(1)

Le Teachtaireacht an 11 Nollaig 2019 ón gCoimisiún dar teideal ‘An Comhaontú Glas don Eoraip’, leagtar síos cuspóir aeráidneodrachta a bheidh le baint amach ag an Aontas faoi 2050 mar aon le cuspóir soiléir na hastaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú 55 % ar a laghad faoi 2030, i gcomparáid le leibhéil 1990. Tá na cuspóirí sin leagtha síos mar sprioc i Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4).

(2)

Is astaíochtaí ón iompar thart faoi 25 % d’astaíochtaí iomlána gás ceaptha teasa an Aontais agus tá méadú tagtha ar na hastaíochtaí sin le roinnt blianta anuas. Dá bhrí sin, éilíonn an Comhaontú Glas don Eoraip laghdú 90 % ar na hastaíochtaí gás ceaptha teasa ón iompar chun go mbeidh an tAontas ina gheilleagar aeráidneodrach faoi 2050, agus é ag obair i dtreo an truaillithe nialasaigh, mar a leagtar amach i dTeachtaireacht an 12 Bealtaine 2021 ón gCoimisiún dar teideal Pathway to a Healthy Planet for All EU Action Plan: ‘Towards Zero Pollution for Air, Water and Soil’ [Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir le Conair i dtreo Pláinéad Sláintiúil do Chách: i dtreo Truailliú Nialasach don Aer, Uisce agus Ithir].

(3)

I dteachtaireacht an 9 Nollaig 2020 ón gCoimisiún dar teideal Sustainable and Smart Mobility Strategy – putting European transport on track for the future [Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste - iompar Eorpach a sheoladh ar bhealach a leasa don todhchaí], leagtar síos clocha míle chun conair an chórais iompair Eorpaigh a léiriú ionsar ghnóthú na gcuspóirí a bhaineann le soghluaisteacht inbhuanaithe cliste athléimneach. De réir na teachtaireachta sin, ba cheart go dtiocfadh méadú 50 % ar sciar margaidh an tráchta lasta iarnróid faoi 2030 agus go méadódh sé faoi dhó faoi 2050, agus ba cheart go méadódh iompar d’uiscebhealaí intíre agus loingseoireacht ghearrthurais a sciar den mhargadh faoi 25 % faoi 2030 agus faoi 50 % faoi 2050 agus ba cheart an trácht ar iarnróid ardluais a mhéadú faoi dhó faoi 2030 agus faoi thrí faoi 2050. Lena chois sin, ba cheart ar a laghad 30 milliún carranna astaíochtaí nialasacha agus 80 000 trucailí astaíochtaí nialasacha a bheith á n-oibriú ar bhóithre an Aontais faoi 2030, agus ba cheart gach carr, gach veain, gach bus agus gach feithicil tromshaothair nua, nach mór, a bheith glan-nialasach faoi 2050; Thairis sin, ba cheart taisteal comhchoiteann sceidealaithe faoi bhun 500 km a bheith neodrach ó thaobh carbóin de faoi 2030 laistigh den Aontas agus faoi 2030, ba cheart ar a laghad 100 cathair san Eoraip a bheith neodrach ó thaobh na haeráide de.

(4)

Le cur i gcrích an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair cuirtear na dálaí is gá ar bun, ó thaobh an bhunúis bonneagair de, lenar féidir cur le hinbhuanaitheacht, inacmhainneacht agus cuimsitheacht na modhanna iompair uile, roghanna malartacha inbhuanaithe a chur ar fáil go forleathan i gcóras iompair ilmhódach, agus na dreasachtaí cearta a sholáthar chun an t-aistriú a bhrú chun cinn, go háirithe trí aistriú cóir a áirithiú, i gcomhréir leis na cuspóirí a leagtar amach i Moladh an 16 Meitheamh 2022 ón gComhairle maidir le haistriú cóir ionsar an aeráidneodracht a áirithiú (5).

(5)

Agus an gréasán tras-Eorpach iompair á phleanáil, á fhorbairt agus á oibriú, ba cheart go ndéanfaí go bhféadfaí foirmeacha inbhuanaithe iompair a bhunú, ba cheart foráil a dhéanamh do réitigh iompair níos fearr ilmhódacha agus idir-inoibrithe agus do chomhtháthú ilmhódach feabhsaithe sa slabhra lóistíochta iomlán, rudaí a rannchuideodh le feidhmiú rianúil an mhargaidh aonair trí na hartairí is gá a chruthú le haghaidh sreabha rianúla iompair paisinéirí agus lasta ar fud an Aontais agus trí naisc iompair gan uaim a bhunú le tíortha comharsanachta. Maille leis sin, ba cheart é a bheith d’aidhm ag an ngréasán an comhtháthú eacnamaíoch, sóisialta agus críochach a threisiú tríd an inrochtaineacht agus an nascacht a áirithiú le haghaidh réigiúin uile an Aontais, lena n-áirítear nascacht níos fearr le haghaidh na réigiún is forimeallaí agus réigiúin eile atá iargúlta, imeallacha, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin tuaithe nó oileáin iad, chomh maith le limistéir is tearc daonra. Ba cheart, freisin, soghluaisteacht shábháilte inbhuanaithe gan uaim na n-earraí agus na ndaoine, dá éagsúla iad, a bheith indéanta de bhua fhorbairt an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair, agus ba cheart dó rannchuidiú le tuilleadh fáis eacnamaíoch agus tuilleadh iomaíochta i gcomhthéacs domhanda, trí idirnaisc agus idir-inoibritheacht idir na gréasáin iompair náisiúnta a bhunú ar bhealach inbhuanaithe a bheidh tíosach ar acmhainní.

(6)

I ngeall ar an bhfás ar mhéid an tráchta tá méadú tagtha ar an bplódú san iompar idirnáisiúnta. Chun soghluaisteacht idirnáisiúnta na bpaisinéirí agus na n-earraí a áirithiú, ba cheart acmhainn an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair agus úsáid na hacmhainne sin a bharrfheabhsú agus, nuair is gá, iad a fhairsingiú trí scrogaill bhonneagair a bhaint agus bearnaí sna naisc bhonneagair sna Ballstáit agus eatarthu, agus, i gcás inarb iomchuí, idir iad agus tíortha comharsanacha, a líonadh isteach agus an chaibidlíocht leantach leis na tíortha arb iarrthóirí iad agus na tíortha a d'fhéadfadh a bheith ina n-iarrthóirí á cur san áireamh.

(7)

Tá an chuid is mó de bhonneagar an ghréasáin tras-Eorpaigh iompair ann cheana féin. Chun cuspóirí an bheartais nua maidir leis an ngréasán tras-Eorpach iompair a bhaint amach go hiomlán, ba cheart ceanglais aonfhoirmeacha a leagan síos dó.

(8)

Ba cheart cur le forbairt an ghréasáin tras-Eorpaigh iompair trí thionscadail leasa choitinn, lena bhféadfaí bonneagar nua iompair a chruthú, an bonneagar atá ann cheana a chothabháil agus a uasghrádú agus bearta a dhéanamh chun a úsáid chun cinn ar bhealach a bheidh tíosach ar acmhainní agus athléimneach. Ba cheart breisluach Eorpach a thaispeáint i dtionscadail leasa choitinn. Ba cheart na tionscadail sin a bheith inmharthana ó thaobh na heacnamúlachta de freisin. Tionscadail i limistéir ar tearc a ndaonra nó tionscadail atá riachtanach le haghaidh dé-úsáid bonneagair, a bhféadfadh sé a bheith deacair an inmharthanacht eacnamaíoch a léiriú ina leith toisc go bhféadfadh luach níos airde a bheith ag baint le tairbhí comhtháthaithe shóisialta agus chríochaigh, ba cheart dóibh, ar a laghad, rannchuidiú ar bhealach dearfach le forbairt an ghréasáin ar bhonn anailís shocheacnamaíoch costais is tairbhe, agus saintréithe agus srianta sonracha an limistéir lena mbaineann á gcur san áireamh.

(9)

Agus na tionscadail leasa choitinn á gcur chun feidhme, ba cheart aird chuí a thabhairt ar chúinsí sonracha an tionscadail ar leith lena mbaineann. Ba cheart, nuair is féidir, sineirgí le beartais eile a shaothrú, mar shampla sineirgí le gréasáin fuinnimh nó teileachumarsáide thras-Eorpacha nó le bonneagar dé-úsáide chun críoch míleata, chomh maith le sineirgí le gnéithe den turasóireacht trí bhonneagar rothar do raonta rothaíochta, lena n-áirítear na bealaí EuroVelo, a chuimsiú laistigh de struchtúir innealtóireachta sibhialta ar nós droichead nó tollán, nó sineirgí le gnéithe slándála trí theicneolaíochtaí nua a chuimsiú, ar nós braiteoirí sna droichid.

(10)

Chun bonneagar iompair ardcháilíochta éifeachtúil athléimneach a chur i gcrích sna modhanna uile, ba cheart an méid seo a leanas a chur san áireamh i bhforbairt an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair: slándáil agus sábháilteacht na bpaisinéirí agus na ngluaiseachtaí lasta, an méid a chuirfí leis an athrú aeráide agus tionchar an athraithe aeráide agus na nguaiseacha nádúrtha féideartha agus na dtubaistí féideartha de dhéantús an duine ar bhonneagar agus ar an inrochtaineacht do na húsáideoirí iompair uile, go háirithe i réigiúin atá faoi thionchar faoi leith ó iarmhairtí diúltacha an athraithe aeráide.

(11)

Ba cheart don ghréasán tras-Eorpach iompair rannchuidiú le feabhas a chur ar cháilíocht seirbhísí, ar dhálaí sóisialta d’oibrithe iompair agus ar an inrochtaineacht do na húsáideoirí uile, lena n-áirítear daoine faoi mhíchumas nó daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe agus daoine eile ar leochaileach a gcás, chomh maith leis an iomparbhochtaineacht a chosc agus a mhaolú. Ba cheart aird ar leith a thabhairt ar ghné na hinscne chun rochtain chomhionann ar sheirbhísí agus ar bhonneagar a áirithiú.

(12)

Agus pleanáil bonneagair á déanamh acu, ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí eile tionscadal aird chuí a thabhairt ar na measúnuithe riosca agus ar na bearta oiriúnaithe arb aidhm dóibh an athléimneacht a fheabhsú, mar shampla in aghaidh an athraithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha agus na dtubaistí de dhéantús an duine. Trí dhreasachtaí breise a sholáthar chun foirmeacha iompair inbhuanaithe a fhorbairt, agus de bhua caighdeáin ardleibhéil a bheith á gcur chun feidhme le haghaidh bonneagar iompair ghlais, tacóidh cur i gcrích an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair leis an bprionsabal ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’ de réir bhrí Airteagal 17 den Rialachán (AE) 2020/852 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir le Tacsanomaíocht (6).

(13)

I bhfianaise shíorathrú riachtanais bhonneagair an Aontais agus na spriocanna dícharbónúcháin, agus i bhfianaise Chonclúidí na Comhairle Eorpaí ó mhí Iúil 2020 ina leagtar amach gur cheart do chaiteachas an Aontais a bheith i gcomhréir le cuspóirí Chomhaontú Pháras, agus an phrionsabail ‘gan dochar suntasach a dhéanamh’, ba cheart measúnú a dhéanamh ar na tionscadail leasa choitinn chun a áirithiú go bhfuil beartas an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair comhleanúnach le cuspóirí bheartais iompair, chomhshaoil agus aeráide an Aontais. Ba cheart do na Ballstáit agus lucht tionscanta na dtionscadal measúnuithe comhshaoil a dhéanamh ar phleananna agus ar thionscadail agus, i gcás tionscadail nach bhfuil tús curtha leis an bpróiseas soláthair le haghaidh measúnú tionchair ar an gcomhshaol ina leith faoi dháta theacht i bhfeidhm an Rialacháin seo, ba cheart a mheasúnú nach ndéanfaidís aon ‘dochar suntasach’, bunaithe ar an treoir agus ar an dea-chleachtas is déanaí atá ar fáil.

(14)

Ba cheart tionscadail bhonneagair faoin Rialachán seo a bheith athléimneach in aghaidh na dtionchar diúltach a d’fhéadfadh a bheith ann ón athrú aeráide, trí mheasúnú leochaileachta agus riosca aeráide, lena n-áirítear trí bhearta oiriúnaithe ábhartha. Na tionscadail nach mór measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol a dhéanamh i dtaca leo, ba cheart dóibh a bheith díonta ó thaobh na haeráide de agus ba cheart costais na n-astaíochtaí gás ceaptha teasa agus tionchair thairbheacha na mbeart maolaithe aeráide a bheith comhtháthaithe san anailís costais is tairbhe. Ba cheart an díonadh ó thaobh na haeráide de a dhéanamh ar bhonn an dea-chleachtais agus na treoraíochta is déanaí atá ar fáil. Rannchuidíonn sé sin le rioscaí a bhaineann leis an athrú aeráide agus measúnuithe leochaileachta agus oiriúnaithe maidir leis an athrú aeráide a chomhtháthú i gcinntí infheistíochta agus pleanála faoi bhuiséad an Aontais. Gan dochar do ghníomhartha eile de chuid an Aontais, go háirithe gníomhartha cur chun feidhme a bhaineann leis na coinníollacha faoina leithdháiltear tacaíocht airgeadais ón Aontas ar thionscadail leasa choitinn faoi Rialachán (AE) 2021/1153 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (7), níor cheart feidhm a bheith ag an gceanglas díonadh ar an athrú aeráide a dhéanamh ach amháin maidir le tionscadail nach bhfuil tús curtha le próiseas soláthair an mheasúnaithe tionchair ar an gcomhshaol ina leith go fóill faoi dháta theacht i bhfeidhm an Rialacháin seo.

(15)

Ba cheart do na Ballstáit agus lucht tionscanta tionscadal eile measúnuithe comhshaoil a dhéanamh ar phleananna agus ar thionscadail i gcomhréir leis an reachtaíocht ábhartha chun tionchair dhiúltacha ar an gcomhshaoil, ar nós bloghadh an tírdhreacha, séalú ithreach, agus truailliú aeir agus uisce, maille le torann, a sheachaint, nó, i gcás nach féidir iad a sheachaint, iad a mhaolú nó a chúiteamh, agus chun an bhithéagsúlacht a chosaint ar bhealach éifeachtach.

(16)

Ba cheart leasanna údarás réigiúnach agus áitiúil, chomh maith le leasanna an phobail lena mbaineann na tionscadail leasa choitinn, a chur san áireamh mar is iomchuí nuair atá na tionscadail ag an gcéim tógála agus ag an gcéim pleanála.

(17)

Ba cheart sainiú an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a bheith bunaithe ar mhodheolaíocht chomhchoiteann thrédhearcach agus ba cheart gurbh é an leibhéal is airde den phleanáil bonneagair san Aontas. Ba cheart é a bheith ilmhódach, sin le rá, ba cheart dó na modhanna iompair uile agus a naisc a chuimsiú, chomh maith le córais ábhartha bainistithe faisnéise tráchta agus iompair.

(18)

Ba cheart an gréasán tras-Eorpach iompair a fhorbairt de réir a chéile i dtrí chéim arb aidhm fhoriomlán dóibh gréasán uile-Eorpach ilmhódach idir-inoibrithe ar ardchaighdeáin cháilíochta a chur i gcrích, agus cuspóirí foriomlána an Aontais maidir leis an aeráidneodracht agus an gcomhshaol á n-urramú: croíghréasán a bheith críochnaithe faoi 2030, croíghréasán breisithe faoi 2040, agus gréasán cuimsitheach faoi 2050 mura sonraítear a mhalairt sa Rialachán seo.

(19)

I dteannta sprioc-amanna 2030 agus 2050 a tugadh isteach cheana faoi Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (8), ba cheart sprioc-am idirmheánach 2040 maidir leis an Rialachán seo a bheith á chomhlíonadh ag an ngréasán a chur isteach i dtaca leis an gcroíghréasán breisithe ar cuid de na Conairí Iompair Eorpacha é. Ba cheart feidhm a bheith ag an sprioc-am idirmheánach céanna maidir le caighdeáin nua ar an gcroíghréasán a tugadh isteach sa bhreis ar na ceanglais i Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 ionas go bhféadfar na hinfheistíochtaí is gá a dhéanamh in am trátha.

(20)

Feidhmíonn an bonneagar iompair mar ghréasán, dá bhrí sin, dá mbeadh deighleog bheag de neamh-chomhréireach nó neamh-inoibrithe, d'fhéadfadh sé sin cur isteach ar éifeachtúlacht agus ar iomaíochas an chórais ina iomláine agus cosc a chur ar thairbhe iomlán a bheith á baint as.

(21)

Ba cheart an gréasán tras-Eorpach iompair a bheith ina ghréasán iompar uile-Eorpach a áiritheoidh inrochtaineacht agus nascacht na réigiún uile san Aontas, lena n-áirítear na réigiúin is forimeallaí agus réigiúin eile atá iargúlta, imeallach, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin tuaithe nó oileáin iad, chomh maith le limistéir ar tearc a ndaonra, agus a threiseoidh an comhtháthú sóisialta, eacnamaíoch agus críochach eatarthu. Ba cheart na ceanglais maidir le bonneagar an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a leagan síos mar chabhair chun gréasán ardcháilíochta ar fud an Aontais a fhorbairt.

(22)

Ba cheart an gréasán tras-Eorpach iompair a bheith feistithe go leordhóthanach le bonneagar breoslaí malartacha, i gcomhréir leis na spriocdhátaí a leagtar síos i Rialachán (AE) 2023/1804 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (9), chun a áirithiú go dtacaíonn sé ar bhealach éifeachtach leis an aistriú chuig soghluaisteacht astaíochtaí nialasacha agus astaíochtaí ísle.

(23)

I dteannta an chroíghréasáin, ba cheart croíghréasán breisithe a shainiú ar bhonn stráicí tosaíochta den ghréasán cuimsitheach ar cuid de na Conairí Iompair Eorpacha iad.

(24)

Sainaithníodh an croíghréasán ar bhonn modheolaíocht oibiachtúil pleanála. Leis an modheolaíocht sin sainaithníodh na nóid uirbeacha, na calafoirt, na haerfoirt agus na pointí trasnaithe teorann is tábhachtaí. Tá na nóid sin le bheith nasctha trí bhíthin iarnród agus nó bóithre, nó trí bhíthin an dá rud sin, leis an ngréasán tras-Eorpach iompair i ngach cás inar féidir, fad atá siad inmharthana ó thaobh na heacnamúlachta de agus indéanta. Leis an modheolaíocht sin tá idirnascacht na mBallstát uile agus comhtháthú na bpríomhoileán sa chroíghréasán áirithithe.

(25)

Ba cheart an croíghréasán, arb é an sprioc-am dó 2030, agus an croíghréasán breisithe, arb é a sprioc-am 2040 mura sonraítear a mhalairt sa Rialachán seo, a bheith ina mbunsraith ag an ngréasán iompair inbhuanaithe ilmhódach, ós é atá i gceist iontu na nóid agus na naisc is tábhachtaí agus is straitéisí sa ghréasán tras-Eorpach iompair ó thaobh riachtanais tráchta de. Ba cheart dóibh forbairt an ghréasáin chuimsithigh iomláin a spreagadh agus é a chur ar a chumas don Aontas a chuid gníomhaíochtaí a dhíriú ar na comhpháirteanna den ghréasán tras-Eorpach iompair is airde breisluach Eorpach, go háirithe na stráicí trasteorann, na naisc ar lár, pointí nascúcháin ilmhódacha, agus scrogaill mhóra.

(26)

Ba cheart caighdeáin áirithe a bhaineann leis an gcroíghréasán a chur i bhfeidhm maidir leis an gcroíghréasán breisithe agus leis an ngréasán cuimsitheach freisin chun tairbhí iomlána an ghréasáin a bhaint amach, an idir-inoibritheacht idir na cineáil ghréasáin a mhéadú agus chun gníomhaíocht bhreise a chur ar a gcumas do na modhanna iompair is inbhuanaithe, é sin trí bhíthin digiteáil bhreise agus réitigh theicneolaíochta eile freisin.

(27)

Ba cheart gan díolúintí ó na ceanglais bonneagair is infheidhme maidir leis an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach a bheith ar fáil ach amháin i gcásanna cuí-mhínithe agus faoi réir coinníollacha áirithe. Ba cheart go mbainfeadh sé sin freisin leis na cásanna nach féidir údar cuí a thabhairt i leith na hinfheistíochta, nó ina bhfuil srianta geografacha sonracha nó srianta fisiceacha móra, mar shampla sna réigiúin is forimeallaí agus i réigiúin eile atá iargúlta, imeallach, nó sléibhtiúil nó ar réigiúin oileáin iad nó i limistéir ar tearc a ndaonra, nó i limistéir ar dlúth a ndaonra, nó inar ann do thionchair dhiúltacha ar an gcomhshaol nó ar an mbithéagsúlacht. Agus iarrataí na mBallstát ar dhíolúintí á measúnú aige, ba cheart don Choimisiún aird chuí a thabhairt ar na tionchair a d’fhéadfadh a bheith acu ar idir-inoibritheacht agus leanúnachas an ghréasáin agus ar an tionchar ar stráicí nasctha i mBallstáit chomharsanachta freisin.

(28)

Níor cheart gréasán iarnróid de chuid Ballstáit, nó cuid de, ag a bhfuil leithead rianta atá éagsúil le leithead rianta ainmniúil caighdeánach Eorpach dar méid 1 435 mm (‘gréasán ar leithlis’ chun críocha an Rialacháin seo) a bheith faoi réir caighdeáin agus ceanglais áirithe de chuid an Rialacháin seo, toisc nach mbeadh údar leis i dtéarmaí costais agus tairbhí eacnamaíocha mar gheall ar shainiúlachtaí na ngréasán ar leithlis. Tagann na sainiúlachtaí sin ón gcaoi a bhfuil na gréasáin ar leithlis scoite amach ó ghréasáin eile a bhfuil an leithead rianta ainmniúil caighdeánach Eorpach 1 435 mm acu. Thairis sin, cé gur cheart do na Ballstáit gach iarracht a dhéanamh conairí traenach a leithdháileadh, ar fud an ghréasáin iomláin, ar thraenacha lasta a bhfuil fad 740 méadar ar a laghad acu, féadfaidh siad, agus na hiarrachtaí sin á meas acu, saintréithe agus dúshláin shonracha na ngréasán scartha a chur san áireamh, chomh maith leis an bhfíoras nach mbeadh bonn cirt i gcónaí, ar na gréasáin sin, leis an leithdháileadh sin i dtéarmaí socheacnamaíocha.

(29)

An gréasán bonneagar talún, arna mbunú tríd an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach, ba cheart dó a bheith comhtháite leis an gné mhuirí den ghréasán tras-Eorpach iompair. Chun na críche sin, ba cheart Spás Muirí Eorpach a chruthú a bheadh go hiomlán inbhuanaithe, cliste, gan uaim agus athléimneach, le cur chun feidhme i ndlúthchomhar le straitéisí macrairéigiúnacha Eorpacha agus leis na straitéisí d'imchuacha farraige, lenar cheart an seantogra ‘Motorways of the Sea’ [‘Mearbhealaí na Mara’] a chuimsiú. Ba cheart dó comhpháirteanna bonneagair muirí uile an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a chuimsiú. Agus na tionscadail leasa choitinn á gcur chun cinn, ba cheart aird a thabhairt go háirithe ar rochtain níos fearr a chur chun cinn ar na réigiúin is forimeallaí agus ar réigiúin eile atá iargúlta, oileánach agus forimeallach.

(30)

Na Conairí Lasta Iarnróid a bunaíodh ar bhonn Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (10) agus Conairí an Chroíghréasáin a shainmhínítear i Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013, is ionstraimí beartais comhlántacha iad a bhfuil dlúthghaol idir a gcuspóirí, go háirithe maidir le seirbhísí iompair inbhuanaithe, éifeachtúla agus sábháilte a chur chun cinn. Dá thorthúla an comhar maidir lena lán gnéithe, i roinnt cásanna sainaithníodh go raibh forluí ann idir ghníomhaíochtaí agus go raibh chomh-mhalartú ní b'fhearr faisnéise ag teastáil. Thairis sin, níl na Conairí Lasta Iarnróid agus Conairí an Chroíghréasáin lánailínithe le chéile go geografach, rud a chuireann teorainn leis an gcomhordú is féidir a dhéanamh, mar shampla maidir le imscaradh bhonneagar riachtanach an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair nó feabhsú cháilíocht na seirbhísí iarnród. Dá bhrí sin, tá acmhainneacht tábhachtach nár saothraíodh fós ann i leith an chuíchóirithe, breise éifeachtachta agus sineirgí.

(31)

Mar a luaitear sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste, ní mór Conairí an Chroíghréasáin agus na Conairí Lasta Iarnróid a chomhtháthú i ‘gConairí Iompair Eorpacha’ chun na sineirgí idir pleanáil an bhonneagair agus oibriú an iompair a mhéadú. Ba cheart gurbh iad Conairí Iompair Eorpacha an ionstraim lena bhforbrófar sreabha iompair paisinéirí agus lasta inbhuanaithe ilmhódacha san Eoraip agus lena bhforbrófar feidhmíocht bonneagair agus oibríochtúil ardcháilíochta idir-inoibrithe. Dá réir sin, ba cheart gurbh iadsan freisin an uirlis lena dtabharfar i gcrích an fhís go ndéanfaí gréasán iarnróid an-iomaíoch ar fud an Aontais a chruthú.

(32)

Ba cheart feidhm a bheith ag tosaíochtaí oibríochtúla nua do na conairí iompair Eorpacha chun ardcháilíocht seirbhísí a áirithiú. Go háirithe, ba cheart do lucht rialála lasta iarnróid gach iarracht is féidir a dhéanamh chun a áirithiú nach rachaidh aga stoptha na dtraenacha lasta a thrasnaíonn teorainn idir dhá Bhallstát thar 25 nóiméad ar an meán agus go sroichfidh formhór na dtraenacha a thrasnaíonn teorainn amháin ar a laghad de chonair lasta Eorpach ag a gceann scríbe nó ag teorainn sheachtrach an Aontais ag a am sceidealaithe nó le moill is lú ná 30 nóiméad. Níor cheart feidhm a bheith ag an teorainn ama le haghaidh am stoptha i gcás ina mbíonn athrú ar an leithead rianta. Níor cheart feidhm a bheith aige ag teorainneacha idir dhá Bhallstát i gcás nár cuireadh deireadh fós leis na rialuithe i gcur i bhfeidhm Rialachán (AE) 2016/399 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (11), lena bhforchuirtear go háirithe seiceálacha a dhéanamh ar phaisinéirí traenach agus ar bhaill foirne iarnróid ar thraenacha paisinéirí agus earraí a thrasnaíonn teorainneacha seachtracha, agus i gcás nach féidir an teorainn ama sin a chomhlíonadh de bharr na seiceálacha a dhéantar ar thraenacha agus an Rialachán sin á chur i bhfeidhm. D’fhéadfadh plódú agus am feithimh níos faide ag an teorainn a eascairt as na hathruithe sin ar an leithead rianta agus ar sheiceálacha ar thraenacha. Níor cheart a chur san áireamh ach oiread moilleanna a tharlaíonn i dtríú tíortha a dtrasnaíonn traenacha lasta iad agus atá inchurtha i leith na dtíortha sin.

(33)

Ar dtús, faoi Rialachán (AE) Uimh. 913/2010, Ballstáit a raibh gréasán iarnróid aige nach ionann a leithead rianta agus leithead rianta an phríomhghréasáin iarnróid laistigh den Aontas, ní raibh sé d’oibleagáid air a bheith rannpháirteach i mbunú conairí lasta ná i síneadh na gconairí sin atá ann cheana faoin Rialachán sin. Ba cheart ceadú do na Ballstáit sin, ar feadh uastréimhse shealadach 10 mbliana, a chinneadh nach mbeidh an bainisteoir bonneagair nó na bainisteoirí bonneagair atá freagrach as an mbonneagar iarnróid ar a gcríoch rannpháirteach i mbord bainistithe na gconairí lasta ar a gcríoch.

(34)

Tá Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 dírithe go príomha ar eagrú agus bainistiú conairí idirnáisiúnta iarnróid le haghaidh iompar lasta iarnróid iomaíoch. Ós oileán í, níl nasc iarnróid ag Éirinn le Ballstáit eile. Thairis sin, faoin Rialachán sin, ní raibh sé d’oibleagáid ar Bhallstáit ag a bhfuil gréasán iarnróid nach ionann a leithead rianta agus leithead rianta an phríomhghréasáin iarnróid laistigh den Aontas a bheith rannpháirteach i mbunú conairí lasta ná i síneadh na gconairí atá ann cheana. Bhain Éire úsáid as an bhféidearthacht sin. Dá réir sin, níor bunaíodh aon chonair lasta iarnróid ar chríoch na hÉireann. Sna himthosca sin, i bhfianaise an bhreisluacha theoranta d'údaráis na hÉireann agus dá lucht bainistithe bonneagair a bheith rannpháirteach i rialachas na gconairí lasta faoi Rialachán (AE) Uimh. 913/2010, ba cheart d’Éirinn a bheith in ann a chinneadh nach mbeidh ionadaithe a n-údarás agus a lucht bainistithe bonneagair atá freagrach as an mbonneagar iarnróid ar a chríoch rannpháirteach sa bhord feidhmiúcháin agus/nó i mbord bainistithe na gconairí lasta ar a chríoch.

(35)

Ba cheart do na Conairí Iompair Eorpacha na sreabha tráchta fad-achair is tábhachtaí a chumhdach, ba cheart gurb é a bheidh iontu aiseanna iompair ilmhódacha Eorpacha barrthábhachtacha bunaithe ar chodanna den ghréasán tras-Eorpach iompair, ba cheart dóibh teorainneacha a thrasnú, ba cheart dóibh a bheith ilmhódach agus ar oscailt do na modhanna iompair uile a chumhdaítear sa Rialachán seo agus d’fhéadfaí tíortha comharsanachta a áireamh leo.

(36)

Chun an gréasán tras-Eorpach iompair a bhunú ar bhealach comhordaithe tráthúil, lena bhféadfaí na héifeachtaí gréasáin a uasmhéadú, ba cheart do na Ballstáit lena mbaineann a áirithiú go nglactar na bearta is iomchuí le go gcríochnófar na tionscadail leasa choitinn a bhaineann leis an gcroíghréasán, an gcroíghréasán breisithe agus an ngréasán cuimsitheach faoi na sprioc-amanna a leagtar amach faoi seach, eadhon 2030, 2040 agus 2050, mura sonraítear a mhalairt sa Rialachán seo. Chun na críche sin, ba cheart do na Ballstáit comhleanúnachas na bpleananna iompair agus infheistíochta náisiúnta leis na tosaíochtaí a leagtar amach sa Rialachán seo a áirithiú. Ba cheart do na Ballstáit na tosaíochtaí a leagtar amach i bpleananna oibre na gComhordaitheoirí Eorpacha agus sna gníomhartha cur chun feidhme arna nglacadh i gcomhréir leis an Rialachán seo a chur san áireamh, inter alia, freisin. Mar sin féin, is faoi inniúlacht na mBallstát amháin i gcónaí atá raon feidhme, modheolaíocht nó creat ama na bpleananna agus na gclár náisiúnta.

(37)

Tá sé riachtanach go ndéanfaí tionscadail leasa choitinn a shainaithint a rannchuideoidh leis an ngréasán tras-Eorpach iompair a chur i gcrích agus a rannchuideoidh leis na cuspóirí a bhaint amach agus a chomhfhreagróidh do na tosaíochtaí arna mbunú sa Rialachán seo. Ba cheart go mbraithfeadh a gcur chun feidhme ar a aibí is atá siad, ar a mhéid a chomhlíonann siad nósanna imeachta dlíthiúla an Aontais agus na nósanna imeachta dlíthiúla náisiúnta agus ar infhaighteacht na n-acmhainní airgeadais, gan dochar do ghealltanas airgeadais ó Bhallstát nó ón Aontas.

(38)

Tionscadail leasa choitinn chun an gréasán tras-Eorpach iompair a fhorbairt atá i gcomhréir leis na ceanglais a leagtar amach sa Rialachán seo, tá breisluach Eorpach ag baint leo ós rud é go gcuireann siad le gréasán Eorpach ardcháilíochta athléimneach idir-inoibrithe ilmhódach, rud a mhéadaíonn an inbhuanaitheacht, an comhtháthú, an éifeachtúlacht nó na tairbhí d’úsáideoirí. Is airde fós an breisluach Eorpach más toradh air, i dteannta an luacha a d’fhéadfadh an Ballstát féin atá i gceist a bhaint as, feabhsuithe móra ar na naisc iompair nó na sreabha iompair idir Bhallstáit nó idir Ballstát agus tríú tír. Ba cheart go mbeadh na tionscadail trasteorann sin ina n-ábhar tosaíochta ag an Aontas chun a áirithiú go gcuirfear chun feidhme iad.

(39)

D’fhonn ceanglais an Rialacháin seo a chomhlíonadh, ba cheart do na Ballstáit agus do thionscnóirí tionscadail eile a áirithiú go ndéanfar measúnuithe ar thionscadail leasa choitinn ar bhealach éifeachtúil, go seachnófar moilleanna neamhriachtanacha, agus, i gcás inarb infheidhme i gcomhréir le Treoir (AE) 2021/1187 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (12), go ndéanfar gach iarracht is féidir chun a áirithiú go gcuirfear na tionscadail sin chun feidhme ar bhealach tráthúil éifeachtúil.

(40)

Agus anailís shocheacnamaíoch costais agus tairbhí á déanamh acu, ba cheart do na Ballstáit cur chuige aitheanta comhchuibhithe a leanúint chun gur féidir meastóireacht thrédhearcach chomparáideach a dhéanamh ar thionscadail leasa choitinn. An anailís ar na costais agus na tairbhí don aeráid agus don chomhshaol, ba cheart í a bhunú ar an measúnú ar an tionchar ar an gcomhshaol a chuirtear i gcrích de bhun Threoir 2011/92/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (13).

(41)

Is gá comhar le tríú tíortha, lena n-áirítear tíortha comharsanacha, chun nascacht agus idir-inoibritheacht a áirithiú idir gréasáin bhonneagair an Aontais agus na dtíortha sin. Ba cheart don Aontas, i gcás inarb iomchuí, tionscadail leasa choitinn leis na tíortha sin a chur chun cinn, lena n-áiritheofar go gcomhlíonfar cuspóirí agus ceanglais idir-inoibritheachta an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair. Ba cheart na tionscadail sin a ailíniú freisin leis an sprioc aeráidneodracht a bhaint amach san Aontas faoi 2050 agus ba cheart dóibh a áirithiú go mbeidh cothrom iomaíochta ann san iompar, go háirithe trí sceitheadh carbóin a chosc.

(42)

Tugadh dúshlán athléimneacht an ghréasáin iompair Eorpaigh agus cuireadh chun féachana é de bharr thionchar millteanach chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine. De dheasca an fhogha sin, tá athrú ó bhonn tagtha ar an timpeallacht gheopholaitiúil, rud a léiríonn leochaileacht an Aontais i leith imeachtaí suaiteacha gan choinne lasmuigh de theorainneacha an Aontais. Leis an mórthionchar a bhí aige ar mhargaí domhanda, ó thaobh na slándála domhanda bia mar shampla, léiríodh nach féidir margadh inmheánach an Aontais agus a ghréasán iompair a mheas leo féin nuair atá beartas an Aontais á fhorbairt. Tá gá le naisc níos fearr le tíortha comhpháirtíochta comharsanachta an Aontais anois níos mó ná riamh.

(43)

I bhfianaise an chomhthéacs gheopholaitiúil nua sin, sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 12 Bealtaine 2022 dar teideal An action plan for EU-Ukraine Solidarity Lanes to facilitate Ukraine's agricultural export and bilateral trade with the EU [Plean gníomhaíochta do Lánaí Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh agus na hÚcráine chun onnmhairiú talmhaíochta agus trádáil dhéthaobhach na hÚcráine leis an Aontas a éascú], sainaithnítear roinnt mórdhúshlán don bhonneagair iompair nach mór don Aontas agus dá thíortha comharsanachta a réiteach chun tacú le geilleagar agus téarnamh na hÚcráine, chun go mbeidh earraí talmhaíochta agus earraí eile in ann an tAontas agus margaí an domhain a shroicheadh, agus chun a áirithiú go gcuirfear feabhas mór ar an nascacht leis an Aontas i gcás onnmhairí agus allmhairí. Chun an nascacht leis an Aontas a mhéadú, moladh sa Teachtaireacht sin measúnú a dhéanamh ar leathnú na gConairí Iompair Eorpacha isteach san Úcráin agus i bPoblacht na Moldóive.

(44)

Mar gheall ar chogadh foghach na Rúise i gcoinne na hÚcráine, agus an seasamh arna ghlacadh ag an mBealarúis sa choinbhleacht sin, níl comhar idir an tAontas agus an Rúis agus an Bhealarúis i réimse bheartas an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair iomchuí ná níl sé chun leasa an Aontais. Dá bhrí sin, ba cheart deireadh a chur leis an ngréasán tras-Eorpach iompair sa dá thríú tír sin. Dá thoradh sin, níl sé ina ardtosaíocht a thuilleadh naisc thrasteorann chuig an Rúis agus chuig an mBealarúis a fheabhsú ar chríoch na mBallstát. Tá naisc ann faoi láthair idir an Fhionlainn, an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin agus an Pholainn agus an dá thríú tír sin. Chun a léiriú gur lú an tosaíocht atá ann na naisc sin a thógáil agus a fheabhsú, ba cheart mílte deiridh na nasc trasteorann uile leis an Rúis agus leis an mBealarúis atá ar an gcroíghréasán faoi láthair a íosghrádú sna léarscáileanna a áirítear sa Rialachán seo ón gcroíghréasán chuig an ngréasán cuimsitheach nach bhforáiltear ach spriocdháta chur chun feidhme níos déanaí de 2050 dóibh. I gcás ina dtarlóidh aistriú chuig an daonlathas sa Bhealarúis, áfach, bheadh sé ina ardtosaíocht naisc thrasteorann na tíre leis an Aontas a thógáil agus a fheabhsú i gcomhréir leis an bplean cuimsitheach le haghaidh na Bealarúise daonlathaí, lena n-áirítear tríd an tír a athchuimsiú sa Rialachán.

(45)

Leis an gcomhthéacs geopholaitiúil nua a d’eascair as cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin léiríodh a thábhachtaí atá naisc iompair gan uaim laistigh de chríoch an Aontais agus le tíortha comharsanachta. Cuirtear isteach go mór ar idir-inoibritheacht na ngréasán iarnróid ar fud an Aontais le leithead rianta iarnróid atá bunoscionn le leithead rianta caighdeánach Eorpach 1 435 mm agus tá tionchar aige sin fiú ar iomaíochas na ngréasán iarnróid ar leithlis sin. Dá bhrí sin, ba cheart línte iarnróid nua den chroíghréasán nó den chroíghréasán breisithe a thógáil ar leithead rianta ainmniúil caighdeánach Eorpach 1 435 mm. Ina theannta sin, ba cheart do Bhallstáit a bhfuil gréasán acu a bhfuil leithead rianta acu atá éagsúil leis an leithead rianta ainmniúil caighdeánach Eorpach 1 435 mm féachaint an bhféadfaí línte reatha na gConairí Iompair Eorpacha a aistriú chuig an leithead rianta ainmniúil caighdeánach Eorpach 1 435 mm. Níor cheart feidhm a bheith ag an oibleagáid sin maidir leis na réigiúin oileánacha agus na réigiúin is forimeallaí, ós rud é, mar gheall ar a suíomh geografach, go bhfuil a ngréasán scoite go hiomlán ó aon nasc taobh talún ar chríoch an Aontais.

(46)

Chun claochlú na hearnála iompair ina córas fíor-ilmhódach seirbhísí soghluaisteachta inbhuanaithe agus cliste a chur i gcrích, ba cheart don Aontas gréasán iompair ardcháilíochta a thógáil lena gceadófar seirbhísí iarnróid do phaisinéirí agus do lasta ar íosluasanna. Ba cheart don Aontas freisin, agus tionscadail leasa choitinn á gcur chun cinn aige, an aird chuí a thabhairt ar chur chun feidhme bonneagair dhériain le haghaidh bonneagar iarnróid a bhfuil scrogaill acmhainne aige. Tá poitéinseal mór ag iompar iomaíoch na bpaisinéirí d’iarnród ar ardluas ó thaobh dhícharbónú an iompair de. Is gá gréasán iarnróid ardluais comhleanúnach idir-inoibrithe Eorpach a fhorbairt lena nascfar príomhchathracha agus mórchathracha na hEorpa. Dá gcomhlánófaí na línte ardluais atá ann cheana le línte arna ndearadh le haghaidh íosluas 160 km/u, ba cheart éifeachtaí gréasáin teacht as sin, gréasán níos comhleanúnaí, agus méadú ar líon na bpaisinéirí a bhíonn ag taisteal d’iarnród. Ba cheart na ceanglais dearaidh luais le haghaidh línte paisinéirí agus lastais a theorannú do chéatadán áirithe de na stráicí iarnróid lena mbaineann chun an gá atá le solúbthacht a chur san áireamh ar stráicí iarnróid a bhfuil gnéithe speisialta acu mar thoradh ar shrianta topagrafacha, rilífe nó pleanála bailte dar gá an luas a oiriúnú dóibh i ngach cás, lena n-áirítear inter alia línte idirnasctha, línte a ghabhann trí stáisiúin, bealaí rochtana ar chríochfoirt, shaoráidí seirbhíse nó ar iostaí. Ba cheart don Choimisiún díolúintí a dheonú arna iarraidh sin do Bhallstát chun tuilleadh solúbthachta a cheadú thar na luachanna céatadáin sonracha a leagtar síos sa Rialachán seo más gá agus má tá údar cuí leis. Agus an bonneagar á uasghrádú, moltar do na Ballstáit féachaint an bhféadfaí é a dhearadh le haghaidh luas níos airde mar a fhoráiltear dó in Iarscríbhinn I a ghabhann le Treoir (AE) 2016/797 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (14). Mar chomhlánú ar thraenacha ardluais, is bealach inbhuanaithe taistil fadraoin ar fud an Aontais iad traenacha oíche.

(47)

Ba cheart gréasán lasta iarnróid ar fud na hEorpa a bheidh níos inbhuanaithe, níos athléimní agus níos iontaofa a bhunú chun rannchuidiú le hiomaíochas an iompair ilmhódaigh agus chomhcheangailte. Ba cheart an bonneagar le haghaidh iompar iarnróid chomhcheangailte agus bonneagar na gcríochfort a uasghrádú chun a áirithiú gur d’iarnród, d’uiscebhealaí intíre agus de loingseoireacht ghearrthurais is mó a dhéantar an t-iompar ilmhódach agus go bhfuil aon chéim tosaigh nó dheiridh, nó an dá chéim sin araon, den turas a dhéantar de bhóthar chomh gearr agus is féidir.

(48)

Is trí iompar idirmhódúil a dhéantar tuairim is leath de na tonna-ciliméadar lasta iarnróid san Eoraip, agus tá an sciar sin ag dul i méid. Chun na spriocanna a leagtar síos sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir leis an Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste a bhaint amach chun an chuid sin den iompar lasta a iompraítear d’iarnród a dhúbailt, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar iompar lena gcomhcheanglaítear iompar d’iarnród don phríomhchuid den turas agus iompar i leoraithe don chéad mhíle agus don mhíle deireanach. D’fhonn cur leis an méadú ar an trácht idirmhódúil, ba cheart leis an mbonneagar go bhféadfaí traenacha lasta a úsáid a iompraíonn leathleantóirí caighdeánacha suas le 4 mhéadar ar airde agus iad luchtaithe ar airde 27 cm ar a laghad os cionn bharr an ráillriain agus ba cheart íosairde 33 cm a mholadh. Mar sin féin, is iomaí oiriúnú a bhíonn i gceist leis an gceanglas sin a chomhlíonadh, oiriúnú a d’fhéadfadh a bheith costasach uaireanta. Tá sé tábhachtach, dá bhrí sin, teacht ar chur chuige cothrom maidir leis an gceanglas sin a chur chun feidhme agus a áirithiú go gcuirfear chun feidhme é ar bhealach costéifeachtach. I ndáil leis sin, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go gcuirfear an ceanglas chun feidhme ar bhealach lena n-áiritheofar go mbeidh ar a laghad líne dhíreach intíre amháin, líne dhíreach lasta iarnróid amháin le Ballstát nó Ballstáit chomharsanachta, agus nasc amháin le críochfort iarnróid amháin ar a laghad nó críochfort lasta ilmhódach amháin ar a laghad atá suite i gcalafort muirí nó atá cóngarach do chalafort ar cuid é den Chonair Iompair Eorpach i gcríoch Ballstáit.Thairis sin, má tá ceann amháin nó níos mó de na críochphointí conaire suite ar chríoch Ballstáit, ba cheart líne dhíreach amháin ar a laghad a bheith ann chuig ceann amháin ar a laghad de na críochphointí sin ar líne í a chomhlíonfaidh an ceanglas sin. Agus na línte ábhartha á roghnú acu, ba cheart do na Ballstáit na sreabhra iompair lasta iarnróid atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo a chur san áireamh. Agus measúnú á dhéanamh aige ar iarrataí ar dhíolúintí ón gceanglas a bhaineann le hiompar leathleantóirí faoin Rialachán seo, ba cheart don Choimisiún aird ar leith a thabhairt ar thoradh na hanailíse socheacnamaíche costais is tairbhe chomh maith leis an gcur isteach a d’fhéadfadh a bheith ann ar na seirbhísí de bharr na hoibre is gá chun an caighdeán sin a chomhlíonadh. Thairis sin, agus measúnú á dhéanamh aige ar na hiarrataí ar na díolúintí ó na ceanglais is infheidhme maidir le bonneagar iarnróid an chroíghréasáin bhreisithe, ba cheart don Choimisiún aird ar leith a thabhairt ar aon mhór-infheistíocht arna déanamh ag an mBallstát lena mbaineann ar líne chomhthreomhar i ndlúthghaireacht leis na cinn atá le tógáil as an nua.

(49)

Ós rud é go bhfuil an Córas Eorpach um Bainistiú Tráchta Iarnróid (ERTMS) á imscaradh níos gasta, agus go bhfuil pleananna glactha ag roinnt Ballstát cheana ERTMS a imscaradh ar a ngréasán náisiúnta iarnróid iomlán níos luaithe ná mar bhíothas ag ceapadh, is gá an t-athrú ó bhonn seo a chur san áireamh agus cur chuige níos uaillmhianaí a leagan síos le haghaidh imscaradh ERTMS ar an ngréasán cuimsitheach.

(50)

Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go n-úsáidfear ERTMS ar an ngréasán cuimsitheach faoi 2050, ar an gcroíghréasán breisithe faoi 2040 agus ar an gcroíghréasán faoi 2030. Agus ERTMS á imscaradh ar an ngréasán cuimsitheach, ba cheart tús áite ó thaobh an uainithe de a thabhairt do na línte ar féidir leo rannchuidiú le hiompar iarnróid idirnáisiúnta trasteorann a bheidh sábháilte éifeachtúil. Ós rud é go rannchuidíonn imscaradh ERTMS raidió-bhunaithe le díothú na rialacha náisiúnta a mbíonn éifeacht acu ar an oibríocht, ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go ndéantar ERTMS raidió-bhunaithe a imscaradh ar línte nua ó 2030, agus ó 2040 amach i gcás ina ndéantar uasghrádú ar an gcóras comharthaíochta ar na línte atá ann cheana féin, agus go mbeidh an gréasán tras-Eorpach iompair iomlán feistithe le ERTMS raidió-bhunaithe faoi 2050.

(51)

Tagann coigilteas suntasach cothabhála do bhainisteoirí bonneagair as córais aicme B a dhíchoimisiúnú, nuair a chuirtear san áireamh na costais agus an chastacht a bhaineann le ERTMS a imscaradh agus córais bhreise cois rianta a choinneáil ar feadh tréimhse fhada. Ba cheart do na Ballstáit, seachas i gcásanna áirithe, a áirithiú go ndéanfar córais d’aicme B a dhíchoimisiúnú faoi 2040 ar an gcroíghréasán, faoi 2045 ar an gcroíghréasán breisithe agus faoi 2050 ar an ngréasán cuimsitheach ar choinníoll go ráthaítear leibhéal iomchuí sábháilteachta, agus go ndéantar faisnéis thráthúil a áirithiú ag an am céanna do na páirtithe uile lena mbaineann faoin díchoimisiúnú sin agus faoi imscaradh ERTMS.

(52)

An hidreamhoirfeolaíocht ilchineálach is saintréith d'uiscebhealaí intíre san Eoraip, is rud é a thagann salach ar fheidhmíocht chomhleanúnach ar na stráicí uiscebhealaigh uile. Is féidir le dálaí aeráide agus aimsire tionchar mór a imirt ar uiscebhealaí intíre agus go háirithe ar stráicí saorshreabhacha. Chun trácht idirnáisiúnta iontaofa a áirithiú, agus an hidreamhoirfeolaíocht agus an reachtaíocht chomhshaoil is infheidhme á n-urramú, ba cheart hidreamhoirfeolaíocht shonrach gach uiscebhealaigh (mar shampla aibhneacha saorshreabhacha nó aibhneacha rialaithe) a chur san áireamh sna ceanglais maidir leis an ngréasán tras-Eorpach iompar, chomh maith le cuspóirí na mbeartas comhshaoil agus bithéagsúlachta. Chun na críche sin, ba cheart leibhéil uisce thagartha a bhunú i ndáil le gach Conair Iompair Eorpach, gach uiscebhealach iompair Eorpach nó gach stráice d’uiscebhealach iompair Eorpach, agus tionchar an athraithe aeráide á chur san áireamh. Agus leibhéil tagartha uisce á sonrú, ba cheart don Choimisiún comhoibriú go dlúth leis na Ballstáit agus leis na Comhordaitheoirí Eorpacha lena mbaineann agus leis na coimisiúin um loingseoireacht abhann lena mbaineann arna mbunú le comhaontuithe idirnáisiúnta chun cur chuige comhleanúnach a áirithiú maidir leis na ceanglais do bhonneagar na n-uiscebhealaí intíre d’fhonn an modh iompair sin a chur chun cinn.

(53)

Agus bonneagar na n-uiscebhealaí intíre á thógáil nó á uasghrádú, ba cheart aird ar leith a thabhairt ar bhacainní féideartha ar nascacht aibhneacha saorshreabhracha a sheachaint.

(54)

Ós rud é gurb iad na calafoirt muirí pointí iontrála agus fágála bhonneagar talún an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair, tá ról tábhachtach geostraitéiseach acu mar nóid ilmhódacha trasteorann a fheidhmíonn ní hamháin mar mhoil iompair ach a d’fhéadfadh a bheith ina dtairseacha freisin le haghaidh na trádála, braislí tionsclaíocha, soghluaisteacht mhíleata agus moil fuinnimh. Mar a léiríodh sa Teachtaireacht ón gCoimisiún an 18 Bealtaine 2022 dar teideal ‘an Plean RePowerEU’ is gá soláthairtí fuinnimh a éagsúlú agus dlús a chur le leathadh amach fuinnimh in-athnuaite. Is féidir le calafoirt mhuirí rannchuidiú leis an sprioc sin trí shuiteálacha gaoithe amach ón gcósta a bhunú, hidrigin ghlas a tháirgeadh agus gás nádúrtha leachtaithe a iompar agus a stóráil. Chun sineirgí idir an earnáil iompair agus an earnáil fuinnimh a neartú sna hiarrachtaí chun geilleagar an Aontais a dhícharbónú, d’fhéadfadh calafoirt mhuirí ról a imirt freisin in iompar dé-ocsaíde carbóin trí phíblínte nó modhanna eile iompair.

(55)

Is féidir le loingseoireacht ghearrthurais rannchuidiú go mór le dícharbónú an iompair trí thuilleadh lasta agus paisinéirí a iompar ar muir, inter alia chun brú tráchta ar chríoch an Aontais a laghdú agus chun feabhas a chur ar an rochtain ar réigiúin agus ar stáit fhorimeallacha agus oileánacha. Mar sin féin, na naisc loingseoireachta gearrthurais, arb iad an ghné mhuirí den ghréasán tras-Eorpach iompair, is gá iad a chomhtháthú ar bhealach níos fearr leis an ngréasán talún agus béim níos láidre a leagan ar an slabhra iomlán iompair agus lóistíochta, ar muir agus ar an gcúlchríoch araon. Ba cheart an Spás Muirí Eorpach, ar coincheap nua uilechuimsitheach é, a chur chun cinn trí bhealaí loingseoireachta gearrthurais a chruthú nó a uasghrádú agus trí chalafoirt mhuirí agus a naisc chúlchríche a fhorbairt ionas go soláthrófar comhtháthú éifeachtúil agus inbhuanaithe le modhanna eile iompair. Thairis sin, leis an gcoincheap nua sin, ba cheart naisc inbhuanaithe loingseoireachta gearrthurais a chothú d’fhonn sreabha lasta a dhíriú ar bhealaí lóistíochta muirbhunaithe sa chaoi go bhfeabhsófar na naisc mhuirí atá ann cheana nó go mbunófar naisc mhuirí nua a bheidh inmharthana, rialta agus minic.

(56)

Is de bhóthar a iompraítear trí cheathrú den iompar lasta intíre iomlán san Aontas (ar bhonn na dtona-ciliméadair a chuirtear i gcrích) agus thart faoi 90 % den iompar paisinéirí intíre iomlán (ar bhonn méid iomlán na gciliméadar paisinéara). I bhfianaise thábhacht an iompair de bhóthar agus an ghealltanais an tsábháilteacht ar bhóithre a fheabhsú i gcomhréir leis an gcloch mhíle sa Teachtaireacht ón gCoimisiún maidir le Straitéis um an tSoghluaisteacht Inbhuanaithe agus Chliste, is gá an bonneagar bóthair a fheabhsú ó thaobh na sábháilteachta de. Go háirithe, ba cheart do na Ballstáit sábháilteacht an bhonneagair iompair de bhóthar a áirithiú, agus a áirithiú go ndéantar faireachán uirthi, agus, nuair is gá, go ndéantar í a fheabhsú i gcomhréir le Treoir 2008/96/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (15). I ndáil leis sin, tugtar de chumhacht don Choimisiún leis an Treoir sin gníomhartha cur chun feidhme a ghlacadh chun sonraíochtaí coiteanna a bhunú arb é is aidhm dóibh úsáid oibríochtúil marcálacha bóthair agus comharthaí bóthair a áirithiú tar éis do ghrúpa saineolaithe measúnú a dhéanamh ar an deis sonraíochtaí mar sin a bhunú.

(57)

Chun rochtain ar shaoráidí leordhóthanacha scíthe a ráthú, go háirithe do thiománaithe gairmiúla, ba cheart limistéir scíthe a fhorbairt ar an ngréasán tras-Eorpach iompair ina iomláine agus ba cheart limistéir shábháilte shlána pháirceála a fhorbairt feadh an chroíghréasáin agus an chroíghréasáin bhreisithe.

(58)

Chun roghanna malartacha ar eitiltí gearraistir a sholáthar, ba cheart do na Ballstáit, seachas i gcás ina gcuireann srianta sonracha geografacha nó srianta suntasacha fisiciúla cosc ar naisc mar sin, a áirithiú go nasctar aerfoirt an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair de mhéid tráchta os cionn 12 mhilliún paisinéir leis an ngréasán iarnróid tras-Eorpach, lena n-áirítear an gréasán iarnróid ardluais i gcás inar féidir, agus seirbhísí fadraoin á gceadú, nó, i gcás aerfort a bhfuil méid tráchta paisinéirí bliantúil iomlán os cionn 4 mhilliún paisinéir agus níos lú ná 12 mhilliún paisinéir acu atá lonnaithe i nód uirbeach den ghréasán iarnróid tras-Eorpach nó gar dó, go nascfaí na haerfoirt sin leis an nód sin d’iarnród, de mheitreo, de thrambhealaí iarnróid éadroma, de charr cábla nó, go heisceachtúil, trí réitigh iompair phoiblí astaíochtaí nialasacha eile. Ba cheart na naisc sin a spreagadh i gcás na n-aerfort ina bhfuil méid iomlán tráchta paisinéirí bliantúil níos lú ná 4 mhilliún paisinéir.

(59)

Chun an nuáil a chothú i réimse an aeriompair, ba cheart spásfoirt a áireamh ar liosta na gcomhpháirteanna bonneagair aeriompair. Mar sin féin, ba cheart iad a áireamh gan dochar d’inniúlacht an Aontais i réimse an spáis faoi Airteagal 4(3) den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh (CFAE) agus faoi Airteagal 189 CFAE lena n-eisiatar aon chomhchuibhiú ar dhlíthe agus ar rialacháin na mBallstát. Ina theannta sin, má chuirtear spásfoirt san áireamh ar liosta na gcomhpháirteanna bonneagair aeriompair faoin Rialachán seo, níor cheart reachtaíocht an Aontais atá ann cheana nó a bheidh ann amach anseo maidir le bonneagar aeriompair a chur i bhfeidhm maidir le spásfoirt mura bhforáiltear go sainráite dó sin sa reachtaíocht sin.

(60)

Agus an gréasán tras-Eorpach iompair á fhorbairt, ba cheart don Choimisiún agus do na Ballstáit aird ar leith a thabhairt ar bhearta lena n-áirithítear trasnuithe teorann éifeachtúla le haghaidh an iompair lasta, agus amanna feithimh agus bristeacha ag an teorainn á gcur san áireamh arb é próiseáil agus rialuithe feithiclí agus próiseáil agus rialuithe a dhéantar ar bord traenacha ag teorainneacha an Aontais is cúis leo nó arb iad cúiseanna riaracháin, oibríochtúla, sábháilteachta, teicniúla nó idir-inoibritheachta is cúis leo.

(61)

Ba cheart don ghréasán tras-Eorpach iompair ilmhódúlacht éifeachtúil a áirithiú chun go bhféadfar roghanna módacha níos fearr agus níos inbhuanaithe a dhéanamh le haghaidh paisinéirí agus lasta agus chun go bhféadfar méideanna móra a chomhdhlúthú i gcás aistrithe fad-achair. Ba cheart ról barrthábhachtach a bheith ag na críochfoirt ilmhódacha chun an cuspóir sin a bhaint amach.

(62)

Ba cheart do na Ballstáit anailís mhargaidh agus anailís ionchasach a dhéanamh ar chríochfoirt lasta ilmhódacha ar a gcríoch agus plean gníomhaíochta a ullmhú chun gréasán críochfort lasta ilmhódach a fhorbairt. Chuige sin, d’fhéadfadh siad tagairt a dhéanamh do staidéir agus do phleananna atá ann cheana. Leis an bplean gníomhaíochta arna ullmhú ag na Ballstáit, ba cheart forbairt na gcríochfort lasta ilmhódúil a chur chun cinn. Níor cheart, áfach, oibleagáid a bheith ar an earnáil phríobháideach infheistiú i gcríochfoirt mar thoradh ar an bplean gníomhaíochta agus níor cheart don phlean a bheith faoi réir Measúnú Straitéiseach Comhshaoil.

(63)

Tá ról tábhachtach ag na nóid uirbeacha sa ghréasán tras-Eorpach iompair mar thúsphointe nó ceann scríbe deiridh (‘an míle deireanach’) le haghaidh paisinéirí agus lasta atá ag bogadh ar an ngréasán tras-Eorpach iompair, agus is pointí aistrithe iad laistigh de mhodhanna iompair éagsúla agus idir na modhanna sin. Ba cheart a áirithiú nach gcuirfidh scrogaill acmhainne ná nascacht ghréasáin easnamhach laistigh de na nóid uirbeacha bac a thuilleadh ar an ilmhódúlacht ar an ngréasán tras-Eorpach iompair. Ba cheart beartas an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a dhíriú ar shreabh tráchta gan uaim a chur chun cinn a rachadh chuig na nóid uirbeacha ar an ngréasán, uathu agus eatarthu. Ba cheart do na húdaráis inniúla áitiúla, réigiúnacha nó náisiúnta aghaidh a thabhairt ar an nascacht áitiúil idir na nóid uirbeacha, go háirithe trí bhearta ábhartha ina bpleananna soghluaisteachta uirbí inbhuanaithe (PSUInna).

(64)

Mar chreat aonair éifeachtach chun dul i ngleic le dúshláin na soghluaisteachta uirbí, ba cheart PSUI a ghlacadh do gach nód uirbeach, arb é a bheadh ann plean fadtéarmach lánchuimsitheach soghluaisteachta lasta agus paisinéirí le haghaidh an limistéir uirbigh fheidhmiúil iomláin. D’fhéadfaí cuspóirí, spriocanna agus táscairí a áireamh ann a bheidh mar bhonn agus mar thaca le haghaidh fheidhmíocht an chórais iompair uirbigh mar atá faoi láthair agus amach anseo. Ba cheart do na Ballstáit a áirithiú go mbailítear sonraí soghluaisteachta uirbí in aghaidh an nóid uirbigh i réimsí na hinbhuanaitheachta, na sábháilteachta agus na hinrochtaineachta d’fhonn bonn taca a chur faoi fheidhmíocht an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair anois agus amach anseo. Chun faireachán a dhéanamh ar inrochtaineacht do gach úsáideoir, ba cheart dí-chomhiomlánú sonraí bunaithe ar aois, inscne agus míchumas a spreagadh, i gcás inar féidir agus i gcomhréir leis an dlí náisiúnta.

(65)

Ba cheart do na Ballstáit an glacadh le PSUInna a chur chun cinn d’fhonn feabhas a chur ar an gcomhordú idir réigiúin, cathracha agus bailte. Chuige sin, ba cheart do na Ballstáit clár náisiúnta PSUInna a bhunú agus é mar aidhm aige tacú le húdaráis áitiúla chun PSUInna ardcháilíochta a fhorbairt agus an faireachán agus an mheastóireacht ar chur chun feidhme na PSUInna a threisiú trí bhearta, treoraíocht, fothú acmhainneachta, cúnamh agus, b’fhéidir, tacaíocht airgeadais a chur ar fáil a bheadh iomchuí. Ba cheart do na Ballstáit freisin pointe teagmhála náisiúnta PSUInna a ainmniú a chuirfidh cúnamh ar fáil chun PSUInna a ullmhú agus a chur chun feidhme i gcomhréir leis na treoirlínte a leagtar amach sa Rialachán seo.

(66)

Trí mhodhanna gníomhacha a chur chun cinn, go háirithe i nóid uirbeacha, rannchuidítear le spriocanna aeráide an Aontais a bhaint amach, feabhsaítear an tsláinte phoiblí, laghdaítear an plódú, cuirtear réiteach an mhíle deiridh ar fáil do phaisinéirí agus tugtar tairbhí eacnamaíocha. Agus bonneagar iompair á phleanáil nó á uasghrádú, ba cheart aird chuí a thabhairt ar bhonneagair do mhodhanna gníomhacha, lena n-áirítear bonneagair siúil agus rothaíochta.

(67)

Tá sé d’aidhm ag an Misean maidir le Cathracha Aeráidneodracha agus Cliste, a bunaíodh faoin gclár réime Fís Eorpach arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/695 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (16) (Fís Eorpach), go mbeadh 100 cathair aeráidneodrach san Aontas faoi 2030. Beidh na cathracha a ghlacann páirt sa Mhisean ina moil tástála agus nuála le leanúint ag cathracha eile faoi 2050.

(68)

Cuidíonn na seirbhísí soghluaisteachta digití ilmhódaí le feabhsú chomhtháthú na modhanna iompair éagsúla trí roinnt tairiscintí iompar a chomhcheangal in aon tairiscint amháin. Ba cheart go rannchuideodh a bhforbairt bhreise le gnáis a bhroideadh i dtreo na modhanna is inbhuanaithe, i dtreo an iompair phoiblí agus modhanna gníomhacha ar nós siúil agus rothaíochta, agus leas iomlán a bhaint as tairbhí a bhaineann le ‘Soghluaisteacht mar Sheirbhís’.

(69)

Tá gá le córais teicneolaíochta faisnéise agus cumarsáide (TFC) le haghaidh iompair chun bunús a thabhairt le hoibríochtaí tráchta agus iompair agus an tsábháilteacht tráchta a bharrfheabhsú agus le seirbhísí gaolmhara a fheabhsú. Ba cheart sreabha faisnéise sa ghréasán iompair agus soghluaisteachta a éascú, lena n-áirítear iad a éascú trí imscaradh Spás an Aontais do Shonraí Soghluaisteachta. Ba cheart faisnéis do phaisinéirí agus d’oibreoirí lasta, lena n-áirítear faisnéis maidir le córais ticéadaithe agus áirithinte ilmhódacha, a bheith ar fáil agus ba cheart feabhas a chur ar an bhfaisnéis sin, chun córais faisnéise dhigiteacha agus idir-inoibritheacha Eorpacha a fhorbairt.

(70)

Ba cheart úsáid córas TFC lena gceadaítear forfheidhmiú cliste bunaithe ar an gcomh-mhalartú sonraí fíor-ama is gá idir oibreoirí eacnamaíocha agus údaráis forfheidhmithe chun a sheiceáil an gcomhlíontar na ceanglais rialála is infheidhme, nuair a bhíonn feithiclí ag gluaiseacht freisin, a spreagadh.

(71)

Ba cheart na córais agus seirbhísí cliste iompair, chomh maith le teicneolaíochtaí nua atá ag teacht chun cinn, a bheith ina spreagadh chun córais agus seirbhísí cliste iompair a imscaradh ar bhóithre uile an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair.

(72)

Is gá pleanáil leormhaith le haghaidh an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair. Ciallaíonn sé sin, freisin, ceanglais shonracha a chur chun feidhme ar fud an ghréasáin ó thaobh bonneagair, córais TFC, trealaimh agus seirbhísí de, lena n-áirítear na ceanglais maidir le cur in úsáid an bhonneagair breoslaí malartacha mar a shainítear i Rialachán (AE) 2023/1804. Is gá, dá bhrí sin, imscaradh iomchuí agus comhbheartaithe na riachtanas sin a áirithiú ar fud na hEorpa le haghaidh gach modha iompair agus le haghaidh a n-idirnasc ar fud an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair agus lastall de sin, chun na tairbhí a bhaineann le héifeacht an ghréasáin a fháil agus chun go bhféadfar oibríochtaí iompair éifeachtúla tras-Eorpacha fad-achair a dhéanamh. Chun imscaradh na mbreoslaí malartacha a áirithiú ar fud ghréasán bóithre iomlán an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair i gcomhréir leis na spriocanna a leagtar síos le Rialachán (AE) 2023/1804, ba cheart tagairtí do ‘chroíghréasán’ sa Rialachán sin a fhorléiriú mar thagairtí do ‘chroíghréasán’ mar a shainmhínítear é sa Rialachán seo. Ba cheart tagairtí do ‘ghréasán cuimsitheach’ i Rialachán (AE) 2023/1804 a fhorléiriú mar thagairtí do ‘chroíghréasán breisithe’ agus do ‘ghréasán cuimsitheach’ mar a shainmhínítear iad sa Rialachán seo.

(73)

Ba cheart don ghréasán tras-Eorpach iompair an bunús a sholáthar le himscaradh mórscála na dteicneolaíochtaí nua agus na nuála, lenar féidir sonraí fíor-ama agus faisnéis a chomh-mhalartú, agus lenar féidir cuidiú le feabhas a chur ar éifeachtúlacht fhoriomlán na hearnála iompair Eorpaí agus ar an acmhainneacht lena bhféadfar sreabha paisinéirí slána a bheith ann, trí mheáin éifeachtúla, chun cur le tarraingt na bpaisinéirí ar mhodhanna iompair poiblí nó glasa, agus chun a lorg carbóin a laghdú. Rannchuideoidh an méid sin le cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip agus, an tráth céanna, rannchuideoidh sé leis an gcuspóir slándáil fuinnimh an Aontais a mhéadú. Chun na cuspóirí sin a bhaint amach, ba cheart feabhas a chur ar infhaighteacht na mbreoslaí malartacha ar fud an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair.

(74)

Chun go mbeidh an gréasán tras-Eorpach iompair in ann coinneáil suas le forbairtí nuálacha teicneolaíochta agus lena n-imscaradh, ba cheart do na Ballstáit agus don Choimisiún tionscadail leasa choitinn a mholadh a bhfuil sé mar aidhm leo teicneolaíochtaí inbhuanaithe atá ag teacht chun cinn a chur chun cinn agus a imlonnú, ar teicneolaíochtaí iad lena bhfeabhsaítear agus lena n-éascaítear iompar agus soghluaisteacht paisinéirí agus lasta. D’fhéadfaí oibríochtaí traenach uathoibrithe, feithiclí uathrialaitheacha, réitigh ardfhorbartha soghluaisteachta aeir, lena n-áirítear ladrainn paisinéirí agus lasta, a oibríonn ar an míle deireanach uirbeach freisin, agus teicneolaíochtaí nua iarnróid, mar shampla, an hipearlúb, a chumhdach leis an méid sin, ach gan iad a bheith teoranta dóibh.

(75)

Ba cheart líon leordhóthanach pointí gasta athluchtaithe agus athbhreoslaithe le haghaidh feithiclí earraí éadroma agus troma atá inrochtana ag an bpobal a imscaradh ar fud an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair. Ba cheart é a bheith mar aidhm leis sin nascacht trasteorann iomlán a áirithiú. Na spriocanna ar bhonn achair le haghaidh an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair, mar a shainítear i Rialachán (AE) 2023/1804 iad, is ann dóibh chun a áirithiú go mbeidh clúdach íosta leordhóthanach de phointí athluchtaithe leictreacha agus athbhreoslaithe hidrigine ar fud phríomhghréasáin bóithre an Aontais.

(76)

Ba cheart an bonneagar athluchtaithe agus athbhreoslaithe atá inrochtana ag an bpobal ar an ngréasán tras-Eorpach iompair mar a shainítear é i Rialachán (AE) 2023/1804 a chomhlánú le ceanglais maidir le himscaradh an bhonneagair athluchtaithe chomhfhreagraigh, agus i gcás inarb iomchuí, le himscaradh an bhonneagair athluchtaithe hidrigine sna críochfoirt ilmhódacha lasta nó gar dóibh, chun deiseanna athluchtaithe hidrigine a sholáthar le haghaidh trucailí fadraoin agus iad á luchtú nó á ndíluchtú. Ba cheart do na Ballstáit imscaradh an bhonneagair athluchtaithe a áirithiú freisin agus ba cheart dóibh féachaint an bhféadfaí stáisiún athbhreoslaithe hidrigine a fhorbairt i moil ilmhódacha paisinéirí chun go mbeidh deiseanna athluchtaithe agus athbhreoslaithe hidrigine ann nuair atá an tiománaí ag glacadh scíthe nó le haghaidh busanna. Chun saorchúrsaíocht a áirithiú, i gcás ina bhfaigheann na críochfoirt nó na moil paisinéirí tacaíocht ón Aontas nó tacaíocht phoiblí, ba cheart an rochtain chun críoch luchtaithe agus athbhreoslaithe hidrigine a bheith ar bhonn cothrom, inacmhainne, trédhearcach, neamh-idirdhealaitheach, chun gaibhniú margaidh d’fhiontair shonracha nó saobhadh féideartha iomaíochta a sheachaint.

(77)

Fadhb thromchúiseach is ea é, maidir le héifeachtacht agus feidhmiú an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair, gan sábháilteacht, slándáil ná iontaofacht an bhonneagair a bheith leormhaith de dheasca guaiseacha nádúrtha lena n-áirítear teagmhais a bhaineann leis an aeráid agus tarluithe eisceachtúla eile ar nós paindéimí, de dheasca tubaistí de dhéantús an duine ar nós timpistí, nó de dheasca suaitheadh arb é is cúis leis gníomhartha intinneacha ar nós na sceimhlitheoireachta nó cibirionsaithe. Mar shampla, chuir tionóiscí arb é ba chúis leo tubaistí nádúrtha de dheasca teagmhais adhaimsire isteach go mór ar na sreabha tráchta le roinnt blianta anuas. Ba cheart, dá bhrí sin, athléimneacht an ghréasáin iompair a fheabhsú in aghaidh an athraithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha, na dtubaistí de dhéantús an duine, agus suaitheadh eile, agus leas á bhaint as na bearta measúnaithe riosca agus feabhsaithe athléimneachta arna ndéanamh ag eintitis chriticiúla le haghaidh na hearnála iompair de bhun Threoir (AE) 2022/2557 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (17).

(78)

Ba cheart don Choimisiún, i ndlúthchomhar leis na Ballstáit lena mbaineann, measúnú a dhéanamh ar athléimneacht agus leochaileacht an chroíghréasáin i leith iarmhairtí an athraithe aeráide.

(79)

Ba cheart do na Ballstáit, agus bonneagar á phleanáil acu, ag breathnú dóibh ar an taithí a fuarthas i mbainistiú géarchéimeanna le linn phaindéim COVID-19 agus chun suaite agus teagmhais tráchta a sheachaint amach anseo, slándáil agus athléimneacht an bhonneagair iompair in aghaidh an athraithe aeráide, na nguaiseacha nádúrtha, na dtubaistí de dhéantús an duine, agus suaite eile a chuirfeadh isteach ar fheidhmiú chóras iompair an Aontais a chur san áireamh. Chun an aidhm sin a bhaint amach, ba cheart deireadh a chur leis na scrogaill atá ann cheana, agus ba cheart línte atreoraithe tábhachtacha ar féidir úsáid a bhaint astu má bhíonn plódú nó fadhbanna eile ar na príomhbhealaí a áireamh leis na Conairí Iompair Eorpacha freisin. Ina theannta sin, mar gheall ar nádúr ilmhódach na gConairí, is féidir le modh amháin ionad modha eile a ghlacadh i gcás éigeandála.

(80)

Is é an bonneagar iompair cnámh droma an gheilleagair agus na sochaí ina hiomláine. Is den ríthábhacht bonneagar iompair áirithe ó thaobh dea-fheidhmiú feidhmeanna sochaíocha lárnacha a áirithiú, agus dá bhrí sin, is colún é d’uathriail straitéiseach an Aontais. Tá méadú ag teacht ar infheistíochtaí, leasanna agus láithreacht gnólachtaí tríú tíortha sa bhonneagar straitéiseach Eorpach - agus uaireanta fiú sa bhonneagar míleata - mar shampla, calafoirt, aerfoirt agus críochfoirt coimeádán. Sa chomhthéacs sin, féadfaidh rannpháirtíocht gnóthas tríú tír dlús a chur le cur i gcrích an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair. In imthosca sonracha, áfach, d’fhéadfadh rannpháirtíocht nó rannchuidiú na ngnóthas sin le tionscadail leasa choitinn an tslándáil nó an t-ord poiblí san Aontas a chur i mbaol. D’fhéadfaí an bonn a bhaint d’athléimneacht an Aontais leis an méadú sin ar an láithreacht ón iasacht sa bhonneagar straitéiseach Eorpach. Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach cosc a chur ar láithreacht tríú tír ar dócha go mbeadh éifeacht aige ar an tslándáil nó ar an ord poiblí san Aontas. Gan dochar don sásra comhair de bhun Rialachán (AE) 2019/452 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (18) agus sa bhreis ar an sásra sin, is gá breis feasachta ar an rannpháirtíocht nó ar an rannchuidiú sin ionas go bhféadfaidh na húdaráis poiblí gníomhú má fheictear gur dócha go ndéanfaidh rannpháirtíocht nó rannchuidiú an ghnóthais tríú tír le tionscadail leasa choitinn an tslándáil nó an t-ord poiblí san Aontas a chur i mbaol agus mura dtagann an rannpháirtíocht nó an rannchuidiú faoi raon feidhme Rialachán (AE) 2019/452.

(81)

Cé gurb iad na Ballstáit atá agus a bheidh freagrach go príomha as an gcothabháil agus gan dochar d’fhreagracht na mBallstát maidir le pleanáil, maoiniú agus bainistiú na cothabhála go háirithe, tá sé tábhachtach go ndéanfar an gréasán tras-Eorpach iompair - a luaithe a thógfar é - a chothabháil mar is ceart chun ardcháilíocht seirbhísí a áirithiú, agus cur chuige saolré á leanúint agus tionscadail bhonneagair á bpleanáil agus á soláthar. Go háirithe, ba cheart do na Ballstáit gach iarracht is féidir a dhéanamh chun a áirithiú go gcuirfear pleanáil chothabhála fhadtéarmach i bhfeidhm do bhóithre agus, i gcás inarb ábhartha, do bhonneagar na n-uiscebhealaí intíre.

(82)

Chun na codanna is mó tábhacht straitéiseach den ghréasán tras-Eorpach iompair a chur chun feidhme laistigh den amscála atá leagtha síos, ba cheart cur chuige de réir conaire a úsáid mar ionstraim chun tionscadail éagsúla a chomhordú ar bhonn trasnáisiúnta agus chun forbairt na conaire a shioncrónú, agus, ar an dóigh sin, bhainfí an leas is mó is féidir as na tairbhí gréasáin.

(83)

Ba cheart do Chonairí Iompair Eorpacha cuidiú le bonneagar an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a fhorbairt sa tslí is go dtabharfar aghaidh ar scrogaill, go gcuirfear le naisc trasteorann agus go bhfeabhsófar an éifeachtúlacht agus an inbhuanaitheacht. Ba cheart dóibh rannchuidiú leis an gcomhtháthú trí chomhar críochach feabhsaithe, lena n-áirítear le tíortha comharsanacha. Ba cheart aghaidh a thabhairt freisin, leis na Conairí, ar chuspóirí beartais iompair níos leithne agus an idir-inoibritheacht, an comhtháthú módúil agus oibríochtaí ilmhódacha a éascú. Ba cheart cur chuige na gconairí a bheith trédhearcach agus soiléir agus níor cheart costais riaracháin breise nó ualaí riaracháin breise a bheith ann de bharr bhainistiú na gconairí sin. Ba cheart don Choimisiún a bheith in ann a mholadh go mbunófaí eintitis aonair chun tionscadail bhonneagair trasteorann leasa choitinn a chomhordú, a thógáil nó a bhainistiú, d’fhonn cur chun feidhme tionscadal bonneagair trasteorann ar mhórscála casta a éascú, agus ba cheart dó a bheith in ann comhar idir réigiúin trasteorann a mholadh, nuair is ábhartha, chun díriú ar dhúshláin sa tsoghluaisteacht.

(84)

Chun cur chun feidhme comhordaithe na gConairí Iompair Eorpacha agus an dá thosaíocht chothrománacha, eadhon ERTMS agus an Spás Muirí Eorpach a éascú, ba cheart don Choimisiún Comhordaitheoirí Eorpacha a ainmniú i gcomhaontú leis na Ballstáit lena mbaineann, tar éis dul i gcomhairle le Parlaimint na hEorpa agus leis an gComhairle, agus i gcás inarb iomchuí, leis na tíortha comharsanacha lena mbaineann. Ba cheart dóibh bearta a éascú chun an struchtúr rialachais ceart a dhearadh agus chun socrú tosaíochtaí comhsheasmhach maidir le pleanáil bhonneagair agus infheistíochta a áirithiú ar feadh na gConairí Iompair Eorpacha agus maidir leis an dá thosaíocht chothrománacha.

(85)

Ba cheart na creataí Eorpacha agus náisiúnta maidir le pleanáil agus cur chun feidhme bonneagair iompair, chomh maith leis na pleananna oibre arna leagan síos ag na Comhordaitheoirí Eorpacha, a bheith ina rannchuidiú le sceideal agus pleanáil tráthúil na n-infheistíochtaí is gá chun críocha an Rialacháin seo a bhaint amach.

(86)

Ba cheart pleananna oibre na gComhordaitheoirí Eorpacha a úsáid chun comhar idir na páirtithe leasmhara ábhartha uile a chur chun cinn, lena n-áirítear, i gcás inarb iomchuí, páirtithe leasmhara ábhartha ó thíortha comharsanacha. Ba cheart do na pleananna sin an chomhlántacht le gníomhaíochtaí na mBallstát agus na mbainisteoirí bonneagair a threisiú, agus go háirithe garspriocanna táscacha a shocrú.

(87)

Ba cheart do Chomhordaitheoir Eorpach Conaire Iompair Eorpaí nó Comhordaitheoir Eorpach tosaíochta cothrománaí a shíneann chuig tíortha sonracha comharsanacha a bheith i dteideal comhoibriú leis na tíortha sin agus páirt a thabhairt dóibh sna gníomhaíochtaí conaire ábhartha.

(88)

Is é an córas idirghníomhach faisnéise geografaí agus teicniúla don ghréasán tras-Eorpach iompair (TENtec) a sholáthraíonn bonn teicniúil na léarscáileanna lena sonraítear an gréasán tras-Eorpach iompair.

(89)

Agus an Teachtaireacht ón gCoimisiún i ndáil le Plean Gníomhaíochta an Aontais maidir leis an tSoghluaisteacht Mhíleata ó mhí an Mhárta 2018 á cur san áireamh, mheas an Coimisiún más gá an gréasán tras-Eorpach iompair a oiriúnú chun úsáid mhíleata an bhonneagair a chur san áireamh. Bunaithe ar an doiciméad dar teideal Ceanglais Mhíleata maidir leis an tSoghluaisteacht Mhíleata laistigh den Aontas agus lasmuigh de’ a d’fhormheas an Chomhairle an 26 Meitheamh 2023 agus an 23 Deireadh Fómhair 2023 (19), cuireadh bóithre agus iarnróid bhreise san áireamh sa ghréasán tras-Eorpach chun feabhas a chur ar na sineirgí idir gréasáin iompair shibhialta agus mhíleata.

(90)

Le cogadh foghach na Rúise ar an Úcráin agus an comhthéacs geopholaitiúil nua atá cruthaithe aige, agus mar a léiríodh i gCompás Straitéiseach an Aontais maidir le Slándáil agus Cosaint a ghlac an Chomhairle an 21 Márta 2022 – Le haghaidh Aontas Eorpach a chosnaíonn a shaoránaigh, a luachanna agus a leasanna agus a rannchuidíonn leis an tsíocháin agus leis an tslándáil idirnáisiúnta – ní mór don Aontas bonneagar iompair dé-úsáide a neartú ar fud an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair chun gluaiseacht mhear gan uaim a chur chun cinn le haghaidh pearsanra, ábhar agus trealamh míleata i ndáil le imscaradh agus freachnaimh oibríochtúla.

(91)

Chun an chomhsheasmhacht idir na treoirlínte agus clársceidealú na n-ionstraimí ábhartha airgeadais atá ar fáil ar leibhéal an Aontais a uasmhéadú, ba cheart do chistiú an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair an Rialachán seo a chomhlíonadh agus ba cheart é a bheith bunaithe, go háirithe, ar Rialachán (AE) 2021/1153. Ina theannta sin, ba cheart cistiú an ghréasáin a bheith bunaithe freisin ar ionstraimí cistiúcháin agus maoiniúcháin dá bhforáiltear faoi dhlíthe eile de chuid an Aontais, lena n-áirítear InvestEU arna bhunú le Rialachán (AE) 2021/523 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (20), an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta arna bunú le Rialachán (AE) 2021/241 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (21), an Beartas Comhtháthaithe mar a leagtar amach in Airteagal 174 CFAE, Fís Eorpach, an Ciste Nuála arna bhunú le Treoir 2003/87/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (22)), agus ionstraimí maoiniúcháin eile arna mbunú ag an mBanc Eorpach Infheistíochta. Ionas gur féidir tionscadail leasa choitinn a mhaoiniú, ba cheart tagairtí i Rialachán (AE) 2021/1153 do ‘ardáin ilmhódacha lóistíochta’, ‘mótarbhealaí na mara’ agus ‘feidhmchláir theileamaitice’ a fhorléiriú, faoi seach, mar thagairtí do ‘chríochfoirt lasta ilmhódacha’, ‘Spás Muirí Eorpach’ agus ‘córais TFC don iompar’ mar a shainmhínítear sa Rialachán seo. Chun na críche céanna, ba cheart tagairtí do ‘chroíghréasán’ i Rialachán (AE) 2021/1153 a fhorléiriú mar thagairtí a chuimsíonn ‘croíghréasán breisithe’ mar a shonraítear sa Rialachán seo.

(92)

Chun cuspóirí an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair a bhaint amach, go háirithe maidir le dícharbónú agus digiteáil an chórais iompair san Aontas, is gá creat rialála láidir. Ba cheart do na Ballstáit athchóirithe uaillmhianacha a chur chun feidhme chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin an iompair inbhuanaithe mar a sainaithníodh iad sa Seimeastar Eorpach. Tacaíonn an tSaoráid Téarnaimh agus Athléimneachta le hathchóirithe agus le hinfheistíochtaí chun an t-iompar a dhéanamh níos inbhuanaithe, chun astaíochtaí a laghdú, agus chun an tsábháilteacht agus an éifeachtúlacht a fheabhsú. Cuirtear bearta ábhartha chun na críche sin sna Pleananna Téarnaimh agus Athléimneachta a fhaomhtar.

(93)

Chun na léarscáileanna agus an liosta calafort, aerfort, críochfort agus nód uirbeach atá in Iarscríbhinní I agus II a ghabhann leis an Rialachán seo a thabhairt cothrom le dáta, le haon athruithe a chur san áireamh a d’fhéadfadh a bheith ann go háirithe de thoradh úsáid iarbhír eilimintí áirithe den bhonneagar iompair arna hanailísiú i gcomparáid le tairseacha cainníochtúla réamhbhunaithe agus chun ailínithe na gConairí Iompair Eorpacha in Iarscríbhinn III a ghabhann leis an Rialachán seo a leasú, ba cheart an chumhacht chun gníomhartha tarmligthe a ghlacadh i gcomhréir le hAirteagal 290 de CFAE a tharmligean chuig an gCoimisiún i ndáil le leasuithe ar Iarscríbhinn I, II agus III a ghabhann leis an Rialachán seo. Tá sé tábhachtach, go háirithe, go rachadh an Coimisiún i mbun comhairliúcháin iomchuí le linn a chuid oibre ullmhúcháin, lena n-áirítear ar leibhéal na saineolaithe, agus go ndéanfaí na comhairliúcháin sin i gcomhréir leis na prionsabail a leagtar síos i gComhaontú Idirinstitiúideach an 13 Aibreán 2016 maidir le Reachtóireacht Níos Fearr (23). Go sonrach, chun rannpháirtíocht chomhionann in ullmhú na ngníomhartha tarmligthe a áirithiú, faigheann Parlaimint na hEorpa agus an Chomhairle na doiciméid uile ag an am céanna leis na saineolaithe sna Ballstáit, agus bíonn rochtain chórasach ag a gcuid saineolaithe ar chruinnithe ghrúpaí saineolaithe an Choimisiúin a bhíonn ag déileáil le hullmhú na ngníomhartha tarmligthe.

(94)

Ar mhaithe leis an deimhneacht dhlíthiúil agus le gur féidir pleanáil straitéiseach fhadtéarmach a dhéanamh, is den bhunriachtanas go mbeadh an gréasán tras-Eorpach iompair chomh cobhsaí agus is féidir agus go ndéanfaí aon nuashonruithe ar an ngréasán a theorannú do chásanna faoi chritéir oibiachtúla agus thrédhearcacha mar a leagtar amach sa Rialachán seo.

(95)

Gníomhairí eile seachas na Ballstáit a dhéanann roinnt codanna den ghréasán a bhainistiú. Tá na Ballstáit freagrach, áfach, as a áirithiú go gcuirfear na rialacha lena rialaítear an gréasán i bhfeidhm i gceart laistigh dá gcríoch féin.

(96)

Chun cur chun feidhm rianúil éifeachtach na n-oibleagáidí a leagtar síos sa Rialachán seo a áirithiú, tacaíonn an Coimisiún leis na Ballstáit tríd an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil arna mbunú le Rialachán (AE) 2021/240 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (24), lena soláthraítear saineolas teicniúil saincheaptha chun athchóirithe a dhearadh agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear na hathchóirithe lena gcuirtear forbairt an ghréasáin thras-Eorpaigh iompair chun cinn.

(97)

Chun coinníollacha aonfhoirmeacha a áirithiú maidir leis an Rialachán seo a chur chun feidhme, ba cheart cumhachtaí cur chun feidhme a thabhairt don Choimisiún a mhéid a bhaineann le díolúintí ó cheanglais áirithe sa Rialachán seo a dheonú agus chun gníomhartha cur chun feidhme lena sonraítear leibhéil uisce tagartha a ghlacadh lena mbunaítear modheolaíocht le haghaidh na sonraí soghluaisteachta uirbí a bheidh le bailiú ag na Ballstáit, chun gníomhartha cur chun feidhme a ghlacadh maidir le cur chun feidhme Conairí Iompair Eorpacha, chun stráicí trasteorann a chur chun feidhme agus don dá thosaíocht chothrománacha. I gcás ina bhforáiltear dó leis an Rialachán seo, ba cheart na cumhachtaí sin a fheidhmiú i gcomhréir le Rialachán (AE) Uimh. 182/2011 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (25).

(98)

Na forálacha a bhaineann le hiarnróid, agus go háirithe aon cheanglas chun aerfoirt agus calafoirt a nascadh le hiarnróid, chomh maith leis na forálacha a bhaineann le críochfoirt lasta ilmhódacha, níor cheart feidhm a bheith acu maidir leis an gCipir, le Málta agus leis na limistéir is forimeallaí chomh fada nach mbeidh aon chóras iarnróid bunaithe ar a gcríoch. Níor cheart feidhm a bheith ag na forálacha a bhaineann le páirceáil shábháilte shlán maidir leis na Ballstáit sin, maidir le hoileáin agus maidir leis na réigiúin is forimeallaí toisc nach bhfuil na spásanna páirceála sin bunriachtanach i bhfianaise gan aon trácht lasta bóthair a bheith ar idirthuras ar a gcríoch.

(99)

Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí an Rialacháin seo a bhaint amach go leordhóthanach, go háirithe an gréasán tras-Eorpach iompair a bhunú agus a fhorbairt ar bhealach comhordaithe, agus gur fearr is féidir iad a bhaint amach ar leibhéal an Aontais, ós rud é gur gá na cuspóirí sin a chomhordú, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta mar a leagtar amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach (CAE). I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Rialachán seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a ghnóthú.

(100)

Is gá Rialachán (AE) 2021/1153 a leasú chun a fhorálacha a oiriúnú d’fhonn Conairí an Chroíghréasáin a chomhtháthú i gConairí Iompair Eorpacha. Ba cheart sainmhíniú agus ailíniú na gConairí Iompair Eorpacha a shainiú sa Rialachán seo agus ba cheart iad a chur in ionad na gConairí Croíghréasáin mar a shainmhínítear i Rialachán (AE) 2021/1153 iad.

(101)

Is gá Rialachán (AE) Uimh. 913/2010 a leasú chun a fhorálacha a oiriúnú d’fhonn na Conairí Lasta Iarnróid a chomhtháthú i gConairí Iompair Eorpacha.

(102)

Ba cheart Rialachán (AE) Uimh. 1315/2013 a aisghairm,