικογένειας πολίτη της Ένωσης να μπορεί να θεωρηθεί δικαιούχος, κατά το άρθρο 3 της οδηγίας 2004/38, υπό οποιαδήποτε από τις δύο ανωτέρω ιδιότητες, ο πολίτης της Ένωσης με τον οποίο έχει οικογενειακή ή προσωπική σχέση πρέπει κατ’ αρχάς να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας (13).
37. Μολονότι σκοπός της οδηγίας 2004/38 είναι να διευκολύνει και να ενισχύσει την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης στο έδαφος των κρατών μελών, το αντικείμενό της αφορά, όπως προκύπτει από το άρθρο της 1, στοιχείο αʹ, τις προϋποθέσεις άσκησης του εν λόγω δικαιώματος (14).
38. Γι’ αυτό και το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι, καθόσον, βάσει αρχής του διεθνούς δικαίου, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αρνηθεί στους υπηκόους του το δικαίωμα εισόδου και διαμονής τους στο έδαφός του, το δε δικαίωμα διαμονής τους δεν μπορεί, συνεπώς, να εξαρτηθεί από προϋποθέσεις, η οδηγία 2004/38 δεν έχει ως σκοπό να ρυθμίσει τη διαμονή πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος του οποίου έχει την ιθαγένεια. Επομένως, η εν λόγω οδηγία δεν σκοπεί ούτε την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής εντός του συγκεκριμένου κράτους μέλους σε υπηκόους τρίτων χωρών που συνδέονται με τον πολίτη της Ένωσης ως μέλη της οικογένειας, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2 της ίδιας οδηγίας, ούτε τη διευκόλυνση της διαμονής του/της συντρόφου με τον/την οποίο/α πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας (στο εξής από κοινού: μέλη της οικογένειας ή σύντροφος) (15).
39. Επομένως, στο μέτρο που πολίτης της Ένωσης δεν εμπίπτει στην έννοια του «δικαιούχου», για τους σκοπούς του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, ήτοι δεν έχει μεταβεί ούτε διαμένει σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ιθαγένειάς του (16), μέλος της οικογένειας ή σύντροφος τέτοιου πολίτη της Ένωσης δεν εμπίπτει επίσης στην έννοια για τον σκοπό της κτήσης παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, δεδομένου ότι τα δικαιώματα που η εν λόγω οδηγία παρέχει στα μέλη της οικογένειας ή στον/στη σύντροφό του δεν είναι αυτοτελή αλλά παράγωγα δικαιώματα, τα οποία αποκτήθηκαν λόγω της σχέσης τους με τον πολίτη της Ένωσης που είναι ο δικαιούχος (17).
40. Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι, μολονότι οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας ή ο/η σύντροφος του πολίτη της Ένωσης δεν μπορούν να επικαλεστούν την οδηγία 2004/38 για την κτήση παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο κράτος μέλος ιθαγένειας του πολίτη της Ένωσης, διότι η εν λόγω οδηγία δεν τυγχάνει εφαρμογής στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, μπορούν εντούτοις να τύχουν παράγωγου δικαιώματος διαμονής δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικότερα όταν η άρνηση αναγνώρισης τέτοιου δικαιώματος θίγει τα δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας του πολίτη της Ένωσης, αποτρέποντάς τον από την άσκηση των εν λόγω δικαιωμάτων σε άλλο κράτος μέλος (18).
41. Όπως εξέθεσε το Δικαστήριο, όταν πολίτης της Ένωσης επιστρέφει στο κράτος μέλος ιθαγένειάς του, δηλαδή σε περίπτωση «επανόδου», η παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας που είναι μέλος της οικογένειας ή σύντροφος του συγκεκριμένου πολίτη της Ένωσης με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης διέμεινε στο κράτος μέλος υποδοχής σκοπεί την άρση του εμποδίου που συνίσταται στην αποτροπή του πολίτη της Ένωσης να εγκαταλείψει το κράτος μέλος ιθαγένειας, διασφαλίζοντας τη δυνατότητα να συνεχίσει, κατά την επιστροφή του στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, την οικογενειακή ζωή λόγω των δεσμών που σύναψε ή συνέσφιξε στο κράτος μέλος υποδοχής (19). Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι, μολονότι η οδηγία 2004/38 δεν προβλέπει τέτοια περίπτωση επιστροφής, οι προϋποθέσεις για την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής σε υπήκοο τρίτης χώρας, ο οποίος είναι μέλος της οικογένειας του πολίτη της Ένωσης, θα πρέπει να εφαρμόζονται κατ’ αναλογίαν, δεδομένου ότι, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, ο πολίτης της Ένωσης είναι αυτός που αποτελεί ακριβώς το πρόσωπο αναφοράς για την παροχή τέτοιου παράγωγου δικαιώματος (20). Οι ίδιες διαπιστώσεις ισχύουν σε σχέση με την υποχρέωση διευκόλυνσης της διαμονής του/της συντρόφου με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.
42. Η συλλογιστική του Δικαστηρίου βασίζεται στην αρχή ότι δύο αντικειμενικώς συγκρίσιμες καταστάσεις πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο. Τόσο στην κατάσταση του κράτους μέλους υποδοχής όσο και στην κατάσταση «επανόδου», ο πολίτης της Ένωσης αποτελεί ακριβώς το πρόσωπο αναφοράς μέσω του οποίου ο υπήκοος τρίτης χώρας αποκτά παράγωγα δικαιώματα διαμονής. Ομοίως, σε αμφότερες τις καταστάσεις πρέπει ακριβώς να διαφυλαχθούν οι οικογενειακοί δεσμοί που συνήφθησαν ή συσφίχθηκαν κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής. Δεδομένου ότι το δίκαιο της Ένωσης επιτάσσει οι αντικειμενικώς συγκρίσιμες καταστάσεις να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, όταν δεν συντρέχει αντικειμενικός λόγος ο οποίος να δικαιολογεί διαφορετική μεταχείριση, οι προϋποθέσεις για την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής δεν πρέπει κατ’ αρχήν να είναι αυστηρότερες στην κατάσταση «επανόδου» από τις προϋποθέσεις που εφαρμόζονται στην κατάσταση του κράτους μέλους υποδοχής (21).
β) Επί της εξελίξεως της νομολογίας σχετικά με την κατάσταση «επανόδου»
43. Η κατάσταση «επανόδου» ανέκυψε για πρώτη φορά στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Singh, η οποία αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων που ασκούν οικονομική δραστηριότητα (22). Στην υπόθεση εκείνη, το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήκοος κράτους μέλους ο οποίος εργάστηκε και διέμεινε σε άλλο κράτος μέλος με σύζυγο υπήκοο τρίτης χώρας είχε το δικαίωμα, κατά την επιστροφή στο κράτος μέλος ιθαγένειας, να συνοδεύεται από τον/τη σύζυγό του υπό συνθήκες τουλάχιστον εξίσου ευνοϊκές με τις συνθήκες που αναγνωρίζονται από το δίκαιο της Ένωσης στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, για τον λόγο ότι, άλλως, ο πολίτης της Ένωσης θα μπορούσε να αποτραπεί εξαρχής από την άσκηση των δικαιωμάτων του ελεύθερης κυκλοφορίας (23).
44. Η ανωτέρω συλλογιστική επεκτάθηκε μεταγενέστερα, με την απόφαση Eind (24), σε καταστάσεις στις οποίες πολίτης της Ένωσης, ο οποίος άσκησε τα δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας με σκοπό την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας σε άλλο κράτος μέλος, επιστρέφει στο κράτος μέλος ιθαγένειας χωρίς να ασκεί οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα σε αυτό. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο συγκεκριμένος πολίτης της Ένωσης θα αποτρεπόταν από το να εγκαταλείψει το κράτος μέλος ιθαγένειάς του με σκοπό να εργαστεί σε άλλο κράτος μέλος, εάν δεν είχε τη βεβαιότητα ότι μπορεί να επιστρέψει με μέλος της οικογένειας, ανεξαρτήτως του αν έχει την πρόθεση να ασκήσει οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα όταν επιστρέψει (25). Επομένως, ο οικονομικός σύνδεσμος που καθιερώθηκε με την απόφαση Singh έπαυσε να απαιτείται και η ratio των παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής θεμελιώθηκε αποκλειστικά και μόνο στην «πρακτική αποτελεσματικότητα» του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας (26).
45. Μετά τις προμνησθείσες αποφάσεις, ανέκυψε το ζήτημα του χρονικού διαστήματος κατά το οποίο ο πολίτης της Ένωσης ή το μέλος της οικογένειάς του έπρεπε να διαμείνει στο κράτος μέλος υποδοχής προτού επιστρέψει στο κράτος μέλος ιθαγένειας, προκειμένου το μέλος της οικογένειας να αποκτήσει παράγωγο δικαίωμα διαμονής στο τελευταίο κράτος μέλος. Προκειμένου να εξετάσει το περίπλοκο αυτό ζήτημα, το Δικαστήριο καθόρισε, με την απόφαση O. και B., το σχετικό αναλυτικό πλαίσιο.
2. Επί του αναλυτικού πλαισίου που το Δικαστήριο καθόρισε με την απόφαση O. και B.
46. Το αναλυτικό πλαίσιο που καθορίστηκε με την απόφαση O. και B. βασίζεται σε δύο διακριτές, μολονότι αλληλένδετες, σωρευτικές προϋποθέσεις, ήτοι την πραγματική διαμονή στο κράτος μέλος υποδοχής και τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής. Με την πλήρωση των δύο ανωτέρω προϋποθέσεων θεμελιώνεται, για το μέλος της οικογένειας πολίτη της Ένωσης που είναι υπήκοος τρίτης χώρας, παράγωγο δικαίωμα διαμονής στο κράτος μέλος ιθαγένειας. Ομοίως, η πλήρωση των ανωτέρω προϋποθέσεων υποχρεώνει επίσης το κράτος μέλος ιθαγένειας να διευκολύνει τη διαμονή του/της συντρόφου με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν (27).
α) Επί της πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής δυνάμει του άρθρου 7 ή του άρθρου 16 της οδηγίας 2004/38
47. Στη σκέψη 51 της απόφασης O. και B., το Δικαστήριο εκτιμά ότι εμπόδιο στην άσκηση των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας «θα ανακύψει μόνον εφόσον η διαμονή του πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής αποδειχθεί αρκούντως ουσιαστική ώστε να έχει την ευκαιρία ο πολίτης αυτός να συνάψει ή να συσφίξει οικογενειακούς δεσμούς εντός του κράτους μέλους αυτού». Η φράση «θα ανακύψει μόνον εφόσον» καταδεικνύει ότι η πραγματική διαμονή είναι αναγκαία προϋπόθεση για την ύπαρξη εμποδίου στην ελευθερία κυκλοφορίας και, κατά συνέπεια, για την ύπαρξη παράγωγου δικαιώματος διαμονής για μέλος της οικογένειας κατά την επιστροφή του πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος ιθαγένειας.
48. Εν συνεχεία, το Δικαστήριο αναπτύσσει την ανωτέρω προϋπόθεση υπό το πρίσμα δύο διαφορετικών ενδεχομένων. Κατά το πρώτο ενδεχόμενο (28), όταν ο πολίτης της Ένωσης ασκεί μόνον τα δικαιώματα που παρέχονται από το άρθρο 6 της οδηγίας 2004/38, ήτοι διαμονή για διάστημα έως τριών μηνών, όπως κατά τα σαββατοκύριακα ή τις διακοπές, τέτοια διαμονή δεν καταδεικνύει, κατ’ αρχήν, οποιαδήποτε πρόθεση εγκατάστασης στο κράτος μέλος υποδοχής κατά τρόπο πρόσφορο για τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών στο εν λόγω κράτος. Ως εκ τούτου, η άρνηση παροχής παράγωγου δικαιώματος διαμονής κατά την επιστροφή δεν θα αποτρέψει τον πολίτη της Ένωσης από την άσκηση δικαιωμάτων δυνάμει του άρθρου 6 της ανωτέρω οδηγίας και δεν ανακύπτει κανένα εμπόδιο. Το Δικαστήριο επιβεβαιώνει (29) περαιτέρω ότι διαστήματα διαμονής βραχείας διάρκειας, ακόμη και αν υπολογισθούν συνολικά, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του προμνησθέντος άρθρου και δεν θεμελιώνουν παράγωγο δικαίωμα διαμονής κατά την επιστροφή.
49. Κατά το δεύτερο ενδεχόμενο (30), όταν ο πολίτης της Ένωσης ασκεί τα δικαιώματα που παρέχονται από το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, ήτοι διαμονή για διάστημα άνω των τριών μηνών η οποία πληροί τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στην εν λόγω διάταξη, η εν λόγω διαμονή καταδεικνύει κατ’ αρχήν εγκατάσταση στο κράτος μέλος υποδοχής και, επομένως, τον πραγματικό χαρακτήρα της διαμονής και συμβαδίζει με τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών στο εν λόγω κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, η διαμονή για διάστημα άνω των τριών μηνών κατά το άρθρο 7 της οδηγίας 2004/38, και, κατά μείζονα λόγο, η μόνιμη διαμονή κατά το άρθρο της 16 (31), αποτελεί την αφετηρία για τη θεμελίωση παράγωγου δικαιώματος διαμονής κατά την επιστροφή.
50. Από τα δύο ανωτέρω διαφορετικά ενδεχόμενα συνάγεται ότι η έκταση του παράγωγου δικαιώματος διαμονής που παρέχεται σε μέλος της οικογένειας κατά την επιστροφή του πολίτη της Ένωσης δεν μπορεί να υπερβαίνει την έκταση των δικαιωμάτων που ο πολίτης της Ένωσης άσκησε πραγματικά στο κράτος μέλος υποδοχής. Όταν ο πολίτης της Ένωσης άσκησε μόνον το δικαίωμα κυκλοφορίας, κατά το άρθρο 6 της οδηγίας 2004/38, δεν θεμελιώνεται, κατά την επιστροφή, κανένα παράγωγο δικαίωμα διαμονής. Όταν ο πολίτης της Ένωσης άσκησε το δικαίωμα διαμονής, κατά το άρθρο 7 ή το άρθρο 16 της εν λόγω οδηγίας, μπορεί να θεμελιώνεται παράγωγο δικαίωμα διαμονής κατά την επιστροφή. Επομένως, το παράγωγο δικαίωμα αντικατοπτρίζει το δικαίωμα που άσκησε ο πολίτης της Ένωσης. Κατά μείζονα λόγο, η ίδια συλλογιστική εφαρμόζεται σε σχέση με την υποχρέωση διευκόλυνσης της διαμονής που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38. Το κράτος μέλος ιθαγένειας οφείλει να διευκολύνει τη διαμονή του/της συντρόφου με τον/την οποίο/α πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, στο μέτρο που ο πολίτης της Ένωσης διέμεινε πραγματικά στο κράτος μέλος υποδοχής.
β) Επί της συνάψεως ή της συσφίξεως οικογενειακών δεσμών κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής
51. Όταν πληρούται η πραγματολογικού χαρακτήρα προϋπόθεση της πραγματικής διαμονής, η σύναψη ή η σύσφιξη οικογενειακών δεσμών κατά τη διάρκεια της πραγματικής διαμονής είναι η περαιτέρω σωρευτική προϋπόθεση η οποία πρέπει να πληρούται προκειμένου να θεμελιωθεί παράγωγο δικαίωμα διαμονής για το μέλος της οικογένειας που είναι υπήκοος τρίτης χώρας (ή η υποχρέωση διευκόλυνσης της διαμονής συντρόφου με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη) κατά την επιστροφή (32). Δεδομένου ότι η σχετική εκτίμηση απαιτεί την απόδειξη των κρίσιμων πραγματικών στοιχείων, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν η ως άνω προϋπόθεση πληρούται στην υπόθεση που έχει υποβληθεί στην κρίση του (33).
52. Η πραγματική διαμονή στο κράτος μέλος υποδοχής κατά τη διάρκεια της οποίας ο πολίτης της Ένωσης και το μέλος της οικογένειάς του συνάπτουν ή συσφίγγουν οικογενειακούς δεσμούς θεμελιώνει την υποχρέωση παροχής παράγωγου δικαιώματος διαμονής κατά την επιστροφή στο κράτος μέλος ιθαγένειας. Ομοίως, σε σχέση με τον/τη σύντροφο με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης συνήψε ή συνέσφιξε οικογενειακούς δεσμούς κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής, η πλήρωση των δύο ανωτέρω σωρευτικών προϋποθέσεων θεμελιώνει την υποχρέωση διευκόλυνσης της διαμονής στο κράτος μέλος ιθαγένειας. Η σύναψη και η σύσφιξη οικογενειακών δεσμών κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής αποτελούν εγγενές στοιχείο του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και πρέπει να προστατευθούν μέσω της άρσης του ακόλουθου εμποδίου: της άρνησης παροχής δικαιώματος διαμονής σε μέλος της οικογένειας που είναι υπήκοος τρίτης χώρας ή της άρνησης διευκόλυνσης της διαμονής συντρόφου στο κράτος μέλος ιθαγένειας, η οποία θα μπορούσε να θίξει την ελεύθερη κυκλοφορία του πολίτη της Ένωσης αποτρέποντάς τον από την άσκηση δικαιωμάτων εισόδου και διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής, δεδομένου ότι η εν λόγω άρνηση θα στερεί από τον πολίτη της Ένωσης τη βεβαιότητα ότι θα μπορέσει να συνεχίσει, κατά την επιστροφή του, τους οικογενειακούς δεσμούς που συνήψε ή συνέσφιξε στο κράτος μέλος υποδοχής. Όταν, κατά τη διάρκεια της πραγματικής διαμονής, δεν συνήφθησαν ούτε συσφίχθηκαν οικογενειακοί δεσμοί, παύει να υφίσταται το αγαθό του οποίου η προστασία επιδιώκεται με την ελεύθερη κυκλοφορία, καθώς και η βάση για την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας (ή για την επιβολή της υποχρέωσης διευκόλυνσης της διαμονής για τον/τη σύντροφο) κατά την επιστροφή (34).
53. Η ανωτέρω ερμηνεία επιβεβαιώθηκε με την απόφαση Altiner και Ravn (35), με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το αποφασιστικής σημασίας κριτήριο για την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής κατά την επιστροφή του πολίτη της Ένωσης είναι η ύπαρξη οικογενειακών δεσμών οι οποίοι συνήφθησαν ή συσφίχθηκαν κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής και οι οποίοι δεν διεκόπησαν πριν από την επιστροφή. Η απόφαση αυτή επιβεβαιώνει ότι το πλαίσιο που καθορίστηκε με την απόφαση O. και B. συνδέεται με το υποστατό των οικογενειακών δεσμών που δημιουργήθηκαν πραγματικά στο κράτος μέλος υποδοχής κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής και όχι με την τυπική και μόνον τέλεση δικαιοπραξίας στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Όλες οι λοιπές περιστάσεις συνιστούν κρίσιμους παράγοντες στη συνολική αξιολόγηση, αλλά δεν μπορούν να αποτελέσουν προκαθορισμένα κριτήρια για την αυτόματη λήψη απόφασης (36).
γ) Επί της εφαρμογής του προεκτεθέντος πλαισίου στην υπό κρίση υπόθεση
54. Εφαρμοζόμενο στις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης, το αναλυτικό πλαίσιο που καθορίστηκε με την απόφαση O. και B. οδηγεί σε σαφές συμπέρασμα: είναι πρόδηλο ότι δεν πληρούται καμία από τις δύο σωρευτικές προϋποθέσεις του εν λόγω πλαισίου.
55. Όσον αφορά την πραγματική διαμονή, από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η GH δεν διέμεινε πραγματικά στην Ιταλία κατά την έννοια του άρθρου 7 ή του άρθρου 16 της οδηγίας 2004/38. Η GH μετέβη στην Ιταλία με αποκλειστικό σκοπό να συνάψει ένωση αστικού δικαίου με την FV και επέστρεψε στη Ρουμανία αμέσως μετά, χωρίς να διαμείνει στην Ιταλία. Όπως έκρινε το Δικαστήριο, με την απόφαση O. και B. (37), μόνον διαμονή που πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 7, παράγραφοι 1 και 2, ή του άρθρου 16 της οδηγίας 2004/38 θεμελιώνει παράγωγο δικαίωμα διαμονής κατά την επιστροφή, και τυχόν διαστήματα παραμονής βραχείας διαρκείας, όπως κατά τα Σαββατοκύριακα ή όπως είναι οι διακοπές, ακόμη και αν υπολογισθούν συνολικά, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6 της οδηγίας 2004/38 και δεν πληρούν τις ανωτέρω προϋποθέσεις.
56. Όσον αφορά τη σύναψη και τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών, η βραχείας διάρκειας επίσκεψη της GH στην Ιταλία δεν πληροί την ανωτέρω προϋπόθεση κατά την έννοια που έχει αποδοθεί στη συγκεκριμένη φράση με την απόφαση O. και B. (38). Μολονότι συνιστά δικαιοπραξία με αναμφίβολη προσωπική σημασία, η σύναψη ένωσης αστικού δικαίου δεν ισοδυναμεί με τη δημιουργία οικογενειακών δεσμών στο κράτος μέλος υποδοχής. Από τη διάταξη περί παραπομπής καθίσταται σαφές ότι, κατά τον χρόνο σύναψης της ένωσης αστικού δικαίου, η GH κατοικούσε στη Ρουμανία και η FV κατοικούσε στην Αυστραλία, η δε FV αφίχθη στη Ρουμανία περίπου έξι μήνες αργότερα. Κατά τα λοιπά, στη διάταξη περί παραπομπής δεν διευκρινίζεται αν η GH και η FV διήγαγαν κοινό βίο στην Ιταλία ή δημιούργησαν οικογενειακούς δεσμούς εκεί υπό οποιαδήποτε συγκεκριμένη και ουσιαστική έννοια. Ως εκ τούτου, απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει τα ανωτέρω πραγματικά περιστατικά και να εκτιμήσει, βάσει του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων, αν, κατά τη διάρκεια της παρουσίας της GH στην Ιταλία, συνήφθησαν ή συσφίχθηκαν πραγματικά οικογενειακοί δεσμοί κατά την έννοια της απόφασης O. και B.
57. Επιπλέον, από τη διάταξη περί παραπομπής καθίσταται σαφές ότι μεσολάβησε μεγάλο χρονικό διάστημα μεταξύ της σύντομης διάρκειας μετάβασης της GH στην Ιταλία και της άφιξης της FV στη Ρουμανία, περίπου έξι μήνες αργότερα. Το γεγονός αυτό είναι κρίσιμο από νομικής απόψεως υπό το πρίσμα της απόφασης Altiner και Ravn, με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα κράτη μέλη μπορούν να ελέγχουν, πριν από την παροχή παράγωγου δικαιώματος διαμονής βάσει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, αν οι εν λόγω οικογενειακοί δεσμοί μεταξύ του πολίτη της Ένωσης και του μέλους της οικογένειας, ο οποίος είναι υπήκοος τρίτου κράτους, διεκόπησαν πριν από την είσοδο του εν λόγω υπηκόου τρίτης χώρας στο κράτος μέλος του οποίου ο πολίτης της Ένωσης έχει την ιθαγένεια (39).
58. Το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η αποτροπή της άσκησης της ελευθερίας κυκλοφορίας προκύπτει από την προοπτική ο πολίτης της Ένωσης να μην είναι σε θέση να συνεχίσει, μετά την επιστροφή στο κράτος μέλος ιθαγένειας, τους οικογενειακούς δεσμούς που συνήψε ή συνέσφιξε με τα μέλη της οικογένειας ή τον/τη σύντροφό του στο κράτος μέλος υποδοχής. Το Δικαστήριο δέχεται μεν ότι οι εν λόγω «οικογενειακοί δεσμοί» μπορεί να δημιουργήθηκαν στο κράτος μέλος υποδοχής ως αποτέλεσμα γάμου ή οικογενειακής επανένωσης, πλην όμως αποδίδει σημασία στην απαίτηση ανάπτυξης οικογενειακών δεσμών κατά την παραμονή στο κράτος μέλος υποδοχής, οι οποίοι πρέπει να προστατευθούν κατά την επιστροφή, και όχι στην τέλεση αυτής καθεαυτήν της δικαιοπραξίας (40).
59. Το επιχείρημα ότι η σύναψη οικογενειακών δεσμών θα πρέπει να νοείται για το μέλλον και ότι, επομένως, η σύναψη ένωσης αστικού δικαίου συνιστά δικαιοπραξία που κατατείνει σε μελλοντικούς οικογενειακούς δεσμούς και θα πρέπει να αρκεί, δεν βρίσκει έρεισμα στο κείμενο της απόφασης O. και B. και, στην πραγματικότητα, αντικρούεται από αυτή. Σε ολόκληρη την απόφαση, η διατύπωση του Δικαστηρίου είναι παρελθοντοστρεφής (41): επικεντρώνεται στην προστασία των οικογενειακών δεσμών οι οποίοι υφίστανται και αναπτύχθηκαν μέσω της άσκησης της ελευθερίας κυκλοφορίας, και όχι στη διευκόλυνση της μελλοντικής ανάπτυξης οικογενειακών δεσμών που δεν έχουν ακόμη διαμορφωθεί στο κράτος μέλος υποδοχής.
60. Η ratio της αποτροπής λειτουργεί συγχρόνως σε δύο χρονικές διαστάσεις οι οποίες έχουν ως σημείο αναφοράς την υποβολή της αίτησης διαμονής. Ανατρέχοντας στο παρελθόν, από το συγκεκριμένο χρονικό σημείο αναφοράς, το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι αν συνήφθησαν ή συσφίχθηκαν πραγματικά οικογενειακοί δεσμοί κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής, ζήτημα το οποίο αφορά πραγματικά περιστατικά που είτε αποδεικνύονται είτε όχι κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης. Εξετάζοντας τη μελλοντική προοπτική, από το ίδιο χρονικό σημείο αναφοράς, το δεύτερο ζήτημα που τίθεται είναι αν η άρνηση παροχής παράγωγου δικαιώματος διαμονής θα παρεμποδίσει τη συνέχιση των οικογενειακών δεσμών μετά την επιστροφή. Τα δύο ανωτέρω ζητήματα συνδέονται μεταξύ τους μέσω ενός τρίτου, υποθετικού, ζητήματος: του κατά πόσον, εάν ο πολίτης της Ένωσης γνώριζε, κατά τον χρόνο αναχώρησης, ότι οι οικογενειακοί δεσμοί που θα συναφθούν κατά τη διάρκεια της άσκησης της ελευθερίας κυκλοφορίας δεν θα τύχουν προστασίας κατά την επιστροφή του, μπορεί να μην αναχωρούσε ποτέ από το κράτος μέλος ιθαγένειας. Το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ αποσκοπεί στην εξάλειψη του αποτρεπτικού αυτού παράγοντα, ήτοι του κινδύνου πολίτης της Ένωσης ο οποίος διακατέχεται από αβεβαιότητα σχετικά με το αν οι οικογενειακοί δεσμοί που συνάπτει κατά τη διάρκεια της άσκησης της ελευθερίας κυκλοφορίας θα τύχουν προστασίας κατά την επιστροφή του να είναι εξαρχής επιφυλακτικός όσον αφορά την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας (42).
61. Η ratio της αποτροπής προϋποθέτει τη δημιουργία συγκεκριμένης σχέσης κατά τη διάρκεια της διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής η οποία πρέπει πλέον να τύχει προστασίας. Μελλοντοστρεφής ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα ο πολίτης της Ένωσης να μπορεί να ενεργοποιήσει την προστασία που απορρέει από το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ χωρίς να έχει συνάψει πραγματικά οικογενειακούς δεσμούς σε άλλο κράτος μέλος, απλώς και μόνον επειδή τέλεσε μια δικαιοπραξία η οποία ενδέχεται να δημιουργήσει οικογενειακούς δεσμούς στο μέλλον. Τούτη δεν ήταν η κρίση του Δικαστηρίου με την απόφαση O. και B., η οποία απαιτεί να έχουν πραγματικά συναφθεί ή συσφιχθεί οικογενειακοί δεσμοί κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής, απαίτηση η οποία είναι παρελθοντοστρεφής και βασίζεται σε τετελεσμένα πραγματικά περιστατικά.
62. Από την έλλειψη πραγματικής διαμονής και σύναψης ή σύσφιξης οικογενειακών δεσμών στο κράτος μέλος υποδοχής προκύπτει ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης δεν μπορούν να ενεργοποιήσουν την εφαρμογή του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όπως ερμηνεύθηκε από το Δικαστήριο με την απόφαση O. και B., και ότι, ως εκ τούτου, η άρνηση παροχής στην FV παράγωγου δικαιώματος διαμονής στη Ρουμανία δεν συνιστά εμπόδιο στην άσκηση, εκ μέρους της GH, των δικαιωμάτων της ελεύθερης κυκλοφορίας κατά την έννοια της ίδιας διάταξης.
δ) Επί της απαιτήσεως πραγματικής διαμονής για τη διασφάλιση των προνομίων του νομοθέτη της Ένωσης και της εθνικής συνταγματικής ταυτότητας
63. Εάν το Δικαστήριο αποφαινόταν ότι βραχείας διάρκειας επίσκεψη όπως η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης μπορεί να θεμελιώσει την εφαρμογή του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τέτοια απόκλιση από την υφιστάμενη νομολογία θα διεύρυνε σημαντικά το πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και θα μείωνε, κατ’ αυτόν τον τρόπο, τις αρμοδιότητες που διατηρούν τα κράτη μέλη σε θέματα οικογενειακού δικαίου (43) και μετανάστευσης (44), τα οποία εμπίπτουν αμφότερα στον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, και είναι, επομένως, τομείς συντρέχουσας αρμοδιότητας των κρατών μελών και της Ένωσης, κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο ιʹ, ΣΛΕΕ. Όταν ο πολίτης της Ένωσης δεν έχει ασκήσει πραγματικά δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τρόπο που να δημιουργείται πραγματική και στενή σχέση με άλλο κράτος μέλος, απόκειται στον νομοθέτη της Ένωσης, και όχι στο Δικαστήριο, να αποφασίσει αν θα παράσχει δικαιώματα διαμονής σε υπηκόους τρίτων χωρών σε τέτοιες περιπτώσεις. Ο νομοθέτης της Ένωσης θα μπορούσε να το πράξει θεσπίζοντας την αναγκαία προς τούτο παράγωγη νομοθεσία βάσει του άρθρου 79, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ ή του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ.
64. Με την απόφαση Metock, το Δικαστήριο εξέτασε τον καταμερισμό αρμοδιοτήτων όσον αφορά τη λήψη μέτρων για την πραγματοποίηση της ελευθερίας κυκλοφορίας των πολιτών της Ένωσης. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η Ένωση αντλεί την αρμοδιότητα της από το άρθρο 18, παράγραφος 2, και τα άρθρα 40, 44 και 52 ΕΚ, τα οποία συνιστούν τις νομικές βάσεις επί των οποίων εκδόθηκε η οδηγία 2004/38 (45). Οι διατάξεις αυτές έχουν αντικατασταθεί πλέον από το άρθρο 21, παράγραφος 2, και τα άρθρα 46, 50 και 59 ΣΛΕΕ. Το Δικαστήριο αποσαφήνισε περαιτέρω ότι ο νομοθέτης της Ένωσης «είναι αρμόδιος να ρυθμίσει […] τα της εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών, μελών της οικογένειας πολίτη της Ένωσης, στο κράτος μέλος εντός του οποίου ο πολίτης ασκεί το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας», «διότι το να μην έχει η οικογένεια του πολίτη της Ένωσης τη δυνατότητα να τον συνοδεύσει ή να μεταβεί στο κράτος μέλος υποδοχής με σκοπό την οικογενειακή επανένωση θίγει το δικαίωμα της ελεύθερης κυκλοφορίας του πολίτη, καθώς τον αποτρέπει από την άσκηση του δικαιώματος εισόδου και διαμονής στο κράτος μέλος αυτό» (46).
65. Το άρθρο 21, παράγραφος 2, και τα άρθρα 46, 50 και 59 ΣΛΕΕ αποτελούν τις νομικές βάσεις σε σχέση με τους πολίτες της Ένωσης που έχουν ασκήσει την ελευθερία κυκλοφορίας επιλέγοντας να εγκατασταθούν σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ιθαγένειάς τους. Όσον αφορά αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι δεν έχουν εφαρμογή ούτε οι διατάξεις της Συνθήκης για την ελεύθερη κυκλοφορία ούτε τα μέτρα που λαμβάνονται για την εφαρμογή τους. Ως εκ τούτου, τυχόν διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των πολιτών της Ένωσης που δεν ασκούν το δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας και πολιτών της Ένωσης που ασκούν ο εν λόγω δικαίωμα, όσον αφορά την είσοδο και τη διαμονή των μελών της οικογένειάς τους, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και σχετικά με την ιθαγένεια της Ένωσης (47).
66. Εκτός του τομέα της νομοθεσίας σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία και την ιθαγένεια της Ένωσης, ο νομοθέτης της Ένωσης θα μπορούσε να λάβει μέτρα δυνάμει του άρθρου 79, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, το οποίο διέπει τις προϋποθέσεις οικογενειακής επανένωσης σε σχέση με υπηκόους τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης οι οποίοι επιστρέφουν στο κράτος μέλος ιθαγένειάς τους, ή βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ, το οποίο διέπει θέματα οικογενειακού δικαίου με διασυνοριακές επιπτώσεις, αλλά δεν το έχει πράξει σε σχέση με υπηκόους τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας ή σύντροφοι πολιτών της Ένωσης οι οποίοι επιστρέφουν στο κράτος μέλος ιθαγένειάς τους. Εντούτοις, παράγωγο δικαίωμα διαμονής για υπήκοο τρίτης χώρας σε τέτοιο πλαίσιο δεν βρίσκει ρητώς νομοθετικό έρεισμα στο δίκαιο της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το δίκαιο της Ένωσης δεν περιέχει διάταξη η οποία παρέχει άμεσα δικαίωμα διαμονής σε υπήκοο τρίτης χώρας σε τέτοιο πλαίσιο.
67. Επομένως, το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν θα πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο που υπερβαίνει το απολύτως αναγκαίο μέτρο για τη διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας που ασκούνται πραγματικά. Ευρύτερη ερμηνεία θα έθιγε τις αρμοδιότητες που έχουν διατηρήσει τα κράτη μέλη και τις ενδεχόμενες μελλοντικές επιλογές πολιτικής του νομοθέτη της Ένωσης δυνάμει του άρθρου 79, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, ή/και του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Για τον λόγο αυτόν, σε καταστάσεις «επανόδου», το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το κράτος μέλος ιθαγένειας υποχρεούται να παρέχει δικαιώματα διαμονής σε υπηκόους τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας του πολίτη της Ένωσης –ή να διευκολύνουν τη διαμονή υπηκόου τρίτης χώρας που είναι ο/η σύντροφος με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη– αλλά μόνον όταν ο πολίτης της Ένωσης έχει ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας μέσω πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής κατά τη διάρκεια της οποίας συνήψε ή συνέσφιξε οικογενειακούς δεσμούς με τα μέλη της οικογένειας ή τον/τη σύντροφο (48).
68. Για παράδειγμα, με την απόφαση Coman, το Δικαστήριο περιόρισε την αρμοδιότητα του κράτους μέλους ιθαγένειας όσον αφορά την είσοδο και τη διαμονή υπηκόων τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας πολιτών της Ένωσης μόνον όταν ήταν απολύτως αναγκαίο για να διασφαλιστεί η πρακτική αποτελεσματικότητα των δικαιωμάτων που το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ αναγνωρίζει στους πολίτες της Ένωσης (49). Ο περιορισμός αυτός συνδέθηκε συστηματικά με την ύπαρξη πραγματικής και στενής σχέσης μεταξύ, αφενός, της άσκησης δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας από τον πολίτη της Ένωσης και, αφετέρου, της κατάστασης του υπηκόου τρίτης χώρας που είναι μέλος της οικογένειας, σχέση την οποία σκοπεί να διασφαλίσει η απαίτηση περί πραγματικής διαμονής δυνάμει του άρθρου 7 ή του άρθρου 16 της οδηγίας 2004/38. Η εξάλειψη της εν λόγω απαίτησης θα ενείχε τον κίνδυνο επέκτασης της εμβέλειας του δικαίου της Ένωσης στον τομέα του εθνικού μεταναστευτικού δικαίου πέραν του αναγκαίου μέτρου για τη διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας.
69. Επομένως, το ελάχιστο όριο πραγματικής διαμονής, το οποίο το Δικαστήριο καθόρισε με την απόφαση O. και B. βάσει της διάρθρωσης και των σκοπών του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, διασφαλίζει ότι η ερμηνεία της εν λόγω διάταξης από το Δικαστήριο δεν θίγει τις αρμοδιότητες που οι Συνθήκες επιφυλάσσουν στα κράτη μέλη ή αναθέτουν στον νομοθέτη της Ένωσης, ο οποίος τις ασκεί μέσω των κατάλληλων νομοθετικών διαδικασιών.
70. Κατά τη γνώμη μου, νοούμενη ως ελάχιστο όριο, η απαίτηση περί πραγματικής διαμονής διαφυλάσσει ουσιαστική σφαίρα αρμοδιότητας στα κράτη μέλη σε θέματα, όπως το οικογενειακό δίκαιο, τα οποία άπτονται άμεσα της συνταγματικής ταυτότητάς τους. Εάν το ελάχιστο αυτό όριο δεν υπήρχε και μία και μόνη βραχείας διάρκειας επίσκεψη θεωρούνταν επαρκής για την υπαγωγή κατάστασης στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, με κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της οδηγίας 2004/38, η εμβέλεια της νομοθεσίας της Ένωσης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία θα επεκτεινόταν πέραν των προβλεπομένων στις Συνθήκες. Στην πράξη, η ικανότητα των κρατών μελών να ρυθμίζουν βασικές πτυχές του οικογενειακού δικαίου σε σχέση με τους υπηκόους τους σε οποιαδήποτε κατάσταση ενείχε ακόμη και το πλέον ισχνό διασυνοριακό στοιχείο, θα περιοριζόταν σημαντικά. Επιπλέον, οι διαδικαστικές εγγυήσεις του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ και οι συντρέχουσες αρμοδιότητες δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 2, στοιχείο ιαʹ, ΣΛΕΕ θα καταστρατηγούνταν. Τη σημασία της ως άνω ισορροπίας αναγνώρισαν επίσης οι κυβερνήσεις που παρέστησαν στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση, συμπεριλαμβανομένων της Δανικής, της Γερμανικής και της Νορβηγικής Κυβέρνησης.
71. Κατά συνέπεια, το αναλυτικό πλαίσιο που καθορίστηκε με την απόφαση O. και B. οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ δεν έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση. Ως εκ τούτου, η διάταξη αυτή δεν θεμελιώνει την παροχή στην FV παράγωγου δικαιώματος διαμονής στη Ρουμανία. Η διάταξη αυτή δεν υποχρεώνει επίσης τις ρουμανικές αρχές να διευκολύνουν τη διαμονή της FV στη Ρουμανία. Προκειμένου να διαφυλαχθεί ο καταμερισμός αρμοδιοτήτων μεταξύ του Δικαστηρίου και του νομοθέτη της Ένωσης καθώς και μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, η απαίτηση περί γνήσιας διαμονής θα πρέπει να διατηρηθεί στην πάγια νομολογία του Δικαστηρίου. Εντούτοις, το ζήτημα του αν –ανεξαρτήτως των προεκτεθέντων– μπορεί να χορηγηθεί στην FV παράγωγο δικαίωμα διαμονής στη Ρουμανία πρέπει να εξεταστεί επίσης υπό το πρίσμα άλλης νομικής βάσης, συγκεκριμένα του άρθρου 20 ΣΛΕΕ.
3. Επί των παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής δυνάμει του άρθρου 20 ΣΛΕΕ
72. Το Δικαστήριο έχει τονίσει επανειλημμένως ότι η ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης τείνει να αποτελέσει τη θεμελιώδη ιδιότητα των υπηκόων των κρατών μελών (50). Το Δικαστήριο έχει κρίνει περαιτέρω ότι το άρθρο 20 ΣΛΕΕ απαγορεύει εθνικά μέτρα που έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζονται οι πολίτες της Ένωσης να απολαύσουν πράγματι, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που αποκτούν από την εν λόγω ιδιότητα (51).
73. Ως υπήκοος κράτους μέλους, η GH έχει την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης, δυνάμει του άρθρου 20, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, και, επομένως, μπορεί να επικαλείται, ακόμη και έναντι του κράτους μέλους ιθαγένειάς της, τα απορρέοντα από την ιδιότητα αυτή δικαιώματα, μεταξύ δε άλλων το δικαίωμα να κυκλοφορεί και να διαμένει ελεύθερα στο έδαφος των κρατών μελών, όπως προβλέπει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ (52).
74. Το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 ΣΛΕΕ σε καταστάσεις που αφορούν μέλη της οικογένειας που είναι υπήκοοι τρίτης χώρας αναπτύχθηκε για πρώτη φορά με την απόφαση Ruiz Zambrano. Με την απόφαση εκείνη, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η άρνηση παροχής δικαιώματος διαμονής σε πατέρα υπήκοο τρίτης χώρας θα εμπόδιζε τα ανήλικα τέκνα του που ήταν πολίτες της Ένωσης να απολαύσουν πράγματι, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τα δικαιώματα που αποκτούν από την ιδιότητά τους του πολίτη της Ένωσης, δεδομένου ότι θα αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν το έδαφος ολόκληρης της Ένωσης (53).
75. Με την απόφαση Dereci, το Δικαστήριο αποσαφήνισε ότι η αποστέρηση της δυνατότητας άσκησης, κατά το ουσιώδες μέρος τους, των δικαιωμάτων που συναρτώνται προς την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης αφορά κατάσταση της οποίας το χαρακτηριστικό είναι ότι ο πολίτης της Ένωσης αναγκάζεται, στην πράξη, να εγκαταλείψει το έδαφος ολόκληρης της Ένωσης και χαρακτήρισε την εν λόγω κατάσταση ως εξαιρετική (54). Το Δικαστήριο αποφάνθηκε περαιτέρω ότι το γεγονός και μόνον ότι θα ήταν ευκταίο να διατηρηθεί η οικογενειακή ενότητα εντός του εδάφους της Ένωσης δεν αρκεί για να διαπιστωθεί ότι ο πολίτης της Ένωσης θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει το έδαφος της Ένωσης σε περίπτωση μη χορήγησης παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο οικείο μέλος της οικογένειας (55).
76. Επ’ αυτού επισημαίνεται ότι η προμνησθείσα νομολογία σχετικά με το άρθρο 20 ΣΛΕΕ διαμορφώθηκε στο πλαίσιο υποθέσεων που αφορούσαν ανήλικα τέκνα που ήταν πολίτες της Ένωσης και εξαρτώνταν από γονέα που ήταν υπήκοος τρίτης χώρας. Με την απόφαση K.A. κ.λπ. (Οικογενειακή επανένωση στο Βέλγιο), το Δικαστήριο έκρινε ότι –σε αντίθεση προς τους ανηλίκους και, κατά μείζονα λόγο, οσάκις πρόκειται για μικρής ηλικίας παιδιά– οι ενήλικοι είναι, κατ’ αρχήν, σε θέση να ζουν ανεξάρτητα από τα μέλη της οικογένειάς τους. Επομένως, η αναγνώριση της ύπαρξης, μεταξύ δύο ενηλίκων μελών της ίδιας οικογένειας, σχέσης εξάρτησης δυνάμενης να θεμελιώσει παράγωγο δικαίωμα διαμονής δυνάμει του άρθρου 20 ΣΛΕΕ είναι δυνατή μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των σχετικών περιστάσεων, ο ενδιαφερόμενος δεν θα μπορούσε επ’ ουδενί να απομακρυνθεί από το μέλος της οικογένειάς του από το οποίο εξαρτάται (56).
77. Από τη συνδυασμένη ερμηνεία των ανωτέρω αποφάσεων συνάγεται ότι επίκληση του άρθρου 20 ΣΛΕΕ είναι δυνατή σε καταστάσεις στις οποίες οι πολίτες της Ένωσης διαμένουν στο κράτος μέλος του οποίου έχουν την ιθαγένεια και δεν άσκησαν ποτέ το δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας, υπό τον όρο ότι υφίσταται πραγματική σχέση με το δίκαιο της Ένωσης λόγω του κινδύνου ο πολίτης της Ένωσης να αναγκαστεί να εγκαταλείψει το έδαφος ολόκληρης της Ένωσης. Μετά την απόφαση Safi, το ως άνω κριτήριο δεν περιορίζεται στην αναγκαστική αναχώρηση από ολόκληρη την Ένωση, αλλά επεκτείνεται σε καταστάσεις στις οποίες ο πολίτης της Ένωσης θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει το κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος προκειμένου να συνοδεύσει τον πολίτη τρίτης χώρας σε άλλο κράτος μέλος, υπό τον όρο ότι η μετακίνηση αυτή θα παρεμπόδιζε τη συνέχιση της οικογενειακής ζωής με αμφότερους τους γονείς ή θα ήταν αντίθετη προς το υπέρτατο συμφέρον του παιδιού (57).
78. Εντούτοις, ο πήχης για τη διαπίστωση προσβολής των δικαιωμάτων που συναρτώνται με την ιθαγένεια της Ένωσης δυνάμει του άρθρου 20 ΣΛΕΕ λόγω άρνησης παράγωγου δικαιώματος διαμονής τίθεται ψηλά. Το κριτήριο πληρούται μόνον όταν η σχέση εξάρτησης μεταξύ του πολίτη της Ένωσης και του υπηκόου τρίτης χώρας αποδεικνύεται βάσει συγκεκριμένης και εξατομικευμένης εκτίμησης όλων των κρίσιμων περιστάσεων της υπόθεσης. Όπως επισήμανε το Δικαστήριο με την απόφαση Chavez-Vilchez κ.λπ., η εν λόγω εκτίμηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία, συμπεριλαμβανομένων ειδικότερα του ζητήματος της επιμέλειας, των νομικών, οικονομικών και συναισθηματικών δεσμών μεταξύ των μερών και του κινδύνου που μπορεί να συνεπάγεται ο αποχωρισμός (58).
79. Κατά τη νομολογία, η απαιτούμενη σχέση εξάρτησης υφίσταται όταν ο πολίτης της Ένωσης δεν θα έχει πραγματικά άλλη επιλογή από το να ακολουθήσει τον υπήκοο τρίτης χώρας, εάν αυτός υποχρεωθεί να εγκαταλείψει το έδαφος της Ένωσης, συνήθως διότι ο υπήκοος τρίτης χώρας έχει την πραγματική φροντίδα ανήλικου πολίτη της Ένωσης, όπως στην απόφαση Ruiz Zambrano και στην απόφαση Safi.
80. Στην υπό κρίση υπόθεση, δεν υφίσταται τέτοια σχέση εξάρτησης, μολονότι απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εξακριβώσει αν τούτο συμβαίνει λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων περιστάσεων. Η GH είναι ενήλικη η οποία επέλεξε να συνάψει ένωση αστικού δικαίου με την FV, αλλά δεν υπάρχει οποιοδήποτε στοιχείο στη δικογραφία που διαβιβάστηκε στο Δικαστήριο περί εξάρτησής από την FV, κατά τις απαιτήσεις της νομολογίας, και, επομένως, άρνηση παροχής δικαιώματος διαμονής στην FV δεν θα ανάγκαζε την GH να εγκαταλείψει τη Ρουμανία ή την Ένωση, για λόγους πρακτικής αναγκαιότητας. Η επιθυμία να συμβιώσουν ως ζεύγος, μολονότι κατανοητή, δεν πληροί το ελάχιστο όριο που καθορίστηκε με την απόφαση Dereci (59).
81. Λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών που περιέχονται στη διάταξη περί παραπομπής, η υπό κρίση υπόθεση δεν αναδεικνύει την ύπαρξη οποιασδήποτε σχέσης εξάρτησης δυνάμενης να υπαγάγει την κατάσταση στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 ΣΛΕΕ, όπως ερμηνεύθηκε με την απόφαση Ruiz Zambrano, την απόφαση Dereci και την απόφαση Safi. Επομένως, η υπό κρίση υπόθεση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 ΣΛΕΕ.
4. Επί του ζητήματος της αυτοτελούς εφαρμογής του Χάρτη στην υπό κρίση υπόθεση
82. Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η απόφαση επιστροφής που εκδόθηκε εις βάρος της FV έθιξε το δικαίωμά της στην οικογενειακή ζωή, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Χάρτη (60), υπενθυμίζεται ότι οι διατάξεις του Χάρτη απευθύνονται στα κράτη μέλη μόνον όταν εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης, όπως προβλέπεται στο άρθρο του 51, παράγραφος 1 (61).
83. Αποτελεί πλέον πάγια νομολογία ότι οι κανόνες της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και οι εκδοθείσες προς εκτέλεση των εν λόγω κανόνων πράξεις δεν εφαρμόζονται επί δραστηριοτήτων οι οποίες δεν έχουν κανένα στοιχείο σύνδεσης με οποιαδήποτε από τις προβλεπόμενες στο ενωσιακό δίκαιο καταστάσεις και των οποίων όλα τα ασκούντα επιρροή στοιχεία περιορίζονται στο εσωτερικό ενός και μόνον κράτους μέλους (62). Η ιθαγένεια της Ένωσης, που προβλέπεται στο άρθρο 20 ΣΛΕΕ, δεν έχει ως σκοπό την επέκταση του καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής της Συνθήκης και σε εσωτερικές καταστάσεις οι οποίες δεν έχουν κανένα συνδετικό στοιχείο με το ενωσιακό δίκαιο. Οι ενδεχόμενες δυσμενείς διακρίσεις τις οποίες ενδεχομένως υφίστανται οι υπήκοοι κράτους μέλους έναντι του δικαίου του συγκεκριμένου κράτους εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου αυτού, οπότε πρέπει να επιλύονται στο πλαίσιο του εσωτερικού νομικού συστήματος του ως άνω κράτους (63).
84. Με την απόφαση Coman, το Δικαστήριο είχε διαπιστώσει την ύπαρξη εμποδίου στην ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων προτού εκτιμήσει τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη, διότι έκρινε ότι τα επίμαχα στην υπόθεση εκείνη εθνικά μέτρα εφάρμοζαν το δίκαιο της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη. Εντούτοις, ο Χάρτης δεν εφαρμόζεται σε εσωτερική κατάσταση στην οποία δεν έχει διαπιστωθεί η ύπαρξη τέτοιου εμποδίου. Για τους λόγους που προεκτέθηκαν, η υπό κρίση υπόθεση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της Συνθήκης για την ιθαγένεια, καθότι η GH δεν απέδειξε πραγματική διαμονή στην Ιταλία, η δε μετακίνησή της και μόνο δεν επαρκεί για τη θεμελίωση παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής για την FV, που είναι υπήκοος τρίτης χώρας, στο κράτος μέλος ιθαγένειας της GH. Δεδομένου ότι η κατάσταση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, ο Χάρτης δεν έχει εφαρμογή.
85. Τούτου λεχθέντος, η ανωτέρω διαπίστωση δεν συνεπάγεται ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα της GH και της FV, ειδικότερα το δικαίωμά τους στην οικογενειακή ζωή, δεν τυγχάνουν προστασίας. Όπως έκρινε το δικαστήριο με την απόφαση Dereci, «αν [το αιτούν δικαστήριο] κρίνει ότι η κατάστασ[ή τους] δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, θα πρέπει να προβεί στην εξέταση αυτή με γνώμονα το άρθρο 8, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ» (64).
5. Ενδιάμεσο συμπέρασμα
86. Η οδηγία 2004/38 δεν έχει ως σκοπό να ρυθμίσει τη διαμονή πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος του οποίου είναι υπήκοος και, ως εκ τούτου, δεν έχει εφαρμογή στην επίμαχη κατάσταση.
87. Όσον αφορά το άρθρο 21 ΣΛΕΕ, η GH δεν άσκησε δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τρόπο που θεμελιώνει για την FV, η οποία είναι υπήκοος τρίτης χώρας, δικαίωμα διαμονής στο κράτος μέλος ιθαγένειας της GH. Η GH μετέβη για βραχύ χρονικό διάστημα στην Ιταλία με μοναδικό σκοπό τη σύναψη ένωσης αστικού δικαίου, χωρίς να διαμείνει πραγματικά εκεί, κατά την έννοια του άρθρου 7 ή του άρθρου 16 της οδηγίας 2004/38, και χωρίς να συνάψει ή να συσφίξει οικογενειακούς δεσμούς στο συγκεκριμένο κράτος μέλος, κατά τη συγκεκριμένη έννοια που απαιτείται από τη νομολογία.
88. Όσον αφορά το άρθρο 20 ΣΛΕΕ, το κριτήριο που καθορίστηκε με την απόφαση Ruiz Zambrano, όπως αποσαφηνίστηκε με την απόφαση Dereci και επεκτάθηκε με την απόφαση Safi, δεν πληρούται. Μεταξύ της GH και της FV δεν υπάρχει σχέση εξάρτησης του είδους που αναγνωρίζεται στη νομολογία. Η GH είναι ενήλικη και επέλεξε να συνάψει ένωση αστικού δικαίου με την FV, αλλά δεν εξαρτάται από την FV κατά την έννοια που απαιτείται από τη νομολογία.
89. Δεδομένου ότι οι ελάχιστες προϋποθέσεις για τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, με κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της οδηγίας 2004/38, και του άρθρου 20 ΣΛΕΕ δεν πληρούνται, η αίτηση της FV για τη χορήγηση παράγωγου δικαιώματος διαμονής δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω διατάξεων.
Β. Εναλλακτική ανάλυση: συνιστά η άρνηση παροχής παράγωγου δικαιώματος διαμονής εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία;
90. Η ακόλουθη ανάλυση παρέχεται μόνον για λόγους πληρότητας, για την περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει, εν αντιθέσει προς το ανωτέρω συμπέρασμα, ότι η GH άσκησε τα δικαιώματά της ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τρόπο που υπάγει την αίτηση της FV για τη χορήγηση παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Μόνον στην περίπτωση αυτή θα πρέπει να εξεταστεί αν η άρνηση των ρουμανικών αρχών να χορηγήσουν στην FV παράγωγο δικαίωμα διαμονής στη Ρουμανία συνιστά εμπόδιο στην άσκηση, εκ μέρους της GH, των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας κατά την έννοια του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
1. Επί των παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν
91. Όπως προεκτέθηκε, σε καταστάσεις επιστροφής που εμπίπτουν στο άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, εφαρμόζονται κατ’ αναλογίαν οι διατάξεις της οδηγίας 2004/38 (65). Η χορήγηση παράγωγου δικαιώματος διαμονής στο κράτος μέλος καταγωγής έχει αναγνωριστεί, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, σε σχέση μόνον με υπηκόους τρίτων χωρών που είναι «μέλη της οικογένειας» του πολίτη της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, της ίδιας οδηγίας. Επομένως, υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος δεν είναι μέλος της οικογένειας πολίτη της Ένωσης δεν μπορεί να αποκτήσει παράγωγο δικαίωμα διαμονής δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ (66).
92. Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η κατάσταση συζύγων του ιδίου φύλου μπορεί να εμπίπτει στην έννοια του μέλους της οικογένειας κατά το άρθρο 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2004/38 (67). Εντούτοις, η εν λόγω νομολογία δεν μπορεί να επεκταθεί στις σχέσεις καταχωρισμένης συμβίωσης (68). Εν αντιθέσει προς την έννοια του όρου «σύζυγος» του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο αʹ, της ως άνω οδηγίας, για την οποία το Δικαστήριο έκρινε με την απόφαση Coman ότι είναι ουδέτερος όσον αφορά το φύλο και μπορεί να οριστεί διά παραπομπής στη νομοθεσία του κράτους μέλους στην οποία ο γάμος συνήφθη νομίμως (ή αναγνωρίστηκε), η έννοια του «καταχωρισμένου συντρόφου», κατά το άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας, εξαρτά ρητώς τον χαρακτηρισμό ως «μέλους της οικογένειας» από το αν η νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής αντιμετωπίζει τη σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ως ισοδύναμη προς τον γάμο. Επομένως, οι δύο διατάξεις λειτουργούν διαφορετικά: η έννοια του όρου «σύζυγος» ορίζεται διά παραπομπής στο δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο ο γάμος συνήφθη νομίμως (ή αναγνωρίστηκε), η δε προϋπόθεση να είναι η σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης ισοδύναμη προς τον γάμο επαφίεται αποκλειστικά στη νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής. Ως εκ τούτου, η συλλογιστική στην οποία βασίζεται η απόφαση Coman δεν μπορεί να τύχει κατ’ αναλογίαν εφαρμογής στην υπό κρίση υπόθεση.
93. Όταν η οδηγία 2004/38 εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν σε κατάσταση «επανόδου», ισχύει το ακόλουθο πλάσμα δικαίου: η Ρουμανία, το κράτος μέλος ιθαγένειας, καθίσταται το κράτος μέλος υποδοχής για τους σκοπούς της ελεύθερης κυκλοφορίας. Ως εκ τούτου, το ρουμανικό δίκαιο καθορίζει, δυνάμει του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν, αν η ένωση αστικού δικαίου που η GH και η FV συνήψαν στην Ιταλία μπορεί να χαρακτηριστεί ως σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης που αντιμετωπίζεται ως ισοδύναμη προς τον γάμο και, επομένως, αν η FV μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέλος της οικογένειας της GH. Δεδομένου ότι, κατά το άρθρο 259, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα, ο γάμος ορίζεται ως η ένωση ενός άνδρα και μιας γυναίκας που συνάπτεται με ελεύθερη συναίνεση και δεδομένου ότι, κατά το άρθρο 277, παράγραφος 1, του ίδιου κώδικα, ο γάμος μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου απαγορεύεται, η FV και η GH δεν μπορούν να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία. Επιπλέον, κατά το άρθρο 277, παράγραφος 3, του αστικού κώδικα, τα σύμφωνα συμβίωσης μεταξύ προσώπων διαφορετικού φύλου ή του ιδίου φύλου, τα οποία συνάπτονται ή τελούνται στην αλλοδαπή, δεν αναγνωρίζονται στη Ρουμανία. Δεδομένου ότι το ρουμανικό δίκαιο δεν αναγνωρίζει τα σύμφωνα συμβίωσης μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου ως ισοδύναμα προς τον γάμο, η FV δεν εμπίπτει στην έννοια του μέλους της οικογένειας κατά το άρθρο 2, σημείο 2, της οδηγίας 2004/38 όπως εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν στην υπό κρίση υπόθεση. Απόκειται, εντούτοις, στο αιτούν δικαστήριο να ελέγξει το ακριβές νομικό καθεστώς, στο ρουμανικό δίκαιο, ένωσης αστικού δικαίου συναφθείσας μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου στην Ιταλία και, ειδικότερα, αν μπορεί να χαρακτηριστεί ως σχέση καταχωρισμένης συμβίωσης κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.
94. Το ανωτέρω συμπέρασμα δεν περατώνει, όμως την ανάλυση. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όταν υπήκοος τρίτης χώρας δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέλος της οικογένειας κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38, το συμπέρασμα αυτό δεν αποκλείει την εξέταση του αν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να θεμελιώνεται πιο περιορισμένη υποχρέωση διευκόλυνσης της εισόδου και της διαμονής.
2. Επί των παράγωγων δικαιωμάτων διαμονής κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν
α) Επί της υποχρεώσεως διευκόλυνσης της εισόδου και της διαμονής
95. Με την απόφαση Banger, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, μολονότι μη καταχωρισμένος σύντροφος πολίτη της Ένωσης δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέλος της οικογένειας κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, της οδηγίας 2004/38, το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ίδιας οδηγίας εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν, υποχρεώνει το κράτος μέλος ιθαγένειας να διευκολύνει τη χορήγηση άδειας διαμονής στον εν λόγω σύντροφο (69). Το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήκοος τρίτης χώρας που έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, με πολίτη της Ένωσης ο οποίος άσκησε τα δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής και ο οποίος επιστρέφει στο κράτος μέλος ιθαγένειάς του, δεν μπορεί, κατά την εν λόγω επιστροφή του πολίτη της Ένωσης, να τύχει μεταχείρισης λιγότερο ευνοϊκής από τη μεταχείριση που η οδηγία 2004/38 προβλέπει για υπήκοο τρίτης χώρας που έχει τέτοια σχέση με πολίτη της Ένωσης ο οποίος ασκεί δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος ιθαγένειάς του (70). Απόφαση με την οποία απορρίπτεται αίτηση χορήγησης άδειας διαμονής τέτοιου συντρόφου πρέπει, επιπλέον, να στηρίζεται σε εκτενή εξέταση της προσωπικής κατάστασης του αιτούντος και να είναι αιτιολογημένη (71).
96. Με την απόφαση SM (Παιδί που τελεί υπό το αλγερινό σύστημα kafala) (72), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, δεδομένου ότι η τοποθέτηση παιδιού υπό το αλγερινό σύστημα kafala δεν δημιουργεί σχέση γονέα-τέκνου μεταξύ του παιδιού και του κηδεμόνα του, τέτοιο παιδί δεν μπορεί να θεωρηθεί ως «απευθείας κατιών» πολίτη της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2004/38 (73). Εντούτοις, το Δικαστήριο δέχθηκε, εν συνεχεία, ότι το παιδί αυτό εμπίπτει στην έννοια του «άλλου μέλους της οικογένειας» κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας, δυνάμει του οποίου τα κράτη μέλη υποχρεούνται, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία τους, να διευκολύνουν την είσοδο και τη διαμονή κάθε άλλου μέλους της οικογένειας, εφόσον συντηρείται από τον πολίτη της Ένωσης που έχει ίδιο δικαίωμα διαμονής ή ζει υπό τη στέγη του στη χώρα προέλευσης (74).
97. Ως εκ τούτου, στο πλαίσιο κατάστασης «επανόδου» δυνάμει του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγάς 2004/38 εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν, υπό την έννοια ότι το κράτος μέλος ιθαγένειας πρέπει να διευκολύνει την είσοδο και τη διαμονή του/της συντρόφου με τον/την οποίο/-α ο πολίτης της Ένωσης έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη (75). Συναφώς, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, έχει την έννοια ότι υποχρεώνει το κράτος μέλος του οποίου πολίτης της Ένωσης έχει την ιθαγένεια να διευκολύνει τη χορήγηση άδειας διαμονής σε μη καταχωρισμένο σύντροφο πολίτη της Ένωσης με τον οποίο αυτός έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη, όταν ο εν λόγω πολίτης της Ένωσης, αφού άσκησε το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας για να εργασθεί σε άλλο κράτος μέλος, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της οδηγίας 2004/38, επιστρέφει με τον/τη σύντροφό του στο κράτος μέλος του οποίου έχει την ιθαγένεια προκειμένου να διαμείνει σε αυτό (76).
98. Στην υπό κρίση υπόθεση, το γεγονός ότι η FV δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως μέλος της οικογένειας, κατά την έννοια του άρθρου 2, σημείο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν, δεν εμποδίζει να εξεταστεί αν το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της εν λόγω οδηγίας εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν, επιβάλλει στη Ρουμανία την υποχρέωση να διευκολύνει την είσοδο και τη διαμονή της FV ως συντρόφου με την οποία η GH έχει σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη.
99. Επιπλέον, η υποχρέωση διευκόλυνσης δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 δεν είναι μόνον διαδικαστική απόφαση, αλλά επιβάλλει επίσης στα κράτη μέλη ουσιαστική υποχρέωση να επιφυλάσσουν ευνοϊκότερη μεταχείριση στις αιτήσεις που υποβάλλονται από υπηκόους τρίτων χωρών που μνημονεύονται στην εν λόγω διάταξη σε σχέση με τη μεταχείριση που επιφυλάσσεται στις αιτήσεις εισόδου και διαμονής άλλων υπηκόων τρίτων χωρών (77). Προς εκπλήρωση της ανωτέρω ουσιαστικής υποχρέωσης, τα κράτη μέλη πρέπει να προβλέπουν τη δυνατότητα έκδοσης απόφασης, επί της αίτησης των οικείων προσώπων, η οποία να βασίζεται σε εμπεριστατωμένη εξέταση της προσωπικής κατάστασής τους, λαμβανομένων υπόψη όλων των κρίσιμων παραγόντων, και η οποία, σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης, να είναι δεόντως δικαιολογημένη (78). Συναφώς, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επικαλεστούν το γεγονός ότι η δυνατότητα απόδειξης σταθερής σχέσης δεν προβλέπεται, από το εθνικό δίκαιο, για συντρόφους του ιδίου φύλου. Κατά πάγια νομολογία, τα κράτη μέλη οφείλουν, κατά την άσκηση της αρμοδιότητάς τους σε θέματα προσωπικής κατάστασης, να τηρούν το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, την ελευθερία κάθε πολίτη της Ένωσης να κυκλοφορεί και να διαμένει στο έδαφος των κρατών μελών (79). Κατά συνέπεια, το κράτος μέλος ιθαγένειας οφείλει να λαμβάνει υπόψη την προσωπική κατάσταση που δημιουργήθηκε σε άλλο κράτος μέλος κατά την άσκηση δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας, ακόμη και όταν το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους δεν αναγνωρίζει τον επίμαχο θεσμό, για τον ειδικό και περιορισμένο σκοπό της πρακτικής αποτελεσματικότητας των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από το δίκαιο της Ένωσης (80).
100. Ως εκ τούτου, ανεξαρτήτως του περιθωρίου εκτίμησης που διαθέτουν τα κράτη μέλη, η εθνική νομοθεσία πρέπει να περιέχει κριτήρια συνεπή προς τη συνήθη σημασία του όρου «διευκολύνω» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 τα οποία δεν στερούν από τη διάταξη αυτή την πρακτική αποτελεσματικότητά της (81).
101. Επιπλέον, για τους σκοπούς της παρούσας εναλλακτικής ανάλυσης, η υποχρέωση «διευκόλυνσης» που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 εφαρμόζεται κατ’ αναλογίαν, υπό την έννοια ότι, κατά την άσκηση του περιθωρίου εκτίμησης, το κράτος μέλος ιθαγένειας εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης, κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη (82). Κατά συνέπεια, το εν λόγω κράτος μέλος οφείλει να ασκεί το περιθώριο εκτίμησης συμφώνως προς τις διατάξεις του Χάρτη. Όπως προκύπτει από τις επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη, τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 7 έχουν την ίδια έννοια και την ίδια εμβέλεια με εκείνα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 8 ΕΣΔΑ (83). Από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προκύπτει ότι η σχέση που διατηρεί ζεύγος ομοφύλων μπορεί να εμπίπτει στην έννοια της «ιδιωτικής ζωής» και της «οικογενειακής ζωής» όπως ακριβώς και η σχέση ζεύγους ετεροφύλων ευρισκομένου στην ίδια κατάσταση (84).
102. Κατά συνέπεια, η αυτόματη απόρριψη αίτησης χορήγησης άδειας διαμονής για τον λόγο και μόνο ότι ένωση αστικού δικαίου μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου δεν αναγνωρίζεται από το δίκαιο του κράτους μέλους ιθαγένειας δεν είναι συμβατή με την υποχρέωση διευκόλυνσης της εισόδου και της διαμονής κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν στην κατάσταση «επανόδου». Η εν λόγω υποχρέωση επιτάσσει τα κράτη μέλη να αξιολογούν τις αιτήσεις κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις κρίσιμες περιστάσεις της προσωπικής κατάστασης των ενδιαφερόμενων προσώπων, και να εκδίδουν δεόντως αιτιολογημένες αποφάσεις, σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης. Γενική άρνηση χορήγησης της άδειας διαμονής βασισμένη αποκλειστικά και μόνο στη μη αναγνώριση της ένωσης αστικού δικαίου στο εθνικό δίκαιο στερεί από το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της προμνησθείσας οδηγίας την πρακτική αποτελεσματικότητά του και δεν συνάδει με τη συνήθη σημασία του όρου «διευκολύνω», ερμηνευομένου υπό το πρίσμα του άρθρου 7 του Χάρτη και του άρθρου 8 ΕΣΔΑ.
103. Επιπλέον, η απαίτηση που επιβάλλεται με το άρθρο 62 της OUG 194/2002 δεν συνάδει με το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο, ανεξαρτήτως του γενετήσιου προσανατολισμού του οικείου ζεύγους.
β) Επί των τριών επιπέδων δυνητικής ασυμβατότητας της εθνικής νομοθεσίας με το δίκαιο της Ένωσης
104. Πρώτον, όσον αφορά την απαίτηση προηγούμενης διαμονής η οποία προβλέπεται στο άρθρο 62, παράγραφος 3², στοιχείο b, σημείο iii, της OUG 194/2002, η εν λόγω διάταξη εξαρτά την παράταση του δικαιώματος διαμονής υπηκόου τρίτης χώρας που είναι ο/η σύντροφος Ρουμάνου υπηκόου από την προσκόμιση εγγράφων που βεβαιώνουν ότι ο εν λόγω υπήκοος τρίτης χώρας είχε καταχωρισθεί προηγουμένως με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος ως μέλος της οικογένειας του συγκεκριμένου Ρουμάνου πολίτη.
105. Επομένως, η απαίτηση που προβλέπεται στο άρθρο 62, παράγραφος 3², στοιχείο b, σημείο iii, της OUG 194/2002, κατά την οποία ο υπήκοος τρίτης χώρας πρέπει να έχει καταχωρισθεί επισήμως με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος ως μέλος της οικογένειας του Ρουμάνου πολίτη, θέτει μια προϋπόθεση η οποία βαίνει πέραν των απαιτήσεων του γράμματος του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 και της νομολογίας. Συγκεκριμένα, η τελευταία αυτή διάταξη απαιτεί μόνον να αποδεικνύεται ότι ο πολίτης της Ένωσης και ο/η σύντροφός του, που είναι υπήκοος τρίτης χώρας, έχουν «σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη». Εντούτοις, η διάταξη δεν απαιτεί την προσκόμιση εγγράφων τα οποία αποδεικνύουν ότι ο σύντροφος είχε καταχωρισθεί προηγουμένως με δικαίωμα διαμονής σε άλλο κράτος μέλος, ως μέλος της οικογένειας πολίτη της Ένωσης. Επομένως, το άρθρο 62 της OUG 194/2002 επιβάλλει πρόσθετες απαιτήσεις οι οποίες ουδόλως προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.
106. Επιπλέον, η προμνησθείσα απαίτηση δεν συνάδει με την απόφαση Metock, με την οποία το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η απόλαυση παράγωγου δικαιώματος διαμονής δεν μπορεί να εξαρτηθεί από την προηγούμενη νόμιμη διαμονή του υπηκόου τρίτης χώρας σε άλλο κράτος μέλος (85).
107. Στην υπό κρίση υπόθεση, η FV διέμενε στην Αυστραλία κατά τον χρόνο σύναψης της ένωσης αστικού δικαίου και μετέβη στη Ρουμανία περίπου έξι μήνες μετά την επιστροφή της GH, χωρίς να έχει διαμείνει προηγουμένως σε οποιοδήποτε άλλο κράτος μέλος ως σύντροφος της GH. Επομένως, ακόμη και αν η FV και η GH αποδείκνυαν ότι έχουν «σταθερή σχέση, δεόντως αποδεδειγμένη», η εφαρμογή του άρθρου 62, παράγραφος 3², στοιχείο b, σημείο iii, της OUG 194/2002 έχει ως αποτέλεσμα να αποκλείει αυτομάτως την FV από οποιαδήποτε δυνατότητα κτήσης δικαιώματος διαμονής στη Ρουμανία για τον λόγο και μόνο ότι δεν διαθέτει οποιαδήποτε επισήμως καταχωρισμένη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος, προϋπόθεση η οποία δεν συνάδει με την απόφαση Metock και η οποία στερεί από την υποχρέωση διευκόλυνσης της εισόδου και της διαμονής την πρακτική αποτελεσματικότητά της.
108. Δεύτερον, όσο αφορά την προϋπόθεση περί τέκνων που προβλέπεται στο άρθρο 62, παράγραφος 3, στοιχείο b, σημείο i, της OUG 194/2002, η εν λόγω διάταξη εξαρτά την παράταση του δικαιώματος διαμονής υπηκόου τρίτης χώρας που είναι σύντροφος Ρουμάνου υπηκόου από την προσκόμιση πιστοποιητικού γέννησης τέκνου, απαιτώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο να έχουν οι σύντροφοι κοινό τέκνο. Εκ νέου, τέτοια προϋπόθεση ουδόλως περιέχεται στο γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38. Επιπλέον, το άρθρο 10, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 παρέχει εξαντλητικό κατάλογο των εγγράφων που οι υπήκοοι τρίτων χωρών που είναι μέλη της οικογένειας πολίτη της Ένωσης μπορούν να υποχρεωθούν να προσκομίσουν προκειμένου να τους χορηγηθεί δελτίο διαμονής και δεν προβλέπει τη δυνατότητα απαίτησης εγγράφων που βεβαιώνουν είτε προηγούμενη νόμιμη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος είτε τη γέννηση κοινού τέκνου. Επομένως, οι ανωτέρω απαιτήσεις βαίνουν πέραν των επιτρεπομένων από την οδηγία 2004/38, εφαρμοζομένη κατ’ αναλογίαν στην κατάσταση «επανόδου», και δεν είναι συμβατές με το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ όπως ερμηνεύθηκε με την απόφαση Metock.
109. Τρίτον, πέραν των δύο λόγων ασυμβατότητας που προεκτέθηκαν, οι οποίοι συντρέχουν ανεξαρτήτως του γενετήσιου προσανατολισμού του ζεύγους, η εφαρμογή του άρθρου 62 της OUG 194/2002, σε συνδυασμό με το άρθρο 277 του αστικού κώδικα, έχει ως αποτέλεσμα μια ακόμη διακριτή ασυμβατότητα, η οποία συνίσταται στην παραβίαση της αρχής της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω γενετήσιου προσανατολισμού, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη. Όπως προεκτέθηκε (86) στο πλαίσιο της παρούσας εναλλακτικής ανάλυσης, το κράτος μέλος ιθαγένειας εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 51, παράγραφος 1, του Χάρτη, για παράδειγμα ασκώντας το περιθώριο εκτίμησής του κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 εφαρμοζομένης κατ’ αναλογίαν.
110. Όπως παρατηρεί το αιτούν δικαστήριο με τη διάταξη περί παραπομπής (87), εάν η GH και η FV ήταν ετερόφυλο ζεύγος, θα μπορούσαν να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία (ή σε άλλο κράτος μέλος) και δεν θα συνέτρεχε λόγος άρνησης παροχής δικαιώματος διαμονής στην FV. Ο λόγος για τον οποίο δεν μπόρεσαν να συνάψουν γάμο και αναγκάστηκαν, επομένως, να μεταβούν στην Ιταλία για να συνάψουν ένωση αστικού δικαίου είναι ακριβώς ότι το ρουμανικό δίκαιο απαγορεύει τον γάμο μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, δυνάμει του άρθρου 277, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα, και δεν αναγνωρίζει τα σύμφωνα συμβίωσης μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου τα οποία συνάπτονται στο εξωτερικό, δυνάμει του άρθρου του 277, παράγραφος 3 (88). Το συνδυασμένο αποτέλεσμα των δύο ανωτέρω διατάξεων και του άρθρου 62 της OUG 194/2002 είναι να περιάγονται τα ζεύγη ομοφύλων σε διαρθρωτικά διαφορετική και σαφώς δυσμενέστερη θέση από τη θέση των ζευγών ετερόφυλων: μολονότι τα δεύτερα μπορούν να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία και, επομένως, πληρούν τις προϋποθέσεις για την οικογενειακή επανένωση, τα πρώτα στερούνται πλήρως της δυνατότητας αυτής και δεν διαθέτουν καμία ρεαλιστική οδό για την εξασφάλιση της αναγνώρισης της σχέσης τους ή των δικαιωμάτων οικογενειακής επανένωσης δυνάμει του ρουμανικού δικαίου.
111. Το άρθρο 277, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα δεν εξαλείφει το εισάγον δυσμενή διάκριση αποτέλεσμα, ειδικότερα στο πλαίσιο της κατάστασης «επανόδου» που αφορά Ρουμάνους υπηκόους. Μολονότι διαφυλάσσει τη δυνατότητα εφαρμογής των δικαιωμάτων ελεύθερης κυκλοφορίας για τους πολίτες της Ένωσης και του ΕΟΧ, η διάταξη δεν δημιουργεί αφ’ εαυτής οποιονδήποτε μηχανισμό για την αναγνώριση σχέσεων προσώπων του ιδίου φύλου που συνάπτονται από Ρουμάνους υπηκόους που έχουν ασκήσει το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας. Η ανωτέρω ερμηνεία επιρρωννύεται από την απόφαση Coman (89), με την οποία το Δικαστήριο, ερμηνεύοντας το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, δεν θεώρησε ότι το άρθρο 277, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα επιλύει το ζήτημα ή αίρει το εμπόδιο που προσδιορίστηκε. Αντιθέτως, υπό το πρίσμα της εν λόγω απόφασης, η Ρουμανία υποχρεώθηκε να αναγνωρίσει τον γάμο για τον συγκεκριμένο σκοπό της παροχής παράγωγου δικαιώματος διαμονής, ακριβώς διότι το άρθρο 277, παράγραφος 4, του αστικού κώδικα διαφυλάσσει τη δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, κατά το αρχικό αναγνωριστικό αίτημα. Ως εκ τούτου, το διαρθρωτικό μειονέκτημα που υφίστανται τα ζεύγη ομοφύλων δυνάμει του ρουμανικού εθνικού δικαίου παραμένει και, επ’ αυτού ακριβώς, η θετική υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 7 του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 8 ΕΣΔΑ, παραμένει κρίσιμη στην περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι το δίκαιο της Ένωσης έχει εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση.
112. Το προμνησθέν διαρθρωτικό μειονέκτημα, λόγω του οποίου τα ζεύγη ομοφύλων περιάγονται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση από τη θέση των ζευγών ετεροφύλων και δεν διαθέτουν οποιαδήποτε ρεαλιστική οδό για την εξασφάλιση της αναγνώρισης της σχέσης τους ή δικαιωμάτων οικογενειακής επανένωσης δυνάμει του εθνικού ρουμανικού δικαίου, δεν συνάδει με την αρχή της απαγόρευσης των διακρίσεων λόγω γενετήσιου προσανατολισμού που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 7 του Χάρτη και του άρθρου 8 ΕΣΔΑ. Όπως το Δικαστήριο έκρινε με την απόφαση Coman (90) και επαναβεβαίωσε με την απόφαση Wojewoda Mazowiecki (91), η σχέση που διατηρεί ζεύγος ομοφύλων εμπίπτει στην έννοια της ιδιωτικής και της οικογενειακής ζωής όπως ακριβώς και η σχέση ζεύγους ετεροφύλων ευρισκομένου στην ίδια κατάσταση. Επιπλέον, όπως επιβεβαίωσε το Δικαστήριο με την απόφαση Wojewoda Mazowiecki (92), στηριζόμενο στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις υποθέσεις Fedotova και λοιποί κατά Ρωσίας (93), Przybyszewska και λοιποί κατά Πολωνίας (94) και Formela και λοιποί κατά Πολωνίας (95), το άρθρο 8 ΕΣΔΑ επιβάλλει πλέον στα κράτη μέλη θετική υποχρέωση να θεσπίσουν νομικό πλαίσιο που να καθιστά δυνατή τη νομική αναγνώριση και την προστασία ζευγών του ιδίου φύλου.
113. Συναφώς, πρέπει να γίνει διαφοροποίηση μεταξύ, αφενός, της επιλογής κράτους μέλους να μη θεσπίσει τον γάμο προσώπων του ιδίου φύλου ή ενώσεις αστικού δικαίου στην εγχώρια έννομη τάση, η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητά του και μπορεί να προστατεύεται από το άρθρο 4, παράγραφος 2, ΣΕΕ ως έκφραση της εθνικής συνταγματικής ταυτότητάς του, και, αφετέρου, της άρνησης κάθε μορφής νομικής αναγνώρισης ή προστασίας των ζευγών ομοφύλων. Η πρώτη εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, ενώ η δεύτερη δεν εμπίπτει, δεδομένου ότι συνιστά παράβαση της θετικής υποχρέωσης που επιβάλλεται από το άρθρο 7 του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου 8 ΕΣΔΑ, όπως επιβεβαίωσε το Δικαστήριο με την απόφαση Wojewoda Mazowiecki (96).
114. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι το δίκαιο της ΕΕ εφαρμόζεται στην αίτηση χορήγησης παράγωγου δικαιώματος διαμονής στην υπό κρίση υπόθεση, τα επίμαχα εθνικά μέτρα δεν συνάδουν με το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και το άρθρο 21, παράγραφος 1, του Χάρτη, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα του άρθρου του 7. Ειδικότερα, η απαίτηση περί προηγούμενης διαμονής και η προϋπόθεση περί παιδιών που προβλέπονται στο άρθρο 62 της OUG 194/2002 βαίνουν πέραν των απαιτήσεων των ανωτέρω διατάξεων. Επιπλέον, το εν λόγω άρθρο 62, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 277 του αστικού κώδικα, δημιουργεί διαρθρωτικό μειονέκτημα το οποίο αφορά ειδικώς τα ζεύγη ομοφύλων, τα οποία δεν διαθέτουν καμία ρεαλιστική οδό για την εξασφάλιση νομικής αναγνώρισης της σχέσης τους ή δικαιωμάτων οικογενειακής επανένωσης δυνάμει του εθνικού ρουμανικού δικαίου, εν αντιθέσει προς τα ζεύγη ετεροφύλων που διατηρούν τη δυνατότητα να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία (ή σε άλλο κράτος μέλος). Απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει τα ανωτέρω ζητήματα υπό το πρίσμα των παρατηρήσεων που προεκτέθηκαν.
115. Επισημαίνεται περαιτέρω ότι η Ρουμανική Κυβέρνηση δεν προέβαλε, ενώπιον του Δικαστηρίου, οποιονδήποτε λόγο προς δικαιολόγηση του εικαζόμενου εμποδίου στην άσκηση, από την GH, των δικαιωμάτων της ελεύθερης κυκλοφορίας, σε περίπτωση που διαπιστωθεί το υποστατό τέτοιου εμποδίου.
116. Πάντως, η παρούσα εναλλακτική ανάλυση δεν αναιρεί το βασικό συμπέρασμα, κατά το οποίο η υπό κρίση υπόθεση δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 20 ή του άρθρου 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.
117. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα την ακόλουθη απάντηση:
το άρθρο 20 και το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, εφαρμοζομένης της οδηγίας 2004/38 κατ’ αναλογίαν, έχουν την έννοια ότι δεν εμποδίζουν τις αρχές του κράτους μέλους του οποίου την ιθαγένεια έχει πολίτης της Ένωσης να αρνηθούν να χορηγήσουν δικαίωμα διαμονής στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους σε υπήκοο τρίτης χώρας με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης συνήψε ένωση αστικού δικαίου δυνάμει του δικαίου άλλου κράτους μέλους, για τον λόγο ότι το δίκαιο του κράτους μέλους ιθαγένειας δεν αναγνωρίζει τις ενώσεις αστικού δικαίου μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, όταν ο πολίτης της Ένωσης δεν διέμεινε πραγματικά στο κράτος μέλος στο οποίο συνήφθη η ένωση αστικού δικαίου ούτε κατέδειξε οποιαδήποτε πρόθεση εγκατάστασης εκεί, κατά τρόπο πρόσφορο για τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών στο εν λόγω κράτος μέλος, και όταν δεν υφίσταται μεταξύ του πολίτη της Ένωσης και του υπηκόου τρίτης χώρας σχέση εξάρτησης τέτοιου είδους ώστε η μη αναγνώριση δικαιώματος διαμονής να αναγκάσει, στην πράξη, τον πολίτη της Ένωσης να εγκαταλείψει το έδαφος ολόκληρης της Ένωσης ή το κράτος μέλος ιθαγένειας.
IV. Πρόταση
118. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Curtea de Apel Oradea (εφετείο Oradea, Ρουμανία) ως εξής:
Το άρθρο 20 και το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, με κατ’ αναλογίαν εφαρμογή της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ,
έχουν την έννοια ότι δεν εμποδίζουν τις αρχές του κράτους μέλους του οποίου την ιθαγένεια έχει πολίτης της Ένωσης να αρνηθούν να χορηγήσουν δικαίωμα διαμονής στο έδαφος του συγκεκριμένου κράτους μέλους σε υπήκοο τρίτης χώρας με τον/την οποίο/α ο πολίτης της Ένωσης συνήψε ένωση αστικού δικαίου δυνάμει του δικαίου άλλου κράτους μέλους, για τον λόγο ότι το δίκαιο του κράτους μέλους ιθαγένειας δεν αναγνωρίζει τις ενώσεις αστικού δικαίου μεταξύ προσώπων του ιδίου φύλου, όταν ο πολίτης της Ένωσης δεν διέμεινε πραγματικά στο κράτος μέλος στο οποίο συνήφθη η ένωση αστικού δικαίου ούτε κατέδειξε οποιαδήποτε πρόθεση εγκατάστασης εκεί, κατά τρόπο πρόσφορο για τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών στο εν λόγω κράτος μέλος, και όταν δεν υφίσταται μεταξύ του πολίτη της Ένωσης και του υπηκόου τρίτης χώρας σχέση εξάρτησης τέτοιου είδους ώστε η μη αναγνώριση δικαιώματος διαμονής να αναγκάσει, στην πράξη, τον πολίτη της Ένωσης να εγκαταλείψει το έδαφος ολόκληρης της Ένωσης ή το κράτος μέλος ιθαγένειας.
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ (ΕΕ 2004, L 158, σ. 77).
3 Κείμενο το οποίο υπέβαλε η Ρουμανική Κυβέρνηση.
4 Ο ρουμανικός αστικός κώδικας χρησιμοποιεί τον όρο «σύμφωνο συμβίωσης», ενώ η GH και η FV συνήψαν στην Ιταλία «ένωση αστικού δικαίου», δυνάμει του ιταλικού δικαίου. Επομένως, στις παρούσες προτάσεις, ο όρος «ένωση αστικού δικαίου» παραπέμπει στην έννομη σχέση που συνήψαν η GH και η FV στην Ιταλία, ενώ ο όρος «σύμφωνο συμβίωσης» χρησιμοποιείται σε σχέση με την έννοια που περιέχεται στη ρουμανική νομοθεσία ή στη νομολογία του Δικαστηρίου.
5 Στη διάταξη περί παραπομπής μνημονεύονται το άρθρο 83, παράγραφος 1, της OUG 194/2002, καθώς και το άρθρο της 88, παράγραφοι 1 και 3, στοιχείο b.
6 Απόφαση της 5ης Ιουνίου 2018, Coman κ.λπ. (C‑673/16, στο εξής: απόφαση Coman, EU:C:2018:385).
7 Παρόμοιο προδικαστικό ερώτημα έχει υποβληθεί στην εκκρεμή υπόθεση C‑237/26, PMLP, με το οποίο το αιτούν δικαστήριο ζήτησε από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν ένα κράτος μέλος δύναται να αρνηθεί –με την αιτιολογία ότι το εθνικό δίκαιο δεν επιτρέπει τον γάμο μεταξύ προσώπων του ίδιου φύλου– να αναγνωρίσει τον γάμο που συνήψαν δύο υπήκοοι του συγκεκριμένου κράτους μέλους του ιδίου φύλου σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο τα πρόσωπα που συνήψαν γάμο δεν διέμειναν ούτε πριν από τη σύναψη του γάμου ούτε μετά τη σύναψη του γάμου, με το οποίο όμως ένα από τα πρόσωπα που συνήψαν γάμο έχει στενό δεσμό και όπου τα εν λόγω πρόσωπα μετέβησαν για τη σύναψη του γάμου. Εν αντιθέσει προς την υπό κρίση υπόθεση που αφορά παράγωγα δικαιώματα διαμονής, η προμνησθείσα εκκρεμής υπόθεση αφορά την αναγνώριση προσωπικής κατάστασης.
8 Ο αγγλικός όρος «U-turn» ανάγεται στο πλαίσιο των θεμελιωδών ελευθεριών της Ένωσης (όπως είναι η ελευθερία εγκατάστασης) και χρησιμοποιείται σε σχέση με τη διαρθρωτική συμπεριφορά υπηκόου κράτους μέλος ο οποίος επικαλείται θεμελιώδη ελευθερία με σκοπό να δημιουργήσει ένα διασυνοριακό στοιχείο, συχνά ακριβώς προκειμένου να «επανέλθει» και να επικαλεστεί το δίκαιο της Ένωσης έναντι των εθνικών κανόνων του δικαίου του κράτους μέλους ιθαγένειάς του. Βλ. Wouters, J., διδακτορική διατριβή, K.U. Leuven, 1996, η οποία πραγματεύεται τα «U-bochtconstructies en misbruik van communautaire rechten» (μορφώματα επανόδου και [την] κατάχρηση κοινοτικών δικαιωμάτων) στο πλαίσιο της σύστασης εταιριών· Looijestijn-Clearie, A., «Centros Ltd – A Complete U-Turn in the Right of Establishment for Companies», International & Comparative Law Quarterly, τόμος 49, 2000, σ. 621 έως 642. Ο ίδιος χαρακτηρισμός («U-turn») χρησιμοποιήθηκε μόνον αργότερα στη νομολογία σχετικά με την ιθαγένεια σε σχέση με την παρόμοια συμπεριφορά πολίτη της Ένωσης ο οποίος ασκεί την ελευθερία κυκλοφορίας στο εξωτερικό και, εν συνεχεία, επιστρέφει στη χώρα του επιδιώκοντας συγχρόνως να διατηρήσει δικαιώματα (όπως είναι η οικογενειακή επανένωση) τα οποία απέκτησε κατά την παραμονή του στο εξωτερικό.
9 Πρβλ. απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 2017, Lounes (C‑165/16, στο εξής: απόφαση Lounes, EU:C:2017:862, σκέψη 45).
10 Αποφάσεις Coman (σκέψη 18) και της 12ης Μαρτίου 2014, O. και B. (C‑456/12, στο εξής: απόφαση O. και B., EU:C:2014:135, σκέψη 35).
11 Βλ. αποφάσεις Lounes (σκέψη 31) και της 18ης Δεκεμβρίου 2014, McCarthy κ.λπ. (C‑202/13, EU:C:2014:2450, σκέψεις 31 και 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
12 Πρβλ. αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 2012, Iida (C‑40/11, EU:C:2012:691, σκέψεις 67 και 68), και της 8ης Μαΐου 2013, Ymeraga κ.λπ. (C‑87/12, EU:C:2013:291, σκέψη 35).
13 Απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2011, Dereci κ.λπ. (C‑256/11, στο εξής: απόφαση Dereci, EU:C:2011:734, σκέψη 55).
14 Πρβλ. αποφάσεις Lounes (σκέψη 36), O. και B. (σκέψη 41) και της 5ης Μαΐου 2011, McCarthy (C‑434/09, στο εξής: απόφαση McCarthy, EU:C:2011:277, σκέψη 33).
15 Πρβλ. αποφάσεις Lounes (σκέψη 37), O. και B. (σκέψεις 42 και 43) και McCarthy (σκέψεις 29, 34 και 42).
16 Τούτου λεχθέντος, άλλες διατάξεις της οδηγίας 2004/38, όπως το άρθρο 4 αυτής, το οποίο διέπει το δικαίωμα εξόδου, μπορούν εντούτοις να εφαρμόζονται σε πολίτες της Ένωσης που διαμένουν στο κράτος μέλος της ιθαγένειάς τους καθώς και στα μέλη της οικογένειας ή στον/στη σύντροφό τους.
17 Πρβλ. αποφάσεις της 2ας Οκτωβρίου 2025, NiZzA (C‑573/24, EU:C:2025:747, σκέψη 42), και της 13ης Σεπτεμβρίου 2016, CS (C‑304/14, EU:C:2016:674, σκέψη 22 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
18 Πρβλ. αποφάσεις Coman (σκέψη 23), Lounes (σκέψη 46), O. και B. (σκέψη 44) και της 10ης Μαΐου 2017, Chavez-Vilchez κ.λπ. (C‑133/15, EU:C:2017:354, σκέψη 54).
19 Απόφαση O. και B. (σκέψη 49).
20 Όπ.π. (σκέψη 50).
21 Όπ.π.
22 Απόφαση της 7ης Ιουλίου 1992 (C‑370/90, EU:C:1992:296).
23 Όπ.π. (σκέψη 19).
24 Βλ. απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2007, Eind (C‑291/05, EU:C:2007:771).
25 Όπ.π. (σκέψη 35). Στη σκέψη 36 της απόφασης εκείνης, το Δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι «[τ]ο αποτρεπτικό αυτό αποτέλεσμα παράγεται επίσης, για τον ίδιο υπήκοο, από την προοπτική και μόνον ότι αυτός δεν θα είναι σε θέση να συνεχίσει, μετά την επιστροφή του στο κράτος μέλος καταγωγής, την κοινή ζωή με τους πλησιέστερους συγγενείς του, την οποία ενδεχομένως είχε αρχίσει λόγω γάμου ή οικογενειακής επανενώσεως, στο κράτος μέλος υποδοχής».
26 Απόφαση της 7ης Ιουλίου 1992 (C‑370/90, EU:C:1992:296). Βλ. αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 2012, Iida (C‑40/11, EU:C:2012:691, σκέψη 70), και της 11ης Δεκεμβρίου 2007, Eind (C‑291/05, EU:C:2007:771, σκέψεις 32, 35 και 36).
27 Πρβλ. αποφάσεις Coman (σκέψη 24), και O. και B. (σκέψεις 51 έως 54).
28 Σκέψη 52.
29 Σκέψη 59.
30 Σκέψη 53.
31 Σκέψη 55.
32 Η σκέψη 54 της απόφασης O. και B. θέτει προϋποθέσεις και έχει κανονιστικό χαρακτήρα: «[σ]ε περίπτωση, όμως, κατά την οποία, στο πλαίσιο πραγματικής παραμονής πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής […], συνάφθηκαν ή συσφίχθηκαν οικογενειακοί δεσμοί εντός αυτού του κράτους μέλους, η πρακτική αποτελεσματικότητα των δικαιωμάτων που αντλεί ο οικείος πολίτης της Ένωσης από το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, επιτάσσει […]».
33 Απόφαση O. και B. (σκέψη 57).
34 Σκέψη 54. Ορισμένοι μελετητές υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι το αποφασιστικής σημασίας κριτήριο για την κτήση δικαιώματος διαμονής κατά την επιστροφή στο κράτος μέλος καταγωγής του πολίτη της Ένωσης δεν είναι η διάρκεια της διαμονής, αλλά το αν η διαμονή στο κράτος μέλος υποδοχής είναι «πρόσφορη για τη σύναψη ή τη σύσφιξη οικογενειακών δεσμών εντός αυτού του κράτους μέλους», οπότε διαμονή για διάστημα άνω των τριών μηνών στο κράτος μέλος υποδοχής, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 7 της οδηγίας 2004/38, θα μπορούσε να γεννά τεκμήριο περί σύναψης ή σύσφιξης οικογενειακών δεσμών, αντί να αποτελεί προϋπόθεση για τη σύναψη ή τη σύσφιξη τέτοιων δεσμών (Kroeze, H., «Chapter 10 Distinguishing between Use and Abuse of EU Free Movement Law: Evaluating Use of the “Europe-route” for Family Reunification to Overcome Reverse Discrimination», σε Cambien, N., Kochenov, D. και Muir, E. (επιμ.), European Citizenship under Stress: Social Justice, Brexit and Other Challenges, Brill Nijhoff, Leiden, 2020, σ. 222 έως 270, διαθέσιμο στη διεύθυνση https://doi.org/10.1163/9789004433076_011).
35 Απόφαση της 27ης Ιουνίου 2018 (C‑230/17, στο εξής: απόφαση Altiner και Ravn, EU:C:2018:497).
36 Όπ.π. (σκέψεις 30 έως 33).
37 Σκέψη 59.
38 Επισημαίνεται, επομένως, ότι η φράση που χρησιμοποιείται στο κείμενο της ως άνω απόφασης στη γαλλική γλώσσα («développer ou consolider») επιρρωννύει την ερμηνεία της φράσης «συνάφθηκαν ή συσφίχθηκαν» υπό την έννοια ότι απαιτεί την ύπαρξη διαδικασίας σταδιακής εξέλιξης των οικογενειακών δεσμών κατά τη διάρκεια πραγματικής παραμονής, αντί της στιγμιαίας δημιουργίας νομικού δεσμού, και ότι η εν λόγω ερμηνεία συνάδει με τη συνολική λογική του πλαισίου που καθορίστηκε με την απόφαση O. και B., η οποία αποσκοπεί στην προστασία των οικογενειακών δεσμών που πραγματικά δημιουργήθηκαν σε άλλο κράτος μέλος και όχι των οικογενειακών δεσμών που απλώς και μόνον επισημοποιήθηκαν εκεί.
39 Σκέψη 31.
40 Αποφάσεις της 8ης Νοεμβρίου 2012, Iida (C‑40/11, EU:C:2012:691, σκέψη 70), της 11ης Δεκεμβρίου 2007, Eind (C‑291/05, EU:C:2007:771, σκέψεις 35 και 36), και O. και B. (σκέψη 54).
41 Στη σκέψη 56 της εν λόγω απόφασης μνημονεύεται ο πολίτης της Ένωσης ο οποίος «διήγε οικογενειακό βίο» με τον υπήκοο τρίτης χώρας στο κράτος μέλος υποδοχής, η δε απάντηση (σε τρία προδικαστικά ερωτήματα) που δίνεται στη σκέψη 61 της ίδιας απόφασης μνημονεύει πολίτη της Ένωσης ο οποίος «σύναψε ή συνέσφιξε οικογενειακούς δεσμούς» κατά τη διάρκεια πραγματικής διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής.
42 Συναφώς, παραπέμπω στην εξέταση της ratio της αποτροπής στα σημεία 40 έως 44 των παρουσών προτάσεων.
43 Το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ ορίζει ότι τα μέτρα με διασυνοριακές επιπτώσεις τα οποία αφορούν το οικογενειακό δίκαιο θεσπίζονται από το Συμβούλιο που αποφασίζει ομόφωνα μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, διαδικαστική απαίτηση η οποία αντικατοπτρίζει τον ευαίσθητο χαρακτήρα του οικογενειακού δικαίου και την υπεροχή της εθνικής αρμοδιότητας στον συγκεκριμένο τομέα. Η ανωτέρω διάταξη περιέχει επίσης μεταβατική ρήτρα, η οποία παρέχει στο Συμβούλιο τη δυνατότητα, αποφασίζοντας ομόφωνα και εφόσον εθνικό κοινοβούλιο δεν κοινοποιήσει την αντίθεσή του, να καθορίσει ότι ορισμένες πτυχές του οικογενειακού δικαίου με διασυνοριακές επιπτώσεις μπορούν, αντιθέτως, να αποτελέσουν αντικείμενο πράξεων που θεσπίζονται σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία. Δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η εν λόγω αρμοδιότητα αφορά επιπλέον τη δικαστική συνεργασία στις αστικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις· δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, καλύπτει, ειδικότερα, την αμοιβαία αναγνώριση και εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων, τη συμβατότητα των κανόνων όσον αφορά την άρση των συγκρούσεων ως προς το εφαρμοστέο δίκαιο και τη δικαιοδοσία και την άρση των εμποδίων στην ομαλή διεξαγωγή αστικών δικών. Επομένως, η διάρθρωση των Συνθηκών αντικατοπτρίζει την εκούσια επιλογή να αφεθεί ο καθορισμός των οικογενειακών σχέσεων κυρίως στα κράτη μέλη, με την επιφύλαξη μόνον των ορίων που η νομοθεσία της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία θέτει στην άσκηση της εν λόγω αρμοδιότητας όταν πολίτης της Ένωσης έχει ασκήσει πραγματικά δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας κατά τρόπο που δημιουργεί πραγματική και στενή σχέση με άλλο κράτος μέλος.
44 Το άρθρο 79, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ εξουσιοδοτεί την Ένωση να λαμβάνει μέτρα σχετικά με τις προϋποθέσεις εισόδου και διαμονής υπηκόων τρίτων χωρών, μεταξύ άλλων για τον σκοπό της επανένωσης οικογενειών.
45 Απόφαση της 25ης Ιουλίου 2008, Metock κ.λπ. (C‑127/08, στο εξής: απόφαση Metock, EU:C:2008:449, σκέψη 61).
46 Απόφαση Metock (σκέψεις 63 και 65) (η υπογράμμιση δική μου).
47 Απόφαση Metock (σκέψεις 73, 77 και 78). Επισημαίνεται ότι η μνεία, στη σκέψη 78 της εν λόγω απόφασης, στο «πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου» θα πρέπει να νοείται ως παραπομπή στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004/38, καθότι η απόφαση αφορά την ερμηνεία της συγκεκριμένης οδηγίας.
48 Βλ. απόφαση O. και B. (σκέψεις 56 και 57).
49 Ο R. A. Coman και ο R. C. Hamilton είχαν διαμείνει νομίμως μαζί στο Βέλγιο για διάστημα άνω των τριών μηνών και συμβιώσει ως οικογένεια πριν από την επιστροφή στη Ρουμανία.
50 Απόφαση της 8ης Μαρτίου 2011, Ruiz Zambrano (C‑34/09, στο εξής: απόφαση Ruiz Zambrano, EU:C:2011:124, σκέψη 41 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
51 Βλ. αποφάσεις McCarthy (σκέψη 47) και Ruiz Zambrano (σκέψη 42).
52 Βλ. απόφαση McCarthy (σκέψη 48).
53 Βλ. απόφαση Ruiz Zambrano (σκέψεις 42 και 44).
54 Απόφαση Dereci (σκέψη 67).
55 Όπ.π. (σκέψη 68).
56 Απόφαση της 8ης Μαΐου 2018 (C‑82/16, EU:C:2018:308, σκέψη 65).
57 Απόφαση της 4ης Ιουνίου 2026, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (C‑147/24, στο εξής: απόφαση Safi, EU:C:2026:442, σκέψεις 51, 53 και 57 έως 63).
58 Βλ. απόφαση της 10ης Μαΐου 2017 (C‑133/15, EU:C:2017:354, σκέψεις 68 και 69).
59 Από τη διάταξη περί παραπομπής προκύπτει ότι η GH διαμένει στη Ρουμανία, όπου φροντίζει τη μητέρα της που πάσχει από σοβαρή αναπηρία. Μπορεί, επομένως, να υποστηριχθεί ότι η GH βρίσκεται αντιμέτωπη, αφενός, με την υποχρέωση να φροντίζει τη μητέρα της στη Ρουμανία και, αφετέρου, με την επιθυμία της να ζήσει με την FV και ότι η άρνηση παροχής δικαιώματος διαμονής στην FV θα περιαγάγει την GH σε ανεπίλυτη προσωπική κατάσταση. Μολονότι καταδεικνύει τη δυσχερή προσωπική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η GH, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύει τη σχέση εξάρτησης στην προστασία της οποίας αποσκοπεί το άρθρο 20 ΣΛΕΕ, κατά τη νομολογία.
60 Βλ. σημείο 11 της διατάξεως περί παραπομπής. Το άρθρο 6, παράγραφος 1, ΣΕΕ και το άρθρο 51, παράγραφος 2, του Χάρτη διευκρινίζουν περαιτέρω ότι οι διατάξεις του Χάρτη δεν συνεπάγονται επέκταση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, όπως αυτές ορίζονται στις Συνθήκες.
61 Βλ. απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 17).
62 Αποφάσεις Metock (σκέψη 77) και της 1ης Απριλίου 2008, Gouvernement de la Communauté française και Gouvernement wallon (C‑212/06, EU:C:2008:178, σκέψη 33).
63 Πρβλ. απόφαση Metock (σκέψη 77).
64 Απόφαση Dereci (σκέψη 72).
65 Βλ. σημείο 41 των παρουσών προτάσεων.
66 Απόφαση της 12ης Ιουλίου 2018, Banger (C‑89/17, στο εξής: απόφαση Banger, EU:C:2018:570, σκέψη 34).
67 Απόφαση Coman (σκέψεις 33 έως 35).
68 Απόφαση Coman (σκέψη 36).
69 Βλ. σκέψεις 30 έως 33.
70 Σκέψη 32.
71 Σκέψη 41.
72 Απόφαση της 26ης Μαρτίου 2019 (C‑129/18, EU:C:2019:248).
73 Όπ.π. (σκέψη 56).
74 Βλ. σκέψεις 57 και 58.
75 Πρβλ. απόφαση Banger (σκέψη 33).
76 Όπ.π. (σκέψη 35).
77 Απόφαση της 26ης Μαρτίου 2019, SM (Παιδί που τελεί υπό το αλγερινό σύστημα kafala) (C‑129/18, EU:C:2019:248, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
78 Όπ.π. (σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
79 Αποφάσεις Coman (σκέψη 38) και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 32).
80 Αποφάσεις Coman (σκέψη 45) και της 8ης Ιουνίου 2017, Freitag (C‑541/15, EU:C:2017:432, σκέψη 46).
81 Πρβλ. αποφάσεις της 26ης Μαρτίου 2019, SM (Παιδί που τελεί υπό το αλγερινό σύστημα kafala) (C‑129/18, EU:C:2019:248, σκέψη 63), και Banger (σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
82 Βλ. απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 2013, Åkerberg Fransson (C‑617/10, EU:C:2013:105, σκέψη 17).
83 Βλ. Επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΕΕ 2007, C 303, σ. 17).
84 Αποφάσεις μνημονευόμενες στη σκέψη 50 της απόφασης Coman. Βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της 7ης Νοεμβρίου 2013, Βαλλιανάτος και λοιποί κατά Ελλάδας, (CE:ECHR:2013:1107JUD002938109, § 73), και της 14ης Δεκεμβρίου 2017, Orlandi και λοιποί κατά Ιταλίας (CE:ECHR:2017:1214JUD002643112, § 143).
85 Σκέψη 58.
86 Βλ. σημείο 101 των παρουσών προτάσεων.
87 Σκέψη 29.
88 Το άρθρο 277, παράγραφος 3, του αστικού κώδικα ορίζει ότι δεν αναγνωρίζονται τα σύμφωνα συμβίωσης που συνάπτονται στο εξωτερικό μεταξύ προσώπων του ίδιου ή διαφορετικού φύλου και είναι, επομένως, φαινομενικά, ουδέτερο. Εντούτοις, η πρακτική αποτελεσματικότητά του δεν είναι ουδέτερη. Η μη αναγνώριση αλλοδαπού συμφώνου συμβίωσης δεν αφήνει τα ζεύγη ετεροφύλων σε νομικό κενό, δεδομένου ότι έχουν τη δυνατότητα να συνάψουν γάμο στη Ρουμανία, τον οποίο το ρουμανικό δίκαιο αναγνωρίζει πλήρως. Αντιθέτως, όσον αφορά τα ζεύγη ομοφύλων, το άρθρο 277, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα απαγορεύει πλήρως τον γάμο, το δε άρθρο 277, παράγραφος 3, του ίδιου κώδικα αποκλείει την αναγνώριση αλλοδαπών συμφώνων συμβίωσης, με αποτέλεσμα τα εν λόγω ζεύγη να μη διαθέτουν στη Ρουμανία καμία νομική οδό για την εξασφάλιση οποιασδήποτε μορφής αναγνώρισης της σχέσης τους.
89 Βλ. σκέψεις 39, 40 και 51.
90 Σκέψη 50.
91 Απόφαση της 25ης Νοεμβρίου 2025, Wojewoda Mazowiecki (C‑713/23, στο εξής: απόφαση Wojewoda Mazowiecki, EU:C:2025:917, σκέψη 65).
92 Σκέψη 66.
93 Απόφαση του ΕΔΔΑ της 13ης Ιουλίου 2021 (CE:ECHR:2021:0713JUD004079210, § 152).
94 Απόφαση του ΕΔΔΑ της 12ης Δεκεμβρίου 2023 (CE:ECHR:2023:1212JUD001145417, § 104).
95 Απόφαση του ΕΔΔΑ της 19ης Σεπτεμβρίου 2024 (CE:ECHR:2024:0919JUD005882812, § 29).
96 Σκέψη 66.