Voorlopige editie

ARREST VAN HET HOF (Vierde kamer)

16 juli 2026 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Rechtsstaat – Rechterlijke onafhankelijkheid – Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU – Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Nationale regeling aan de hand waarvan kan worden nagegaan of aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van een rechter van de Sąd Najwyższy (hoogste rechterlijke instantie in burgerlijke en strafzaken, Polen) is voldaan – Samenstelling van de rechtsprekende formatie die moet toezien op de naleving van die vereisten – Benoeming van een lid van een dergelijke formatie in onregelmatige omstandigheden – Gevolgen die uit die onregelmatigheid moeten worden getrokken – Onpartijdigheid – Voorrang van het Unierecht ”

In zaak C‑748/23 [Gekus] (i),

betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachten artikel 267 VWEU, ingediend door de Sąd Najwyższy (hoogste rechterlijke instantie in burgerlijke en strafzaken, Polen) bij beslissing van 20 oktober 2023, ingekomen bij het Hof op 6 december 2023, in de procedure

C. Limited

tegen

M. S.,

wijst

HET HOF (Vierde kamer),

samengesteld als volgt: I. Jarukaitis (rapporteur), kamerpresident, K. Lenaerts, president van het Hof, waarnemend rechter van de Vierde kamer, M. Condinanzi, N. Jääskinen en R. Frendo, rechters,

advocaat-generaal: N. Emiliou,

griffier: E. Sartori, administrateur,

gezien de stukken en na de terechtzitting op 4 juni 2025,

gelet op de opmerkingen van:

–        C. Limited, vertegenwoordigd door M. Kotowicz en M. Radwan-Röhrenschef, adwokaci,

–        M. S., vertegenwoordigd door J. Baniewska en M. Gutowski, adwokaci, en door R. Rogala, radca prawny,

–        de Poolse regering, vertegenwoordigd door B. Majczyna, D. Mazur, M. Rzotkiewicz en S. Żyrek als gemachtigden,

–        de Belgische regering, vertegenwoordigd door C. Jacob, M. Jacobs, C. Pochet en L. Van den Broeck als gemachtigden,

–        de Nederlandse regering, vertegenwoordigd door M. K. Bulterman en J. M. Hoogveld als gemachtigden,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door K. Herrmann, P. Stancanelli en P. J. O. Van Nuffel als gemachtigden,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 1 augustus 2025,

het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen C. Limited, een vennootschap naar Iers recht, en M. S., een Iers onderdaan, over een betalingsverzoek dat voortvloeit uit in Polen verrichte rechtshandelingen.

 Toepasselijke bepalingen

3        Artikel 29 van de ustawa o Sądzie Najwyższym [wet inzake de Sąd Najwyższy (hoogste rechterlijke instantie in burgerlijke en strafzaken, Polen)] van 8 december 2017 (Dz. U. van 2018, volgnr. 5), zoals gewijzigd bij de ustawa o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (wet tot wijziging van de wet inzake de Sąd Najwyższy en bepaalde andere wetten) van 9 juni 2022 (Dz. U. van 2022, volgnr. 1259) (hierna: „wet inzake de Sąd Najwyższy”), bepaalt:

„[...]

2.      In het kader van de werkzaamheden van de Sąd Najwyższy of van haar organen is het niet toegestaan om de legitimiteit van de [rechterlijke instanties], de grondwettelijke organen van de staat en de organen voor de controle en bescherming van het recht in twijfel te trekken.

3.      De Sąd Najwyższy of een ander machtsorgaan is niet bevoegd om de rechtmatigheid van de benoeming van een rechter of van de uit deze benoeming voortvloeiende bevoegdheid tot uitvoering van taken op het gebied van de rechtspleging vast te stellen of te beoordelen.

4.      De omstandigheden die verband houden met de benoeming van een rechter van de Sąd Najwyższy kunnen geen exclusieve grond vormen voor het aanvechten van een beslissing die met deelname van die rechter is genomen, noch voor het betwisten van diens onafhankelijkheid en onpartijdigheid.

5.      Op verzoek van de in lid 7 bedoelde justitiabele kan, rekening houdend met de omstandigheden rond zijn benoeming en zijn gedrag na zijn benoeming, worden onderzocht of een rechter van de Sąd Najwyższy of een rechter die is gedetacheerd bij de Sąd Najwyższy, voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid, indien dit in de omstandigheden van een bepaalde zaak kan leiden tot schending van het beginsel van onafhankelijkheid of onpartijdigheid die van invloed is op de uitkomst van de zaak, rekening houdend met de situatie van de justitiabele en de aard van de zaak.

6.      Een verzoek tot vaststelling van de naleving van de vereisten van lid 5 [(hierna: „onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets”)] kan worden ingediend tegen een rechter van de Sąd Najwyższy of een bij de Sąd Najwyższy gedetacheerde rechter die is toegewezen aan een rechtsprekende formatie die het volgende onderzoekt:

1)      een beroep;

[...]

7.      Elke partij in de procedure voor de Sąd Najwyższy heeft in de in lid 6 bedoelde gevallen het recht een dergelijk verzoek in te dienen.

[...]

9.      Het verzoek moet voldoen aan de vereisten die worden gesteld aan een proceshandeling, en voorts het volgende bevatten:

1)      een verzoek tot vaststelling van de naleving in casu van de vereisten van lid 5;

2)      de omstandigheden die het verzoek rechtvaardigen, en het bewijsmateriaal tot staving van die omstandigheden.

10.      Zonder verzoek tot regularisatie van de vormgebreken wordt een verzoek dat niet voldoet aan de vereisten van artikel 29, lid 9, van de wet inzake de Sąd Najwyższy, niet-ontvankelijk verklaard. Een verzoek dat te laat is ingediend of om een andere reden niet-ontvankelijk is, wordt eveneens niet-ontvankelijk verklaard.

[...]

15.      De Sąd Najwyższy behandelt het verzoek met gesloten deuren in een formatie van vijf rechters die bij loting zijn aangewezen uit alle leden van de Sąd Najwyższy, na de in het verzoek genoemde rechter te hebben gehoord, tenzij dit onmogelijk of zeer moeilijk is. De rechter kan zijn opmerkingen schriftelijk indienen. De betrokken rechter wordt van de loting uitgesloten.

[...]

18.      Indien de Sąd Najwyższy het verzoek toewijst, wordt de rechter in de zaak gewraakt. Wraking van een rechter in een bepaalde zaak vormt geen grond tot wraking van die rechter in andere zaken die worden behandeld met zijn deelname.

[...]

21.      Tegen de beschikking die na de behandeling van het verzoek is gegeven, kan beroep worden ingesteld bij de Sąd Najwyższy in een rechtsprekende formatie van zeven rechters die bij loting zijn aangewezen uit alle leden van de Sąd Najwyższy. De betrokken rechter en de rechter die aan de vaststelling van de bestreden beschikking heeft deelgenomen, worden van de loting uitgesloten.

[...]”

 Hoofdgeding en prejudiciële vragen

4        Het Hoofdgeding betreft C. Limited, een Ierse vennootschap, en M. S., een Iers onderdaan, en ziet op hun respectieve rechten en plichten in verband met in Polen verrichte rechtshandelingen.

5        Uit het dossier waarover het Hof beschikt, blijkt dat de Sąd Apelacyjny w Warszawie (rechter in tweede aanleg Warschau, Polen) M. S. bij een arrest van 10 juni 2021 heeft veroordeeld tot betaling aan C. Limited van een geldsom gelijk aan het bedrag van de schuldvordering van die vennootschap.

6        Op 29 juli 2021 heeft M. S. de High Court (rechter in eerste aanleg, Ierland) krachtens artikel 46 en artikel 45, lid 1, onder a), van verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1) verzocht om de erkenning en de tenuitvoerlegging van het arrest van de Sąd Apelacyjny w Warszawie te weigeren op grond dat zijn recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht was geschonden doordat in de rechtsprekende formatie die dat arrest heeft gewezen, een rechter zetelde die door de Poolse minister van Justitie voor onbepaalde tijd was gedetacheerd.

7        Tegelijkertijd heeft M. S. tegen dat arrest van de Sąd Apelacyjny w Warszawie cassatieberoep ingesteld bij de Sąd Najwyższy. Een rechtsprekende formatie van drie rechters, onder wie rechter JG, werd aangewezen om dit cassatieberoep te behandelen.

8        Overeenkomstig de procedure van artikel 29 van de wet inzake de Sąd Najwyższy heeft C. Limited verzocht de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van rechter JG te toetsen.

9        C. Limited heeft zich ter onderbouwing van haar stelling dat rechter JG niet voldeed aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid beroepen op drie verschillende omstandigheden, in het bijzonder de omstandigheden rond zijn benoeming.

10      In de eerste plaats heeft C. Limited aangevoerd dat rechter JG op 10 oktober 2018 tot rechter van de civiele kamer van de Sąd Najwyższy was benoemd op grond van besluit nr. 330/2018 van de Krajowa Rada Sądownictwa (nationale raad voor de rechtspraak, Polen; hierna: „KRS”), terwijl de uitvoering van dat besluit op 27 september 2018 was opgeschort bij beschikking van de Naczelny Sąd Administracyjny (hoogste bestuursrechter, Polen). Bij arrest van 6 mei 2021 heeft die rechter dat besluit nietig verklaard.

11      In de tweede plaats heeft C. Limited zich beroepen op het gedrag van rechter JG na diens benoeming tot rechter van de civiele kamer van de Sąd Najwyższy en in dat verband verwezen naar een verklaring van 28 november 2019 – die was ondertekend door een aantal rechters van die kamer, waaronder JG – dat het arrest van 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy) (C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982), niet van toepassing is op rechters van die kamer die zijn benoemd op basis van een door de KRS in zijn nieuwe samenstelling vastgesteld besluit.

12      In de derde plaats heeft C. Limited verwezen naar het feit dat M. S. de Ierse rechters verzoekt het arrest van de Sąd Apelacyjny w Warszawie niet uitvoerbaar te verklaren, waarbij hij zich beroept op schending van zijn recht op behandeling van zijn zaak door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld. Volgens C. Limited moet de procedure bij de Sąd Najwyższy in die omstandigheden worden gevoerd voor rechters van wie de onafhankelijkheid en onpartijdigheid buiten kijf staan.

13      Overeenkomstig de procedure van artikel 29 van de wet inzake de Sąd Najwyższy zijn vijf rechters van de Sąd Najwyższy bij loting aangewezen om de rechtsprekende formatie te vormen die zich moet uitspreken over het verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets. Die formatie bestaat uit twee rechters van de Sąd Najwyższy die zijn benoemd vóór 2018, en drie rechters die zijn benoemd op voordracht van de KRS in zijn nieuwe samenstelling.

14      In het kader van het onderzoek naar de ontvankelijkheid van dat verzoek van C. Limited heeft de verwijzende rechterlijke instantie, die uitspraak doet als alleensprekend rechter in de persoon van de rechter-rapporteur – die tevens voorzitter is van die rechtsprekende formatie van vijf rechters –, twijfels over de uitlegging van artikel 29, lid 5, van de wet inzake de Sąd Najwyższy, gelezen in het licht van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest.

15      In dat verband wijst die rechterlijke instantie op de twee uit de rechtspraak van de Sąd Najwyższy voortvloeiende manieren om deze nationaalrechtelijke bepaling uit te leggen met betrekking tot de toepassing van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets.

16      Volgens de eerste, zogenoemd strikte uitlegging wordt een op artikel 29, lid 5, van de wet inzake de Sąd Najwyższy gebaseerd verzoek afgewezen in het stadium van het onderzoek naar de ontvankelijkheid ervan, indien het uitsluitend berust op de omstandigheden rond de benoeming van de betrokken rechter van de Sąd Najwyższy. Deze uitlegging houdt namelijk in dat in het toetsingsverzoek de omstandigheden en het gedrag van die rechter na zijn benoeming moeten worden uiteengezet, zodat kan worden vastgesteld dat hij niet aan de onafhankelijkheids- en de onpartijdigheidsvereisten voldoet. Daarnaast moet worden aangegeven welke gevolgen de schending van die vereisten heeft voor de uitkomst van de zaak in het kader waarvan dat verzoek is ingediend, rekening houdend met de aard van de zaak.

17      Volgens de tweede uitlegging moet een op artikel 29, lid 5, van de wet inzake de Sąd Najwyższy gebaseerde verzoek ruimer worden bekeken op basis van het gezamenlijke besluit dat de civiele kamer, de strafkamer en de kamer voor arbeids- en socialezekerheidszaken van de Sąd Najwyższy hebben vastgesteld op 23 januari 2020, waarbij is geoordeeld dat de KRS geen onafhankelijk orgaan is omdat het sinds de inwerkingtreding van de wet van 8 december 2017 onder rechtstreeks toezicht staat van de politieke autoriteiten. Volgens dat besluit is een rechtsprekende formatie waarvan een van haar leden een persoon is die tot rechter van de Sąd Najwyższy is benoemd op voordracht van de KRS in zijn nieuwe samenstelling, een onregelmatig samengestelde rechterlijke instantie, zodat de betrokken gerechtelijke procedure ongeldig is.

18      In casu wenst de verwijzende rechterlijke instantie te vernemen of aan het vereiste van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, is voldaan wanneer drie leden van de formatie van vijf rechters die bij loting zijn aangewezen om het door C. Limited ingediende verzoek tot toetsing van de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid te behandelen, vallen onder het in het voorgaande punt van het onderhavige arrest genoemde besluit van de drie kamers. Volgens die rechterlijke instantie mogen de rechters die tot rechter van de Sąd Najwyższy zijn benoemd op voordracht van de KRS in zijn nieuwe samenstelling, niet deelnemen aan de behandeling van dat soort verzoeken omdat anders afbreuk zou worden gedaan aan het recht op een eerlijk proces. In dat verband vraagt die verwijzende rechterlijke instantie zich af op welke manier die verzoeken moeten worden behandeld om te voldoen aan de vereisten van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest.

19      Tegen die achtergrond heeft de Sąd Najwyższy, zetelend als alleensprekend rechter, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

„1)      Moet artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het [Handvest], aldus worden uitgelegd dat alleen al de omstandigheden waarin een rechter is benoemd erop kunnen duiden dat niet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van deze rechter is voldaan wanneer deze omstandigheden ertoe leiden dat er een gerecht wordt ingesteld dat het recht van de justitiabelen op toegang tot [een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld,] schendt of, subsidiair, dat voor het niet-voldoen aan de genoemde vereisten bepalend is dat de betrokken rechter de onregelmatigheid van de procedure van zijn benoeming tot rechter passief aanvaardt (door het enkele feit dat hij rechtspreekt), zodat er een gerecht is ingesteld op een wijze die het recht van een justitiabele op toegang tot [een dergelijke] rechter schendt?

2)      Moet artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het [Handvest], aldus worden uitgelegd dat niet aan de toets van de [onafhankelijkheid en] de onpartijdigheid van een rechter van de Sąd Najwyższy mag worden deelgenomen door rechters wier deelname het recht van een justitiabele op toegang tot de rechter schendt, doordat zij tot rechter in de Sąd Najwyższy zijn benoemd op voordracht van de [KRS in zijn nieuwe samenstelling]?

3)      Indien de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord: moet artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het [Handvest], aldus worden uitgelegd dat de Sąd Najwyższy dergelijke rechters niet mag opnemen in een rechtsprekende formatie die met een [onafhankelijkheids- en] onpartijdigheidstoets is belast en, in het uiterste geval, de nationale bepaling op grond waarvan dergelijke zaken moeten worden behandeld door een uit vijf rechters samengestelde rechtsprekende formatie buiten toepassing moet laten en het verzoek zonder de deelname van deze rechters moet behandelen in een andere bezetting die in het nationale recht is voorzien?”

 Ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen

20      C. Limited stelt in essentie dat de eerste vraag niet-ontvankelijk is omdat het antwoord van het Hof niet noodzakelijk is voor de behandeling van haar verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets. Volgens C. Limited is dat verzoek niet alleen gebaseerd op de omstandigheden waarin de betrokken rechter is benoemd, maar ook op andere elementen, zoals het gedrag van die rechter na zijn benoeming. Dat verzoek voldoet dus aan de vereisten van artikel 29 van de wet inzake de Sąd Najwyższy en dient derhalve ten gronde te worden onderzocht, ongeacht het antwoord van het Hof op die vraag.

21      Dienaangaande zij erop worden gewezen dat het verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets in het hoofdgeding inderdaad op meerdere elementen berust, waarvan sommige geen verband houden met de omstandigheden rond de benoeming van de betrokken rechter. Dit volstaat evenwel niet om de eerste vraag haar relevantie voor de beslechting van het geding te ontnemen.

22      Met de eerste vraag wenst de verwijzende rechterlijke instantie in essentie namelijk te vernemen of artikel 19, lid 1, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat alleen al de omstandigheden waarin een rechter is benoemd ertoe kunnen leiden dat niet aan de in die bepalingen neergelegde vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van die rechter is voldaan. Indien het Hof die vraag bevestigend beantwoordt en de betrokken rechter in casu daadwerkelijk is benoemd in de door verzoekster in het hoofdgeding vermelde omstandigheden, kan de verwijzende rechterlijke instantie vaststellen dat niet aan die vereisten is voldaan, zonder dat zij de andere ter ondersteuning van het verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets aangedragen elementen hoeft te onderzoeken. Derhalve kan het antwoord op de eerste vraag op zichzelf beslissend zijn voor de uitkomst van het hoofdgeding.

23      Ter terechtzitting hebben partijen eveneens gedebatteerd over de ontvankelijkheid van de tweede en de derde vraag. In dat verband is er in essentie aangevoerd dat de verwijzende rechterlijke instantie mogelijk geen rekening kan houden met de antwoorden van het Hof. In het onderhavige hoofdgeding zetelt de verwijzende rechterlijke instantie immers als alleensprekend rechter in de persoon van de rechter-rapporteur, die tegelijkertijd voorzitter is van de rechtsprekende formatie van vijf rechters die het door verzoekster in het hoofdgeding ingediende verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets moet onderzoeken. Die omstandigheid doet twijfel rijzen of die rechter in staat is om de door het Hof gegeven uitlegging van het Unierecht daadwerkelijk toe te passen. Bovendien is erop gewezen dat de wet inzake de Sąd Najwyższy geen specifieke regels bevat voor de wraking van rechters die bij loting zijn aangewezen om zitting te nemen in de formatie die uitspraak moet doen over het verzoek tot toetsing van de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een van die rechters. In die omstandigheden rijst de vraag of de verwijzende rechterlijke instantie alle moeilijkheden die het Hof eventueel in antwoord op de tweede en de derde vraag zou vaststellen, kan verhelpen.

24      Dienaangaande moet worden vastgesteld dat de verwijzende rechterlijke instantie wordt gevormd door de voorzitter van de rechtsprekende formatie van vijf rechters bij wie het verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets is ingediend en die met name het verzoek om een prejudiciële beslissing heeft opgesteld. Zoals de advocaat-generaal in punt 38 van zijn conclusie heeft aangegeven, heeft de Poolse regering ter terechtzitting evenwel bevestigd dat de voorzitter van de rechtsprekende formatie naar Pools recht verschillende wegen kan bewandelen om te voorkomen dat de formatie onrechtmatig is samengesteld. De bezwaren die zijn aangevoerd tegen de ontvankelijkheid van de tweede en de derde vraag, moeten derhalve worden verworpen.

25      Bijgevolg zijn de drie prejudiciële vragen ontvankelijk.

 Prejudiciële vragen

 Eerste vraag

26      Met de eerste vraag wenst de verwijzende rechterlijke instantie in essentie te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat alleen al de omstandigheden rond de benoeming van een rechter kunnen leiden tot een schending van het recht op een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen.

27      Vooraf moet in herinnering worden gebracht dat, zoals volgt uit vaste rechtspraak van het Hof, de rechterlijke organisatie in de lidstaten – met name de invoering, samenstelling, bevoegdheden en werking van de nationale rechterlijke instanties – weliswaar tot hun eigen bevoegdheid behoort, maar dat de lidstaten bij de uitoefening van deze bevoegdheid de verplichtingen moeten nakomen die voor hen voortvloeien uit het Unierecht en in het bijzonder uit artikel 19 VEU [zie in die zin arresten van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 28].

28      In zoverre is het beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming, waarnaar artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU verwijst, een algemeen beginsel van Unierecht dat is neergelegd in met name artikel 6, lid 1, van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM), waarmee artikel 47, tweede alinea, van het Handvest overeenstemt. Laatstgenoemde bepaling moet dus naar behoren in aanmerking worden genomen bij de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU [zie in die zin arresten van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 42].

29      De waarborgen voor toegang tot een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht – met name de waarborgen die zowel voor dat begrip als voor de samenstelling van een dergelijk gerecht bepalend zijn – vormen de hoeksteen van het recht op een eerlijk proces. De verificatie of een instantie, gelet op haar samenstelling, een dergelijk gerecht is, is – wanneer er op dit punt ernstige twijfel rijst – in een democratische samenleving noodzakelijk voor het vertrouwen van de justitiabelen in de rechterlijke instanties [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 69 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

30      Het is vaste rechtspraak dat voor deze aldus op grond van het Unierecht vereiste waarborgen voor onafhankelijkheid en onpartijdigheid regels nodig zijn, onder andere met betrekking tot de samenstelling van de betrokken rechterlijke instantie en de benoeming, de ambtstermijn en de gronden voor verschoning, wraking en afzetting van de leden en dat die regels geschikt moeten zijn om bij de justitiabelen elke legitieme twijfel erover weg te nemen dat deze instanties zich niet laten beïnvloeden door externe factoren en onpartijdig zijn ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen [arresten van 6 oktober 2021, W.Ż. (Kamer voor bijzondere controle en publieke zaken van de Sąd Najwyższy – Benoeming), C‑487/19, EU:C:2021:798, punt 109, en 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 70].

31      Het Hof heeft onder verwijzing naar de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) geoordeeld dat het recht op een „vooraf bij wet ingesteld gerecht” weliswaar een autonoom recht is, maar dat dit recht niettemin zeer nauw verbonden is met de waarborgen van „onafhankelijkheid” en „onpartijdigheid”. Overeenkomstig het beginsel van de scheiding der machten, dat kenmerkend is voor de werking van een rechtsstaat, moet in het bijzonder de onafhankelijkheid van de rechterlijke instanties ten opzichte van de wetgevende en de uitvoerende macht worden gewaarborgd [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 72 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

32      Wat dat betreft heeft het vereiste betreffende een „vooraf bij wet ingesteld gerecht” in de zin van het Unierecht tot doel te voorkomen dat de rechterlijke organisatie wordt overgelaten aan de uitvoerende macht, alsmede ervoor te zorgen dat deze aangelegenheid wordt geregeld bij een wet die door de wetgevende macht is vastgesteld in overeenstemming met de regels voor de uitoefening van haar bevoegdheid. Die uitdrukking weerspiegelt met name de waarde van de eerbiediging van de rechtsstaat en heeft niet alleen betrekking op de rechtsgrondslag voor het bestaan zelf van het betreffende gerecht, maar ook op de samenstelling van de rechtsprekende formatie in elke zaak en op alle overige nationaalrechtelijke bepalingen waarvan de niet-inachtneming met zich meebrengt dat de deelname van een of meerdere rechters aan het onderzoek van de zaak onregelmatig is. Tot deze bepalingen behoren met name bepalingen over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de leden van de rechterlijke instantie in kwestie [zie in die zin arresten van 26 maart 2020, Heroverweging Simpson/Raad en HG/Commissie, C‑542/18 RX-II en C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak; 6 oktober 2021, W.Ż. (Kamer voor bijzondere controle en publieke zaken van de Sąd Najwyższy – Benoeming), C‑487/19, EU:C:2021:798, punt 129, en 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 73].

33      Derhalve moeten de materiële voorwaarden en de gedetailleerde procedureregels voor de vaststelling van benoemingsbesluiten van rechters van dien aard zijn dat daardoor bij justitiabelen geen legitieme twijfels kunnen rijzen over de vraag of de betrokken rechters, wanneer zij eenmaal zijn benoemd, zich niet laten beïnvloeden door externe factoren en onpartijdig zijn ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen. Daartoe is het met name van belang dat deze voorwaarden en regels zo worden opgesteld dat zij voldoen aan de in het voorgaande punt van het onderhavige arrest gestelde eisen [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

34      Met betrekking tot, in het bijzonder, de procedure voor de benoeming van rechters heeft het Hof geoordeeld dat die procedure, gelet op de fundamentele gevolgen ervan voor de goede werking en de legitimiteit van de rechterlijke macht in een democratische rechtsstaat, noodzakelijkerwijs inherent is aan het begrip „gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld” in de zin van artikel 47, tweede alinea, van het Handvest, waarbij het heeft gepreciseerd dat de onafhankelijkheid van een gerecht in de zin van deze bepaling met name wordt afgemeten aan de wijze waarop de leden ervan zijn benoemd [zie in die zin arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 75 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

35      Evenwel kan niet elke fout die zich tijdens de procedure voor de benoeming van een rechter kan voordoen twijfel doen rijzen over de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van die rechter en dus over de hoedanigheid van „onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld”, in de zin van het Unierecht, van een rechtsprekende formatie waarin hij zetelt [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 76 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

36      Het is vaste rechtspraak dat een onregelmatigheid die binnen het gerechtelijk systeem in kwestie is begaan bij de benoeming van de rechters, een schending oplevert van het vereiste dat een gerecht bij wet is ingesteld, met name wanneer die onregelmatigheid door haar aard en ernst het reële risico doet ontstaan dat andere onderdelen van de overheid, in het bijzonder de uitvoerende macht, een onbehoorlijke discretionaire bevoegdheid kunnen uitoefenen waardoor het benoemingsproces tot oneerlijke resultaten zou kunnen leiden en aldus bij de justitiabelen legitieme twijfel zou kunnen ontstaan over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de betrokken rechter of rechters. Dat is het geval wanneer er fundamentele regels in het geding zijn die een integrerend deel vormen van de instelling en werking van dat gerechtelijke systeem [zie in die zin arresten van 26 maart 2020, Heroverweging Simpson/Raad en HG/Commissie, C‑542/18 RX-II en C‑543/18 RX-II, EU:C:2020:232, punt 75, en 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

37      Om een schending van het vereiste van een „vooraf bij wet ingesteld gerecht” en de gevolgen van die schending te kunnen vaststellen is een algehele beoordeling nodig van een aantal elementen die, in hun totaliteit beschouwd, bij de justitiabelen legitieme twijfel doen ontstaan over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechters [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

38      Bij toepassing van de in de punten 29 tot en met 31 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte rechtspraak heeft het Hof in punt 77 van het arrest van 21 december 2023, Krajowa Rada Sądownictwa (Aanblijven van een rechter) (C‑718/21, EU:C:2023:1015), met betrekking tot de beoordeling van de hoedanigheid van „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 267 VWEU van de Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (kamer voor bijzondere controle en publieke zaken, Polen) van de Sąd Najwyższy geoordeeld dat, samen bezien, de systemische en met de omstandigheden verband houdende elementen die kenmerkend waren voor de benoeming in die instantie van verschillende rechters, tot gevolg hebben dat die instantie niet de hoedanigheid heeft van een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47, tweede alinea, van het Handvest (zie in die zin arrest van 4 september 2025, AW „T”, C‑225/22, EU:C:2025:649, punten 49 en 50).

39      Voorts heeft het Hof in de punten 35 en 37 van het arrest van 7 november 2024, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (C‑326/23, EU:C:2024:940), vastgesteld dat de gebreken in de procedure voor de benoeming van de alleensprekend rechter van het verwijzende orgaan die tot lid van de civiele kamer van de Sąd Najwyższy is benoemd, identiek zijn aan de gebreken die kleven aan de procedure voor de benoeming van rechters van de kamer voor bijzondere controle en publieke zaken, en op zich volstaan om bij de justitiabelen legitieme en ernstige twijfel te doen rijzen over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van die rechter, zodat laatstgenoemde geen „rechterlijke instantie” in de zin van artikel 267 VWEU is.

40      Zoals de advocaat-generaal in punt 52 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kunnen alleen al bepaalde tekortkomingen in de procedure voor de benoeming van rechters er dus op wijzen dat de betrokken rechters niet voldoen aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid. In dergelijke gevallen kan van een procespartij die de kwestie van de naleving van die vereisten aan de orde stelt, niet worden verlangd dat zij aanvullende elementen aandraagt tot staving van de gestelde schending van die vereisten.

41      Wat het verzoek betreft om de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een rechter van een rechtsprekende formatie te toetsen teneinde na te gaan of die formatie voldoet aan de vereisten van een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, moet de partij die een dergelijk verzoek indient, zich dus kunnen beperken tot het aanvoeren van argumenten die louter gebaseerd zijn op omstandigheden rond de benoeming van die rechter waaruit blijkt dat daarbij een onregelmatigheid is begaan die door haar aard en ernst bij de justitiabelen twijfel doet ontstaan over zijn onafhankelijkheid en onpartijdigheid ten opzichte van de uitvoerende of de wetgevende macht, zonder dat andere elementen hoeven te worden aangevoerd.

42      De toepassing van artikel 29, leden 5 en 9, van de wet inzake de Sąd Najwyższy door de rechters van de Sąd Najwyższy die inhoudt dat de partij die verzoekt om toetsing van de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een rechter, overeenkomstig hetgeen is aangegeven in punt 16 van het onderhavige arrest aanvullende elementen dient aan te dragen met betrekking tot het gedrag van die rechter na diens benoeming waaruit blijkt dat die rechter niet voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid, en tevens dient aan te geven wat de gevolgen daarvan zijn voor de uitkomst van een bepaalde zaak, is in strijd met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest.

43      Gelet op een en ander dient op de eerste vraag te worden geantwoord dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat alleen al de omstandigheden rond de benoeming van een rechter kunnen leiden tot een schending van het recht op een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen, voor zover die omstandigheden een onregelmatigheid inhouden die door haar aard en ernst bij de justitiabelen legitieme twijfel doet ontstaan over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van die rechter.

 Tweede vraag

44      Met de tweede vraag wenst de verwijzende rechterlijke instantie in essentie te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat de toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een bij een rechterlijke instantie benoemde rechter, en daarmee ook van de eerbiediging van het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen, wordt toevertrouwd aan een rechtsprekende formatie van die rechterlijke instantie bestaande uit een of meer rechters die zich, vanwege de omstandigheden waarin zij zijn benoemd, in dezelfde situatie bevinden als de rechter die het voorwerp van deze toetsing uitmaakt.

45      Zoals dienaangaande in punt 28 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, is het beginsel van daadwerkelijke rechtsbescherming waarnaar artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU verwijst, een algemeen beginsel van Unierecht dat voortvloeit uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten, dat met name is verankerd in artikel 6, lid 1, EVRM, waarmee artikel 47, tweede alinea, van het Handvest overeenstemt.

46      Voorts beoogt artikel 52, lid 3, van het Handvest, voor zover het Handvest rechten bevat die corresponderen met rechten die zijn gegarandeerd door het EVRM, te zorgen voor de nodige samenhang tussen de in het Handvest vervatte en de daarmee corresponderende, door het EVRM gewaarborgde rechten, zonder de autonomie van het Unierecht aan te tasten. Volgens de toelichtingen bij het Handvest van de grondrechten (PB 2007, C 303, blz. 17) correspondeert artikel 47, tweede alinea, van het Handvest met artikel 6, lid 1, EVRM. Derhalve dient het Hof erop toe te zien dat de uitlegging die het in de onderhavige zaak geeft, zodanig is dat het daardoor geboden beschermingsniveau niet in strijd komt met het niveau dat wordt geboden door artikel 6, lid 1, EVRM, zoals uitgelegd door het EHRM (zie in die zin arrest van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

47      Na deze precisering zij eraan herinnerd dat elke lidstaat krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, moet verzekeren dat de instanties die als „rechterlijke instantie” in de zin van het Unierecht geroepen zijn om te oordelen over de toepassing of de uitlegging van dit recht en die dus deel uitmaken van zijn stelsel van beroepsmogelijkheden op de onder het Unierecht vallende gebieden, voldoen aan de vereisten van daadwerkelijke rechtsbescherming en aan het vereiste van onafhankelijkheid (arrest van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 47 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

48      In dit verband zij eraan herinnerd dat dit vereiste van onafhankelijkheid van de rechterlijke instanties, dat onlosmakelijk verbonden is met de taak van de rechter, behoort tot de kern van het fundamentele recht op daadwerkelijke rechtsbescherming en een eerlijk proces, dat van het grootste belang is als waarborg dat alle door de justitiabelen aan het Unierecht ontleende rechten worden beschermd en tevens de in artikel 2 VEU verankerde waarden die de lidstaten gemeen hebben, met name de rechtsstaat, worden behouden (arrest van 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

49      Volgens vaste rechtspraak kent dit vereiste van onafhankelijkheid twee aspecten. Het eerste, externe, aspect vereist dat de betrokken instantie haar taken volledig autonoom uitoefent, zonder enig hiërarchisch verband en zonder aan wie dan ook ondergeschikt te zijn of van waar dan ook bevelen of instructies te ontvangen, en aldus beschermd is tegen inmenging of druk van buitenaf die de onafhankelijkheid van de oordeelsvorming van haar leden in gevaar zou kunnen brengen en van invloed zou kunnen zijn op hun beslissingen [arresten van 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy), C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 121, en 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 50].

50      Het tweede, interne, aspect sluit aan bij het begrip „onpartijdigheid” en heeft betrekking op het houden van gelijke afstand ten opzichte van de partijen bij het geding en hun respectieve belangen met betrekking tot het voorwerp van het geding. Voor dit aspect is het nodig dat objectiviteit in acht wordt genomen en dat elk belang bij de oplossing van het geschil, buiten de strikte toepassing van de rechtsregel, ontbreekt [arresten van 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy), C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 122, en 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 51].

51      Voor deze waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid zijn regels nodig, onder andere met betrekking tot de samenstelling van het betrokken orgaan, die geschikt zijn om bij de justitiabelen elke legitieme twijfel weg te nemen over de vraag of dit orgaan zich laat beïnvloeden door externe factoren en onpartijdig is ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen [zie in die zin arresten van 19 november 2019, A. K. e.a. (Onafhankelijkheid van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy), C‑585/18, C‑624/18 en C‑625/18, EU:C:2019:982, punt 123, en 11 juli 2024, Hann-Invest e.a., C‑554/21, C‑622/21 en C‑727/21, EU:C:2024:594, punt 52].

52      Zoals de advocaat-generaal in punt 65 van zijn conclusie heeft aangegeven, vereist het beginsel van onpartijdigheid meer in het bijzonder dat rechters geen gevestigd belang, vooringenomenheid of vooroordeel hebben ten aanzien van de gedingen waarvan zij kennisnemen, en dat zij alle partijen gelijk en billijk behandelen.

53      Het EHRM heeft geoordeeld dat onpartijdigheid doorgaans verwijst naar de afwezigheid van vooringenomenheid of vooroordelen, hetgeen op verschillende manieren kan worden getoetst. Volgens dit hof moet de vraag of er sprake is van onpartijdigheid worden beoordeeld vanuit zowel een subjectief als een objectief oogpunt. Bij de subjectieve benadering wordt rekening gehouden met de persoonlijke overtuiging en het gedrag van de betrokken rechter, teneinde vast te stellen of hij in de voorgelegde zaak blijk heeft gegeven van enige vooringenomenheid of enig vooroordeel. Bij de objectieve benadering wordt daarentegen beoordeeld of de rechterlijke instantie als zodanig en, onder meer, de samenstelling ervan voldoende waarborgen boden om elke gerechtvaardigde twijfel over haar onpartijdigheid uit te sluiten (zie in die zin EHRM, 15 oktober 2009, Micallef tegen Malta, CE:ECHR:2009:1015JUD001705606, § 93).

54      In het kader van de objectieve beoordeling van de onpartijdigheid rijst de vraag of, onafhankelijk van de persoonlijke opstelling van de rechters, hun onpartijdigheid in twijfel kan worden getrokken op grond van bepaalde verifieerbare feiten. Op dit gebied kan zelfs uiterlijke schijn van belang zijn. Volgens de rechtspraak van het EHRM wordt bij de beslissing of er redenen zijn om te vrezen dat in een bepaalde zaak niet aan deze eisen van onafhankelijkheid of objectieve onpartijdigheid is voldaan, rekening gehouden met het standpunt van een partij, maar komt hieraan geen beslissende betekenis toe. Doorslaggevend is of de vrees in kwestie als objectief gerechtvaardigd kan worden beschouwd (zie in die zin EHRM, 15 oktober 2009, Micallef tegen Malta, CE:ECHR:2009:1015JUD001705606, §§ 96 en 98, en arrest van 19 december 2024, Vivacom Bulgaria, C‑369/23, EU:C:2024:1043, punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

55      In dat verband heeft het EHRM eveneens in essentie geoordeeld dat de deelname van rechters aan een beslissing betreffende de wraking van een van hun collega’s, die lid is van dezelfde rechtsprekende formatie, de grief ontleend aan schending van artikel 6, lid 1, EVRM kan staven wanneer zij zelf het voorwerp van een dergelijk wrakingsverzoek vormen (zie in die zin EHRM, 22 september 1994, Debled tegen België, CE:ECHR:1994:0922JUD002681891, § 37).

56      De leden van een rechtsprekende formatie die zich dient uit te spreken over de vraag of de deelname van een rechter aan een bepaalde instantie in strijd is met het vereiste van een vooraf bij wet ingesteld gerecht, mogen zich dus zelf niet in dezelfde situatie bevinden als die rechter. Wanneer de omstandigheden rond hun eigen benoeming tot rechter identiek zijn aan die waarin bedoelde rechter is benoemd, kan er bij de justitiabelen immers legitieme twijfel ontstaan over de onpartijdigheid van die formatie ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen. Hieruit vloeit voort dat de leden van die formatie, wanneer zij zich in dezelfde situatie bevinden, de vraag naar de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van die rechter niet mogen behandelen.

57      In casu blijkt uit het dossier waarover het Hof beschikt dat de bepalingen inzake de door verzoekster in het hoofdgeding ingestelde procedure in werking zijn getreden in 2022, na een wijziging van de wet inzake de Sąd Najwyższy, teneinde het recht van justitiabelen op een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, te waarborgen. Aan de hand van die procedure kunnen partijen bij een procedure voor de Sąd Najwyższy verzoeken om de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een rechter van deze rechterlijke instantie die zich in de hen betreffende zaak dient uit te spreken, te toetsen teneinde na te gaan of die rechter voldoet aan de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten, waarbij de behandeling van dat verzoek is toevertrouwd aan een bijzondere formatie van vijf rechters die bij loting zijn aangewezen uit alle rechters van de Sąd Najwyższy behalve de in dat verzoek genoemde rechter.

58      De rechtsprekende formatie binnen de Sąd Najwyższy die op grond van artikel 29 van de wet inzake de Sąd Najwyższy wordt verzocht de kwestie van de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een rechter van die rechterlijke instantie te onderzoeken, dient derhalve zelf te voldoen aan de vereisten van een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest.

59      De verwijzende rechterlijke instantie vraagt zich met name af of een rechter die bij de Sąd Najwyższy is benoemd op voordracht van de KRS in zijn nieuwe samenstelling, deel mag uitmaken van de formatie van vijf rechters die uitspraak moet doen op een krachtens artikel 29 van de wet inzake de Sąd Najwyższy ingediend verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets, wanneer de omstandigheden waarin hijzelf is benoemd, identiek zijn aan de omstandigheden rond de benoeming van de rechter op wie dat verzoek betrekking heeft.

60      Dienaangaande blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat binnen de formatie van de Sąd Najwyższy die het verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets in het hoofdgeding dient te behandelen, drie rechters met name zijn benoemd op voordracht van de KRS in zijn nieuwe samenstelling en dat een van die drie rechters in een andere zaak reeds werd gewraakt na dezelfde procedure als die waarvan de toepassing is gevraagd door verzoekster in het hoofdgeding.

61      Zoals is aangegeven in punt 56 van het onderhavige arrest, kan derhalve niet worden toegestaan dat een rechter die tot rechter van de Sąd Najwyższy is benoemd in identieke omstandigheden als die waarin de rechter die het voorwerp van een verzoek om een onafhankelijkheids- en onpartijdigheidstoets uitmaakt is benoemd en waarop dat verzoek juist is gebaseerd, zitting heeft in de formatie van die rechterlijke instantie die tot taak heeft om op dat verzoek uitspraak te doen.

62      Gelet op een en ander dient op de tweede vraag te worden geantwoord dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat de toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een bij een rechterlijke instantie benoemde rechter, en daarmee ook van de eerbiediging van het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen, wordt toevertrouwd aan een rechtsprekende formatie van die rechterlijke instantie bestaande uit een of meer rechters die zich, vanwege de omstandigheden waarin zij zijn benoemd, in dezelfde situatie bevinden als de rechter die het voorwerp van deze toetsing uitmaakt.

 Derde vraag

63      Met de derde vraag wenst de verwijzende rechterlijke instantie in essentie te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat, wanneer de rechtsprekende formatie van een rechterlijke instantie die kennis dient te nemen van een verzoek tot toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een lid van die rechterlijke instantie zelf het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht schendt omdat daarin een rechter zitting heeft die niet aan die vereisten voldoet, de betrokken rechterlijke instantie erop moet toezien dat deze rechter niet deelneemt aan de behandeling van dat verzoek en, in voorkomend geval, de nationale regels voor de samenstelling van die formatie buiten toepassing moet laten, zodat dit verzoek kan worden onderzocht door een instantie die aan die Unierechtelijke bepalingen voldoet.

64      Uit die vraag volgt derhalve dat de verwijzende rechterlijke instantie wenst te vernemen of artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat een nationale rechterlijke instantie die wordt geroepen om de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van een aantal rechters te toetsen, erop moet toezien dat de rechtsprekende formatie van die rechterlijke instantie die deze toetsing verricht, niet is samengesteld uit rechters die niet voldoen aan die vereisten en, indien die bepaling aldus moet worden uitgelegd, welke maatregelen die rechterlijke instantie met het oog daarop moet nemen.

65      Volgens vaste rechtspraak houdt het beginsel van voorrang van het Unierecht in dat dit recht primeert op het recht van de lidstaten. Dit beginsel verplicht dus alle instanties van de lidstaten om volle werking te verlenen aan de verschillende normen van de Unie, aangezien het recht van de lidstaten niet kan afdoen aan de werking die op het grondgebied van die staten aan deze verschillende normen is verleend [arrest van 13 juli 2023, YP e.a. (Opheffing van immuniteit en schorsing van een rechter), C‑615/20 en C‑671/20, EU:C:2023:562, punt 61 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

66      Iedere nationale rechter die in het kader van zijn bevoegdheid de bepalingen van het Unierecht moet toepassen, is volgens dat beginsel derhalve verplicht om de volle werking van de vereisten van het Unierecht te verzekeren in het geschil dat hem is voorgelegd, en dient daarbij zo nodig op eigen gezag elke nationale regeling of praktijk die in strijd is met een Unierechtelijke bepaling met rechtstreekse werking buiten toepassing te laten, zonder dat hij de voorafgaande opheffing van deze nationale regeling of praktijk via de wetgeving of enige andere constitutionele procedure hoeft te vragen of af te wachten. De naleving van die verplichting is met name noodzakelijk om de gelijkheid van de lidstaten voor de Verdragen te garanderen en is een uitdrukking van het in artikel 4, lid 3, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking [arrest van 13 juli 2023, YP e.a. (Opheffing van immuniteit en schorsing van een rechter), C‑615/20 en C‑671/20, EU:C:2023:562, punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

67      Het Hof heeft reeds voor recht verklaard dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, uitgelegd in het licht van artikel 47 van het Handvest, welke bepaling de lidstaten een duidelijke en nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen enkele voorwaarde is verbonden met betrekking tot met name de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van de rechterlijke instanties die gehouden zijn het Unierecht uit te leggen en toe te passen en met betrekking tot het vereiste dat die instanties vooraf bij wet zijn ingesteld, rechtstreekse werking heeft waardoor elke bepaling, rechtspraak of nationale praktijk die in strijd is met die bepalingen van het Unierecht, zoals deze worden uitgelegd door het Hof, buiten toepassing moeten worden gelaten [arrest van 13 juli 2023, YP e.a. (Opheffing van immuniteit en schorsing van een rechter), C‑615/20 en C‑671/20, EU:C:2023:562, punt 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

68      Uit vaste rechtspraak volgt eveneens dat het zelfs bij het uitblijven van nationale wettelijke maatregelen waarmee een door het Hof vastgestelde niet-nakoming is beëindigd, aan de nationale rechterlijke instanties staat om alle maatregelen te nemen om de volledige doorwerking van het Unierecht te vergemakkelijken overeenkomstig de overwegingen in het niet-nakomingsarrest. Voorts zijn die rechterlijke instanties volgens het in artikel 4, lid 3, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking verplicht om de onwettige gevolgen van een schending van het Unierecht ongedaan te maken [zie in die zin arresten van 10 maart 2022, Grossmania, C‑177/20, EU:C:2022:175, punten 38 en 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 13 juli 2023, YP e.a. (Opheffing van immuniteit en schorsing van een rechter), C‑615/20 en C‑671/20, EU:C:2023:562, punt 64].

69      Om te voldoen aan de in de punten 65 tot en met 68 van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte verplichtingen, moet een nationale rechterlijke instantie de relevante nationale regeling zo veel mogelijk uitleggen in overeenstemming met de uit het Unierecht voortvloeiende vereisten. Indien een dergelijke uitlegging evenwel niet volstaat om een schending te voorkomen van het recht van justitiabelen op een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, is die rechterlijke instantie er ter waarborging van de voorrang van het Unierecht toe gehouden om de betrokken nationale bepalingen buiten toepassing te laten, met name wanneer deze ertoe zouden leiden dat een zaak wordt behandeld door rechters die de vereiste onpartijdigheid mogelijk niet in acht nemen of de indruk wekken dat zij dit niet doen [zie in die zin arresten van 6 oktober 2021, W.Ż. (Kamer voor bijzondere controle en publieke zaken van de Sąd Najwyższy – Benoeming), C‑487/19, EU:C:2021:798, punten 159 en 161, en 13 juli 2023, YP e.a. (Opheffing van immuniteit en schorsing van een rechter), C‑615/20 en C‑671/20, EU:C:2023:562, punt 65].

70      Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU legt de lidstaten evenwel geen uniek model op om de daadwerkelijke rechtsbescherming te verzekeren of om het vertrouwen in het gerechtelijk stelsel te herstellen dat de burgers hebben verloren wegens structurele onregelmatigheden bij benoemingen tot rechter [arrest van 24 maart 2026, Rzecznik Praw Obywatelskich (Wraking van een gewone rechter), C‑521/21, EU:C:2026:242, punt 64].

71      Het is derhalve aan de rechtsorde van de betrokken lidstaat om te voorzien in gedetailleerde procedureregels die kunnen waarborgen dat een verzoek tot toetsing van de naleving van de vereisten inzake de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van een lid van een rechterlijke instantie wordt behandeld door een rechtsprekende formatie die voldoet aan de eisen die voortvloeien uit het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte en op toegang tot een onpartijdig gerecht.

72      Gelet op een en ander dient op de derde vraag te worden geantwoord dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat, wanneer de rechtsprekende formatie van een rechterlijke instantie die kennis dient te nemen van een verzoek tot toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een lid van die rechterlijke instantie zelf het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht schendt omdat daarin een rechter zitting heeft die niet aan die vereisten voldoet, de betrokken rechterlijke instantie erop moet toezien dat deze rechter niet deelneemt aan de behandeling van dat verzoek en, in voorkomend geval, de nationale regels voor de samenstelling van die formatie buiten toepassing moet laten, zodat dit verzoek kan worden onderzocht door een instantie die aan die Unierechtelijke bepalingen voldoet. Rechters die niet aan de vereiste onpartijdigheid voldoen, moeten met name worden uitgesloten van de rechtsprekende formatie die dat verzoek moet behandelen. Het is aan de rechtsorde van de betrokken lidstaat om te voorzien in gedetailleerde procedureregels die kunnen waarborgen dat een dergelijk verzoek wordt behandeld door een rechtsprekende formatie die voldoet aan de eisen die voortvloeien uit het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte en op toegang tot een onpartijdig gerecht.

 Kosten

73      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Vierde kamer) verklaart voor recht:

1)      Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie

moet aldus worden uitgelegd dat

alleen al de omstandigheden rond de benoeming van een rechter kunnen leiden tot een schending van het recht op een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen, voor zover die omstandigheden een onregelmatigheid inhouden die door haar aard en ernst bij de justitiabelen legitieme twijfel doet ontstaan over de onafhankelijkheid en onpartijdigheid van die rechter.

2)      Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten

moet aldus worden uitgelegd dat

het zich ertegen verzet dat de toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een bij een rechterlijke instantie benoemde rechter, en daarmee ook van de eerbiediging van het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van die bepalingen, wordt toevertrouwd aan een rechtsprekende formatie van die rechterlijke instantie bestaande uit een of meer rechters die zich, vanwege de omstandigheden waarin zij zijn benoemd, in dezelfde situatie bevinden als de rechter die het voorwerp van deze toetsing uitmaakt.

3)      Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest van de grondrechten

moet aldus worden uitgelegd dat

wanneer de rechtsprekende formatie van een rechterlijke instantie die kennis dient te nemen van een verzoek tot toetsing van de naleving van de onafhankelijkheids- en onpartijdigheidsvereisten ten aanzien van een lid van die rechterlijke instantie zelf het recht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht schendt omdat daarin een rechter zitting heeft die niet aan die vereisten voldoet, de betrokken rechterlijke instantie erop moet toezien dat deze rechter niet deelneemt aan de behandeling van dat verzoek en, in voorkomend geval, de nationale regels voor de samenstelling van die formatie buiten toepassing moet laten, zodat dit verzoek kan worden onderzocht door een instantie die aan die Unierechtelijke bepalingen voldoet. Rechters die niet aan de vereiste onpartijdigheid voldoen, moeten met name worden uitgesloten van de rechtsprekende formatie die dat verzoek moet behandelen. Het is aan de rechtsorde van de betrokken lidstaat om te voorzien in gedetailleerde procedureregels die kunnen waarborgen dat een dergelijk verzoek wordt behandeld door een rechtsprekende formatie die voldoet aan de eisen die voortvloeien uit het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte en op toegang tot een onpartijdig gerecht.

ondertekeningen

*      Procestaal: Pools.

i      Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.