Προσωρινό κείμενο
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ
LAILA MEDINA
της 4ης Ιουνίου 2026 (1)
Υπόθεση C‑229/25
GQ,
IF
κατά
MVCI Management, S.L.,
MVCI Holidays, S.L.,
MVCI Playa Andaluza Holidays, S.L.,
[αίτηση του Juzgado de Primera Instancia No 2 de Marbella
(πρωτοδικείου υπ’ αριθ. 2 της Marbella, Ισπανία)
για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]
« Προδικαστική παραπομπή – Απόκτηση δικαιώματος χρήσεως ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης – Οδηγία 94/47/ΕΚ – Συμβάσεις χρήσεως χρονομεριδίων επί ακινήτων – Οδηγία 2008/122/ΕΚ – Αγωγή ακυρώσεως συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης ή παρεμφερών συμβάσεων – Αξίωση επιστροφής ποσών καταβληθέντων δυνάμει συμβάσεως που κηρύχθηκε άκυρη – Αξίωση για την επιστροφή του μέρους του συμβατικού τιμήματος το οποίο καταβλήθηκε ως ποινική ρήτρα λόγω παράβασης της απαγόρευσης προκαταβολών – Αρχή της αποτελεσματικότητας – Προθεσμία παραγραφής – Σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής »
I. Εισαγωγή
1. Η οδηγία 2008/122/ΕΚ (2) ορίζει ως σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης τη «σύμβαση διάρκειας μεγαλύτερης του έτους με την οποία ο καταναλωτής αποκτά, έναντι τιμήματος, δικαίωμα χρήσης ενός ή περισσοτέρων καταλυμάτων προς διανυκτέρευση για περισσότερες από μία περιόδους χρήσης». Οι συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης αφορούν κατά κύριο λόγο καταλύματα διακοπών (3). Διέπονταν αρχικά από την οδηγία 94/47/ΕΚ (4), η οποία καταργήθηκε από την οδηγία 2008/122 (στο εξής, από κοινού: οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση). Η τελευταία οδηγία επέκτεινε την προστασία των καταναλωτών σε προϊόντα διακοπών παρόμοια προς τις συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης.
2. Σκοπός των οδηγιών για την χρονομεριστική μίσθωση είναι η ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών στο πεδίο των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερών συμβάσεων), οι οποίες χαρακτηρίζονται, κατά την έκθεση αξιολόγησης της οδηγίας 2008/122 της Επιτροπής, από μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις ή σημαντικούς χρηματοοικονομικούς κινδύνους για τους καταναλωτές (5). Τούτο διασφαλίζεται από τους κανόνες περί προσυμβατικής και συμβατικής ενημέρωσης, το δικαίωμα υπαναχώρησης και την απαγόρευση πληρωμής προκαταβολών.
3. Η υπό κρίση υπόθεση αφορά τους πιθανούς περιορισμούς που συνεπάγεται η αρχή της αποτελεσματικότητας για τους εθνικούς κανόνες περί των προθεσμιών παραγραφής που έχουν εφαρμογή στα ένδικα βοηθήματα τα οποία προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία για παραβάσεις των διατάξεων των οδηγιών για την χρονομεριστική μίσθωση σχετικά με την ενημέρωση και την απαγόρευση προκαταβολής. Παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να εξετάσει το πρώτον τους κανόνες της Ένωσης περί προστασίας των καταναλωτών στο πεδίο των χρονομεριστικών μισθώσεων από τη σκοπιά της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, όπως αυτή περιορίζεται από την αρχή της αποτελεσματικότητας.
II. Νομικό πλαίσιο
Α. Το δίκαιο της Ένωσης
1. Οδηγία 94/47
4. Το άρθρο 3 της οδηγίας 94/47 ορίζει τα εξής:
«1. Τα κράτη μέλη προβλέπουν στη νομοθεσία τους μέτρα προκειμένου να υποχρεωθεί ο πωλητής να παραδίδει σε κάθε πρόσωπο που ζητεί πληροφορίες για το ακίνητο ή τα ακίνητα, ένα έγγραφο, το οποίο, εκτός της γενικής περιγραφής του οικείου ακινήτου ή των ακινήτων, να παρέχει τουλάχιστον σύντομες και ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τα στοιχεία που αναφέρουν τα στοιχεία αʹ έως ζʹ, θʹ και ιβʹ του παραρτήματος καθώς και ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να ληφθούν συμπληρωματικές πληροφορίες.
2. Τα κράτη μέλη προβλέπουν στη νομοθεσία τους ότι όλες οι πληροφορίες που αναφέρει η παράγραφος 1 και που πρέπει να περιλαμβάνονται στο έγγραφο που αναφέρει η παράγραφος 1, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της σύμβασης.
[…]»
5. Κατά το άρθρο 4 της οδηγίας 94/47:
«Τα κράτη μέλη προβλέπουν στη νομοθεσία τους:
– ότι η σύμβαση, η οποία υποχρεωτικά συντάσσεται γραπτώς, πρέπει να περιέχει τουλάχιστον τα στοιχεία που μνημονεύονται στο παράρτημα,
[…]».
6. Το άρθρο 6 της οδηγίας 94/47 ορίζει τα εξής:
«Τα κράτη μέλη προβλέπουν στη νομοθεσία τους μέτρα προκειμένου να απαγορεύεται κάθε πληρωμή προκαταβολής από τον αγοραστή πριν από το τέλος της περιόδου άσκησης του δικαιώματος υπαναχώρησης.»
2. Οδηγία 2008/122
7. Το άρθρο 4 της οδηγίας 2008/122, το οποίο επιγράφεται «Ενημέρωση πριν από τη σύναψη της σύμβασης», ορίζει στην παράγραφο 1, στοιχείο αʹ, τα εξής:
«1. Εγκαίρως και προτού ο καταναλωτής δεσμευθεί από οποιαδήποτε σύμβαση ή προσφορά, ο έμπορος του παρέχει, κατά τρόπο σαφή και κατανοητό, ακριβείς και επαρκείς πληροφορίες:
α) στην περίπτωση σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης: μέσω του τυποποιημένου ενημερωτικού εντύπου που περιέχεται στο παράρτημα Ι, καθώς και πληροφορίες όπως αναφέρεται στο μέρος 3 του εντύπου».
8. Το άρθρο 5 της οδηγίας 2008/122, το οποίο φέρει τον τίτλο «Σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμου προϊόντος διακοπών, μεταπώλησης ή ανταλλαγής» ορίζει τα εξής στην παράγραφο 2:
«Οι πληροφορίες του άρθρου 4, παράγραφος 1, αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της σύμβασης και δεν μεταβάλλονται, εκτός εάν μεσολαβήσει ρητή συμφωνία των συμβαλλόμενων μερών […]».
9. Το άρθρο 9 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Προκαταβολή», ορίζει τα εξής στην παράγραφο 1:
«Σε σχέση με τις συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών και ανταλλαγής, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να απαγορεύεται κάθε προκαταβολή, κατάθεση εγγύησης, κράτηση ποσού από λογαριασμό, ρητή αναγνώριση χρέους ή οποιοδήποτε άλλο τίμημα από τον καταναλωτή προς τον έμπορο ή άλλον τρίτο πριν τη λήξη της περιόδου εντός της οποίας ο καταναλωτής μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης σύμφωνα με το άρθρο 6.»
Β. Το ισπανικό δίκαιο
1. Νόμος 42/1998
10. Το άρθρο 1, παράγραφος 7, του Ley 42/1998 sobre derechos de aprovechamiento por turno de bienes inmuebles de uso turístico y normas tributarias (νόμου 42/1998 περί χρονομεριστικής μίσθωσης και σχετικών φορολογικών ρυθμίσεων), της 15ης Δεκεμβρίου 1998 (BOE αριθ. 300 της 16ης Δεκεμβρίου 1998, σ. 42076), ορίζει τα εξής:
«Η σύμβαση δυνάμει της οποίας συστήνεται ή μεταβιβάζεται οποιοδήποτε άλλο εμπράγματο ή ενοχικό δικαίωμα, για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών ετών, το οποίο σχετίζεται με τη χρήση ενός ή πλειόνων ακινήτων για καθορισμένη ή δυνάμενη να καθοριστεί περίοδο του έτους, κατά παράβαση των διατάξεων του παρόντος νόμου, είναι αυτοδικαίως άκυρη, πρέπει δε να επιστρέφονται στον αγοραστή ή στον διάδοχο τα μισθώματα ή οι αντιπαροχές που καταβλήθηκαν, καθώς και να αποκαθίσταται κάθε ζημία.»
11. Το άρθρο 11 του εν λόγω νόμου ορίζει τα εξής:
«1. Απαγορεύεται οποιαδήποτε προκαταβολή εκ μέρους του αγοραστή προς τον μεταβιβάζοντα πριν από την παρέλευση της προθεσμίας για την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησης εκ μέρους του αγοραστή ή ενόσω ο αγοραστής έχει δικαίωμα καταγγελίας της σύμβασης κατά τα προβλεπόμενα στο προηγούμενο άρθρο.
2. Εάν προκατέβαλε οποιοδήποτε ποσό στον μεταβιβάζοντα, ο αγοραστής δικαιούται να αξιώσει ανά πάσα στιγμή την επιστροφή του διπλάσιου του εν λόγω ποσού, μπορεί δε να επιλέξει να καταγγείλει τη σύμβαση εντός τριών μηνών από τη σύναψή της ή να απαιτήσει την πλήρη εκτέλεσή της.»
2. Νόμος 4/2012
12. Ο νόμος 42/1998 αντικαταστάθηκε από τον Ley 4/2012 de contratos de aprovechamiento por turno de bienes de uso turístico, de adquisición de productos vacacionales de larga duración, de reventa y de intercambio y normas tributarias (νόμο 4/2012 περί συμβάσεων χρονομεριστικών μισθώσεων, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών, μεταπώλησης και ανταλλαγής και σχετικών φορολογικών ρυθμίσεων) της 6ης Ιουλίου 1998 (BOE αριθ. 162 της 7ης Ιουλίου 2012, σ. 49192).
13. Το άρθρο 13 του νόμου 4/2012 ορίζει τα εξής:
«1. Στις συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών και ανταλλαγής, απαγορεύεται κάθε προκαταβολή, κατάθεση εγγύησης, κράτηση ποσού από λογαριασμό, ρητή αναγνώριση χρέους ή οποιαδήποτε αντιπαροχή από τον καταναλωτή προς όφελος του επιχειρηματία ή τρίτου πριν από τη λήξη της περιόδου εντός της οποίας ο καταναλωτής μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης.
[…]
3. Πράξεις που τελούνται κατά παράβαση της ως άνω απαγόρευσης είναι αυτοδικαίως άκυρες, ο δε καταναλωτής δύναται να αξιώσει το διπλάσιο των ποσών που καταβλήθηκαν ή παρασχέθηκαν ως εγγύηση προς τούτο.»
14. Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 7, του νόμου 4/2012:
«Η σύμβαση δυνάμει της οποίας συστήνεται ή μεταβιβάζεται οποιοδήποτε άλλο εμπράγματο ή ενοχικό δικαίωμα, για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο του ενός έτους, το οποίο σχετίζεται με τη χρήση ενός ή πλειόνων ακινήτων για καθορισμένη ή δυνάμενη να καθοριστεί περίοδο του έτους, κατά παράβαση των διατάξεων του παρόντος τίτλου, και με την επιφύλαξη των διατάξεων της επόμενης παραγράφου, είναι αυτοδικαίως άκυρη, πρέπει δε να επιστρέφονται στον αγοραστή ή στον διάδοχο τα μισθώματα ή οι αντιπαροχές που καταβλήθηκαν, καθώς και να αποκαθίσταται κάθε ζημία.»
3. Αστικός κώδικας
15. Το άρθρο 1964, παράγραφος 2, του Código Civil (αστικού κώδικα) προέβλεπε ότι οι μη υποκείμενες σε ειδική παραγραφή ενοχικές αξιώσεις παραγράφονται μετά την πάροδο 15 ετών. Κατόπιν της τροποποιήσεώς του (6), το εν λόγω άρθρο ορίζει τα εξής:
«Οι ενοχικές αξιώσεις που δεν υπόκεινται σε ειδική παραγραφή παραγράφονται μετά την πάροδο πέντε ετών από την ημερομηνία κατά την οποία μπορεί να απαιτηθεί η εκπλήρωση της οφειλόμενης παροχής.»
16. Περαιτέρω, το άρθρο 1969 του αστικού κώδικα ορίζει ότι, ελλείψει ειδικής διατάξεως περί του αντιθέτου, ο χρόνος παραγραφής πάσης φύσεως αξιώσεων άρχεται από την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται δυνατή η δικαστική επιδίωξή τους.
III. Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και τα προδικαστικά ερωτήματα
17. Οι GQ και IF, δύο καταναλωτές, συνήψαν με τις MVCI Management SL, MVCI Holidays SL και MVCI Playa Andaluza Holidays SL (στο εξής: MVCI Holidays) δύο συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης ή παρεμφερείς συμβάσεις, εκ των οποίων η πρώτη συνήφθη στις 23 Μαΐου 2007 και η δεύτερη στις 21 Μαρτίου 2016.
18. Οι GQ και IF άσκησαν αγωγή ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου με αίτημα την ακύρωση των εν λόγω συμβάσεων λόγω της διάρκειάς τους και του μη προσδιορισμού του αντικειμένου τους. Επίσης, ζητούν την καταβολή ποσού ως επιστροφή του τιμήματος καθεμιάς εκ των συμβάσεων, αφαιρουμένου του ποσού που αναλογεί στις περιόδους χρήσεως (στο εξής: αξίωση επιστροφής του συμβατικού τιμήματος), και την καταβολή μέρους του καταβληθέντος συμβατικού τιμήματος ως ποινικής ρήτρας λόγω παράβασης της απαγόρευσης προκαταβολών (στο εξής: αξίωση επιστροφής προκαταβολών).
19. Η MVCI Holidays διατείνεται ότι ουδείς λόγος ακυρότητας συντρέχει και ότι δεν πραγματοποιήθηκε καμία προκαταβολή. Επικουρικώς, υποστηρίζει ότι τόσο η επιστροφής του συμβατικού τιμήματος όσο και η αξίωση επιστροφής προκαταβολών έχουν υποκύψει σε παραγραφή σύμφωνα με το άρθρο 1964, παράγραφος 2, του αστικού κώδικα.
20. Όσον αφορά την αξίωση επιστροφής του συμβατικού τιμήματος, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι εφαρμοστέες είναι οι γενικές διατάξεις του αστικού δικαίου. Κατά την εθνική νομοθεσία και νομολογία, καίτοι η αξίωση ακυρώσεως συμβάσεως είναι απαράγραπτη, η αξίωση επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν στο πλαίσιο άκυρης συμβάσεως υπόκειται στους κανόνες περί παραγραφής για τις ενοχικές αξιώσεις.
21. Όσον αφορά την αξίωση των προκαταβολών, το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο, Ισπανία) έχει κρίνει ότι οι προκαταβολές για χρονομεριστικές μισθώσεις ή παρεμφερείς καταβολές είναι άκυρες, ότι η καταβολή από τον έμπορο του διπλάσιου ποσού μέρους του συμβατικού τιμήματος συνιστά αστική κύρωση και ότι η επιστροφή του είναι ανεξάρτητη από την υπαναχώρηση από τη σύμβαση ή τη λύση της.
22. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ούτε το Δικαστήριο ούτε το Tribunal Supremo (Ανώτατο Δικαστήριο) έχουν αποφανθεί επί του ειδικού ζητήματος σχετικά με το χρονικό σημείο έναρξης (dies a quo) της προθεσμίας παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής του συμβατικού τιμήματος ή των προκαταβολών.
23. Ωστόσο, κατώτερα εθνικά δικαστήρια μετέφεραν τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την παραγραφή αξιώσεων επιστροφής ποσών που θεμελιώνονται στην κήρυξη της ακυρότητας καταχρηστικών ρητρών δυνάμει της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ (7). Κατά τη νομολογία αυτή, ο καθορισμός του σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής για την άσκηση αξίωσης επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν σε εκτέλεση συμβατικής ρήτρας που κρίθηκε καταχρηστική, κατά την ημερομηνία συνάψεως της συμβάσεως, ενδέχεται να αντίκειται στην αρχή της αποτελεσματικότητας (8). Αντιθέτως, προθεσμία παραγραφής η οποία αρχίζει να τρέχει από την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται τελεσίδικη η απόφαση που διαπιστώνει την καταχρηστικότητα της οικείας ρήτρας συνάδει με την αρχή της αποτελεσματικότητας.
24. Σύμφωνα με την εν λόγω νομολογία, τα εθνικά αυτά δικαστήρια έκριναν ότι ως ημερομηνία έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής του συμβατικού τιμήματος και της αξιώσεως επιστροφής των προκαταβολών πρέπει να οριστεί η χρονική στιγμή κατά την οποία κηρύχθηκε άκυρη η σύμβαση αγοράς χρονομεριδίου ή παρεμφερής σύμβαση.
25. Κατά την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, η συγκεκριμένη ερμηνεία των κανόνων περί παραγραφής δεν είναι ορθή υπό το πρίσμα των ουσιαστικών διαφορών μεταξύ, αφενός, των αξιώσεων επιστροφής του συμβατικού τιμήματος στο πλαίσιο ακυρώσεως συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) και αξιώσεως επιστροφής των προκαταβολών και, αφετέρου, της αξιώσεως επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν σε εκτέλεση καταχρηστικής ρήτρας. Πράγματι, στην περίπτωση κήρυξης ρήτρας ως καταχρηστικής, η διαπίστωση της καταχρηστικότητας εξαρτάται από τη διαπίστωση, από δικαστήριο, της παράβασης των κανόνων περί των συμβάσεων των καταναλωτών σύμφωνα με το κριτήριο του καταχρηστικού χαρακτήρα και της ουσιαστικής διαφάνειας. Ωστόσο, στην περίπτωση που μια σύμβαση κηρύσσεται άκυρη διότι συνήφθη «κατά παράβαση των διατάξεων του νόμου» ή λόγω πληρωμής απαγορευμένων προκαταβολών, η παράβαση των νομικών απαιτήσεων δύναται να διαπιστωθεί άμεσα από τον χρόνο συνάψεως της συμβάσεως ή από τον χρόνο πληρωμής των προκαταβολών.
26. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι τούτο συμβαίνει στην περίπτωση που, όπως στην υπό κρίση υπόθεση, η σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης ή παρεμφερής σύμβαση υπερβαίνει την ανώτατη επιτρεπόμενη από τον νόμο διάρκεια ή προβάλλεται ότι η εν λόγω σύμβαση δεν περιέχει τα στοιχεία καταχώρισης του ακινήτου και το χρονομερίδιο το οποίο αφορά το αποκτηθέν δικαίωμα. Οι καταστάσεις αυτές συνιστούν περιστάσεις οι οποίες μπορούν να διαπιστωθούν άμεσα από τα συμβαλλόμενα μέρη χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη διαπίστωσή τους από δικαστήριο. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και στην περίπτωση πληρωμής απαγορευμένων προκαταβολών.
27. Στις περιπτώσεις αυτές, το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι ως dies a quo για την αξίωση επιστροφής του συμβατικού τιμήματος μπορεί να οριστεί η χρονική στιγμή συνάψεως της συμβάσεως και ως dies a quo για την αξίωση καταβολής μέρους του συμβατικού τιμήματος η ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι προκαταβολές.
28. Η ερμηνεία αυτή, κατά το αιτούν δικαστήριο, συνάδει με την αρχή της αποτελεσματικότητας για τους ακόλουθους λόγους. Πρώτον, η ισπανική έννομη τάξη προβλέπει πολύ μακρά προθεσμία παραγραφής για την αξίωση επιστροφής του τιμήματος, δηλαδή δεκαπέντε έτη κατά την ισχύουσα έως το 2015 διατύπωση του αστικού κώδικα και πέντε έτη από την ημερομηνία αυτή και έπειτα. Δεύτερον, η απλή εξώδικη όχληση αρκεί για τη διακοπή της παραγραφής. Τρίτον, δεν συντρέχει κίνδυνος παρέλευσης της προθεσμίας παραγραφής προτού ο καταναλωτής είναι σε θέση να γνωρίζει ότι η συναφθείσα σύμβαση ή οι πραγματοποιηθείσες καταβολές πάσχουν απόλυτη ακυρότητα, στο μέτρο που η βάση της ενδεχόμενης ακυρότητας μπορεί να διαπιστωθεί από τον χρόνο συνάψεως της συμβάσεως ή από τον χρόνο πραγματοποίησης της καταβολής.
29. Κατά την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, η ερμηνεία αυτή συμβάλλει επίσης στην ασφάλεια δικαίου. Εάν καθοριστεί ως dies a quo της προθεσμίας παραγραφής η ημερομηνία της δικαστικής κηρύξεως της ακυρότητας της συμβάσεως ή της διαπιστώσεως με δικαστική απόφαση της πληρωμής προκαταβολών παρά τη σχετική απαγόρευση, η αντίστοιχη αξίωση επιστροφής του συμβατικού τιμήματος ή των προκαταβολών καθίσταται, κατ’ ουσία, απαράγραπτη.
30. Τέλος, μια διαφορετική ερμηνεία θα ήταν αντίθετη προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Οι σχετικές έννομες σχέσεις χρονολογούνται δεκαετίες πριν. Ενυπάρχει κίνδυνος ενθάρρυνσης στρατηγικών συμπεριφορών εκ μέρους των πιθανών εναγόντων οι οποίοι θα επεδίωκαν ενδεχομένως την καθυστέρηση άσκησης των αξιώσεών τους, με το επακόλουθο οικονομικό πλεονέκτημα που συνεπάγεται τούτο, καθόσον οι τόκοι υπερημερίας υπολογίζονται από την ημερομηνία συνάψεως της συμβάσεως ή από την ημερομηνία πληρωμής των προκαταβολών.
31. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Juzgado de Primera Instancia No 2 de Marbella (πρωτοδικείο υπ’ αριθ. 2 της Marbella, Ισπανία) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχουν οι οδηγίες [94/47] και [2008/122] και η νομολογία του [Δικαστηρίου] σχετικά με την αρχή της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση/νομολογία η οποία καθορίζει το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης επιστροφής του τιμήματος στον χρόνο σύναψης της σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης ακινήτου ή παρεμφερούς σύμβασης, στις περιπτώσεις στις οποίες η απόλυτη ακυρότητα της σύμβασης προκύπτει από περιστάσεις που μπορούσαν να διαπιστωθούν άμεσα κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης, όπως η υπέρμετρη διάρκεια ή ο μη προσδιορισμός του αντικειμένου της;
2) Έχουν οι οδηγίες [94/47] και [2008/122] και η νομολογία του [Δικαστηρίου] σχετικά με την αρχή της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική ρύθμιση/νομολογία η οποία καθορίζει το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης επιστροφής [του μέρους του συμβατικού τιμήματος που καταβλήθηκε μέσω] προκαταβολών στον χρόνο πραγματοποίησης των απαγορευμένων πληρωμών στο πλαίσιο σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης ακινήτου ή παρεμφερούς σύμβασης;»
32. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι GQ και IF, η MVCI Holidays, η Ισπανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή.
IV. Ανάλυση
Α. Πρώτο προδικαστικό ερώτημα
33. Υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Προς τούτο, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί. Στο Δικαστήριο εναπόκειται, συναφώς, να συναγάγει, από το σύνολο των στοιχείων που του παρέχει το εθνικό δικαστήριο και ιδίως από το σκεπτικό της απόφασης περί παραπομπής, εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης που χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς (9).
34. Η υπόθεση της κύριας δίκης αφορά δύο συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης ή παρεμφερείς συμβάσεις. Η σύμβαση που συνήφθη στις 23 Μαΐου 2007 εμπίπτει στο χρονικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 94/47, ενώ η σύμβαση που συνήφθη στις 21 Μαρτίου 2016 εμπίπτει στο χρονικό πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2008/122.
35. Από τα στοιχεία που παρατίθενται στη διάταξη περί παραπομπής καθίσταται σαφές ότι, στο πλαίσιο της αγωγής ακυρώσεως των επίμαχων στην κύρια δίκη συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερών συμβάσεων), οι καταναλωτές προβάλλουν παράβαση των προβλεπόμενων νομικών απαιτήσεων στο μέτρο που οι οικείες συμβάσεις υπερβαίνουν την επιτρεπόμενη από την ισπανική νομοθεσία μέγιστη διάρκεια. Διατείνονται επίσης ότι οι εν λόγω συμβάσεις δεν περιέχουν τα στοιχεία καταχώρισης του οικείου διαμερίσματος και το χρονομερίδιο που αφορά το αποκτηθέν δικαίωμα, με συνέπεια να μην προσδιορίζεται σαφώς το αντικείμενο της συμβάσεως.
36. Κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 4 της οδηγίας 2008/122, ο έμπορος υποχρεούται να παρέχει στον καταναλωτή ορισμένες πληροφορίες πριν από τη σύναψη της συμβάσεως (10). Από το άρθρο 3, παράγραφος 2, και το άρθρο 4 της οδηγίας 94/47, καθώς και από το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/122, συνάγεται ότι οι πληροφορίες αυτές πρέπει να περιλαμβάνονται στη σύμβαση και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της (11).
37. Συνεπώς, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 94/47 και τα άρθρα 4 και 5 της οδηγίας 2008/122, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της αξίωσης επιστροφής ποσών καταβληθέντων από τον καταναλωτή κατά την εκτέλεση άκυρης συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως), εκκινεί από την ημερομηνία συνάψεως της συμβάσεως αυτής, στην περίπτωση που η ακυρότητα της εν λόγω συμβάσεως μπορεί να συναχθεί από περιστάσεις οι οποίες μπορούσαν να διαπιστωθούν άμεσα κατά τον χρόνο συνάψεως της, όπως η υπέρμετρη διάρκεια ή ο μη προσδιορισμός του αντικειμένου της;
1. Επί του παραδεκτού
38. Η Επιτροπή και η Ισπανική Κυβέρνηση εκφράζουν αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος. Ειδικότερα, αμφότερες οι μετέχουσες στη διαδικασία επισημαίνουν ότι οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση δεν περιέχουν κανόνες σχετικά με τη μέγιστη διάρκεια της σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) και την πιθανή ακυρότητα της συμβάσεως σε περίπτωση υπέρβασης της εν λόγω διάρκειας. Κατά συνέπεια, ο κανόνας περί μέγιστης διάρκειας δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των εν λόγω οδηγιών. Το ίδιο ισχύει, κατά την Επιτροπή, όσον αφορά τα στοιχεία καταχώρισης του ακινήτου στο (ισπανικό) κτηματολόγιο. Η Ισπανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι, καίτοι η ακριβής περιγραφή του αντικειμένου της συμβάσεως διέπεται εν μέρει από τις εν λόγω οδηγίες, δεν προβλέπονται συγκεκριμένες συνέπειες οι οποίες να συνδέονται με την παράλειψη παροχής της εν λόγω περιγραφής από τον έμπορο.
39. Πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων που προβλέπεται από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς της κύριας δίκης και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, είναι αποκλειστικώς αρμόδιο να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιομορφίες κάθε υπόθεσης, τόσο εάν η προδικαστική απόφαση είναι αναγκαία για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και εάν τα ερωτήματα τα οποία υποβάλλει στο Δικαστήριο είναι λυσιτελή. Κατά συνέπεια, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα άπτονται της ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται κατ’ αρχήν να απαντήσει. Ως εκ τούτου, τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης τεκμαίρονται λυσιτελή (12).
40. Το Δικαστήριο μπορεί να απορρίψει αίτηση εθνικού δικαστηρίου μόνον όταν προκύπτει προδήλως ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσης ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία τα οποία είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (13).
41. Στην υπό κρίση υπόθεση, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα ζητείται να αποσαφηνισθεί η έκταση της προσυμβατικής και συμβατικής ενημέρωσης που υποχρεούται να παρέχει ο έμπορος στον καταναλωτή. Αφορά επίσης τις συνέπειες που προβλέπουν τα κράτη μέλη σε περίπτωση μη τήρησης εκ μέρους του εμπόρου των εθνικών διατάξεων που έχουν θεσπιστεί δυνάμει των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση και την εξέταση, υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας, των εφαρμοστέων εθνικών κανόνων περί παραγραφής.
42. Υπό τις περιστάσεις αυτές, φρονώ ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
2. Επί της ουσίας
43. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, επιβάλλεται, προκαταρκτικώς, να εξακριβωθεί εάν οι διατάξεις του εθνικού δικαίου που οι GQ και IF υποστηρίζουν ότι παραβιάστηκαν στην υπό κρίση υπόθεση εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για την χρονομεριστική μίσθωση. Μόνο στην περίπτωση που πληρούται η προϋπόθεση αυτή οι εθνικοί κανόνες που διέπουν την προθεσμία παραγραφής της αξίωσης επιστροφής του συμβατικού τιμήματος βάσει της ακυρότητας συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) πρέπει να ικανοποιούν τις απορρέουσες από τις εν λόγω οδηγίες απαιτήσεις (14).
α) Απαιτήσεις ενημέρωσης και πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση
44. Κατ’ αρχάς, όσον αφορά την εθνική απαίτηση περί μέγιστης διάρκειας της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) (15), πρέπει να υπογραμμισθεί, όπως παρατηρούν η Ισπανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, ότι οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση δεν επιβάλλουν τέτοια υποχρέωση. Οι οδηγίες για την χρονομεριστική μίσθωση επιβάλλουν υποχρέωση ελάχιστης διάρκειας της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) (16), όχι όμως μέγιστης διάρκειας.
45. Η οδηγία 94/47 είναι μια οδηγία ελάχιστης εναρμόνισης (17). Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη εξακολουθούν να διαθέτουν την αρμοδιότητα να θεσπίζουν την απαίτηση μέγιστης διάρκειας της συμβάσεως, η οποία είναι ευνοϊκότερη για τους καταναλωτές.
46. Η οδηγία 2008/122 ακολουθεί την προσέγγιση της μέγιστης εναρμόνισης. Όπως προκύπτει με σαφήνεια από την αιτιολογική της σκέψη 3, τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν τη δυνατότητα να διατηρούν ή να θεσπίζουν στην εθνική τους νομοθεσία διατάξεις που να αποκλίνουν από εκείνες της οδηγίας αυτής. Ωστόσο, όπως καθίσταται σαφές από την ίδια αιτιολογική σκέψη, όταν δεν υφίστανται τέτοιες εναρμονισμένες διατάξεις τα κράτη μέλη «πρέπει να παραμείνουν ελεύθερα να διατηρούν ή να θεσπίζουν εθνική νομοθεσία σύμφωνα με το δίκαιο [της Ένωσης]».
47. Όπως προαναφέρθηκε, η πτυχή της μέγιστης διάρκειας της σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης δεν εναρμονίζεται από την οδηγία 2008/122. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη παραμένουν αρμόδια να διατηρούν ή να θεσπίζουν τις απαιτήσεις αυτές, στο μέτρο που αυτό δεν φαίνεται ικανό να επηρεάσει οποιαδήποτε άλλη από τις λοιπές εναρμονισμένες διατάξεις της οδηγίας αυτής. Επομένως, οι εθνικοί κανόνες που διέπουν τις συνέπειες της πιθανής παραβιάσεως της εν λόγω απαιτήσεως και την προθεσμία παραγραφής εντός της οποίας δύναται να ασκηθεί η αξίωση επιστροφής του συμβατικού τιμήματος εμπίπτουν στην αρμοδιότητα που διατηρούν τα κράτη μέλη. Υπό τις περιστάσεις αυτές, παρέλκει η εξέταση των εν λόγω εθνικών κανόνων υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας (18).
48. Δεύτερον, όσον αφορά την απαίτηση καθορισμού του αντικειμένου της συμβάσεως, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει ιδίως στην υποχρέωση ενημέρωσης του καταναλωτή σχετικά με τα στοιχεία καταχώρισης του ακινήτου στο κτηματολόγιο και το χρονομερίδιο το οποίο αφορά το αποκτηθέν δικαίωμα (19).
49. Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση απαιτούν να περιέχει η σύμβαση την ακριβή και λεπτομερή περιγραφή του ακινήτου και της θέσεώς του (20). Στις οδηγίες αυτές δεν περιλαμβάνονται πρόσθετες ενδείξεις ως προς τα συγκεκριμένα στοιχεία που απαιτούνται για την εκπλήρωση της εν λόγω απαιτήσεως. Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι από το άρθρο 288 ΣΛΕΕ συνάγεται ότι τα κράτη μέλη υποχρεούνται, κατά τη μεταφορά μιας οδηγίας, να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητά της, διατηρώντας παράλληλα ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως ως προς την επιλογή των τρόπων και των μέσων διασφάλισης της εφαρμογής της οδηγίας (21).
50. Η εφαρμογή της απαιτήσεως περί ακριβούς και λεπτομερούς περιγραφής κατά τις οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση επαφίεται στα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν την υποχρέωση καταχώρισης του ακινήτου στο κτηματολόγιο ως συγκεκριμένο μέσο διασφάλισης της πληρώσεως της οικείας απαιτήσεως. Συνεπώς, οι πληροφορίες σχετικά με τα στοιχεία ταυτοποιήσεως του ακινήτου πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση.
51. Όσον αφορά δε το χρονομερίδιο στο οποίο αναφέρεται το δικαίωμα, το στοιχείο αυτό συγκαταλέγεται μεταξύ των πληροφοριών που πρέπει να παρέχονται στον καταναλωτή (22).
52. Κατά συνέπεια, η εθνική απαίτηση περί σαφούς προσδιορισμού του αντικειμένου της συμβάσεως, τουλάχιστον όσον αφορά τον καθορισμό της διάρκειας του δικαιώματος χρονομεριστικής μισθώσεως (23), πρέπει να θεωρηθεί ότι εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 94/47 και της οδηγίας 2008/122.
β) Προθεσμία παραγραφής της αξίωσης επιστροφής του συμβατικού τιμήματος
53. Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι στην περίπτωση που δεν έχουν παρασχεθεί στον καταναλωτή οι σχετικές πληροφορίες πριν από τη σύναψη της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως), ο καταναλωτής δικαιούται παρατεταμένης προθεσμίας υπαναχώρησης (24). Οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση δεν προβλέπουν συγκεκριμένες κυρώσεις, ιδίως στην περίπτωση που, κατά τη λήξη της προθεσμίας υπαναχώρησης, ο έμπορος δεν έχει συμμορφωθεί προς τις απορρέουσες από τις εν λόγω οδηγίες υποχρεώσεις ενημέρωσης. Στην περίπτωση αυτή, και πέραν του δικαιώματος υπαναχώρησης, εναπόκειται στα κράτη μέλη να προβλέπουν τις κατάλληλες κυρώσεις (25). Οι εν λόγω κυρώσεις πρέπει, κατά το άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/122, να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.
54. Όπως προκύπτει με σαφήνεια από τη διάταξη περί παραπομπής, η απορρέουσα από την ισπανική νομοθεσία συνέπεια της παραβίασης των υποχρεώσεων παροχής προσυμβατικής και συμβατικής ενημέρωσης συνίσταται στην ακυρότητα της συμβάσεως, η οποία θεμελιώνει δικαίωμα επιστροφής του τυχόν καταβληθέντος συμβατικού τιμήματος (26). Αυτό το δικαίωμα επιστροφής του τιμήματος έχει ερμηνευθεί από την εθνική νομολογία υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει τα ποσά που έχουν καταβληθεί αναλογικά με την εναπομένουσα διάρκεια της συμβάσεως, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η ήδη πραγματοποιηθείσα χρήση του ακινήτου (27).
55. Από τη διάταξη περί παραπομπής συνάγεται επίσης ότι οι προθεσμίες παραγραφής για την άσκηση αγωγής ακυρώσεως της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) και της αξίωσης επιστροφής του τιμήματος διέπονται από τις γενικές διατάξεις περί παραγραφής του αστικού δικαίου. Κατ’ αντιδιαστολή, η αξίωση καταβολής μέρους του συμβατικού τιμήματος λόγω ακυρότητας της σύμβασης υπόκειται στη γενική προθεσμία παραγραφής για τις ενοχικές αξιώσεις. Ελλείψει ειδικής διατάξεως ορίζουσας το αντίθετο, το σημείο έναρξης (dies a quo) της προθεσμίας για την άσκηση της αξιώσεως επιστροφής του τιμήματος συνίσταται στη χρονική στιγμή κατά την οποία η αξίωση αυτή μπορεί να επιδιωχθεί νομίμως (28). Κατά το αιτούν δικαστήριο, στην περίπτωση των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερών συμβάσεων), πρέπει να γίνει δεκτό ότι η χρονική αυτή στιγμή ταυτίζεται με τη σύναψη της συμβάσεως.
56. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το εάν, όσον αφορά τις συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερείς συμβάσεις) που έχουν κηρυχθεί άκυρες, τυγχάνουν εφαρμογής οι γενικοί κανόνες περί παραγραφής ή εάν θα πρέπει η νομολογία του Δικαστηρίου περί καταχρηστικών ρητρών (29) να μεταφερθεί και στις συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερείς συμβάσεις). Εάν θεωρηθεί ότι εφαρμοστέα είναι η εν λόγω νομολογία, η προθεσμία παραγραφής θα πρέπει να εκκινεί από την έκδοση της τελεσίδικης αποφάσεως ακυρώσεως της συμβάσεως.
57. Συναφώς, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση δεν προβλέπουν ειδικούς κανόνες σχετικά με την εφαρμοστέα προθεσμία παραγραφής στα εθνικά ένδικα βοηθήματα που διατίθενται σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του εμπόρου προς τις απαιτήσεις ενημέρωσης.
58. Κατά πάγια νομολογία, ελλείψει σχετικών κανόνων της Ένωσης, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους, δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας, να θεσπίσει τους δικονομικούς κανόνες περί ενδίκων βοηθημάτων που αποσκοπούν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων τα οποία αντλούν οι πολίτες από το δίκαιο της Ένωσης, υπό τον όρο ωστόσο ότι οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί από τους διέποντες παρόμοιες καταστάσεις που υπόκεινται στο εσωτερικό δίκαιο (αρχή της ισοδυναμίας) και δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το δίκαιο της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (30).
59. Η αρχή της αποτελεσματικότητας αποτυπώνεται επίσης στο άρθρο 13 της οδηγίας 2008/122, το οποίο προβλέπει έναν γενικό κανόνα σχετικά με τη δικαστική και διοικητική προσφυγή κατά τον οποίο τα κράτη μέλη μεριμνούν προς το συμφέρον των καταναλωτών ώστε να υπάρχουν κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα για την τήρηση των διατάξεων της εν λόγω οδηγίας από τους εμπόρους.
60. Όσον αφορά την ως άνω αρχή, η οποία είναι η μόνη επίμαχη στην παρούσα διαδικασία, επισημαίνεται ότι κάθε περίπτωση στην οποία τίθεται το ζήτημα εάν εθνική δικονομική διάταξη καθιστά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης πρέπει να εξετάζεται λαμβανομένης υπόψη της θέσης της διατάξεως αυτής στην όλη διαδικασία ενώπιον των διαφόρων εθνικών οργάνων, της εξέλιξης της διαδικασίας και των ιδιαιτεροτήτων της. Υπό το πρίσμα αυτό, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εφόσον παρίσταται ανάγκη, οι αρχές που αποτελούν τη βάση του εθνικού δικαιοδοτικού συστήματος, όπως η προστασία των δικαιωμάτων άμυνας, η αρχή της ασφάλειας δικαίου και η ορθή διεξαγωγή της διαδικασίας (31).
61. Όσον αφορά την ανάλυση των χαρακτηριστικών της επίμαχης στην κύρια δίκη προθεσμίας παραγραφής, η ανάλυση αυτή πρέπει να αφορά τη διάρκεια της προθεσμίας και τις ρυθμίσεις εφαρμογής της, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου κινήσεως της εν λόγω προθεσμίας (32).
62. Πρώτον, όσον αφορά τη διάρκεια της προθεσμίας παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής του συμβατικού τιμήματος στο πλαίσιο συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) που κηρύχθηκε άκυρη, από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει με σαφήνεια ότι οι καθοριζόμενες για λόγους ασφάλειας δικαίου εύλογες αποκλειστικές προθεσμίες προσφυγής δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση δικαιωμάτων που απορρέουν από την έννομη τάξη της Ένωσης, εάν είναι ουσιαστικά επαρκείς για την εκ μέρους του καταναλωτή προετοιμασία και άσκηση αποτελεσματικού ένδικου βοηθήματος (33).
63. Πράγματι, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι η προστασία του καταναλωτή δεν είναι απόλυτη και ότι ο καθορισμός εύλογης αποκλειστικής προθεσμίας για την άσκηση προσφυγής, για λόγους ασφάλειας δικαίου, είναι σύμφωνος με το δίκαιο της Ένωσης (34).
64. Στην υπό κρίση υπόθεση, η προθεσμία παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής του συμβατικού τιμήματος ήταν κατά το παρελθόν δεκαπενταετής και, ακολούθως, μειώθηκε στα πέντε έτη. Υπό την προϋπόθεση ότι είναι σαφώς καθορισμένες και γνωστές εκ των προτέρων, οι προθεσμίες αυτές είναι, κατ’ αρχήν, επαρκείς για την εκ μέρους του καταναλωτή προετοιμασία και άσκηση αποτελεσματικού ένδικου βοηθήματος (35). Πολλώ δε μάλλον, δεδομένου ότι, όπως διευκρινίζει το αιτούν δικαστήριο, οι εθνικοί κανόνες παρέχουν τη δυνατότητα διακοπής της παραγραφής μέσω απλής εξώδικης οχλήσεως (36).
65. Δεύτερον, όσον αφορά το χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής, το Δικαστήριο έχει κρίνει, στο πλαίσιο της οδηγίας 93/13, ότι η ημερομηνία σύναψης της συμβάσεως που περιέχει την καταχρηστική ρήτρα δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να αποτελέσει το χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής (37).
66. Η συγκεκριμένη διαπίστωση του Δικαστηρίου στηρίζεται σε ορισμένες σημαντικές παραμέτρους οι οποίες αφορούν, κατ’ ουσίαν, την ασθενέστερη θέση του καταναλωτή έναντι του επαγγελματία, το ενδεχόμενο οι καταναλωτές να αγνοούν τον καταχρηστικό χαρακτήρα της ρήτρας ή να μην αντιλαμβάνονται την έκταση των δικαιωμάτων τους και, κατά περίπτωση, τη μεγάλη χρονική διάρκεια της συμβάσεως που περιλαμβάνει την καταχρηστική ρήτρα (38).
67. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η εφαρμογή προθεσμίας παραγραφής η οποία αρχίζει να τρέχει από τη σύναψη της σύμβασης, στο μέτρο που συνεπάγεται ότι ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει την επιστροφή των ποσών που κατέβαλε σε εκτέλεση συμβατικής ρήτρας η οποία κρίθηκε καταχρηστική μόνον εντός ορισμένης προθεσμίας μετά την υπογραφή της σύμβασης, ανεξαρτήτως του εάν γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να γνωρίζει την καταχρηστικότητα της ρήτρας αυτής, δύναται να καταστήσει υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που ο καταναλωτής αντλεί από την οδηγία 93/13 και, ως εκ τούτου, να παραβιάσει την αρχή της αποτελεσματικότητας, σε συνδυασμό με την αρχή της ασφάλειας δικαίου (39).
68. Αντιθέτως, κατά την ημερομηνία κατά την οποία καθίσταται τελεσίδικη η απόφαση που διαπιστώνει την καταχρηστικότητα της οικείας συμβατικής ρήτρας και κηρύσσει, ως εκ τούτου, την ακυρότητά της, πρέπει να θεωρηθεί ότι ο καταναλωτής γνωρίζει μετά βεβαιότητας το παράνομο της ρήτρας. Επομένως, κατ’ αρχήν, από την ημερομηνία αυτή ο καταναλωτής είναι σε θέση να προβάλει λυσιτελώς τα δικαιώματα που του παρέχει η οδηγία 93/13 (40).
69. Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει αποσαφηνίσει ότι η οδηγία 93/13 δεν αποκλείει την ευχέρεια του επαγγελματία να αποδείξει ότι ο καταναλωτής γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να γνωρίζει τον καταχρηστικό χαρακτήρα της ρήτρας πριν από την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως περί αναγνωρίσεως της ακυρότητας της εν λόγω ρήτρας (41).
70. Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως με την οδηγία 93/13 και άλλες οδηγίες της Ένωσης για την προστασία του καταναλωτή, το σύστημα προστασίας που θεσπίστηκε με την οδηγία 2008/48 στηρίζεται στην ιδέα ότι ο καταναλωτής βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση έναντι του εμπόρου τόσο ως προς τη διαπραγματευτική του ισχύ όσο και ως προς το επίπεδο πληροφόρησης, κατάσταση που τον οδηγεί να προσχωρεί στους όρους που έχει εκ των προτέρων καταρτίσει ο έμπορος, χωρίς να μπορεί να ασκήσει οποιαδήποτε επιρροή στο περιεχόμενο των όρων αυτών (42).
71. Οι συμβάσεις χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερείς συμβάσεις) έχουν συχνά διασυνοριακό χαρακτήρα, συνάπτονται σε χώρα διαφορετική από την πατρίδα του καταναλωτή και το σχετικό ακίνητο βρίσκεται στην αλλοδαπή (43). Επιπλέον, όπως υπογραμμίστηκε ανωτέρω, οι συμβάσεις αυτές συνάπτονται για μεγάλο χρονικό διάστημα και χαρακτηρίζονται από μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις και αξιοσημείωτους οικονομικούς κινδύνους για τους καταναλωτές (44).
72. Οι πληροφορίες που παρέχονται πριν από τη σύναψη αλλά και ταυτόχρονα με τη σύναψη συμβάσεως χρονομεριστικής σύμβασης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) και οι οποίες αφορούν τους συμβατικούς όρους και τις έννομες συνέπειες της εν λόγω σύναψης είναι θεμελιώδους σημασίας για τον καταναλωτή. Βάσει ιδίως των πληροφοριών αυτών ο καταναλωτής αποφασίζει εάν επιθυμεί να δεσμευτεί από τους όρους που έχει διατυπώσει εκ των προτέρων ο επαγγελματίας (45).
73. Συνεπώς, η απαίτηση ενημέρωσης είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλισθεί ότι ο καταναλωτής γνωρίζει τις υποχρεώσεις του. Ειδικότερα, η γνώση και η επαρκής κατανόηση από τον καταναλωτή των στοιχείων που πρέπει να περιλαμβάνει υποχρεωτικώς η σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερής σύμβαση) είναι αναγκαίες για την ομαλή εκτέλεση της σύμβασης αυτής και, ιδίως, για την άσκηση των δικαιωμάτων του καταναλωτή (46).
74. Λαμβανομένης υπόψη της θεμελιώδους σημασίας των απαιτήσεων ενημέρωσης και γνώσης των δικαιωμάτων του καταναλωτή, είναι σημαντικό να εξεταστεί εάν συντρέχει κίνδυνος παραγραφής του δικαιώματος αξίωσης επιστροφής του τιμήματος στο πλαίσιο συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) πριν καν οι καταναλωτές μπορέσουν να αντιληφθούν την έλλειψη ενημέρωσης.
75. Όσον αφορά ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία έχουν εντονότερο περιγραφικό χαρακτήρα, όπως η ταυτότητα του εμπόρου, η περιγραφή του ακινήτου ή πληροφορίες σχετικά με τις εγκαταστάσεις και τις υπηρεσίες, φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, ότι ένας μέσος καταναλωτής ο οποίος είναι ευλόγως ενημερωμένος και ευλόγως προσεκτικός και συνετός είναι ικανός να αντιληφθεί την απουσία των εν λόγω πληροφοριών αμέσως μόλις ενημερωθεί για το ακίνητο.
76. Ωστόσο, η οριστική εκτίμηση ως προς το εάν ο καταναλωτής είχε πράγματι τη δυνατότητα να γνωρίζει τις σχετικές ελλείπουσες πληροφορίες εξαρτάται από την ακριβή διατύπωση και τις περιστάσεις της συμβάσεως. Μολονότι φαίνεται ευκολότερο να διαπιστωθεί η απουσία πληροφοριών σχετικά με το ακίνητο όταν τα χρονομερίδια συνδέονται με συγκεκριμένη μονάδα ιδιοκτησίας, τούτο ενδέχεται να μην ισχύει στην περίπτωση που τα δικαιώματα αυτά συνδέονται με διαφορετικές πιθανές μονάδες διαμονής (47).
77. Ο κίνδυνος έλλειψης ενημέρωσης είναι μεγαλύτερος όσον αφορά πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερή σύμβαση). Τούτα είναι, ιδίως, τα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία έχουν μακροπρόθεσμο αντίκτυπο στη χρηματοοικονομική δέσμευση του καταναλωτή, η απουσία των οποίων είναι πιθανό να υποπέσει στην αντίληψη του καταναλωτή μόνον κατά την εκτέλεση της συμβάσεως, η οποία εκτείνεται σε μεγάλο χρονικό διάστημα.
78. Συναφώς, οι πληροφορίες σχετικά με τα έξοδα, το δικαίωμα καταγγελίας της συμβάσεως και το δικαίωμα μεταπώλησης των συμβατικών δικαιωμάτων είναι ιδιαιτέρως ενδεικτικά (48). Κατά πάσα πιθανότητα, ο καταναλωτής θα λάβει γνώση των ελλειπουσών πληροφοριών σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού των πιθανών αυξήσεων στις δαπάνες και στα τέλη συντηρήσεως κατά τη χρονική στιγμή που ο έμπορος θα επιδιώξει να επιβάλει εις βάρος του τις εν λόγω δαπάνες. Το ίδιο ισχύει, για παράδειγμα, όσον αφορά τις πληροφορίες σχετικά με την καταγγελία της συμβάσεως ή τη δυνατότητα συμμετοχής σε ένα σύστημα μεταπώλησης των συμβατικών δικαιωμάτων. Ο καταναλωτής ενδέχεται να αγνοεί τους πιθανούς περιορισμούς και τα κόστη που συνεπάγεται το δικαίωμα καταγγελίας ή μεταπώλησης των συμβατικών δικαιωμάτων μέχρις ότου επιδιώξει πράγματι να ασκήσει τα δικαιώματα αυτά (49).
79. Θα πρέπει επίσης να υπενθυμιστεί ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2008/122, ορίζει σαφώς ότι οι πληροφορίες πρέπει να παρέχονται «κατά τρόπο σαφή και κατανοητό» και να είναι «ακριβείς και επαρκείς». Ο ασαφής ή ελλιπής χαρακτήρας των εν λόγω πληροφοριών είναι ικανός να επηρεάσει την ικανότητα του καταναλωτή να εκτιμήσει την έκταση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών του και να του στερήσει τη δυνατότητα άσκησης των δικαιωμάτων αυτών (50).
80. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, εάν ο καταναλωτής είχε τη δυνατότητα να επιδιώξει επιστροφή των καταβολών που πραγματοποιήθηκαν βάσει άκυρης συμβάσεως μόνον κατά τη διάρκεια των πρώτων πέντε ετών (σύμφωνα με την ισχύουσα επί του παρόντος προθεσμία παραγραφής κατά το αστικό δίκαιο) μετά τη σύναψη της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως), θα υπήρχε ο κίνδυνος η προθεσμία αυτή να εκπνεύσει πριν από τη λήξη της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης, παρά το γεγονός ότι η σημασία των ελλειπουσών πληροφοριών θα καθίστατο εμφανής μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο εκτελέσεως της συμβάσεως.
81. Αυτό το καθεστώς παραγραφής είναι ικανό να στερεί συστηματικά από τους καταναλωτές τη δυνατότητα αξίωσης των καταβολών που πραγματοποιήθηκαν λόγω ακυρότητας της συμβάσεως, η οποία προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο ως συνέπεια της παραβίασης των απαιτήσεων ενημέρωσης.
82. Ενδέχεται επίσης να υπονομεύσει τον αποτελεσματικό και αποτρεπτικό χαρακτήρα της ακυρότητας της συμβάσεως που προβλέπεται ως συνέπεια της παραβιάσεως των απαιτήσεων ενημέρωσης. Εάν οι καταναλωτές είχαν μεν δικαίωμα να επιδιώξουν την ακύρωση της συμβάσεως, αλλά δεν διέθεταν δικαίωμα επιστροφής των καταβολών που πραγματοποιήθηκαν, τούτο θα ενείχε τον κίνδυνο το ένα συμβαλλόμενο μέρος να αποκομίσει αθέμιτο όφελος εις βάρος του άλλου. Όπως υποστηρίζουν οι GQ και IF, κατ’ ουσίαν, ο έμπορος, αφού αποκτήσει την πλήρη χρήση του ακινήτου έχει τη δυνατότητα να το επαναφέρει στην αγορά των χρονομεριστικών μισθώσεων (ή της ενοικίασης ακινήτων), ενώ ο καταναλωτής δεν έχει πλέον τη δυνατότητα μελλοντικής χρήσεως του ακινήτου και θα έχανε τα χρήματα που έχει ήδη καταβάλει για τη χρήση αυτή.
83. Ως εκ τούτου, όσον αφορά το σημείο έναρξης της επίμαχης στην κύρια δίκη προθεσμίας παραγραφής, υπάρχει ένας μη αμελητέος κίνδυνος, λαμβανομένου υπόψη του τρόπου καθορισμού της εν λόγω προθεσμίας, να καταστεί πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερής για τον καταναλωτή η άσκηση των δικαιωμάτων του σε περίπτωση παραβίασης των απαιτήσεων ενημέρωσης.
84. Αντιθέτως, κατά τη χρονική στιγμή εκδόσεως της τελεσίδικης αποφάσεως με την οποία κηρύσσεται η ακυρότητα της συμβάσεως, ο καταναλωτής έχει, κατ’ αρχήν, πλήρη γνώση των δικαιωμάτων του και είναι σε θέση να ασκήσει αγωγή για την επιστροφή του συμβατικού τιμήματος.
85. Τέλος, όσον αφορά το ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με το εάν ο καθορισμός του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής σε ημερομηνία μεταγενέστερη της σύναψης της συμβάσεως ενδέχεται να αντιτίθεται στην αρχή της ασφάλειας δικαίου και να ενθαρρύνει τη στρατηγική άσκηση αγωγών εκ μέρους των καταναλωτών, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, με τη μη παροχή των υποχρεωτικών πληροφοριακών στοιχείων κατά το προσυμβατικό/συμβατικό στάδιο καθώς και με την παράλειψη παροχής των πληροφοριών αυτών σε οποιοδήποτε μεταγενέστερο στάδιο εκτελέσεως της συμβάσεως, ο ίδιος ο έμπορος δημιουργεί μια κατάσταση την οποία απαγορεύουν οι οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση (51). Επιπλέον, όπως διευκρινίζει το εθνικό δικαστήριο, η αγωγή επιστροφής του συμβατικού τιμήματος δεν αφορά το σύνολο των καταβληθέντων ποσών, καθόσον εξαιρείται το χρονικό διάστημα κατά το οποίο χρησιμοποιήθηκε (ή τουλάχιστον ήταν διαθέσιμο προς χρήση) το ακίνητο.
86. Εντούτοις, η αρχή της αποτελεσματικότητας δεν στερεί από τον έμπορο το δικαίωμα να αποδείξει ότι ο καταναλωτής γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να γνωρίζει την παραβίαση των απαιτήσεων ενημέρωσης πριν από την έκδοση της αποφάσεως με την οποία κηρύσσεται άκυρη η σύμβαση (λόγω της εν λόγω παραβίασης). Σε αυτή την περίπτωση, η προθεσμία παραγραφής εκκινεί από το χρονικό σημείο κατά το οποίο έλαβε γνώση ο καταναλωτής (52).
87. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, φρονώ ότι τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 97/47 και τα άρθρα 4 και 5 της οδηγίας 2008/122, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής για την άσκηση της αξίωσης επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν από τον καταναλωτή στο πλαίσιο άκυρης συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) εκκινεί από την ημερομηνία συνάψεως της συμβάσεως, ανεξάρτητα εάν ο καταναλωτής γνώριζε ή ήταν σε θέση να γνωρίζει τις πληροφορίες που παρέλειψε να του παράσχει ή του παρείχε κατά τρόπο ασαφή ο έμπορος. Ο καταναλωτής αποκτά, κατ’ αρχήν, πλήρη γνώση των δικαιωμάτων του κατά το χρονικό σημείο έκδοσης της τελεσίδικης αποφάσεως με την οποία κηρύσσεται άκυρη η ως άνω σύμβαση. Ωστόσο, η αρχή της αποτελεσματικότητας δεν στερεί από τον έμπορο το δικαίωμα να αποδείξει ότι ο καταναλωτής γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να γνωρίζει τα στοιχεία στα οποία συνίσταται η ακυρότητα της συμβάσεως πριν από την ημερομηνία αυτή.
Β. Δεύτερο προδικαστικό ερώτημα
88. Το άρθρο 6 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 9 της οδηγίας 2008/122 απαγορεύουν τις προκαταβολές από τον καταναλωτή πριν τη λήξη της περιόδου εντός της οποίας μπορεί αυτός να ασκήσει το δικαίωμα υπαναχώρησης.
89. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που μνημονεύεται στο σημείο 33 των παρουσών προτάσεων, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν το άρθρο 6 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 9 της οδηγίας 2008/122, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής (του μέρους του συμβατικού τιμήματος που καταβλήθηκε μέσω) προκαταβολών εκκινεί από την ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι εν λόγω καταβολές δυνάμει της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης ή παρεμφερούς συμβάσεως.
90. Από τις αιτιολογικές σκέψεις 11 και 12 της οδηγίας 94/47 και την αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας 2008/122 συνάγεται ότι ο σκοπός της απαγόρευσης προκαταβολών συνίσταται στην ενίσχυση της προστασίας που παρέχει στον καταναλωτή το δικαίωμα υπαναχώρησης. Το δικαίωμα υπαναχώρησης έχει θεσπιστεί προκειμένου να παρασχεθεί στους καταναλωτές η δυνατότητα πλήρους κατανόησης των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους στο πλαίσιο της συμβάσεως. Εάν ο έμπορος είχε τη δυνατότητα απαίτησης προκαταβολών κατά τη διάρκεια της περιόδου που μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα υπαναχώρησης, τούτο θα αποθάρρυνε τον καταναλωτή από την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος.
91. Επίσης, από το άρθρο 10 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 15 της οδηγίας 2008/122 συνάγεται ότι η επιβολή συστήματος κυρώσεων για την παραβίαση της απαγορεύσεως προκαταβολών αποτελεί ευθύνη των κρατών μελών.
92. Από τη διάταξη περί παραπομπής συνάγεται με σαφήνεια ότι, κατά το ισπανικό δίκαιο, οι προκαταβολές απαγορεύονται και ότι η παραβίαση της εν λόγω απαγορεύσεως συνεπάγεται υποχρέωση του εμπόρου να επιστρέψει το διπλάσιο του ποσού που εισέπραξε ως προκαταβολή.
93. Το ζήτημα το οποίο εγείρεται συνίσταται στο εάν η αρχή της αποτελεσματικότητας (53) αντιτίθεται στον καθορισμό ως σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης επιστροφής προκαταβολών της ημερομηνίας κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι εν λόγω προκαταβολές (σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις του αστικού δικαίου). Όπως ακριβώς και με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες, ιδίως, ως προς το εάν θα πρέπει να μεταφερθεί στις οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση η νομολογία του Δικαστηρίου που έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο των καταχρηστικών ρητρών.
94. Συναφώς, όπως προαναφέρθηκε (54), πρέπει να υπενθυμιστεί ότι η νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις εθνικές διατάξεις περί των προθεσμιών παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν σε εκτέλεση καταχρηστικών ρητρών στηρίζεται σε πλήθος παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της ασθενέστερης θέσεως του καταναλωτή έναντι του επαγγελματία και του γεγονότος οι καταναλωτές να αγνοούν τον καταχρηστικό χαρακτήρα της περιλαμβανόμενης στη σύμβαση ρήτρας ή να μην αντιλαμβάνονται την έκταση των δικαιωμάτων τους.
95. Όπως επίσης επισημάνθηκε (55), στο πλαίσιο των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης, ο καταναλωτής βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση έναντι του εμπόρου. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο ο νομοθέτης απαγορεύει τις προκαταβολές, προκειμένου να διασφαλίσει ότι ο καταναλωτής δεν θα αποθαρρυνθεί από την άσκηση του δικαιώματος υπαναχώρησής του.
96. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις καταχρηστικές ρήτρες δυνάμει της οδηγίας 93/13 και τις απαιτήσεις ενημέρωσης δυνάμει των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση, ο βαθμός εκθέσεως των καταναλωτών στον κίνδυνο παρέλευσης της προθεσμίας παραγραφής προτού λάβουν γνώση των δικαιωμάτων τους δεν είναι ο ίδιος όσον αφορά την απαγόρευση προκαταβολών.
97. Στις περιπτώσεις συμβάσεων που συνάπτονται για μακρά χρονική περίοδο, ο καταναλωτής ενδέχεται να λάβει γνώση της καταχρηστικότητας της ρήτρας σε μεταγενέστερο στάδιο, όταν η ρήτρα αυτή θα έχει αντίκτυπο στις συμβατικές του δεσμεύσεις ή θα επιβληθεί εις βάρος του. Ομοίως, για τους λόγους που διευκρίνισα ήδη (56), ο καταναλωτής αυτός ενδέχεται να λάβει γνώση των ελλειπουσών ή ασαφών πληροφοριών (ικανών να επηρεάσουν την ικανότητα του καταναλωτή να αξιολογήσει το εύρος των δικαιωμάτων του) μόνο σε μεταγενέστερο στάδιο εκτελέσεως της συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως). Οι συνέπειες της παραβίασης των υποχρεώσεών του από τον έμπορο είναι πιθανό να καταστούν εμφανείς μόνον κατά τη διάρκεια της συμβατικής σχέσεως. Για όσο χρονικό διάστημα ο έμπορος δεν παρέχει ενημέρωση, η παραβίαση της σχετικής νομικής απαιτήσεως είναι διαρκής.
98. Αντιθέτως, η απαγόρευση προκαταβολών αφορά μία μεμονωμένη παράβαση, οι συνέπειες της οποίας είναι πιθανό να καταστούν εμφανείς σε πρώιμο στάδιο της συμβατικής σχέσεως. Δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ο καταναλωτής να λάβει γνώση της απαγορεύσεως χρόνια μόνο μετά την πραγματοποίηση της πληρωμής επ’ αφορμής, για παράδειγμα, της επιβολής μιας χρέωσης εις βάρος του ή εάν επιθυμήσει να ασκήσει ορισμένα από τα δικαιώματά του.
99. Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι ο προστατευτικός σκοπός της απαγορεύσεως προκαταβολών είναι ισχυρός κατά την έναρξη της συμβατικής σχέσεως. Η απαγόρευση έχει θεσπιστεί προκειμένου ο καταναλωτής να μην αποθαρρύνεται από την υπαναχώρησή του από τη σύμβαση. Ωστόσο, ο σκοπός αυτός εξασθενεί με την πάροδο των ετών κατά τη διάρκεια εκτελέσεως της συμβάσεως. Τούτο φαίνεται ότι ισχύει πολύ περισσότερο σε περιπτώσεις, όπως αυτή της κύριας δίκης, στις οποίες ο καταναλωτής όχι μόνο δεν υπαναχώρησε από τη σύμβαση, αλλά συνήψε και νέα σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερή σύμβαση) εννέα έτη μετά τη σύναψη της πρώτης.
100. Επιπλέον, όπως υποστηρίζει κατ’ ουσίαν η Επιτροπή, η πραγματική δυνατότητα που έχει ο καταναλωτής να λάβει γνώση των δικαιωμάτων του δεν είναι η ίδια στην περίπτωση υπάρξεως καταχρηστικής ρήτρας με αυτή της νομικής απαγορεύσεως πληρωμής προκαταβολών. Μολονότι η καταχρηστική ρήτρα θεωρείται ότι ουδέποτε υπήρξε, η κήρυξη της ρήτρας αυτής ως καταχρηστικής απαιτεί, κατ’ αρχήν, τη δικαστική εξέταση της συμβατική ρήτρας, η οποία δεν μπορεί να αναμένεται ότι θα πραγματοποιηθεί από τον καταναλωτή. Το ζήτημα της συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις ενημέρωσης δυνάμει των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση ενδέχεται επίσης να επιδέχεται δικαστικής ερμηνείας.
101. Ωστόσο, η απαγόρευση προκαταβολών δεν χρήζει οποιασδήποτε ερμηνείας. Οι καταβολές αυτές απαγορεύονται και τούτο καθορίζεται ρητώς τόσο στις οδηγίες για τη χρονομεριστική μίσθωση όσο και στους εθνικούς κανόνες εφαρμογής τους. Η απαγόρευση μπορεί να διαπιστωθεί από έναν μέσο καταναλωτή ο οποίος είναι ευλόγως ενημερωμένος και ευλόγως προσεκτικός και συνετός. Ο καταναλωτής αρκεί να υπολογίσει εάν οι προκαταβολές πραγματοποιήθηκαν εντός της (παρατεταμένης) προθεσμίας υπαναχώρησης.
102. Φρονώ ότι δεν μπορεί να συναχθεί διαφορετικό συμπέρασμα από τη νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία δεν είναι δυνατόν να αναμένεται από τον καταναλωτή να προβεί σε ενέργειες που εμπίπτουν στο πεδίο της νομικής έρευνας (57). Η νομολογία αυτή αφορά μια περίπτωση στην οποία κρίθηκε ότι δεν μπορεί να τεκμαίρεται ότι ο καταναλωτής μπορεί ευλόγως να γνωρίζει ότι ρήτρα περιλαμβανόμενη στη σύμβασή του έχει περιεχόμενο ισοδύναμο με τυποποιημένη ρήτρα η οποία έχει κριθεί καταχρηστική από το ανώτατο εθνικό δικαστήριο κράτους μέλους. Η περίπτωση αυτή είναι σαφώς διαφορετική από την περίπτωση στην οποία ο νομοθέτης θεσπίζει μια απαγόρευση.
103. Ο καθορισμός μιας εύλογης προθεσμίας παραγραφής μετά την πραγματοποίηση των πληρωμών διασφαλίζει επίσης την ασφάλεια δικαίου στις περιπτώσεις σαφούς απαγόρευσης. Η απαίτηση επιβολής χρηματικής κυρώσεως για μια προκαταβολή που πραγματοποιήθηκε πριν από μεγάλο χρονικό διάστημα ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα αποδεικτικής φύσεως και να υπονομεύσει τα δικαιώματα άμυνας του αντιδίκου (58). Επιπλέον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, γεννά τον κίνδυνο το μέρος που ζητεί την κύρωση να επιδιώξει την επιβολή της όσο το δυνατόν αργότερα, προκειμένου να αξιώσει τόκους υπερημερίας επί του επιστρεφόμενου ποσού, μολονότι οι προϋποθέσεις της απαγορεύσεως είναι σαφείς από την έναρξη της συμβατικής σχέσεως.
104. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις του αστικού δικαίου, η προθεσμία παραγραφής για την άσκηση αγωγής από τον καταναλωτή με σκοπό την επιστροφή των προκαταβολών είναι πέντε έτη (και δεκαπέντε έτη σύμφωνα με την ισχύουσα κατά το παρελθόν εκδοχή του αστικού κώδικα) από τη χρονική στιγμή που πραγματοποιήθηκαν οι σχετικές πληρωμές. Η προθεσμία αυτή φαίνεται επαρκώς μακρά ώστε να παράσχει στον καταναλωτή τη δυνατότητα να αξιώσει την επιστροφή της ποινικής ρήτρας. Πολλώ δε μάλλον, όπως επισημαίνει το αιτούν δικαστήριο, στο μέτρο που για τη διακοπή της εν λόγω προθεσμίας αρκεί μια εξώδικη όχληση.
105. Για τον λόγο αυτόν, φρονώ ότι η αρχή της αποτελεσματικότητας δεν αντιτίθεται σε εθνική διάταξη περί παραγραφής της αξιώσεως καταβολής μέρους του συμβατικού τιμήματος που προβλέπεται σε περίπτωση παραβίασης της απαγορεύσεως προκαταβολών βάσει του γενικού αστικού δικαίου.
106. Βάσει των ανωτέρω, φρονώ ότι το άρθρο 6 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 9 της οδηγίας 2008/122, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής (του μέρους του συμβατικού τιμήματος που καταβλήθηκε μέσω) προκαταβολών, εκκινεί από την ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι απαγορευμένες πληρωμές στο πλαίσιο συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως).
V. Πρόταση
107. Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που του υπέβαλε το Juzgado de Primera Instancia No 2 de Marbella (πρωτοδικείο υπ’ αριθ. 2 της Marbella, Ισπανία) ως ακολούθως:
1) Τα άρθρα 3 και 4 της οδηγίας 94/47/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 1994, περί της προστασίας των αγοραστών ως προς ορισμένες πλευρές των συμβάσεων που αφορούν την απόκτηση δικαιώματος χρήσης ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης και τα άρθρα 4 και 5 της οδηγίας 2008/122/ΕΚ του ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιανουαρίου 2009, για την προστασία των καταναλωτών ως προς ορισμένες πτυχές των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών, μεταπώλησης και ανταλλαγής, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας,
έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής για την άσκηση της αξίωσης επιστροφής ποσών που καταβλήθηκαν από τον καταναλωτή στο πλαίσιο άκυρης συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως) εκκινεί από την ημερομηνία συνάψεως της συμβάσεως, ανεξάρτητα εάν ο καταναλωτής γνώριζε ή ήταν σε θέση να γνωρίζει τις πληροφορίες που παρέλειψε να του παράσχει ή του παρείχε κατά τρόπο ασαφή ο έμπορος. Ο καταναλωτής αποκτά, κατ’ αρχήν, πλήρη γνώση των δικαιωμάτων του κατά το χρονικό σημείο έκδοσης της τελεσίδικης αποφάσεως με την οποία κηρύσσεται άκυρη η ως άνω σύμβαση. Ωστόσο, η αρχή της αποτελεσματικότητας δεν στερεί από τον έμπορο το δικαίωμα να αποδείξει ότι ο καταναλωτής γνώριζε ή μπορούσε ευλόγως να γνωρίζει τα στοιχεία στα οποία συνίσταται η ακυρότητα της συμβάσεως πριν από την ημερομηνία αυτή.
2) Το άρθρο 6 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 9 της οδηγίας 2008/122, σε συνδυασμό με την αρχή της αποτελεσματικότητας,
έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε εθνική νομοθετική ρύθμιση ή νομολογία κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της αξιώσεως επιστροφής του μέρους του συμβατικού τιμήματος που καταβλήθηκε μέσω προκαταβολών εκκινεί από την ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν οι απαγορευμένες πληρωμές στο πλαίσιο συμβάσεως χρονομεριστικής μίσθωσης (ή παρεμφερούς συμβάσεως).
1 Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.
2 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Ιανουαρίου 2009, για την προστασία των καταναλωτών ως προς ορισμένες πτυχές των συμβάσεων χρονομεριστικής μίσθωσης, μακροπρόθεσμων προϊόντων διακοπών, μεταπώλησης και ανταλλαγής (ΕΕ 2009, L 33, σ. 10).
3 Staudinger, A., «Timeshare Contracts», σε Max-Planck Encyclopaedia of European Private Law, Max-EuP, 2012. Σχετικά με την προέλευση του κλάδου των χρονομεριστικών μισθώσεων βλ. Edmonds, J., International Timesharing, 3η έκδοση, Longman, Λονδίνο, σ. 1.
4 Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Οκτωβρίου 1994, περί της προστασίας των αγοραστών ως προς ορισμένες πλευρές των συμβάσεων που αφορούν την απόκτηση δικαιώματος χρήσης ακινήτων υπό καθεστώς χρονομεριστικής μίσθωσης (ΕΕ 1994, L 280, σ. 83).
5 Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, έκθεση αξιολόγησης της [οδηγίας 2008/122], COM(2015) 644, τελικό, της 16ης Δεκεμβρίου 2015 (στο εξής: έκθεση της Επιτροπής για την αξιολόγηση της οδηγίας 2008/122).
6 Η τροποποίηση αυτή επήλθε με τον Ley 42/2015 de reforma de la Ley 1/2000, de 7 de enero, de Enjuiciamiento Civil (νόμο 42/2015 περί τροποποίησης του νόμου 1/2000, της 7ης Ιανουαρίου, σχετικά με την πολιτική δικονομία) της 5ης Οκτωβρίου 2015 (B OE υπ’ αριθ. 239 της 6ης Οκτωβρίου 2015, σ. 90240).
7 Οδηγία του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29).
8 Απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 34).
9 Απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Nitrogénművek (C‑519/24, EU:C:2026:297, σκέψεις 19 και 20 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
10 Οι πληροφορίες παρέχονται μέσω ενός εγγράφου, το οποίο αναφέρεται ως «τυποποιημένο ενημερωτικό έντυπο» στην οδηγία 2008/122. Βλ. σημεία 4 και 7 των παρουσών προτάσεων.
11 Βλ. σημεία 5 και 8 των παρουσών προτάσεων.
12 Απόφαση της 2ας Δεκεμβρίου 2025, Stichting Right to Consumer Justice και Stichting App Stores Claims (C‑34/24, EU:C:2025:936, σκέψη 39 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
13 Όπ.π.
14 Πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Sogefinancement (C‑50/22, EU:C:2023:177, σκέψη 26).
15 Στη διάταξη περί παραπομπής δεν μνημονεύονται οι εθνικές διατάξεις με τις οποίες επιβάλλεται η απαίτηση περί μέγιστης διάρκειας. Ωστόσο, από τις παρατηρήσεις της Ισπανικής Κυβέρνησης και της Επιτροπής συνάγεται ότι η απαίτηση αυτή προβλέπεται από το άρθρο 3 του νόμου 42/1998 και το άρθρο 24 του νόμου 4/2012.
16 Κατά το άρθρο 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 94/47, η σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης συνάπτεται «τουλάχιστον για τρία έτη». Το χρονικό αυτό διάστημα μειώθηκε σε διάρκεια τουλάχιστον ενός έτους σύμφωνα με τον ορισμό της «σύμβασης χρονομεριστικής μίσθωσης» κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2008/122.
17 Κατά το άρθρο 11 της οδηγίας 94/47, τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή να διατηρούν διατάξεις ευνοϊκότερες όσον αφορά την προστασία του αγοραστή.
18 Πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Sogefinancement (C‑50/22, EU:C:2023:177, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
19 Στη διάταξη περί παραπομπής δεν παρατίθενται οι εθνικές διατάξεις που καθορίζουν τις εν λόγω απαιτήσεις. Ωστόσο, από τις παρατηρήσεις της Ισπανικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής μπορεί να συναχθεί ότι οι απαιτήσεις αυτές καθορίζονται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, σημείο 1, του νόμου 42/1998 και στο άρθρο 30, παράγραφος 1, σημείο 3, του νόμου 4/2012.
20 Βλ. στοιχείο γʹ του παραρτήματος της οδηγίας 94/47 και μέρος 3, σημείο 2, πρώτο εδάφιο, του παραρτήματος I, της οδηγίας 2008/122.
21 Απόφαση της 11ης Ιουνίου 2020, Prezident Slovenskej republiky (C‑378/19, EU:C:2020:462, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
22 Το παράρτημα της οδηγίας 94/47 παραπέμπει, ευρύτερα, στο στοιχείο βʹ, στους «όρους υπό τους οποίους […] ασκείται» το δικαίωμα το οποίο αποτελεί αντικείμενο της σύμβασης. Η χρονική περίοδος εντός της οποίας δύναται να ασκηθεί το δικαίωμα αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνεται στους εν λόγω όρους. Το μέρος 1, του παρατήματος I, της οδηγίας 2008/122, ορίζει ότι μεταξύ των πληροφοριών σχετικά με τις συμβάσεις αγοράς χρονομεριδίων περιλαμβάνεται η «[α]κριβής χρονική περίοδος κατά την οποία μπορεί να ασκηθεί το δικαίωμα που αποτελεί αντικείμενο της σύμβασης και, εφόσον είναι απαραίτητο, [η] διάρκειά του».
23 Διατυπώνω τη συγκεκριμένη επιφύλαξη σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι η απαίτηση παροχής των στοιχείων καταχώρισης του ακινήτου δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για τη χρονομεριστική μίσθωση.
24 Στην υπό κρίση υπόθεση, η προθεσμία υπαναχώρησης λήγει μετά την παρέλευση της περιόδου που προβλέπεται από το άρθρο 5, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2008/122.
25 Η εθνική υποχρέωση πρόβλεψης κυρώσεων απορρέει από το άρθρο 10 της οδηγίας 94/47 και το άρθρο 15 της οδηγίας 2008/122. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 3, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 2008/122, πέραν του δικαιώματος υπαναχώρησης, τα κράτη μέλη προβλέπουν κατάλληλες κυρώσεις σύμφωνα με το άρθρο 15, ιδίως σε περίπτωση που, κατά τη λήξη της προθεσμίας υπαναχώρησης, ο έμπορος δεν έχει συμμορφωθεί προς τις προδιαγραφές [απαιτήσεις] ενημέρωσης που θεσπίζει η οδηγία αυτή.
26 Βλ. σημεία 10 και 14 των παρουσών προτάσεων. Η ακυρότητα της συμβάσεως αποτελεί συνέπεια της παραβίασης οποιασδήποτε από τις απαιτήσεις που καθορίζονται στη σχετική εθνική νομοθεσία, συμπεριλαμβανομένης της απαιτήσεως προσδιορισμού του αντικειμένου της συμβάσεως.
27 Οι GQ και IF παραπέμπουν, συναφώς, στην απόφαση του Tribunal Supremo (Ανωτάτου Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 192/2016 της 29ης Μαρτίου 2016 (ES:TS:2016:1298).
28 Βλ. σημεία 15 και 16 των παρουσών προτάσεων.
29 Βλ. σημείο 23 των παρουσών προτάσεων.
30 Απόφαση της 19ης Μαρτίου 2026, UniCredit Bank και Momentum Credit (C‑679/24, EU:C:2026:223, σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
31 Όπ.π. (σκέψη 63 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance (C‑776/19 to C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 30).
33 Απόφαση της 9ης Ιουλίου 2020, Raiffeisen Bank και BRD Groupe Societé Générale (C‑698/18 και C‑699/18, EU:C:2020:537, σκέψη 62 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
34 Απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance (C‑776/19 έως C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 32).
35 Απόφαση της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance (C‑776/19 έως C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 41).
36 Βλ. σημείο 28 των παρουσών προτάσεων.
37 Απόφαση της 19ης Μαρτίου 2026, UniCredit Bank και Momentum Credit (C‑679/24, EU:C:2026:223, σκέψη 69 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
38 Βλ., λεπτομερές σκεπτικό του Δικαστηρίου στην απόφαση της 19ης Μαρτίου 2026, UniCredit Bank και Momentum Credit (C‑679/24, EU:C:2026:223, σκέψεις 70 και 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
39 Απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
40 Απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 35).
41 Απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 38).
42 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2023, BMW Bank κ.λπ. (C‑38/21, C‑47/21 και C‑232/21, EU:C:2023:1014, σκέψη 259).
43 Βλ. αιτιολογική σκέψη 11 της οδηγίας 94/47 και έκθεση της Επιτροπής για την αξιολόγηση της οδηγίας 2008/122, υποσημείωση 5, όπ.π., σ. 2.
44 Βλ. σημείο 2 των παρουσών προτάσεων.
45 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Mercedes-Benz Bank και Volkswagen Bank (C‑143/23, EU:C:2025:837, σκέψη 66 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
46 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2025, Mercedes-Benz Bank και Volkswagen Bank (C‑143/23, EU:C:2025:837, σκέψη 68 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
47 Στην περίπτωση που αυτές οι μονάδες διαμονής διατίθενται, για παράδειγμα, σε διαφορετικά ξενοδοχεία τα οποία ανήκουν στον ίδιο όμιλο.
48 Βλ. τα σχετικά πληροφοριακά στοιχεία στα στοιχεία ιʹ, ιαʹ και ιβʹ, του παραρτήματος της οδηγίας 94/47 και στα σημεία 4 έως 6, του μέρους 3, του παραρτήματος I, της οδηγίας 2008/122.
49 Η έκθεση της Επιτροπής για την αξιολόγηση της οδηγίας 2008/122, όπ.π., σ. 7 επ., υποσημείωση 5, αποκαλύπτει ότι ζητήματα προστασίας των καταναλωτών ανακύπτουν ιδίως όσον αφορά τις αυξήσεις στα έξοδα συντήρησης ή παροχής υπηρεσιών χωρίς προφανή λόγο και όσον αφορά τις διαδικασίες και προϋποθέσεις καταγγελίας της συμβάσεως και την ανταλλαγή δικαιωμάτων χρονομεριστικής μίσθωσης. Βλ. επίσης Conway, L., «Timeshares: Common problems faced by UK owners – Research briefing», βιβλιοθήκη της Βουλής των Κοινοτήτων, 25 Ιουλίου 2025, ο οποίος τονίζει, μεταξύ των συνηθισμένων προβλημάτων με τις ιδιοκτησίες χρονομεριστικής μίσθωσης, τις υπερβολικές αυξήσεις των ετησίων τελών, τα προβλήματα μεταπώλησης, τα ζητήματα καταγγελίας της συμβάσεως και τις «ρήτρες διαιώνισης» (οι οποίες καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την καταγγελία της συμβάσεως).
50 Σε περίπτωση καταχρηστικότητας και έλλειψης διαφάνειας της ρήτρας που περιέχει τις πληροφορίες, ο καταναλωτής έχει στη διάθεσή του τα συμπληρωματικά μέσα προστασίας των καταναλωτών που προβλέπονται από την οδηγία 93/13. Εάν χρησιμοποιήθηκαν τεχνικές πίεσης για τη σύναψη της συμβάσεως, ο καταναλωτής δύναται επίσης να επικαλεστεί την οδηγία 2005/29/EK του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (ΕΕ 2005, L 149, σ. 22). Βλ. έκθεση της Επιτροπής για την αξιολόγηση της οδηγίας 2008/122, όπ.π., σ. 10, υποσημείωση 5, και Downes, N., «More about timeshare: A revised directive or a regulation? Incidence of other instruments of consumer protection», τόμος 16, αριθ. 4, 2008, European Review of Private Law, σ. 607 έως 625.
51 Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 40).
52 Τούτο συμβαίνει, για παράδειγμα, στην περίπτωση που αποδεικνύεται προηγούμενη επικοινωνία μεταξύ του εμπόρου και του καταναλωτή στο πλαίσιο της οποίας ο έμπορος έχει παράσχει στον καταναλωτή τις ελλείπουσες πληροφορίες. Σε αυτή την περίπτωση, η προθεσμία παραγραφής εκκινεί από τη στιγμή που παρασχέθηκαν στον καταναλωτή οι πληροφορίες αυτές.
53 Βλ. νομολογία που παρατίθεται στο σημείο 58 των παρουσών προτάσεων.
54 Βλ. σημείο 66 των παρουσών προτάσεων.
55 Βλ. σημείο 70 των παρουσών προτάσεων.
56 Σημεία 75 και 76 των παρουσών προτάσεων.
57 Απόφαση της 25ης Απριλίου 2024, Banco Santander (Χρονικό σημείο έναρξης της παραγραφής) (C‑561/21, EU:C:2024:362, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
58 Από τη διάταξη περί παραπομπής συνάγεται ότι οι διάδικοι διαφωνούν ως προς το εάν πραγματοποιήθηκαν ή όχι πληρωμές προκαταβολών. Τούτο καταδεικνύει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα δικαστήρια τα οποία καλούνται να αποφανθούν σχετικά με την επιβολή κυρώσεων δεκαπέντε έτη μετά την πραγματοποίηση των εν λόγω πληρωμών (όπως συμβαίνει με τη σύμβαση χρονομεριστικής μίσθωσης της κύριας δίκης, η οποία συνήφθη το 2007).