Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

N. EMILIOU

van 23 april 2026 (1)

Zaak C‑176/25 [Steizer] (i)

IU

tegen

BT

[verzoek van het Oberlandesgericht Düsseldorf (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]

„ Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Recht dat van toepassing is in burgerlijke en handelszaken – Verordeningen (EG) nr. 593/2008 (Rome I) en nr. 864/2007 (Rome II) – Exclusieve auteursrechtlicentie die via een mondelinge afspraak door A aan B is verleend – Vordering ingesteld door B tegen C wegens schending van het betrokken auteursrecht – Door C opgeworpen verweer dat B niet procesbevoegd is op grond van het feit dat de aan B verleende licentieovereenkomst ongeldig is omdat deze niet aan bepaalde vormvereisten voldoet – Recht dat van toepassing is op de formele geldigheid van die licentieovereenkomst”






I.      Inleiding

1.        Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing is ingediend door het Oberlandesgericht Düsseldorf (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Düsseldorf, Duitsland). Met zijn twee vragen wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen welk recht van toepassing is op de formele geldigheid van de contractuele licentie en overdracht van auteursrechten(2) wanneer die geldigheid in het kader van een inbreukprocedure door derden wordt betwist.

2.        Meer in het bijzonder wordt het Hof verzocht te verduidelijken of de relevante collisieregels in dit verband de regels zijn in a) verordening (EG) nr. 593/2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst(3) (hierna: „Rome I-verordening”); b) verordening (EG) nr. 864/2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen(4) (hierna: „Rome II‑verordening”), of c) de nationale wetgeving van de lidstaten met betrekking tot auteursrecht. Om de volgende redenen ben ik van mening dat de eerste van deze opties de voorkeur moet krijgen.

II.    Toepasselijke bepalingen

A.      Berner Conventie

3.        Artikel 5 van de Berner Conventie voor de bescherming van werken van letterkunde en kunst (Akte van Parijs van 24 juli 1971), zoals gewijzigd op 28 september 1979 (hierna: „Berner Conventie”), regelt de rechten die buiten het land van herkomst worden verleend (leden 1 en 2) alsmede de rechten die in het land van herkomst worden verleend (lid 3), en bevat een definitie van het begrip „Land van herkomst”. De leden 1 en 2 van dat artikel luiden als volgt:

„1)      De auteurs genieten voor de werken waarvoor zij krachtens deze Conventie zijn beschermd, in de landen van de [Berner Unie] die niet het land van oorsprong van het werk zijn, de rechten welke de onderscheidene wetten thans of in de toekomst aan eigen onderdanen verlenen of zullen verlenen, alsmede de rechten door deze Conventie in het bijzonder verleend.

2)      Het genot en de uitoefening van die rechten zijn aan geen enkele formaliteit onderworpen; dat genot en die uitoefening zijn onafhankelijk van het bestaan der bescherming in het land van oorsprong van het werk. Bijgevolg worden, buiten de bepalingen van deze Conventie, de omvang van de bescherming, zowel als de rechtsmiddelen, die de auteur worden gewaarborgd ter handhaving van zijn rechten, uitsluitend bepaald door de wetgeving van het land, waar de bescherming wordt ingeroepen.”

B.      Rome I‑verordening

4.        Artikel 1 van de Rome I-verordening, met als opschrift „Materiële werkingssfeer”, bepaalt in lid 1 dat „[d]eze verordening [...] in gevallen waarin uit het recht van verschillende landen moet worden gekozen, van toepassing [is] op verbintenissen uit overeenkomst in burgerlijke en handelszaken”.

5.        Artikel 3 van deze verordening, met als opschrift „Rechtskeuze door partijen”, luidt in lid 1 dat „[e]en overeenkomst wordt beheerst door het recht dat de partijen hebben gekozen”.

6.        Artikel 4 van diezelfde verordening, met als opschrift „Het recht, dat bij gebreke van een rechtskeuze door de partijen toepasselijk is”, is als volgt verwoord:

„1.      Bij gebreke van een rechtskeuze overeenkomstig artikel 3 [...], wordt het op de overeenkomst toepasselijke recht als volgt vastgesteld:

[...]

b)      de overeenkomst inzake dienstverlening wordt beheerst door het recht van het land waar de dienstverlener zijn gewone verblijfplaats heeft;

[...]”

7.        Artikel 11 van de Rome I-verordening, met als opschrift „Formele geldigheid van overeenkomsten”, luidt als volgt:

„1.      Een overeenkomst tussen personen die of personen wier vertegenwoordigers zich bij het sluiten van de overeenkomst in hetzelfde land bevinden, is naar de vorm geldig indien zij voldoet aan de vormvereisten van het recht dat ingevolge deze verordening de overeenkomst zelve beheerst, of van het recht van het land waar de overeenkomst wordt gesloten.

2.      Een overeenkomst tussen personen die of personen wier vertegenwoordigers zich bij het sluiten van de overeenkomst in verschillende landen bevinden, is naar de vorm geldig indien zij voldoet aan de vormvereisten van het recht dat ingevolge deze verordening de overeenkomst zelve beheerst, of van het recht van het land waar een van de partijen of haar vertegenwoordiger zich op het moment van de sluiting bevindt, of van het recht van het land waar een van de partijen op dat moment haar gewone verblijfplaats heeft.

[...]”

8.        Artikel 12 van deze verordening, met als opschrift „De onderwerpen die het toepasselijke recht beheerst”, is in lid 1 als volgt verwoord:

„Het recht dat ingevolge deze verordening op de overeenkomst van toepassing is, beheerst met name:

a)      de uitlegging ervan;

b)      de nakoming ervan;

c)      de gevolgen van gehele of gedeeltelijke tekortkoming, [...], een en ander binnen de grenzen welke het procesrecht van de rechter aan diens bevoegdheden stelt;

[...]

e)      de gevolgen van de nietigheid van de overeenkomst.”

C.      Rome‑II‑verordening

9.        Artikel 1 van de Rome II-verordening, met als opschrift „Toepassingsgebied”, bepaalt in lid 1 het volgende:

„Deze verordening is, in de gevallen waarin tussen de rechtsstelsels van verschillende landen moet worden gekozen, van toepassing op niet‑contractuele verbintenissen in burgerlijke en in handelszaken. [...]”

10.      In artikel 8 van deze verordening, met als opschrift „Inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten”, is in lid 1 het volgende bepaald:

„De niet-contractuele verbintenis die voortvloeit uit een inbreuk op een intellectuele-eigendomsrecht, wordt beheerst door het recht van het land waarvoor de bescherming wordt gevorderd.”

11.      In artikel 15 van deze verordening, met als opschrift „Werkingssfeer van het toepasselijke recht”, staat te lezen:

„Het recht dat krachtens deze verordening op de niet-contractuele verbintenis van toepassing is, regelt met name:

a)      de grond en de omvang van de aansprakelijkheid, waaronder begrepen het vaststellen wie voor een handeling aansprakelijk gesteld kan worden;

b)      de gronden tot uitsluiting van aansprakelijkheid, alsook elke beperking en verdeling van de aansprakelijkheid;

[...]

f)      het bepalen wie recht heeft op vergoeding van de persoonlijk geleden schade;

[...]”

D.      Duitse wet op het auteursrecht

12.      § 29 van het Urheberrechtsgesetz (Duitse wet op het auteursrecht; hierna: „Duitse auteurswet”), met als opschrift „Overgang van het auteursrecht”, bepaalt het volgende:

„(1)      Het auteursrecht is niet overdraagbaar, tenzij het wordt overgedragen in het kader van een testament of aan mede-erfgenamen als onderdeel van de verdeling van een nalatenschap.

(2)      Toegestaan zijn het verlenen van gebruiksrechten (§ 31), contractuele toestemmingen en overeenkomsten met betrekking tot exploitatierechten alsmede overeenkomsten inzake de morele rechten van auteurs zoals geregeld in § 39.”

13.      In artikel 34 van de Duitse auteurswet, met als opschrift „Overdracht van gebruiksrechten”, staat in lid 1 dat „een gebruiksrecht slechts met toestemming van de auteur kan worden overgedragen”.

E.      Poolse wet op het auteursrecht

14.      Artikel 53 van de ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (wet van 4 februari 1994 inzake auteursrecht en naburige rechten; hierna: „Poolse auteurswet”) bepaalt dat „om de economische rechten van de auteurs over te dragen moet op straffe van nietigheid een schriftelijke overeenkomst worden gesloten”.

III. Feiten, nationale procedure, prejudiciële vragen en procedure voor het Hof

15.      BT, gevestigd in Duitsland, verhandelt via onlineplatforms zoals eBay accessoires voor motorvoertuigen, waaronder vloermatten. Daartoe heeft zij tussen april 2014 en april 2018 meermaals aan een Poolse fotograaf (hierna: „fotograaf”) opdracht gegeven om foto’s van die vloermatten te maken. Telkens bracht de echtgenoot van BT de matten naar de studio van de fotograaf in Polen. Na elke sessie heeft de fotograaf de foto’s op een USB-opslagapparaat aan de echtgenoot van BT overhandigd. De partijen lijken mondeling te zijn overeengekomen dat BT die foto’s in haar onlineverkoopaanbod mocht gebruiken. Tussen hen is echter geen schriftelijke overeenkomst gesloten.(5)

16.      Tussen februari en maart 2018 heeft een andere handelaar in auto-accessoires, IU, die foto’s gereproduceerd ter illustratie van haar eigen aanbiedingen van vloermatten op eBay, zonder BT vooraf om toestemming te vragen.

17.      BT heeft IU vervolgens bij het bevoegde Landgericht (rechter in eerste aanleg, Duitsland) aangeklaagd wegens schending van het auteursrecht op de foto’s krachtens de Duitse auteurswet en heeft onder meer een vordering ingesteld om voortzetting van de vermeende schending te verbieden.

18.      Het Landgericht heeft de vordering toegewezen. Het heeft met name geoordeeld dat de betrokken foto’s krachtens de Duitse auteurswet beschermd waren en dat de fotograaf aan BT exclusieve gebruiksrechten had overgedragen. IU had die rechten geschonden door de foto’s zonder toestemming van BT bij haar eigen aanbiedingen af te beelden.

19.      IU heeft tegen dit vonnis hoger beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht Düsseldorf. In zijn hogere voorziening heeft IU aangevoerd dat BT geen procesbevoegdheid had, aangezien de fotograaf haar het exclusieve recht om de foto’s te gebruiken niet rechtsgeldig had overgedragen. Naar haar mening was de tussen BT en de fotograaf gesloten mondelinge overeenkomst ongeldig omdat niet was voldaan aan de in het Poolse recht (dat volgens haar op grond van artikel 11 van de Rome I-verordening de formele geldigheid van die overeenkomst beheerst) neergelegde eis dat een dergelijke overeenkomst schriftelijk moet worden vastgelegd.

20.      In reactie hierop heeft BT betoogd dat ze wel bevoegd is, aangezien de exclusieve rechten op het gebruik van de foto’s, zoals beschermd in het kader van de Duitse auteurswet, geldig aan haar zijn overgedragen. Volgens haar moet onderscheid worden gemaakt tussen de vraag naar de formele geldigheid van de daartoe strekkende mondelinge overeenkomst ter zake en de vraag naar de formele geldigheid van de „beschikkingshandeling” met betrekking tot het auteursrecht zelf. Zij voert aan dat krachtens artikel 8, lid 1, van de Rome II-verordening de tweede vraag wordt beheerst door het recht van het land waarvoor de bescherming wordt gevorderd (lex loci protectionis), te weten het Duitse recht, en dat dit recht voor een dergelijke overdracht geen schriftelijke vorm voorschrijft.

21.      Tegen die achtergrond heeft het Oberlandesgericht Düsseldorf de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende vragen gesteld:

„1)      Moet artikel 8, lid 1, van de Rome II-verordening aldus worden uitgelegd dat het recht van het land waarvoor bescherming wordt gevorderd, ook van toepassing is op de vraag van de (formele) geldigheid van de overdracht van exclusieve gebruiksrechten op foto’s door de auteur aan de gebruiksgerechtigde?

2)      Indien de eerste vraag ontkennend wordt beantwoord: wordt de vraag van de (formele) geldigheid van de overdracht van exclusieve gebruiksrechten op foto’s door de auteur aan de gebruiksgerechtigde beheerst door het recht van de overeenkomst en bijgevolg door de artikelen 4 en 11 van [de Rome I-verordening]?”

22.      BT en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. IU en de Commissie waren vertegenwoordigd ter terechtzitting van 15 januari 2026.

IV.    Analyse

23.      Zoals in de inleiding is aangegeven, wil de verwijzende rechter met zijn twee vragen, die samen moeten worden onderzocht, in wezen vaststellen welk recht van toepassing is op de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrechten, wanneer die geldigheid door een derde wordt betwist in het kader van een inbreukprocedure.

24.      Om zo inzichtelijk mogelijk te zijn, ga ik eerst in op de materieelrechtelijke kwestie en de betrokken wetsconflicten (A), voordat ik mij buig over de relevante regels van internationaal privaatrecht (B).

A.      Materieelrechtelijke kwestie en betrokken wetsconflicten

25.      Om te beginnen zij eraan herinnerd dat het auteursrecht een vorm van „intellectuele eigendom” is die door staten wordt verleend op grond van hun respectieve nationale wetgeving (wetgeving die niettemin door diverse internationale instrumenten, met name de Berner Conventie en verschillende richtlijnen in de Europese Unie, in aanzienlijke mate is geharmoniseerd).(6)

26.      In wezen verleent het auteursrecht de maker (of „auteur”) van een intellectuele schepping (of „werk”) voor het gebruik ervan onder bepaalde voorwaarden(7) een aantal exclusieve economische en morele rechten(8), die ten aanzien van iedereen afdwingbaar zijn. Dat wettelijke uitsluitende recht is echter territoriaal beperkt: het bestaat alleen binnen de bevoegdheid van de staat die het recht verleent (wat doorgaans het „territorialiteitsbeginsel” van het auteursrecht wordt genoemd).(9)

27.      In het hoofdgeding lijkt niet te worden betwist dat de fotograaf, als „auteur” van de betrokken foto’s, auteursrechtelijke bescherming geniet op deze „werken”, onder meer op grond van het Duitse recht.(10)

28.      Auteurs kunnen hun auteursrecht op verschillende manieren exploiteren. Zij kunnen in het bijzonder licenties verlenen aan derden, waarmee zij handelingen toestaan die anders inbreuk zouden maken op hun exclusieve rechten. Auteurs kunnen hun auteursrecht echter ook aan derden overdragen, waarmee zij de eigendom van het recht zelf doorgeven, doorgaans tegen vergoeding. Dergelijke vrijwillige auteursrechtelijke licenties of overdrachten kunnen worden opgenomen in een op zichzelf staande overeenkomst of in een clausule die deel uitmaakt van een bredere contractuele regeling, zoals een dienstverlenings-, uitgevers- of distributieovereenkomst.(11)

29.      In casu lijkt eveneens vast te staan dat de fotograaf de bedoeling had om het naar Duits recht op de foto’s rustende auteursrecht aan BT over te dragen. Hoewel de verwijzende rechter er niet over uitweidt, lijkt het erop dat die overdracht deel uitmaakte van de tussen die twee partijen gesloten reeks mondelinge overeenkomsten inzake fotografische diensten. Op grond van die overeenkomsten heeft de fotograaf zich niet alleen verbonden tot het maken van die foto’s, maar ook tot het leveren ervan aan BT. De feitelijke overdracht van het betrokken auteursrecht was een bijkomend aspect van die laatste verplichting. Zonder enige vorm van licentie of overdracht van dat auteursrecht had BT de foto’s immers niet rechtmatig kunnen exploiteren in Duitsland (door ze in verkoopaanbiedingen op eBay op te nemen).

30.      De precieze juridische kwalificatie van die auteursrechtelijke constructie blijft onzeker. De verwijzende rechter geeft aan dat de fotograaf het betrokken auteursrecht aan BT heeft overgedragen, maar zij stelt dat hij haar juist een exclusieve licentie op dat auteursrecht heeft verleend. De tweede kwalificatie lijkt meer in overeenstemming te zijn met de Duitse auteurswet, die auteurs verbiedt hun (Duitse) auteursrecht als zodanig over te dragen, maar hen de mogelijkheid geeft de „gebruiksrechten” op het betreffende „werk” via een dergelijke exclusieve licentie door te geven. Met een dergelijke licentie wordt de licentienemer evengoed gemachtigd om het „werk” te gebruiken met uitsluiting van alle anderen, met inbegrip van de auteur, en zijn de gevolgen derhalve in functioneel opzicht gelijk aan die van een overdracht.(12) Daarom weid ik niet verder uit over dat onderscheid (dat voor de onderhavige analyse hoe dan ook niet doorslaggevend is).

31.      In nationale rechtsstelsels is het gebruikelijk dat aan contractuele licentieverlening voor en/of overdracht van auteursrecht bepaalde beperkingen worden opgelegd. Met name aan de vorm worden vaak bepaalde eisen gesteld, zoals de eis dat de licentie wordt verleend of de overdracht wordt gedaan door middel van een schriftelijk document.(13)

32.      Er ontstaan echter problemen wanneer dergelijke transacties in een grensoverschrijdende context plaatsvinden. In dergelijke situaties kunnen in de wetten van de verschillende staten die bij de transactie betrokken zijn, uiteenlopende of zelfs tegenstrijdige eisen worden gesteld. In casu is dat precies het geval. De betrokken transactie houdt in het bijzonder verband met Polen (op grond van de gewone verblijfplaats van de fotograaf en de plaats van herkomst van de betrokken „werken”) en met Duitsland (op grond van de gewone verblijfplaats van BT en de plaats van exploitatie van het auteursrecht). Terwijl het Poolse recht een schriftelijke vorm vereist, is dat volgens de verwijzende rechter in het Duitse recht niet het geval.

33.      Dat wetsconflict vormt de kern van de inbreukprocedure die BT heeft aangespannen, en die aanhangig is bij de verwijzende rechter. In die procedure betoogt IU dat de exclusieve licentieovereenkomst voor het auteursrecht, waarop de vordering van BT berust, naar Pools recht formeel ongeldig is (aangezien er tussen haar en de fotograaf geen schriftelijke overeenkomst ter zake bestond). Volgens IU had BT helemaal geen procesbevoegdheid omdat er geen sprake was van een geldige licentie of overdracht van auteursrechten. BT beroept zich daarentegen op het Duitse recht om de geldigheid van die licentie en dus haar aanspraak op handhaving van het betrokken auteursrecht te bevestigen.

34.      Tegen die achtergrond is de beslissende vraag welke van de concurrerende nationale wetten de verwijzende rechter moet toepassen om te bepalen of de betrokken exclusieve licentieovereenkomst formeel geldig is en, in het verlengde daarvan, of BT procesbevoegdheid heeft om een inbreukprocedure in te stellen tegen een derde zoals IU. Die vraag moet worden beantwoord aan de hand van de toepasselijke collisieregels, waarop ik nu wil ingaan.

B.      Recht dat van toepassing is op de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht volgens de toepasselijke collisieregels

35.      Wanneer door een vermeende begunstigde van een licentie of een overdracht van auteursrechten (zoals BT) tegen een derde (zoals IU) bij een rechterlijke instantie van een lidstaat een inbreukprocedure wordt ingeleid, bestaat er niet één enkele collisieregel waarmee een bepaald materieel recht wordt aangewezen dat moet worden toegepast op alle kwesties die in een dergelijke procedure aan de orde kunnen komen. Integendeel, verschillende collisieregels, die verband houden met uiteenlopende in het privaatrecht bekende categorieën en die (mogelijk) verschillende materiële rechtsstelsels aanwijzen, kunnen van toepassing zijn, afhankelijk van de aard van de betrokken specifieke kwestie(s) (1).(14) Om de regels die van toepassing zijn ten aanzien van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrechten, en uiteindelijk het toepasselijke recht te bepalen, is het derhalve van wezenlijk belang dat die kwestie correct wordt gekwalificeerd, dat wil zeggen, dat wordt bepaald in welke categorie de kwestie het beste past (2).

1.      „Concurrerende” collisieregels

36.      Zoals in het vorige punt is vermeld, zijn in het kader van een inbreukprocedure voor een rechterlijke instantie van een lidstaat verschillende collisieregels relevant voor kwesties met betrekking tot niet-contractuele aansprakelijkheid (a), de licentie- of overdrachtsovereenkomst (b) en het auteursrecht als zodanig (c).

a)      Niet-contractuele aansprakelijkheid

37.      Ten eerste zijn de collisieregels van de Rome II-verordening van belang(15) in kwesties die (worden geacht) betrekking (te) hebben op de eventuele niet-contractuele aansprakelijkheid (of, in de bewoordingen van deze verordening, de „niet-contractuele verbintenis”) van de vermeende inbreukmaker jegens de eiser.(16) Krachtens artikel 15 van die verordening regelt het recht dat van toepassing is op de betrokken „niet‑contractuele verbintenis” deze kwesties van „niet-contractuele aansprakelijkheid”.

38.      Krachtens artikel 8 van de Rome II-verordening is het recht dat van toepassing is op een „niet-contractuele verbintenis” die voortvloeit uit een inbreuk op een intellectueel-eigendomsrecht, waaronder het auteursrecht,(17) het „recht van het land waarvoor de bescherming wordt gevorderd” (of lex loci protectionis).(18)

39.      Indien de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht zou worden geacht betrekking te hebben op „niet-contractuele aansprakelijkheid”, dan zou op grond van artikel 8 van de Rome II-verordening, gelezen in samenhang met artikel 15 daarvan, dus het Duitse recht die kwestie in het hoofdgeding beheersen, aangezien BT auteursrechtelijke bescherming voor Duitsland vordert.

b)      Overeenkomst

40.      Ten tweede zijn de collisieregels van de Rome I-verordening van toepassing(19) in kwesties die (worden geacht) betrekking (te) hebben op „verbintenissen uit overeenkomst” die voortvloeien uit een licentie- of overdrachtsovereenkomst (of daartoe strekkende clausule) die de partijen bindt.(20) Volgens artikel 12 van de Rome I-verordening worden deze kwesties „uit overeenkomst” beheerst door het recht dat van toepassing is op de betrokken overeenkomst (lex contractus).

41.      Krachtens artikel 3, lid 1, van de Rome I-verordening is het recht dat van toepassing is op een overeenkomst (met inbegrip van een overeenkomst voor de licentie of overdracht van auteursrecht) het door de partijen gekozen recht.(21)

42.      Bij gebreke van een dergelijke rechtskeuze (wat in casu het geval lijkt te zijn(22)) bevat artikel 4 van de Rome I-verordening objectieve voorschriften om te bepalen welk recht op de betrokken overeenkomst van toepassing is. Die voorschriften zijn tamelijk complex. In dit verband volstaat het te vermelden dat artikel 4, lid 1, een uitputtende lijst van aanknopingspunten bevat die gelden voor bepaalde categorieën overeenkomsten. Hoewel overeenkomsten met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten daarin niet als zodanig voorkomen(23), voorziet artikel 4, lid 1, onder b), in een dergelijk aanknopingspunt voor „overeenkomst[en] inzake dienstverlening”, een categorie die uiteraard overeenkomsten omvat zoals die tussen de fotograaf en BT zijn gesloten.(24)

43.      Volgens die bepaling is het voor een dergelijke overeenkomst geldende recht „het recht van het land waar de dienstverlener zijn gewone verblijfplaats heeft”. In het hoofdgeding lijkt vast te staan dat de „dienstverlener”, te weten de fotograaf, in Polen zijn „gewone verblijfplaats” heeft.(25) Bijgevolg is het Poolse recht de toepasselijke lex contractus.(26)

44.      Hieraan moet echter worden toegevoegd dat ten aanzien van bepaalde „contractuele kwesties” de Rome I‑verordening niet enkel de lex contractus aanwijst om aan die wet het antwoord over te laten, maar quasi-materiële (of „resultaatgerichte”) voorschriften vastlegt. Artikel 11 van dat instrument bevat dergelijke voorschriften met betrekking tot de „formele geldigheid” van een overeenkomst. Deze voorschriften verschillen naargelang de partijen (of hun vertegenwoordigers) zich al dan niet in hetzelfde land bevonden op het moment dat de betrokken overeenkomst werd gesloten. In casu lijkt de verwijzende rechter ervan uit te gaan dat op het moment dat zij tot hun overeenkomsten kwamen, BT (of liever gezegd, haar „vertegenwoordiger”, dat wil zeggen haar echtgenoot) en de fotograaf zich in hetzelfde land, namelijk Polen, bevonden (en dat de overeenkomsten dus daar zijn gesloten). Aangezien dat een feitelijke vraag betreft, ga ik van die aanname uit.(27) In een dergelijk geval voorziet artikel 11, lid 1, erin dat de overeenkomst naar de vorm geldig is (vandaar het „resultaatgerichte” karakter van het voorschrift) indien zij voldoet aan de vormvereisten van i) de lex contractus, of ii) het recht van het land waar de overeenkomst is gesloten (of lex loci contractus). In casu zou dat, om de hierboven uiteengezette redenen, in beide gevallen het Poolse recht moeten zijn.

45.      Indien de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht als een „contractuele” kwestie zou moeten worden beschouwd, zou dus krachtens de artikelen 4 en 11 van de Rome I‑verordening het Poolse recht van toepassing zijn op de kwestie die in het hoofdgeding aan de orde is.

c)      Auteursrecht als zodanig

46.      Ten derde zijn, bij gebreke van toepasselijke collisieregels op Unieniveau(28) of in de Berner Conventie,(29) de nationale collisieregels van de lidstaten van toepassing op aangelegenheden die (worden geacht) betrekking (te) hebben op het auteursrecht als zodanig, dat wil zeggen de intrinsieke kenmerken van dat recht van „intellectuele eigendom”.(30)

47.      Er zijn een paar verschillen tussen die nationale collisieregels. Gezien de aard van het auteursrecht (een monopolistische bescherming die door een staat, op grond van zijn eigen wetgeving, uitsluitend voor zijn grondgebied wordt verleend) bepalen die regels echter doorgaans, net als de Duitse collisieregels in deze zaak, dat dergelijke „eigendomsrechtelijke” aangelegenheden(31) (ook) worden beheerst door de lex loci protectionis.(32)

48.      Indien de kwestie van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrechten dus moet worden geacht betrekking te hebben op het auteursrecht als zodanig, zou het hoofdgeding volgens de Duitse collisieregels door het Duitse recht worden beheerst, aangezien BT voor Duitsland auteursrechtelijke bescherming vordert.

2.      Juiste kwalificatie van de kwestie van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht

49.      De vaststelling van de regels die van toepassing zijn op de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht (en uiteindelijk of het hoofdgeding wordt beheerst door het Duitse of Poolse recht) is, gezien die verscheidenheid aan collisieregels, afhankelijk van de juiste kwalificatie van die zaak, dat wil zeggen of deze wordt geacht betrekking te hebben op „niet-contractuele aansprakelijkheid”, op „overeenkomst” of op „auteursrecht als zodanig”. Een verkeerde kwalificatie zou leiden tot een onjuiste uitlegging van die regels en tot de toepassing van een niet-relevant materieel recht.(33)

50.      Ten behoeve van die kwalificatie moet de reikwijdte van de categorieën „niet-contractuele aansprakelijkheid” en „overeenkomst” autonoom worden bepaald in de zin van de doelstellingen van de Rome I-verordening en de Rome II-verordening, met name de noodzaak te zorgen voor rechtszekerheid en de „voorspelbaarheid van de uitslag van rechtsgedingen”.(34) Anders zou de kwalificatie van een bepaalde kwestie (en daarmee de eventuele toepassing van die instrumenten) kunnen afhangen van de aangezochte rechterlijke instantie.(35) Bovendien moet de reikwijdte van de restcategorie, namelijk de categorie die gaat over het auteursrecht als zodanig, binnen de nationale stelsels van collisieregels overeenkomstig worden afgebakend. Die verschillende categorieën mogen elkaar immers niet overlappen. Indien één enkele kwestie in twee categorieën tegelijk zou vallen, zou dit ertoe kunnen leiden dat verschillende, mogelijk met elkaar strijdige, materiële rechtsregels gelijktijdig worden aangewezen. Een dergelijke uitslag zou ten koste gaan van de eigenlijke functie van collisieregels en de Rome I‑verordening en Rome II-verordening hun nuttige werking ontnemen.

51.      Hieronder begin ik met toe te lichten waarom de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht geen verband houdt met „niet-contractuele aansprakelijkheid” (a). Vervolgens leg ik uit waarom die kwestie, ondanks bepaalde moeilijkheden, niet als „eigendomsrechtelijk” maar veeleer als „contractueel” moet worden gekwalificeerd (b).

a)      De formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht houdt geen verband met „niet-contractuele aansprakelijkheid”

52.      Eén ding is duidelijk. Zoals de Commissie opmerkt, houdt de kwestie van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrechten, zelfs wanneer die kwestie speelt in het kader van een inbreukprocedure, geen verband met „niet‑contractuele aansprakelijkheid”. Bijgevolg zijn de collisieregels van de Rome II‑verordening niet van toepassing.

53.      Inhoudelijk bestaat er namelijk geen verband tussen die kwestie en de (vermeende) aansprakelijkheid van de (vermeende) inbreukmaker. Zonder een geldige contractuele licentie of overdracht van de betrokken auteursrechten kan het natuurlijk zijn dat BT helemaal niet bevoegd is om een inbreukprocedure in te leiden.(36) De vraag naar de geldigheid van die contractuele licentie of overdracht is echter een voorvraag (en moet door de aangezochte rechter dus logischerwijs vooraf worden beantwoord) bij elke discussie over de vraag of de verweerder inbreuk heeft gemaakt op het auteursrecht.(37) Het ontbreken van een materieel verband tussen die vraag en de aansprakelijkheid wordt verder aanschouwelijk gemaakt door het feit dat de geldigheid van een contractuele licentie of overdracht aan de orde kan komen in volledig verschillende procedurele contexten (zoals een procedure voor de vaststelling van de eigendom, de geldigheid van een overeenkomst voor een auteursrechtlicentie of overdracht van auteursrechten enzovoort).

54.      Het argument van BT dat die geldigheidsvraag, wanneer deze zich voordoet in een inbreukprocedure, desondanks in de categorie „niet-contractuele aansprakelijkheid” moet worden ondergebracht, omdat het voor de aangezochte rechter eenvoudiger zou zijn om de gehele procedure te beslechten op grond van het enige materiële recht dat in artikel 8, lid 1, van de Rome II-verordening wordt aangewezen, is in dit verband misleidend. Overeenkomstig de in punt 35 hierboven samengevatte algemene beginselen die aan kwalificatie in rechtsconflicten ten grondslag liggen, hangen de collisieregels en in het verlengde hiervan het recht dat een bepaalde vraag beheerst, af van de aard van die vraag en niet van de procedurele context waarin die vraag wordt opgeworpen. De tegengestelde benadering zou het risico inhouden dat bijvoorbeeld een bepaalde contractuele licentie of overdracht – volgens het ene pakket materiële regels – wordt geacht geldig te zijn wanneer deze licentie of overdracht middels een inbreukprocedure wordt aangevochten, maar dat deze in het kader van een procedure tot vaststelling van eigendom (of een reconventionele vordering tot nietigverklaring van de overdracht, enzovoort) – volgens een ander pakket materiële regels – wordt geacht ongeldig te zijn, en omgekeerd. Een dergelijk resultaat zou niet verenigbaar zijn met de doelstellingen van rechtszekerheid en voorspelbaarheid die ten grondslag liggen aan de Rome I- en Rome II-verordening.(38)

b)      De formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht is geen „eigendomsrechtelijke” maar een „contractuele” kwestie

55.      Rest de vraag of de kwestie van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht als „contractueel” dan wel als „eigendomsrechtelijk” van aard moet worden gekwalificeerd. Die vraag moet inhoudelijk nader worden toegelicht, niet in de laatste plaats omdat het aanleiding heeft gegeven tot uiteenlopende opvattingen in de rechtspraak in de lidstaten alsmede in de rechtsliteratuur.

56.      In het algemeen geldt dat bij dergelijke contractuele regelingen met betrekking tot auteursrecht altijd een duidelijk onderscheid moet worden gemaakt tussen „eigendomsrechtelijke” en „contractuele” kwesties. Zaken die het betrokken auteursrecht „als zodanig” betreffen, zijn altijd voorbehouden aan het recht dat op dat auteursrecht van toepassing is, zoals bepaald in de nationale collisieregels (doorgaans de lex loci protectionis), ongeacht het recht dat krachtens de Rome I‑verordening geldt voor de overeenkomst. Buiten de in punt 49 hierboven genoemde redenen wordt een dergelijke verdelende kwalificatie ook gerechtvaardigd door beleidsoverwegingen: hoewel de partijen krachtens die verordening vrij moeten zijn om voor hun „contractuele verplichtingen” het toepasselijke recht te kiezen, mogen zij dat daarentegen niet doen ten aanzien van de intrinsieke kenmerken van het auteursrecht zelf.(39)

57.      Onder de categorie „eigendomsrechtelijk” valt zonder twijfel de hoofdvraag van de overdraagbaarheid van het betrokken auteursrecht – dat wil zeggen, of dat recht kan worden overgedragen van de oorspronkelijke eigenaar (de auteur) op een andere persoon, in het bijzonder door middel van een overeenkomst.  Overdraagbaarheid (en de omvang daarvan) vormt immers een intrinsiek kenmerk van het betrokken recht. Bijgevolg kan een auteursrechtlicentie alleen worden verleend, of kan alleen overdracht van auteursrecht plaatsvinden door middel van een overeenkomst indien het recht dat op het betreffende auteursrecht van toepassing is, dit toestaat, ongeacht het recht dat op die overeenkomst van toepassing is.(40)

58.      Wanneer (en voor zover) de wet op het auteursrecht voorziet in de mogelijkheid het auteursrecht over te dragen door middel van een overeenkomst (hetgeen in casu het geval is, aangezien het Duitse recht de overdracht van auteursrechten weliswaar niet toestaat, maar exclusieve licenties zoals de onderhavige wel), gaat de daaropvolgende vraag of een contractuele licentie of overdracht van dat auteursrecht moet voldoen aan bepaalde vormvereisten (waaronder in casu het vereiste van een schriftelijk document) in wezen niet om het recht „als zodanig”, maar om de onderliggende overeenkomst.(41)

59.      Deze vereisten vloeien namelijk niet voort uit de aard van het auteursrecht. Integendeel, zij worden opgelegd ter bescherming van de auteur, die vaak wordt beschouwd als de zwakkere partij in overeenkomsten met betrekking tot het auteursrecht (tegenover tussenpersonen zoals uitgevers). Deze vereisten zijn met name bedoeld om ervoor te zorgen dat de auteur met kennis van zaken instemt met elke uit een dergelijke overeenkomst voortvloeiende verplichting om zijn auteursrecht in licentie te geven of over te dragen en dat er sprake is van transparantie ten aanzien van de precieze inhoud van een dergelijke verplichting.(42)

60.      Het is dan ook niet verwonderlijk dat dergelijke eisen vaak worden opgelegd op straffe van nietigheid van de betrokken licentie- of overdrachtsovereenkomst (of daartoe strekkende contractuele clausule) (zoals bijvoorbeeld het geval is met artikel 53 van de Poolse auteurswet). Wanneer dat het geval is, hebben de eisen in kwestie duidelijk betrekking op de „formele geldigheid” van die overeenkomst (of clausule) in de zin van artikel 11 van de Rome I-verordening.(43) Zelfs wanneer deze vereisten in bewijsrechtelijke termen zijn geformuleerd (bijvoorbeeld wanneer een schriftelijk document vereist is als enig toelaatbaar bewijsmiddel voor een dergelijke contractuele licentie of overdracht), zijn de praktische gevolgen ervan vergelijkbaar: licenties of overdrachten die niet kunnen worden vastgesteld, kunnen niet afdwingbaar zijn.(44) De aard van de kwestie is dus niet fundamenteel verschillend en de voorschriften van de Rome I‑verordening blijven van toepassing (met name artikel 18, lid 2, dat verwijst naar artikel 11).(45) Kortom, ongeacht de precieze aard van dergelijke vereisten (van formele of bewijsrechtelijke aard) in het nationale recht, hebben zij inherent betrekking op (de geldigheid of het bewijs van) de „contractuele verplichtingen” tussen de partijen.

61.      Dat dergelijke vormvereisten geen betrekking hebben op het auteursrecht „als zodanig”, maar op de overeenkomst waarmee het recht in licentie wordt gegeven of wordt overgedragen, wordt verder bevestigd door het feit dat in nationale rechtsstelsels vergelijkbare vereisten met betrekking tot overeenkomsten en clausules over diverse onderwerpen (bijvoorbeeld met betrekking tot concurrentiebedingen in arbeidsovereenkomsten, overeenkomsten voor internationale forumkeuze, enzovoort) te vinden zijn(46), doorgaans voor soortgelijke beschermingsdoeleinden. Het feit dat die vereisten in de onderhavige zaak betrekking hebben op overeenkomsten inzake auteursrecht, doet niets af aan de inherent „contractuele” aard van de onderliggende kwestie.(47)

62.      Die uitlegging wordt niet betwist in het betoog van BT en de Commissie. Volgens deze belanghebbenden moet onderscheid worden gemaakt tussen i) de formele geldigheid van de licentie- of overdrachtsovereenkomst en ii) de formele geldigheid van de „overdrachtshandeling” van het auteursrecht.(48) Terwijl de eerste inderdaad een „contractuele kwestie” is (aangezien deze alleen betrekking heeft op de „contractuele verplichtingen” die tussen de partijen gelden), is de tweede daarentegen een „eigendomsrechtelijke kwestie” (omdat de overdracht van het auteursrecht op zich van invloed is op derden). Daarbij is alleen dit laatste aspect van belang, aangezien in het hoofdgeding niet de contractpartijen tegenover elkaar staan, maar een van die partijen tegenover een derde. De werkelijke vraag is namelijk of de eigendom van het auteursrecht aan BT is overgedragen en of BT dat recht derhalve jegens die derde kan doen gelden. Dat betekent dat de formele vereisten die in dat verband zijn neergelegd in de lex loci protectionis (in dit geval het Duitse recht) van toepassing moeten zijn.(49)

63.      Die argumentatie berust mijns inziens op verwarring over de aard van de aan de orde gestelde vraag. Er is enige uitleg nodig om de denkfout te begrijpen.

64.      Het door BT en de Commissie gesuggereerde onderscheid tussen „de formele geldigheid van de overeenkomst” en „de formele geldigheid van de overdrachtshandeling”, dat sterk is beïnvloed door het Duitse privaatrecht(50) (en dat op het eerste gezicht verwarrend kan zijn voor juristen uit een andere traditie), verwijst naar mijn mening naar wat in andere rechtsstelsels gewoonlijk wordt verstaan onder het onderscheid tussen i) de geldigheid van een licentieovereenkomst voor of overdracht van intellectuele eigendom en ii) de derdenwerking van die licentie of overdracht.

65.      Zodra een geldige overeenkomst voor overdracht van of exclusieve licentie voor een intellectuele-eigendomsrecht tussen twee personen is gesloten, kan zich met name een afzonderlijke vraag voordoen of de rechtverkrijgende of de licentienemer zich kan beroepen op de overdracht van dat recht (of, met andere woorden, op de gevolgen van die overeenkomst) jegens derden, met inbegrip van een inbreukprocedure (zoals BT ten aanzien van IU heeft gedaan). In sommige rechtsstelsels is dat pas mogelijk nadat aan bepaalde formaliteiten is voldaan, doorgaans de inschrijving van de betrokken licentie of overdracht in een speciaal openbaar register. In dit stadium wil ik benadrukken dat de betrokken formaliteiten, afgezien van het feit dat zij over het algemeen niet worden opgelegd met betrekking tot contractuele overdrachten van auteursrechten,(51) wezenlijk verschillen van de vormvereisten die in de onderhavige zaak aan de orde zijn. Die formaliteiten zijn in wezen administratieve stappen waarbij overheidsinstanties betrokken zijn, gaan buiten het contract om en worden niet opgelegd om (een van) de contractpartijen te beschermen, maar om openbaarheid, informatie en transparantie en, uiteindelijk, rechtszekerheid te waarborgen met betrekking tot de status van de intellectuele eigendom, in het belang van de gemeenschap. Het is duidelijk dat die specifieke kwestie van de derdenwerking (met inbegrip van de mogelijke toepassing van die formaliteiten) een intrinsiek „eigendomsrechtelijke” kwestie is. Het betreft het intrinsieke tegen derden gerichte karakter van het betrokken intellectuele-eigendomsrecht.(52)

66.      De in het hoofdgeding aan de orde gestelde vraag houdt echter inhoudelijk geen verband met die kwestie van derdenwerking. IU betwist niet dat een exclusieve licentieovereenkomst op het auteursrecht krachtens het Duitse recht tegen derden kan worden ingeroepen, ook in het kader van een inbreukprocedure, zonder dat daarvoor enige formaliteiten vereist zijn. Ik merk op dat IU juist het bestaan van een geldige licentieovereenkomst tussen de fotograaf en BT betwist (zonder die licentie heeft BT geen procesbevoegdheid), wegens de vermeende niet-naleving van de hierboven besproken vormvereisten. Om de hierboven uiteengezette redenen houden die geldigheidskwestie en die vereisten naar hun aard verband met de overeenkomsten tussen BT en de fotograaf.(53) Indien er geen geldige overeenkomst (of clausule) van licentie of overdracht is, kan er uiteraard onmogelijk sprake zijn van een daaruit voortvloeiende overdracht van auteursrecht om aan een derde tegen te werpen. Evengoed gaat de vraag naar de geldigheid vooraf aan elke discussie over derdenwerking. Het feit dat die vraag toevallig wordt opgeworpen als verweer door een dergelijke derde die probeert te ontkomen aan een inbreukprocedure, kan het „contractuele” karakter ervan niet veranderen. Ook hier geldt dat de kwalificatie van een juridische kwestie afhangt van de objectieve aard ervan en niet van de identiteit van de partij die zich beroept op die kwestie.(54)

67.      De door mij voorgestelde uitlegging volgens welke de kwestie van de formele geldigheid van een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht als „contractueel” moet worden gekwalificeerd en dus onder de collisieregels van de Rome I‑verordening, met name artikel 11 daarvan, valt, is in overeenstemming met de door die verordening nagestreefde doelstelling van rechtszekerheid en voorspelbaarheid.

68.      Die uitlegging vergemakkelijkt immers grensoverschrijdende auteursrechtelijke transacties. Op grond van artikel 11 wordt een contractuele licentie of overdracht van auteursrecht normaal gesproken(55) als geldig en werkzaam beschouwd indien die voldoet aan de vereisten van de lex contractus of de lex loci contractus. Dat biedt de partijen rechtszekerheid met betrekking tot de (formele) geldigheid en verbindendheid van hun overeenkomsten, met name wanneer deze betrekking hebben op meerdere nationale auteursrechten, die door evenzoveel nationale wetgevingen worden beheerst: de partijen hoeven niet te vrezen dat hun transactie (gedeeltelijk of geheel) onwerkzaam is wegens niet-naleving van de verschillende vereisten waarin die nationale wetten voorzien.

69.      De door BT en de Commissie voorgestane benadering zou daarentegen betekenen dat de partijen zowel moeten voldoen aan de vormvereisten van de lex contractus en/of de lex loci contractus (zoals bepaald in artikel 11 van de Rome I-verordening) als aan die van de wet die het recht als zodanig beheerst (of wetten, indien de overeenkomst betrekking heeft op meerdere nationale auteursrechten). Een dergelijke benadering zou het risico op een auteursrechtelijke overeenkomst die wegens een vormfout onverbindend is, vergroten, waardoor artikel 11 voor die categorie overeenkomsten een groot deel van zijn nuttige werking zou verliezen.(56)

70.      Ten slotte wordt het als „eigendomsrechtelijk” kwalificeren van de besproken kwestie in werkelijkheid soms niet gerechtvaardigd door het objectieve karakter van die kwestie, maar door de vrees dat de partijen anders, op grond van artikel 11 van de Rome I-verordening, de vormvereisten van het auteursrecht (ook hier gewoonlijk de lex loci protectionis) kunnen omzeilen door te kiezen voor een minder strenge wet als wet die op hun overeenkomst van toepassing is, terwijl die vereisten door staten vaak als bijzonder belangrijk worden beschouwd, gelet op hun doelstelling om de auteur te beschermen.

71.      Die vrees is echter niet voorbehouden aan auteursrechtelijke overeenkomsten. Zij steekt telkens de kop op wanneer nationale wetten vormvereisten opleggen met betrekking tot bepaalde overeenkomsten of clausules. In dat verband merk ik op dat de Uniewetgever, zich terdege bewust van het belang dat nationale wetgevers aan de betrokken eisen kunnen hechten, in artikel 11 van de Rome I-verordening de voorkeur heeft gegeven aan de formele geldigheid van overeenkomsten boven de strikte toepassing van die vereisten, teneinde de rechtszekerheid van de partijen te waarborgen, in overeenstemming met de algemene doelstellingen van de Rome I‑verordening.(57)

72.      Bij gebreke van een specifieke andersluidende bepaling zie ik niet in waarom artikel 11 van de Rome I-verordening, en de daarin vervatte beleidskeuze, met betrekking tot overeenkomsten inzake intellectuele-eigendomsrechten buiten toepassing zou moeten worden gelaten door de in deze conclusie onderzochte vereisten kunstmatig (opnieuw) te kwalificeren als een „eigendomsrechtelijke” kwestie. Het staat aan de wetgever van de Unie om te beoordelen of het vanuit beleidsoogpunt wenselijk is dat de formele vereisten van de lex loci protectionis altijd van toepassing zijn op straffe van ongeldigheid van de onderliggende overeenkomst. Mocht die wetgever een dergelijke benadering gerechtvaardigd achten, dan zou hij artikel 11 dienovereenkomstig kunnen wijzigen, bijvoorbeeld door specifieke regels in te voeren die zijn toegesneden op overeenkomsten met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten.(58)

73.      Hoe dan ook bevat de Rome I-verordening in haar huidige vorm reeds mechanismen om met deze overwegingen rekening te houden. Artikel 9 van deze verordening in het bijzonder laat de rechter bij wie een geschil aanhangig is, een zekere beoordelingsmarge om, in weerwil van de wetgeving die volgens de normale regels van die verordening op de overeenkomst van toepassing is, de „[b]epalingen van bijzonder dwingend recht” (of lois de police) die in zijn eigen recht zijn vastgelegd, toe te passen (artikel 9, lid 2) of het recht van het „land waar de verbintenissen krachtens de overeenkomst moeten worden nagekomen of zijn nagekomen” (artikel 9, lid 3).

74.      Voor zover het betrokken land de in de auteursrechtwetgeving opgenomen vormvereisten van voldoende „doorslaggevende betekenis” acht om als bepalingen van bijzonder dwingend recht te worden aangemerkt(59) en voor zover die wetgeving samenvalt met i) het recht van de rechterlijke instantie of ii) het recht van het land waar de verbintenissen uit overeenkomst moeten worden uitgevoerd(60), kunnen die bepalingen dus worden toegepast (en kan een overeenkomst om formele redenen als ongeldig worden beschouwd), ongeacht de bepalingen van artikel 11 van de Rome I-verordening.(61) Die beoordeling moet echter noodzakelijkerwijs per geval worden gedaan.(62)

75.      Aangezien de door BT aangevoerde kwestie van de formele geldigheid van de exclusieve contractuele licentie „contractueel” van aard is, zijn in het hoofdgeding de collisieregels van de Rome I‑verordening van toepassing. Op grond van artikel 11 daarvan kunnen de onderliggende overeenkomsten formeel ongeldig zijn, aangezien zij niet voldoen aan de formele vormvereisten van het Poolse recht. Bij gebreke van een geldige licentie of overdracht van auteursrechten aan BT, kan het zijn dat zij geen procesbevoegdheid heeft voor de verwijzende rechter, zoals IU betoogt. Het staat evenwel aan die rechter om dit na te gaan.(63)

V.      Conclusie

76.      Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging de door het Oberlandesgericht Düsseldorf gestelde vragen als volgt te beantwoorden:

„Artikel 1, lid 1, artikel 10, artikel 11 en artikel 18, lid 2, van verordening (EG) nr. 593/2008 van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst

moeten aldus worden uitgelegd dat

in gevallen waarin uit het recht van verschillende landen moet worden gekozen, de kwestie van de eventuele vormvereisten waaraan een contractuele licentie of overdracht van auteursrechten moet voldoen om als geldig of als bewezen te worden beschouwd, wordt beheerst door het materiële recht dat door de bepalingen van die verordening wordt aangewezen.”


1      Oorspronkelijke taal: Engels.


i      De naam van de onderhavige zaak is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.


2      Zie voor meer details punten 25‑34 hieronder.


3      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 (PB 2008, L 177, blz. 6).


4      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007 (PB 2007, L 199, blz. 40).


5      Of althans niet destijds (zie voetnoot 63 hieronder). Er is ook nooit een overeenkomst gesloten inzake het recht dat van toepassing was op de opdracht aan de fotograaf of op de overdracht van het auteursrecht.


6      Zie in het bijzonder richtlijn 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PB 2001, L 167, blz. 10).


7      Een „werk” wordt met name slechts beschermd indien het „oorspronkelijk” is [zie in die zin artikel 2, lid 3, en artikel 14bis, lid 1, van de Berner Conventie en arrest van 16 juli 2009, Infopaq International (C‑5/08, EU:C:2009:465, punt 37)].


8      Zie, ten eerste, de artikelen 9‑14ter van de Berner Conventie en de artikelen 2‑4 van richtlijn 2001/29 en, ten tweede, artikel 6bis van de Berner Conventie.


9      Zie artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie en arrest van 22 januari 2015, Hejduk (C‑441/13, EU:C:2015:28, punt 22 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


10      En waarschijnlijk in andere staten, op grond van hun respectieve wetgeving. Niettemin heeft BT die andere nationale auteursrechten niet aangevoerd voor de verwijzende rechter. Daarom zijn zij niet relevant in het hoofdgeding.


11      Zie verder Guibault, L., Hugenholtz, P. B., Van Eechoud, M. M. M., Van Gompel, S. J., en Helberger, N., The Recasting of Copyright & Related Rights for the Knowledge Economy, Instituut voor Informatierecht, Universiteit van Amsterdam, 2006, §§ 3.2.1 en 3.2.2; Fawcett, J. J., en Torremans, P., Intellectual Property and Private International Law, Oxford Private International Law Series, 3e druk, 2024, §§ 14.01 en 14.02, 14.14, 14.107 en 14.108.


12      Vergelijk § 29, leden 1 en 2, van de Duitse auteurswet. Zie voorts Guibault, L., Hugenholtz, P. B., e.a., voetnoot 11, op. cit., § 3.2.2.


13      Daarbij schrijven die wetten soms voor dat elke betrokken clausule door de auteur moet worden ondertekend, dat de betrokken rechten, samen met de omvang en de duur van de licentie of overdracht, daarin duidelijk moeten worden aangegeven, enzovoort. Zie bijvoorbeeld in Frankrijk de artikelen L131‑2 en L131‑3 van de code de la propriété intellectuelle (wetboek van intellectuele eigendom); in het Verenigd Koninkrijk de Copyright, Designs and Patents Act 1988 (wet inzake auteursrechten, ontwerpen en octrooien 1988), Section 90, lid 3. Zie in algemene zin voor een vergelijkende analyse van het recht van de staten in dat verband Guibault, L., Hugenholtz, P. B., e.a., voetnoot 11, op. cit.; en Kono, T. (red.), Intellectual Property and Private International Law: Comparative Perspectives, Hart Publishing, Oxford, 2012.


14      Zie in die zin arresten van 21 januari 2016, ERGO Insurance en Gjensidige Baltic (C‑359/14 en C‑475/14, EU:C:2016:40, punten 47‑62), en 28 juli 2016, Verein für Konsumenteninformation (C‑191/15, EU:C:2016:612, punten 35‑60). Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Saugmandsgaard Øe in de zaak Verein für Konsumenteninformation (C‑191/15, EU:C:2016:388, punt 51); Fawcett, J.J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 14.15-14.17, 15.09 en 15.32‑15.35, alsook Plender, R., en Wilderspin, M., The European Private International Law of Obligations, Sweet & Maxwell, 4e druk, Londen, 2015, §§ 2‑069–2‑075 en 22‑041–22‑047. Een logisch gevolg hiervan is dat een rechter vaak verschillende materiële wetten moet toepassen op één enkele procedure.


15      De „niet-contractuele verbintenissen” (zie voor dit begrip arrest van 21 januari 2016, ERGO Insurance en Gjensidige Baltic, C‑359/14 en C‑475/14, EU:C:2016:40, punt 46) die voortvloeien uit inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten, vallen immers onder het begrip „burgerlijke en handelszaken” in de zin van artikel 1, lid 1, van de Rome II-verordening (zie naar analogie arrest van 8 september 2022, IRnova, C‑399/21, EU:C:2022:648, punt 30). Bovendien worden die „verplichtingen” volgens artikel 1, lid 2, van die verordening niet uitgesloten van het toepassingsgebied.


16      Zie in die zin artikel 1, lid 1, en artikel 15 van de Rome II-verordening. Uit dat laatste artikel blijkt dat die categorie met name kwesties als de grond en de omvang van de aansprakelijkheid, de gronden tot uitsluiting van aansprakelijkheid, het bestaan, de aard en de begroting van de schade of het gevorderde (enz.) omvat.


17      Zie in dit verband overweging 26 van de Rome II-verordening.


18      Zie overweging 26 van de Rome II-verordening. Een dergelijke collisieregel is in overeenstemming met artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie, dat in de desbetreffende passages ervan bepaalt dat „de omvang van de bescherming, zowel als de rechtsmiddelen, die de auteur worden gewaarborgd ter handhaving van zijn rechten, uitsluitend [worden] bepaald door de wetgeving van het land, waar de bescherming wordt ingeroepen”.


19      „Verbintenissen uit overeenkomst” (zie voor dit begrip arrest van 21 januari 2016, ERGO Insurance en Gjensidige Baltic, C‑359/14 en C‑475/14, EU:C:2016:40, punt 44) die voortvloeien uit een overeenkomst voor de licentie of overdracht van auteursrechten, vallen immers onder „burgerlijke en handelszaken” in de zin van artikel 1, lid 1, van de Rome I-verordening (zie naar analogie arrest van 8 september 2022, IRnova, C‑399/21, EU:C:2022:648, punt 30). Bovendien zijn die „verbintenissen uit overeenkomst” op grond van artikel 1, lid 2, van deze verordening niet uitgesloten van de werkingssfeer ervan.


20      Zie in die zin artikel 1, lid 1, en artikelen 10‑12 van de Rome I-verordening. Uit de artikelen 10‑12 blijkt met name dat deze categorie met name kwesties omvat zoals de (materiële en formele) geldigheid van die „verplichtingen”, de uitlegging, de nakoming, de gevolgen van een tekortkoming ervan (enz.).


21      Aangezien de kwestie ter terechtzitting door het Hof is behandeld, wil ik graag benadrukken dat die keuzemogelijkheid geenszins in strijd is met de Berner Conventie. Afgezien van het feit dat de Berner Conventie geen bepalingen bevat met betrekking tot overeenkomsten inzake auteursrecht, wordt de „bescherming” van het recht, zoals bedoeld in artikel 5, lid 2, van die conventie, niet aangetast wanneer dat recht het voorwerp vormt van een overeenkomst die, naar keuze van de partijen, wordt beheerst door een ander recht dan de lex loci protectionis (zie verder Fawcett, J. J. en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., § 14.41; en Raynard, J., Droit d’auteur et conflits de loi: essai sur la nature juridique du droit d’auteur, Litec, Paris, 1990, blz. 526 en 527).


22      Zie voetnoot 5 hierboven.


23      Een dergelijk specifiek voorschrift was opgenomen in artikel 4, lid 1, onder f), van het voorstel van 15 december 2005 voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) [COM(2005) 650 definitief). Dat voorschrift is echter niet in de definitieve versie van de verordening opgenomen, waarschijnlijk omdat overeenkomsten met betrekking tot intellectuele-eigendomsrechten in de praktijk te divers zijn (zie punt 28 hierboven) om redelijkerwijs onder één enkel aanknopingspunt te vallen [zie in die zin het VERSLAG van 21 november 2007 over het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) (COM(2005) 650–C6‑0441/2005–2005/0261(COD), Commissie juridische zaken, amendement 43].


24      Volgens de rechtspraak van het Hof omvat het begrip „overeenkomst inzake dienstverlening” in de zin van artikel 4, lid 1, onder b), van de Rome I-verordening met name elke overeenkomst op grond waarvan een persoon „tegen vergoeding een bepaalde activiteit [dient] te verrichten” voor een andere persoon (zie met name arrest van 3 oktober 2019, Verein für Konsumenteninformation, C‑272/18, EU:C:2019:827, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Het is duidelijk dat het maken van foto’s „een bepaalde activiteit” is, die de fotograaf „tegen vergoeding” voor BT verricht.


25      In dat verband wordt in artikel 19, lid 1, van de Rome I-verordening, in het desbetreffende onderdeel, bepaald dat „onder de gewone verblijfplaats van een natuurlijk persoon bij de uitoefening van zijn bedrijfsactiviteit [wordt] verstaan, de hoofdvestiging”. In dit geval zou dat vermoedelijk de hierboven genoemde studio in Polen zijn.


26      Het is bekend dat artikel 4, lid 3, van de Rome I-verordening voorziet in een „ontsnappingsclausule” op grond waarvan „indien uit alle omstandigheden blijkt dat de overeenkomst een kennelijk nauwere band heeft met een ander land dan het in lid 1 [...] bedoelde land, [...] het recht van dat andere land van toepassing [is]”. Niettemin zie ik in het hoofdgeding geen reden om die clausule te gebruiken. Gezien de omstandigheden van de zaak hebben de betrokken overeenkomsten immers niet „een kennelijk nauwere band” met bijvoorbeeld Duitsland dan met Polen.


27      Zie niettemin voetnoot 63 hieronder.


28      In het bijzonder aangelegenheden die het auteursrecht als zodanig betreffen, vallen buiten de werkingssfeer van de Rome I-verordening en de Rome II-verordening [zie in die zin het rapport betreffende het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst door Mario Giuliano, hoogleraar aan de Universiteit van Milaan, en Paul Lagarde, hoogleraar aan de Universiteit van Parijs I (PB 1980, C 282, blz. 1; hierna: „rapport Giuliano-Lagarde”)], blz. 10, en Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., § 14.10). Bovendien bevatten de in punt 25 hierboven genoemde Unierichtlijnen inzake auteursrecht in dat verband geen collisieregels.


29      Zie in die zin arrest van 30 juni 2005, Tod’s en Tod’s France (C‑28/04, EU:C:2005:418, punt 32).


30      Algemeen wordt aanvaard dat deze categorie kwesties omvat zoals het bestaan, het creëren, de geldigheid, de aard en de reikwijdte van de verleende bevoegdheden, de uitzonderingen daarop, de duur (enz.). Zie onder meer Fawcett, J. J. en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 13.46-13.74; Plender, R., en Wilderspin, M., op. cit., voetnoot 14, §§ 22‑001–22‑047; Basedow, J., „artikel 3.102: Lex protectionis”, in Basedow, J., e.a. (red.), Conflict of Laws in intellectual Property – The CLIP Principles and Commentary – European Max Planck Group on Conflict of Laws in Intellectual Property, Oxford University Press, 2013, § 3:12.C07.


31      Aangezien de kwestie tijdens de zitting door het Hof aan de orde is gesteld, moet ik vermelden dat er discussie bestaat over bepaalde aangelegenheden betreffende het auteursrecht „als zodanig”, in het bijzonder de kwestie van de oorspronkelijke eigendom (dat wil zeggen, wie als de „auteur” van een werk moet worden beschouwd). Sommige nationale collisieregels, uitspraken en/of commentatoren laten deze specifieke kwestie over aan de lex loci protectionis, terwijl andere collisieregels verwijzen naar het recht van het land van herkomst van het betrokken werk (lex originis). Met het land van oorsprong wordt in artikel 5, lid 4, van de Berner Conventie in wezen het land bedoeld waar het werk voor het eerst is gepubliceerd. In het hoofdgeding zou de lex originis het Poolse recht zijn, omdat de foto’s in Polen zijn gemaakt. Deze verschillen vloeien voort uit de dubbelzinnigheid van de Berner Conventie over de kwestie van de oorspronkelijke eigendom en er zijn argumenten ter ondersteuning van beide oplossingen (zie verder Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 13.75-13.91). Deze discussie laat ik echter buiten beschouwing. In de onderhavige zaak hoeft hierover namelijk geen standpunt te worden ingenomen, aangezien deze niet draait om de kwestie van de oorspronkelijke eigendom.


32      Wanneer iemand in een staat bescherming van intellectuele eigendom vordert, moet het recht van die staat immers logischerwijs bepalen of die bescherming al dan niet daadwerkelijk bestaat, wat de aard en reikwijdte van dat uitsluitende recht zijn, de duur ervan, enzovoort. Een dergelijke collisieregel stemt ook hier overeen met artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie, waar in de toepasselijke passages staat dat „de omvang van de bescherming [...] uitsluitend [wordt] bepaald door de wetgeving van het land, waar de bescherming wordt ingeroepen”. De toepassing van de lex loci protectionis is soms geregeld in speciale wetten voor internationaal privaatrecht. In andere gevallen ontlenen de nationale rechterlijke instanties deze toepassing rechtstreeks aan artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie. Zie voorts Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 12.22-12.28, 13.13-13.45 en 14.06-14.09, en Kono, T. (red.), voetnoot 13, op. cit.


33      Aangezien in casu de collisieregels die verband houden met de categorieën „niet-contractuele aansprakelijkheid” en „eigendomsrecht” beide de lex loci protectionis aanwijzen, is het onderscheid tussen beide in de praktijk wel minder belangrijk. Niettemin blijft het op het niveau van de beginselen relevant.


34      Zie de overwegingen 6 en 16 van de Rome I-verordening en overwegingen 6 en 14 van de Rome II-verordening.


35      De lidstaten kunnen namelijk in hun eigen privaatrecht verschillende opvattingen hebben over de reikwijdte van de betrokken categorieën.


36      Zie verder punt 66 hieronder.


37      Zie naar analogie mijn eerste conclusie in de zaak BSH Hausgeräte (C‑339/22, EU:C:2024:159, punt 44). Zie ook Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 13.74 en 15.32-15.35; Plender, R., en Wilderspin, M., voetnoot 14, op. cit., §§ 22‑041–22‑047, en Dickinson, A., The Rome II Regulation – The Law Applicable to Non-Contractual Obligations, Oxford, 2010, §§ 3.88-3.90 en 8.18.


38      Zie Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., § 13.74. In het licht van de vragen die het Hof ter terechtzitting heeft gesteld, wil ik, gezien de hierboven gegeven toelichting, benadrukken dat de verwijzing naar de „grond [...] van de aansprakelijkheid” in artikel 15, onder a), van de Rome II-verordening onmogelijk aldus kan worden uitgelegd dat dat gaat over de vraag naar de geldigheid van de contractuele licentie of overdracht waarop de eiser zich beroept. Deze verwijzing is bedoeld om „intrinsieke elementen van de aansprakelijkheid”, zoals de „aard van de aansprakelijkheid (risicoaansprakelijkheid of schuldaansprakelijkheid); de omschrijving van de fout, met inbegrip van de vraag of een nalaten een fout kan uitmaken; het oorzakelijk verband tussen de veroorzakende gebeurtenis en de schade; het bepalen van de personen die aansprakelijk zijn”, te regelen (zie voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen [COM(2003) 427 definitief, blz. 13], toelichting, blz. 23). Ik herhaal dat die geldigheidsvraag niets te maken heeft met die „elementen”. Evenmin is het mogelijk de verwijzing in artikel 15, onder f), van de Rome II‑verordening naar „het bepalen wie recht heeft op vergoeding van de persoonlijk geleden schade” op te vatten als een verwijzing naar die kwestie. Bij deze misschien wat onduidelijke verwijzing gaat het om de vraag „of een andere persoon dan het ‚directe slachtoffer’ vergoeding kan verkrijgen van de schade die hij ,indirect’ lijdt als gevolg van de schade die de benadeelde heeft geleden [...] [, zoals] geldelijke schade, bijvoorbeeld van de kinderen of de echtgenoot van een overledene” [ibidem, blz. 24; zie in dit verband ook arrest van 10 december 2015, Lazar (C‑350/14, EU:C:2015:802, punten 25‑28)]. Een dergelijke kwestie staat naar haar aard los van de vraag of de eiser de begunstigde is van een geldige licentie of overdracht.


39      Zoals uiteengezet in voetnoot 32 hierboven, kunnen die intrinsieke eigenschappen immers alleen worden beheerst door het nationale recht dat bescherming verleent overeenkomstig artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie (of, wat de oorspronkelijke eigendom betreft, wellicht door de lex originis).


40      Zie Lucas, A., „Droit international privé et droit d’auteur”, Les Cahiers de propriété intellectuelle, deel 22, nr. 3, blz. 761‑775, in het bijzonder blz. 769 en 770; Fawcett, J.J. en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 13.41, 13.99-13.104, 14.08 en 14.15-14.17; Raynard, J., op. cit., voetnoot 21, blz. 594; Plender, R., en Wilderspin, M., voetnoot 14, op. cit., punten 22‑041–22‑047, en Drexl, J., „Article 3:301: Transferability”, in Basedow, J., e.a. (red.), voetnoot 30, op. cit. Zie naar analogie artikel 14, lid 2, van de Rome I-verordening, op grond waarvan de vatbaarheid voor cessie of subrogatie van een vordering uit overeenkomst een kwestie is die is voorbehouden aan het recht dat de betrokken vordering beheerst. Ten aanzien van de overdraagbaarheid bestaan er verschillen in de wetgeving van de lidstaten. Ten eerste hanteren de meeste staten weliswaar een „dualistische” benadering, waarbij economische rechten kunnen worden overgedragen en morele rechten niet, maar sommige staten (waaronder Duitsland, zoals in punt 30 hierboven besproken) volgen een „unitaire” benadering, waarbij auteurs hun auteursrechten niet kunnen overdragen, maar alleen exclusieve licenties voor hun economische rechten kunnen verlenen (hetgeen in wezen tot hetzelfde resultaat leidt). Ten tweede kan de omvang van een eventuele overdracht variëren: sommige lidstaten staan alleen de volledige overdracht van het auteursrecht toe, terwijl andere alleen de (gedeeltelijke) overdracht van bepaalde exclusieve rechten toestaan, voor een beperkte periode (enz.) (zie voor een vergelijkende analyse van de wetgeving van de lidstaten, Guibault, L., Hugenholtz, P. B., e.a., voetnoot 11, op. cit.).


41      Zie voor dezelfde opvatting Lucas, A., voetnoot 40, op. cit., blz. 761‑775, in het bijzonder blz. 769 en 770; Fawcett, J. J. en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 13.104, 14.182 en 14.183; Plender, R., en Wilderspin, M., voetnoot 14, op. cit., §§ 22‑041–22‑047; Drexl, J., voetnoot 40, op. cit., § 3:301.C02; Heinze, C., „Article 3:504: Formal validity”, in Basedow, J., e.a. (red.), voetnoot 30, op. cit., § 3:504.C02. Verder lijkt de kwalificatie „contractueel” in de overgrote meerderheid van de lidstaten te worden gevolgd (zie voor een vergelijkende analyse Kono, T., voetnoot 13, op. cit.).


42      Een schriftelijk document waarborgt namelijk doorgaans dat de auteur naar behoren is ingelicht over hetgeen hij overeenkomt. Zie Guibault, L., Hugenholtz, P. B., e.a., voetnoot 11, op. cit., blz. 31 en 67; Van Eechoud, M. M. M., „Choice of Law in Copyright and Related Rights: Alternatives to the Lex Protectionis”, Kluwer Law International, 2003, blz. 196, 197, 203‑205; en Raynard, J., voetnoot 21, op. cit., blz. 641‑654.


43      Hoewel in artikel 11 van de Rome I-verordening de term „formele geldigheid” niet wordt omschreven, wordt in het rapport Giuliano-Lagarde op blz. 29 aangegeven dat het begrip „vorm”, in de zin van die bepaling, verwijst naar „elk uiterlijk gedrag, voorgeschreven voor degene die een wilsuiting doet, en zonder welk gedrag aan die wilsuiting geen volledige rechtsgevolgen kunnen worden toegekend” (ibidem, blz. 29). Uiteraard omvat dit het vereiste dat de overeenkomst voor een licentie of overdracht van auteursrecht op straffe van nietigheid schriftelijk is.


44      Zie bijvoorbeeld artikel L131‑3 van het Franse wetboek van intellectuele eigendom.


45      Volgens artikel 18, lid 2, van de Rome I-verordening kunnen “[r]echtshandelingen [...] worden bewezen door elk middel dat is toegelaten door het recht van de rechter of door een van de in artikel 11 bedoelde rechtsstelsels volgens hetwelk de rechtshandeling wat haar vorm betreft geldig is, voor zover het bewijs op deze wijze kan worden geleverd voor de rechter bij wie de zaak aanhangig is”.


46      Zie respectievelijk het rapport Giuliano-Lagarde, blz. 31, en artikel 25, lid 1, van de Brussel I bis-verordening.


47      Het feit dat de in de onderhavige zaak besproken vereisten vaak voorkomen in de auteursrechtwetgeving van de staten (in plaats van in het overeenkomstenrecht) en soms zijn opgesteld alsof zij geen betrekking hebben op de overeenkomst, maar op het auteursrecht „als zodanig” [vergelijk bijvoorbeeld Section 90, lid 3, van de Britse Copyright, Designs and Patents Act, op grond waarvan „een overdracht van auteursrecht niet geldig is tenzij die schriftelijk is vastgelegd [...]” (mijn cursivering) en artikel 53 van de Poolse auteurswet, op grond waarvan „een overeenkomst [tot overdracht van auteursrecht] schriftelijk moet worden gesloten [...]” (mijn cursivering)], is niet van belang. De kwalificatie ten behoeve van het bepalen van de toepasselijke collisieregels kan niet afhangen van de formele indeling of de precieze bewoordingen van bepaalde regels in de vermoedelijk toepasselijke wetgeving. Dit moet onafhankelijk van die overwegingen gebeuren, in het licht van de autonoom gedefinieerde categorieën en de aard van de onderliggende kwestie. Wanneer nationale wetgevers ten behoeve van collisieregels dergelijke vereisten in hun auteursrechtwetgeving vastleggen, verlaten zij om de hierboven uiteengezette redenen de categorie „auteursrecht als zodanig” en betreden zij die van de „overeenkomst”.


48      Zie punt 20 hierboven.


49      Dienovereenkomstig heeft de Commissie verklaard dat volgens haar i) de exclusieve licentieovereenkomst op grond van artikel 11 van de Rome I‑verordening formeel geldig is, omdat de algemene regels voor overeenkomsten in het Poolse recht mondelinge overeenkomsten toestaan; ii) er geen sprake is van overdracht van het Poolse auteursrecht, omdat de Poolse auteurswet een schriftelijke vorm vereist om een overdracht geldig te laten zijn, en iii) het Duitse auteursrecht op grond van deze overeenkomst echter rechtsgeldig is overgedragen, omdat een dergelijk vereiste in de Duitse auteurswet niet bestaat.


50      Deze benadering is met name sterk beïnvloed door het in het Duitse burgerlijk recht bekende „Trennungs- und Abstraktionsprinzip” met betrekking tot de verkoop van een goed, op grond waarvan één enkele verkooptransactie vanuit juridisch oogpunt moet worden geanalyseerd als twee afzonderlijke „handelingen”, namelijk i) de „handeling die aanleiding geeft tot de verplichtingen” die uitsluitend de verkoper en de koper bindt, met inbegrip van de verplichting van de verkoper om de eigendom aan de koper over te dragen (dat wil zeggen, de koopovereenkomst) en ii) de „handeling om de eigendom over te dragen”, bestaande uit de daadwerkelijke eigendomsoverdracht van het recht van de verkoper op de koper, met gevolgen die ook voor derden gelden. Dit heeft ertoe geleid dat in een deel van de Duitse rechtspraak en rechtsleer op het gebied van collisieregels een Spaltungstheorie (splitsingstheorie) wordt ondersteund, waarin de eerste „handeling” onder de lex contractus valt en de andere „handeling” onder het recht dat van toepassing is op het eigendomsrecht als zodanig (in het geval van intellectuele eigendom de lex loci protectionis). In casu scharen BT en de Commissie zich in wezen achter deze theorie.


51      Zie in dit verband artikel 5, lid 2, van de Berner Conventie, volgens hetwelk „het genot en de uitoefening [van het auteursrecht] aan geen enkele formaliteit [zijn] onderworpen”.


52      Zie verder met betrekking tot die formaliteiten en de wijze waarop zij naar hun aard verschillen van de betrokken vereisten, Fawcett, J. J. en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 14.01 en 14.02, 14.08 en 14.15-14.17; Raynard, J., voetnoot 21, op. cit., blz. 591-600, 635, 637, 644; het rapport Giuliano-Lagarde, blz. 29; Plender, R. en Wilderspin, M., voetnoot 14, op. cit., § 14‑071; Drexl, J., voetnoot 40, op. cit., § 3:301.C07; en Heinze, C., voetnoot 41, op. cit., § 3:504.C02.


53      Om verdere verwarring in deze kwestie te voorkomen, dient de Duitse Spaltungstheorie (splitsingstheorie) met betrekking tot overeenkomsten inzake intellectuele-eigendomsrechten naar mijn mening dan ook te worden losgelaten. Dit wordt bevestigd door artikel 14, lid 1, van de Rome I-verordening. Die bepaling is niet van toepassing op de overdracht van eigendomsrecht (zakelijk), maar op de vrijwillige overdracht van vorderingen. Niettemin volgt naar analogie uit deze bepaling dat de „betrekking” tussen cedent en cessionaris wordt beheerst door het recht dat krachtens die verordening van toepassing is op de overeenkomst tussen cedent en cessionaris. Uit overweging 38 daarvan blijkt dat de wetgever de term „betrekking” heeft gebruikt om in de weinige lidstaten die dat onderscheid maken, zowel „de overeenkomst” als „de beschikkingshandeling” te omvatten. Voor de toepassing van de Rome I-verordening heeft de Uniewetgever dus het idee verworpen dat één enkele transactie moet worden beschouwd als twee afzonderlijke „handelingen”, waarvan de „formele geldigheid” onder twee verschillende wetten zou kunnen vallen. Daarentegen heeft de wetgever een onderscheid gemaakt tussen de geldigheid van de overdracht en de derdenwerking van die overdracht (een kwestie die aan de nationale collisieregels wordt overgelaten).


54      Dit roept uiteraard de afzonderlijke vraag op of een derde partij zoals IU bevoegd is de ongeldigheid van een licentie- of overdrachtsovereenkomst (of daartoe strekkende clausule) aan te voeren wegens niet-nakoming van dergelijke vereisten. Vaak is de nietigheid (of het niet-bestaan) die uit die niet-nakoming voortvloeit relatief, dat wil zeggen dat deze alleen kan worden ingeroepen door de partij die baat heeft bij de bescherming van die vereisten, namelijk de auteur. Die afzonderlijke vraag is uiteraard naar haar aard ook een „contractuele” kwestie, die wordt beheerst door de toepasselijke lex contractus.


55      Zie Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., punt 14.183. Zie evenwel de punten 73 en 74 hieronder.


56      Dit ongunstige resultaat zou niet worden opgelegd door de Berner Conventie. De besproken kwestie valt immers volledig buiten het toepassingsgebied van die overeenkomst. Zij heeft niets te maken met de „bescherming” die de auteur op grond van het auteursrecht geniet, zoals bedoeld in artikel 5, lid 2, van die conventie, maar met de informatie en de toestemming van de auteur in zijn contractuele betrekkingen met andere personen.


57      Zie rapport Guiliano-Lagarde, blz. 29 en 30.


58      Dergelijke bijzondere regels bestaan reeds in artikel 11, lid 5, van de Rome I‑verordening met betrekking tot de „overeenkomst[en] die een zakelijk recht op, of de huur van, een onroerend goed tot voorwerp [hebben]”. Zie voor voorstellen in die zin Van Eechoud, M. M. M., op. cit., voetnoot 42, blz. 196 en 205.


59      Artikel 9, lid 1, van de Rome I-verordening definieert het begrip „bepalingen van bijzonder dwingend recht” als „bepalingen aan de inachtneming waarvan een land zoveel belang hecht voor de handhaving van zijn openbare belangen, zoals zijn politieke, sociale of economische organisatie, dat zij moet worden toegepast op elk geval dat onder de werkingssfeer ervan valt”. Het feit dat de betrokken vereisten vooral particulieren (namelijk auteurs) beschermen, sluit niet noodzakelijkerwijs de vaststelling uit dat zij een „algemeen belang” in de zin van deze bepaling nastreven (zie naar analogie arrest van 5 september 2024, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung II, C‑86/23, EU:C:2024:689, punten 46 en 47).


60      Vaak moet de overeenkomst in het land van bescherming worden uitgevoerd en het is op zijn minst verdedigbaar dat niet-naleving van de vormvereisten van de wetgeving van dat land de uitvoering van de overeenkomst (met name de verplichting om auteursrechten in licentie te geven of over te dragen) onrechtmatig maakt.


61      Zie Fawcett, J. J., en Torremans, P., voetnoot 11, op. cit., §§ 14.164-14.174 en 14.156 en rapport Giuliano-Lagarde, blz. 31. Aangezien dit geen verplichting betreft, maar slechts een beoordelingsbevoegdheid, schept artikel 9 van de Rome I‑verordening inderdaad enige onzekerheid over de vraag of de vormvereisten van de lex protectionis kunnen gelden als „bepalingen van bijzonder dwingend recht”. Die mate van onzekerheid is echter inherent aan de verordening in haar huidige vorm. Om die onzekerheid weg te nemen, moet de Uniewetgever i) de mogelijkheid om met betrekking tot de vorm „bepalingen van bijzonder dwingend recht” toe te passen, volledig uitsluiten, of ii) de toepassing van de in de lex protectionis opgenomen vormvereisten op grond van artikel 11 verplicht stellen.


62      Zie voorts voor de methode om „bepalingen van bijzonder dwingend recht” en de voorwaarden voor de toepassing ervan vast te stellen, arrest van 5 september 2024, HUK-COBURG-Allgemeine Versicherung II, C‑86/23, EU:C:2024:689, punten 39‑46. Wanneer de auteur een werknemer of consument blijkt te zijn, gelden bovendien bijzondere beschermingsregels, op basis waarvan de mogelijkheid van partijen om het toepasselijke recht te kiezen wordt beperkt en de auteur zich kan beroepen op de bescherming van het recht van zijn gewone verblijfplaats (dat vaak overeenkomt met de lex loci protectionis) (zie voor meer details de artikelen 6, 8 en 11, lid 5, van de Rome I-verordening). Ten slotte voorziet deze verordening ook in waarborgen voor „kunstmatige” internationale situaties, namelijk wanneer partijen die hun gewone verblijfplaats in dezelfde staat hebben, met betrekking tot de in die staat verleende auteursrechten, in een voor het overige zuiver „interne” context, buitenlands recht kiezen met als enig doel de dwingende bepalingen, waaronder die welke de vorm betreffen, van hun gemene recht te omzeilen. Hoewel een dergelijke buitenlandse rechtskeuze krachtens artikel 3, lid 1, in beginsel geldig is, bepaalt artikel 3, lid 3, dat die keuze de toepassing van die dwingende bepalingen onverlet laat.


63      De verwijzende rechter moet in dit verband namelijk verschillende zaken onderzoeken. Ten eerste dient die rechter na te gaan of de relevante overeenkomsten daadwerkelijk in Polen zijn gesloten in aanwezigheid van de partijen (of hun vertegenwoordiger), zoals hij lijkt aan te nemen (zie punt 44 hierboven). Uit de feitelijke toelichting blijkt namelijk dat BT de fotograaf vooraf, en wellicht vanuit Duitsland, opdracht heeft gegeven om de foto’s te maken. Misschien zijn de overeenkomsten op dat moment gesloten. Wanneer partijen zich echter op het tijdstip van het sluiten van een overeenkomst in verschillende landen bevinden, bepaalt artikel 11, lid 2, dat de overeenkomst naar de vorm geldig is indien zij voldoet aan de vormvereisten van i) de lex contractus; ii) „het recht van het land waar een van de partijen of haar vertegenwoordiger zich op het moment van de sluiting bevindt”, of iii) „het recht van het land waar een van de partijen op dat moment haar gewone verblijfplaats heeft”. Derhalve kan niet worden uitgesloten dat op grond van de punten ii) of iii) het Duitse recht van toepassing is. Indien dat het geval is, zouden de betrokken overeenkomsten naar de vorm geldig zijn in het licht van artikel 11, lid 2, aangezien het Duitse recht kennelijk geen vereiste bevat dat een dergelijke overeenkomst schriftelijk moet zijn. Ten tweede, gesteld dat de geldigheid van de overeenkomsten uitsluitend door het Poolse recht wordt beheerst, staat het aan de verwijzende rechter om duidelijk te maken of exclusieve licentieovereenkomsten binnen de werkingssfeer van artikel 53 van de Poolse auteurswet vallen en of een derde zoals IU zich op grond van het Poolse recht op de nietigheid van deze overeenkomsten kan beroepen wegens schending van het in die bepaling opgenomen vereiste (zie voetnoot 54 hierboven). Ten slotte heeft BT voor het Hof aangevoerd dat de fotograaf de overdracht later schriftelijk heeft bevestigd. Het staat aan de verwijzende rechter om te bepalen welke gevolgen deze bevestiging in het Poolse recht heeft voor de geldigheid van de overeenkomsten.