Eagrán sealadach

BREITHIÚNAS NA CÚIRTE (an Mór-Dhlísheomra)

16 Iúil 2026 (*)

(Tarchur chun réamhrialú – Leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh a chosaint – Airteagal 325(1) CFAE – Cosaint bhreithiúnach éifeachtach sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais – An dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE – Nós imeachta maidir le dliteanas cuntasaíochta – Neamhspleáchas cuid de chríoch náisiúnta Ballstáit a lorg – Dlí náisiúnta maidir le pardún a bhaineann le gníomhartha as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí – Dliteanas a dhíothú laistigh d’uastréimhse 2 mhí, gan measúnú a dhéanamh ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise shaorthach agus gan na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht – An chéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh – Príomhimeachtaí a chur ar fiontraí ag cúirt náisiúnta a chuir iarraidh ar réamhrialú faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais de bhun Airteagal 267 CFAE)

I gCás C‑523/24,

IARRAIDH ar réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE ó Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí, an Spáinn), trí bhreith an 29 Iúil 2024, a fuarthas ag an gCúirt an 30 Iúil 2024, sna himeachtaí

Sociedad Civil Catalana, Asociación Cívica y Cultural (SCC),

Ministerio Fiscal

v

RAS,

AAT,

IGA,

ARMG,

ANMG,

NMF,

ARM,

LBC agus páirtithe eile,

JTN,

JNB,

TPR,

OJV agus páirtithe eile,

MAB,

JMSI,

LPG,

CPO,

CPC,

ACO,

AMC,

ACJ,

FGS,

tugann AN CHÚIRT (an Mór-Dhlísheomra),

agus í comhdhéanta mar seo a leanas: K. Lenaerts, Uachtarán, T. von Danwitz (Rapóirtéir), Leas-Uachtarán, F. Biltgen, K. Jürimäe, C. Lycourgos, M. Condinanzi agus F. Schalin, Uachtaráin Dlísheomra, S. Rodin, E. Regan, N. Piçarra, A. Kumin, M. Gavalec, S. Gervasoni, N. Fenger agus R. Frendo, Breithiúna,

Abhcóide Ginearálta: D. Spielmann,

Cláraitheoir: L. Carrasco Marco, Riarthóir,

ag féachaint don nós imeachta i scríbhinn agus tar éis éisteacht an 15 Iúil 2025,

tar éis breithniú a dhéanamh ar na barúlacha arna dtíolacadh thar ceann na bpáirtithe seo a leanas:

–        an Sociedad Civil Catalana, Asociación Cívica y Cultural (SCC), ag J. R. Chapapría García de Otazo agus M. de Diego Martínez, abogados,

–        an Ministerio Fiscal, ag M. Martín‑Granizo Santamaría, fiscal,

–        RAS, AAT, IGA, ARMG, ANMG, NMF agus ARM, ag E. Centeno Ruiz, procurador, agus F. Homs Molist, abogado,

–        LBC agus páirtithe eile agus JTN, ag E. Centeno Ruiz, procurador, agus M. Barnola Sarri, abogada,

–        OJV agus páirtithe eile, ag R. Blanco, procurador, agus M. Marsal Ferret, abogado,

–        MAB, ag J. Cabré Trias, abogado,

–        JMSI, ag I. Elbal Sánchez, abogada,

–        LPG, CPC agus ACO, ag G. Boyé Tuset, abogado,

–        AMC, ag J. Tornos Mas, abogado,

–        ACJ, ag M. Campa Escudero agus C. Monguilod Agustí, abogados,

–        Rialtas na Spáinne, ag A. Gavela Llopis, i gcáil Gníomhaire,

–        an Coimisiún Eorpach, ag C. Valero, C. Urraca Caviedes agus M. Wasmeier, i gcáil Gníomhairí,

tar éis éisteacht le Tuairim an Abhcóide Ghinearálta ag éisteacht an 13 Samhain 2025,

an Breithiúnas seo a leanas:

Breithiúnas

1        Baineann an iarraidh ar réamhrialú le léiriú, ar an gcéad dul síos, ar Rialachán (CE, Euratom) Uimh. 2988/95 ón gComhairle an 18 Nollaig 1995 maidir le leasanna airgeadais na gComhphobal Eorpach a chosaint (IO 1995 L 312, lch. 1), ar an dara dul síos, ar Airteagail 267 agus 325 CFAE agus ar Airteagal 2, Airteagal 4(3) agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, ar an tríú dul síos, ar an gcéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, ar an gceathrú dul síos, ar Airteagail 20, 21 agus 47 den Chairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh (‘an Chairt’), ar an gcúigiú dul síos, ar phrionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh a chosaint agus, ar an séú dul síos, ar Airteagal 6 den Choinbhinsiún Eorpach chun Cearta an Duine agus Saoirsí Bunúsacha a Chosaint, arna shíniú sa Róimh an 4 Samhain 1950 (‘ECHR’).

2        Rinneadh an iarraidh seo in imeachtaí chun easnamh gan údar a aisghabháil, atá freagrach as daoine a bhfuil sé de chúram orthu cistí poiblí a láimhseáil (‘an nós imeachta chun easnaimh gan údar a réiteach’) arna dtionscnamh ag Sociedad Civil Catalana, Asociación Cívica y Cultural (SCC) agus Ministerio Fiscal (Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, an Spáinn) i gcoinne RAS, AAT, IGA, ARMG, ANMG, NMF, ARM, LBC agus páirtithe eile, JTN, JNB, TPR, OJV agus páirtithe eile, MAB, JMSI, LPG, CPO, CPC, ACO, AMC, ACJ agus FGS, 35 iarchomhalta de chomhlachtaí rialaithe Generalitat de Cataluña (Rialtas Réigiúnach na Catalóine, an Spáinn; ‘an Generalitat’) maidir leis an mbainistiú a rinne siad ar chistí poiblí idir 2011 agus 2017 i gcomhthéacs ghluaiseacht neamhspleáchais na Catalóine.

 An dlí lena mbaineann

 Dlí an Aontais Eorpaigh

 Conradh AE

3        Foráiltear le hAirteagal 2 CAE:

‘Tá an tAontas [Eorpach] fothaithe ar luachanna an mheasa ar dhínit an duine, ar an tsaoirse, ar an daonlathas, ar an gcomhionannas, ar an smacht reachta agus an mheasa ar chearta an duine, lena n‑áirítear na cearta atá ag daoine ar de ghrúpaí mionlaigh iad. Is comhluachanna ag Ballstáit na luachanna sin i sochaí arb iad is sainairíonna inti an t‑iolrachas, an neamhidirdhealú, an chaoinfhulaingt, an ceartas, an dlúthpháirtíocht agus an comhionannas idir mná agus fir.’

4        Foráiltear le hAirteagal 4(3) CAE:

‘De bhua phrionsabal an chomhair dhílis, beidh an tAontas agus na Ballstáit de chúnamh ag a chéile, agus lánurraim fhrithpháirteach á tabhairt acu dá chéile, i dtaca le cúraimí a chineann ó na Conarthaí a chur i gcrích.

Glacfaidh na Ballstáit gach beart ginearálta nó leithleach is iomchuí chun a áirithiú go gcomhlíonfar na hoibleagáidí a thig ó na Conarthaí nó de dhroim gníomhartha de chuid institiúidí an Aontais.

Éascóidh na Ballstáit gnóthú chúraimí an Aontais agus staonfaidh siad ó aon bheart a d'fhéadfadh gnóthú chuspóirí an Aontais a chur i gcontúirt.’

5        Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE:

‘Cuirfidh na Ballstáit leighis ar fáil a bheidh leordhóthanach chun cosaint dlí éifeachtach a áirithiú sna réimsí atá folaithe le dlí an Aontais.’

 An Conradh FAE

6        De réir Airteagal 267 CFAE:

‘Beidh dlínse Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh chun réamhrialú a thabhairt:

(a)      ar léiriú na gConarthaí;

(b)      ar bhailíocht agus léiriú gníomhartha de chuid institiúidí, comhlachtaí, oifigí nó gníomhaireachtaí an Aontais.

Nuair a thabharfar ceist den sórt sin ar aird os comhair cúirt nó binse de chuid Ballstáit, féadfaidh an chúirt nó an binse sin, má mheasann sé nó sí gur gá cinneadh ar an gceist ionas go bhféadfaidh sé nó sí breithiúnas a thabhairt, a iarraidh ar an gCúirt rialú a thabhairt ar an gceist sin.

[...]’

7        Foráiltear le hAirteagal 325 CFAE:

‘1.      Déanfaidh an tAontas agus na Ballstáit calaois agus aon ghníomhaíochtaí neamhdhlíthiúla eile a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais a chomhrac trí bhearta a ghlacfar i gcomhréir leis an Airteagal seo agus a bheidh mar chosc agus a thabharfaidh cosaint éifeachtúil sna Ballstáit agus in institiúidí, i gcomhlachtaí, in oifigí agus i ngníomhaireachtaí an Aontais.

[...]’

 An Chairt

8        I dTeideal VI den Chairt, dar teideal ‘Ceartas’, áirítear, go háirithe, Airteagal 47, dar teideal ‘An ceart chun leigheas éifeachtach agus triail chóir a fháil’, a bhfuil an fhoclaíocht seo a leanas ann:

‘Tá ag gach duine a ndéantar a chearta nó a cearta agus a shaoirsí nó a saoirsí, arna ráthú le dlí an Aontais, a shárú, an ceart chun leigheas éifeachtach a fháil os comhair binse i gcomhréir leis na coinníollacha atá leagtha síos san Airteagal seo.

Tá gach duine i dteideal éisteacht chóir phoiblí a fháil laistigh de thréimhse réasúnta ó bhinse neamhspleách neamhchlaon arna bhunú roimh ré le dlí. [...]

[...]’

 Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh

9        De bhun na chéad fhomhíre d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh:

‘Sna cásanna atá faoi rialú ag Airteagal 267 [CFAE], nuair a chinnfidh cúirt nó binse de chuid Ballstáit ar a himeachtaí a fhionraí agus cás a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais, cuirfidh an chúirt nó an binse lena mbaineann an cinneadh sin in iúl don Chúirt. Ansin cuirfidh Cláraitheoir na Cúirte an cinneadh in iúl do na páirtithe, do na Ballstáit, do Pharlaimint na hEorpa, do Chomhairle [an Aontais Eorpaigh], don Choimisiún [Eorpach] agus don Bhanc Ceannais Eorpach agus chomh maith leis sin don institiúid, don chomhlacht, don oifig nó don ghníomhaireacht de chuid an Aontais a ghlac an gníomh a bhfuil a bhailíocht nó a léiriú faoi dhíospóid.’

 Rialachán Uimh. 2988/95

10      Foráiltear le hAirteagal 1(2) de Rialachán Uimh. 2988/95:

‘Ciallaíonn “neamhrialtacht” aon sárú ar fhoráil de chuid dhlí an Chomhphobail de thoradh gníomh nó easnamh ag oibreoir eacnamaíochta, a raibh, nó a mbeadh, sé mar thoradh air dochar a dhéanamh do bhuiséad ginearálta na gComhphobal nó do na buiséid a bhainistíonn siad, trí ioncam a fhabhraíonn óna n‑acmhainní féin atá bailithe go díreach thar ceann na gComhphobal, nó trí mhír neamhdhlisteanach caiteachais a laghdú nó a chailliúint.’

 Dlí na Spáinne

 An Bunreacht

11      Foráiltear le hAirteagal 136 den Constitución española (Bunreacht na Spáinne, ‘an Bunreacht’):

‘1.      Is í Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] an t‑uaschomhlacht a bheidh freagrach as iniúchadh a dhéanamh ar chuntais agus ar bhainistiú eacnamaíoch an Stáit, agus na hearnála poiblí.

Tá sé freagrach go díreach do Cortes Generales [Parlaimint na Spáinne] agus comhlíonann sé a fheidhmeanna maidir le scrúdú agus fíorú chuntas ginearálta an Stáit trí tharmligean uathu.

2.      Beidh cuntais Stáit agus earnála poiblí an Stáit faoi réir Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] agus déanfaidh sí iad a iniúchadh.

[...]

3.      Beidh an neamhspleáchas agus an do-inaistritheacht chéanna ag comhaltaí Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] agus beidh siad faoi réir na neamh-chomhoiriúnachtaí céanna le breithiúna.

4.      Beidh comhdhéanamh, eagrú agus feidhmeanna Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] faoi rialú dlí orgánaigh.’

 LOTCU

12      Foráiltear le hAirteagal 5 de Ley Orgánica 2/1982 del Tribunal de Cuentas (Dlí Orgánach 2/1982 ón gCúirt Iniúchóirí) an 12 Bealtaine 1982 (BOE Uimh. 121 an 21 Bealtaine 1982, lch. 13290, ‘LOTCU’) go gcomhlíonfaidh ‘[an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí)] a dhualgais go hiomlán neamhspleách agus i gcomhréir leis an dlíchóras’.

13      Foráiltear le hAirteagal 15 de LOTCU:

‘1.      Déanfar imeachtaí breithiúnacha a bhaineann le cistí poiblí, a thagann faoi dhlínse Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí)], a fheidhmiú i leith na gcuntas a bheidh i seilbh daoine a fhaigheann, a rialaíonn, a bhainistíonn, a choinníonn nó a úsáideann sócmhainní poiblí, cistí poiblí nó urrúis rialtais.

2.      Cumhdaítear leis an dlínse in ábhair cistí poiblí airgead poiblí nó urrúis rialtais, chomh maith le hoibleagáidí coimhdeacha a thugtar mar ráthaíocht ar a mbainistíocht.’

14      Is mar seo a leanas atá an fhoclaíocht in Airteagal 30(2) de LOTCU:

‘Beidh iniúchóirí Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) neamhspleách agus do-aistrithe.’

15      Foráiltear le hAirteagal 33(1) de LOTCU:

‘Beidh comhaltaí Tribunal de Cuentas [an Chúirt Iniúchóirí] faoi réir na bhforas céanna éagumais, neamh-chomhoiriúnachta agus toirmeasc a leagtar síos do bhreithiúna sa Ley orgánica del Poder Judicial [(an Dlí Orgánach maidir leis na Breithiúna)].’

16      Faoi Airteagal 36 de LOTCU:

‘Ní fhéadfar Uachtarán agus comhairleoirí iniúchóireachta Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) a chur as oifig ach amháin mar gheall ar dheireadh a dtéarma oifige, éirí as lenar ghlac Parlaimint na Spáinne, éagumas, neamh-chomhoiriúnacht nó mainneachtain thromchúiseach oibleagáidí a n‑oifige a chomhlíonadh.’

 LFTCU

17      Foráiltear le hAirteagal 24 de Ley 7/1988 de Funcionamiento del Tribunal de Cuentas (Dlí 7/1988 maidir le feidhmiú na Cúirte Iniúchóirí) an 5 Aibreán 1988 (BOE Uimh. 84 an 7 Aibreán 1988, lch. 10459; ‘LFTCU’):

‘Comhlíonfaidh comhaltaí an Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] a ndualgais i gcomhréir le prionsabail na neamhchlaontachta agus na dínite is gné dhílis díobh, áiritheoidh siad go ndéileálfar go dícheallach agus go héifeachtach leis na cásanna a chuirtear de chúram orthu, go bhfreastalóidh siad ar na seisiúin iomlánacha agus ar na cruinnithe coiste uile a dtugtar cuireadh dóibh chucu agus nach ndlífear iad a ionchúiseamh i leith tuairimí a chuirtear in iúl i bhfeidhmiú a ndualgas.

Beidh sé d’oibleagáid ar an Uachtarán agus ar na comhaltaí iad féin a scaoileadh i gcásanna a bhaineann le heintitis a raibh baint acu leo in ábhair bhainistíochta, chomhairle nó riaracháin nó lena bhfuil leas coinnithe acu féin nó ag a ngaolta suas go dtí an dara céim de ghaolmhaireacht nó de chleamhnacht.’

18      Faoi Airteagal 60 den LFTCU:

‘1.      Tabharfaidh an chúirt iniúchóirí a cinneadh laistigh de theorainneacha na n‑éileamh agus na n‑argóintí arna gcur isteach ag na páirtithe.

2.      Mar sin féin, má mheasann an chúirt sin, tráth a cinneadh a thabhairt, go bhféadfadh sé nach raibh measúnú cuí déanta ag na páirtithe ar an gceist os a comhair toisc go bhféadfadh forais eile údar a thabhairt leis an gcaingean a bhaineann le dliteanas i leith cistí poiblí nó í a chosc, cuirfidh sí na páirtithe lena mbaineann ar an eolas trí ordú ina gcuirfidh an chúirt sin a tuairim in iúl agus ina dtabharfaidh sí teorainn ama choiteann nach faide ná 10 lá do na páirtithe sin chun a n‑argóintí a fhoirmiú, agus an teorainn ama chun rialú a thabhairt á cur ar fionraí, de réir mar a bheidh.’

 LOA

19      Luaitear an méid seo a leanas sa bhrollach a ghabhann le Ley Orgánica 1/2024 de amnistía para la normalización institucional, política y social en Cataluña (Dlí Orgánach 1/2024 maidir le pardún chun críoch caighdeánaithe institiúidigh, pholaitiúil agus shóisialta sa Chatalóin) an 10 Meitheamh 2024 (BOE Uimh. 141 an 11 Meitheamh 2024, lch. 67764; ‘an LOA’):

‘I

[...]

Ó thaobh dhlí an Aontais Eorpaigh de, aithnítear go hiomlán institiúid an phardúin. [...]

Dá bhrí sin, aithníonn Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh ina [breithiúnas an 29 Aibreán 2021, X (Barántas gabhála Eorpach – Ne bis in idem) (C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339), ní hamháin go n‑aithnítear go bhféadfadh pardúin a bheith ann, ach foráiltear leis freisin go bhfuil sé mar aidhm dóibh deireadh a chur le cineál coiriúil na ngníomhartha a bhfuil feidhm acu maidir leo, agus, i gcás inar tugadh ciontú cheana féin, cuirfear deireadh lena fhorghníomhú, rud a chiallaíonn, dá bhrí sin, i bprionsabal, nach féidir an pionós a forchuireadh a fhorghníomhú a thuilleadh. Níos déanaí fós, ina [breithiúnas an 16 Nollaig 2021, AB agus páirtithe eile (Pardún a chúlghairm) (C‑203/20, EU:C:2021:1016)], bhunaigh an Chúirt chéanna an fhéidearthacht deireadh a chur le himeachtaí coiriúla agus pianbhreitheanna a fhoirceannadh, ar bhonn cinntí breithiúnacha a tugadh de bhun pardún a eascraíonn as nós imeachta reachtach.

Ar an gcaoi chéanna, d’aithin an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine bailíocht agus oiriúnacht pholaitiúil pardúin, trí theorainn a leagan síos maidir le sáruithe tromchúiseacha ar chearta an duine, ar an bhforas go bhfuil gníomhartha ann nach féidir a scaradh ón oibleagáid atá ar Stáit iad a ionchúiseamh agus pionós a ghearradh orthu (inter alia, [ECtHR, 27 Bealtaine 2014, Marguš v an Chróit (CE:ECHR:2014:0527JUD000445510)]).

Ó thaobh Chomhairle na hEorpa agus an Choimisiúin Eorpaigh maidir le Daonlathas tríd an Dlí (‘Coimisiún na Veinéise’) de, shoiléirigh siad freisin bailíocht beart amhail pardún agus a gcomhoiriúnacht le cinntí breithiúnacha, amhail i Moladh CM/Rec (2010) 12 agus Tuairim Uimh. 710/2012 CDL-AD(2013)009 a eisíodh le linn an tseisiúin iomlánaigh an 8 agus an 9 Márta 2013.

[...]

V

[...]

Ar an dara dul síos, maidir le cineál dlí eisceachtúil lena mbaintear, ar mhaithe le leas an phobail, teagmhais a tharlaíonn i gcomhthéacs sonrach ó chur i bhfeidhm na rialacha atá i bhfeidhm, ní mór é a bheith mar thoradh air go ndéanfaidh na cúirteanna, a bhfuil imeachtaí a thagann faoi raon feidhme an dlí sin os a gcomhair tráth glactha an dlí seo, deireadh a chur láithreach leis na bearta lena gcuirtear srian ar chearta a ghlacfaí, fiú dá gcuirfí na himeachtaí sin ar fionraí. Ní mór teorannú ar fheidhmiú na gceart agus na saoirsí na ceanglais a leagtar síos i [ECHR], sa [Chairt] agus sa [Bhunreacht] a chomhlíonadh i gcónaí, chun a áirithiú go mbeidh bunús dlí fónta ag srianta ar chearta agus ar shaoirsí.

Tá sé sin comhsheasmhach leis an gcóras a bunaíodh le haghaidh cheist tosaíochta na bunreachtúlachta dá dtagraítear in Airteagal 163 den Bhunreacht agus le haghaidh an tarchuir chun réamhrialú dá dtagraítear in Airteagal 267 [CFAE]. Thairis sin, ba cheart a mheabhrú nach ndéanann cur chun feidhme féideartha na sásraí a rialaítear leis na forálacha sin difear do bhailíocht ná d’éifeachtacht na ndlíthe.

[...]

Mar fhocal scoir, is é is cuspóir don dlí seo deimhneacht dhlíthiúil, urraim do phrionsabal na dlíthiúlachta agus creat dlíthiúil a sholáthar chun cearta bunúsacha a chosaint go neamhchlaonta, agus aird á tabhairt ar na moltaí ó Choimisiún na Veinéise inar leagadh béim, ina Thuairim in 2013, ar a thábhachtaí atá sé idirdhealú soiléir a choinneáil idir an reachtas agus na breithiúna i gcur chun feidhme pardúin, lena n‑áirithítear urraim do neamhspleáchas breithiúnach agus do phrionsabail dhaonlathacha.

VI

[...]

Mar a luaigh [Coimisiún na Veinéise] ina thuairim an 11 Márta 2013, a glacadh ag a 94ú seisiún iomlánach, tá an cur chuige sin fíor-riachtanach, ar cur chuige teibí é freisin, ós rud é nach mbaineann sé ar bhealach ar bith le measúnú ar fhíorais a d’fhéadfadh teacht faoi gach ceann de na heisiaimh sin. Dá bhrí sin, is faoin reachtas atá sé na critéir a bhunú chun tairbhe a bhaint as phardún agus chun go n‑aithneoidh na breithiúna na daoine sonracha a thagann faoin raon feidhme arna shainiú ag an reachtas.

[...]

Rinneadh na gníomhartha a fhéadfar a athbhreithniú a shainiú ar bhealach beacht agus mionsonraithe, i gcomhréir le treoirlínte Choimisiún na Veinéise, chun deimhneacht dhlíthiúil agus comhionannas os comhair an dlí a áirithiú. Tá an soiléiriú sin ríthábhachtach, go háirithe, maidir le míleithreasú cistí Stáit, agus fágann sé gur féidir idirdhealú soiléir a dhéanamh idir gníomhartha a d’fhéadfadh a bheith incháilithe do phardún agus gníomhartha éillithe nach bhfuil beart den sórt sin infheidhme maidir leo.

[...]’

20      Foráiltear le hAirteagal 1 de LOA, dar teideal ‘Raon feidhme oibiachtúil’:

‘1.      Na gníomhartha seo a leanas as a n‑eascraíonn dliteanas choiriúil, riaracháin nó i ndáil le cistí poiblí arna ndéanamh i gcomhthéacs na gcomhairliúchán a reáchtáladh sa Chatalóin an 9 Samhain 2014 agus an 1 Deireadh Fómhair 2017, a n‑ullmhúchán nó a n‑iarmhairtí, ar choinníoll go ndearnadh iad idir an 1 Samhain 2011 agus an 13 Samhain 2023, agus na gníomhartha seo a leanas, arna ndéanamh idir na dátaí sin i gcomhthéacs phróiseas neamhspleáchais na Catalóine, mar a thugtar air, tugtar pardún ina leith, fiú mura bhfuil siad nasctha leis na comhairliúcháin thuas nó mura ndearnadh iad tar éis na gcomhairliúchán thuas:

(a)      Gníomhartha a dhéantar d’fhonn scaradh nó neamhspleáchas na Catalóine a éileamh, a chur chun cinn nó a fháil, chomh maith leo siúd a rannchuidigh leis na cuspóirí sin a bhaint amach.

[...]

Áirítear leis sin freisin gníomhartha a dhéantar i gcáil phearsanta nó institiúideach chun an tionscadal neamhspleách a phoibliú, faisnéis a bhailiú agus eolas a fháil ar thaithí chomhchosúil, nó eintitis phoiblí nó phríobháideacha eile a spreagadh chun tacú le neamhspleáchas na Catalóine.

Ar an gcaoi chéanna, áirítear leis gníomhartha atá nasctha go díreach nó go hindíreach leis an bpróiseas neamhspleáchais, mar a thugtar air, a forbraíodh sa Chatalóin nó le ceannairí neamhspleácha sa phróiseas sin, a dhéanann aon duine a chuir cúnamh, comhoibriú, comhairle d’aon chineál, ionadaíocht, cosaint nó slándáil ar fáil go follasach dóibh siúd atá freagrach as an iompar dá dtagraítear sa chéad fhomhír den mhír seo, nó a bhailigh faisnéis chuige sin.

(b)      Gníomhartha a rinneadh d’fhonn comhairliúcháin a tionóladh sa Chatalóin an 9 Samhain 2014 agus an 1 Deireadh Fómhair 2017 nó comhairliúcháin ar dearbhaíodh go raibh a gcomóradh nó a reáchtáil neamhdhleathach a thionól, a chur chun cinn nó a fháil, ag daoine nach raibh inniúil chun na críche sin, chomh maith le gníomhartha a chuideodh leis na comhairliúcháin sin a sheoladh.

[...]

(c)      Diúltuithe géillte, is cuma cén cineál iad, cur isteach ar an ord poiblí, ionsaithe ar údarás, ar a oifigigh agus ar oifigigh phoiblí, nó gníomhartha éirí amach a rinneadh d’fhonn na comhairliúcháin phobail dá dtagraítear i bhfomhír (b) den mhír seo a reáchtáil nó a n‑iarmhairtí, agus aon ghníomh eile a aicmítear mar chion a dhéantar leis an intinn chéanna.

Ar aon chuma, measfar go n‑áireofar ann [...] aon ghníomh eile arb é atá ann dlíthe, rialacha nó cinntí a ghlacadh nó a chur chun feidhme ag údaráis phoiblí nó ag oifigigh phoiblí, a dhéantar d’fhonn na comhairliúcháin i measc an phobail dá dtagraítear i bhfomhír (b) den mhír seo a chumasú, a spreagadh nó rannchuidiú leis na comhairliúcháin sin a reáchtáil.

[...]

2.      Déanfar gníomhartha as a n‑eascraíonn dliteanas coiriúil, riaracháin nó cistí poiblí arna leasú de bhun mhír 1 den Airteagal seo a athbhreithniú gan beann ar a gcéim cur chun feidhme, lena n‑áirítear gníomhartha ullmhúcháin, agus gan beann ar stádas údar nó rannpháirtí an duine lena mbaineann.

[...]’

21      Foráiltear le hAirteagal 2(e) de LOA, dar teideal ‘Eisiaimh’:

‘In aon chás, déanfar na nithe seo a leanas a eisiamh ó chur i bhfeidhm an phardúin dá bhforáiltear in Airteagal 1:

[...]

(e)      Gníomhartha a aicmítear mar chionta a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh.’

22      Faoi Airteagal 3 den LOA:

‘Is é an toradh atá ar an bpardún a dhearbhaítear faoin dlí seo ná dliteanas coiriúil nó riaracháin, nó dliteanas i leith cistí poiblí, a dhíothú sna téarmaí a leagtar síos sa Teideal seo.’

23      Foráiltear le hAirteagal 8(3) de LOA, dar teideal ‘Éifeachtaí ar dhliteanas sibhialta agus ar chistí poiblí’:

‘Cuirfear deireadh le bearta réamhchúraim a ordaíodh ag céim an fhiosrúcháin nó ag céim na n‑imeachtaí ag an gcéad chéim [...].’

24      Foráiltear le hAirteagal 10 de LOA, dar teideal ‘Tosaíocht agus cóireáil phráinneach’:

‘Is iad na comhlachtaí breithiúnacha, riaracháin nó cuntais arna n‑ainmniú sa Dlí seo a bheidh freagrach as an bpardún a chur i bhfeidhm i ngach cás, a ghlacfaidh, mar ábhar tosaíochta agus ar mhaithe le práinn, na cinntí ábhartha i gcomhréir leis an Dlí seo, beag beann ar stádas an nós imeachta riaracháin nó na n‑imeachtaí breithiúnacha nó in ábhair cistí poiblí lena mbaineann.

Déanfar cinntí laistigh de 2 mhí ar a mhéad, gan dochar d’achomhairc a dhéanfar ina dhiaidh sin, nach mbeidh éifeacht fionraíochta acu.’

25      Foráiltear le hAirteagal 13(3) de LOA, dar teideal ‘Nós imeachta a bhaineann le cistí poiblí’:

‘Má tá imeachtaí chun dliteanas a bhunú i leith cistí poiblí ar feitheamh os comhair Tribunal de Cuentas [(an Chúirt Iniúchóirí)] ag an gcéad chéim nó ar achomharc, déanfaidh comhlachtaí inniúla na cúirte sin, tar éis éisteacht a thabhairt d’Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí agus do na heintitis earnála poiblí a ndearna caillteanas cistí poiblí a bhaineann leis an bpardún díobháil dóibh, cinneadh a eisiúint lena ndíolmhaítear daoine nádúrtha nó dlítheanacha a bhaineann le dliteanas i leith cistí poiblí, ar choinníoll nach ndéanfaidh na heintitis san earnáil phoiblí a ndearnadh díobháil dóibh agóid ina choinne.’

 An díospóid sna príomhimeachtaí agus na ceisteanna a tarchuirtear le haghaidh réamhrialú

26      An 17 Feabhra 2022 agus an 13 Aibreán 2022, thaisc SSC agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí iarratais chuig an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), arb í an chúirt a rinne an tarchur í, ag lorg dearbhú, in imeachtaí chun easnamh gan údar a réiteach, go ndearnadh damáiste do shócmhainní poiblí Generalitat agus dearbhú gur tháinig na sócmhainní sin faoi fhreagracht dhíreach na gcosantóirí sna príomhimeachtaí maidir le cistí poiblí. Iarrann SCC agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, i ndáil leis sin, go n‑aisíocfaidh na cosantóirí sna príomhimeachtaí na méideanna sonracha dá dtagraítear ina n‑iarratais le Státchiste an Generalitat, arna gcinneadh ar bhonn a rannpháirtíochta sa damáiste a rinneadh don Generalitat.

27      Rinne SSC agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí measúnú ar an gcaillteanas sin de mhéid EUR 5 309 807.02 agus 3 429 342.43, faoi seach.

28      Is léir ón ordú tarchuir, de réir SSC agus Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, gur eascair an caillteanas sin as caiteachas áirithe is féidir a ghrúpáil ina dhá chatagóir, eadhon, ar an gcéad dul síos, caiteachas a tabhaíodh chun reifreann neamhdhleathach a reáchtáil, an 1 Deireadh Fómhair 2017, maidir le neamhspleáchas na Catalóine, agus, ar an dara dul síos, caiteachas a tabhaíodh chun ‘gníomhaíocht sheachtrach’ an Generalitat a fhorbairt sna blianta airgeadais 2011 go 2017, is é sin le rá chun neamhspleáchas na Catalóine a chur chun cinn go hidirnáisiúnta le linn na tréimhse sin.

29      Go sonrach, cumhdaíonn an caiteachas a tabhaíodh i reáchtáil an reifrinn, go bunúsach, an méid seo a leanas, eadhon: (1) costais a bhaineann le bogearraí agus feidhmchláir ríomhaireachta a cheannach chun rannpháirtíocht saorálaithe in eagrú an reifrinn a threorú; (2) caiteachas fógraíochta; (3) na costais a bhaineann le clár vótálaithe atá bunaithe thar lear a bhunú; (4) caiteachas ar taispeáint; (5) na costais a bhaineann leis an trealamh is gá a fháil chun an reifreann a reáchtáil (páipéir bhallóide, daonáireamh, toghairm comhaltaí stáisiún vótaíochta); (6) caiteachas a fhaightear ó áitreabh poiblí a úsáid don reifreann; (7) caiteachas ar fheachtais a bhaineann le híomhá an Generalitat thar lear; (8) costais a bhaineann le cuireadh a thabhairt d’Fheisirí Pharlaimint na hEorpa cuairt a thabhairt ar an gCatalóin sna laethanta roimh an reifreann; (9) costais a bhaineann le saineolaithe agus breathnóirí idirnáisiúnta a cheapadh.

30      Maidir leis an gcaiteachas arna thabhú chun ‘gníomhaíocht sheachtrach’ Generalitat a fhorbairt sna blianta airgeadais 2011 go 2017, cumhdaítear leis an gcaiteachas sin, go bunúsach, na míreanna seo a leanas, eadhon: (i) caiteachas arna thabhú ag an Secretaría d’Acció Exterior i Unió Europea (Gníomhaíocht Sheachtrach agus Ardrúnaíocht an Aontais Eorpaigh den Generalitat, an Spáinn) d’fhonn tuarascálacha a choimisiúnú ar chonarthaí idirnáisiúnta a bhfuil Ríocht na Spáinne ina páirtí iontu; (ii) speansais arna dtabhú ag toscaireachtaí éagsúla an Generalitat thar lear; (iii) speansais arna dtabhú ag Consejo de Diplomacia Pública de Cataluña (Comhairle Taidhleoireachta Poiblí na Catalóine, an Spáinn) chun an próiseas neamhspleáchais a chur chun cinn.

31      Le linn chéim imscrúdaithe an nós imeachta chun easnaimh gan údar a réiteach, glacadh bearta eatramhacha arbh é a bhí iontu urrús EUR 4 146 274.97, maidir le dliteanas i leith na bhfíoras a bhaineann leis an gcaiteachas a tabhaíodh chun an reifreann neamhdhleathach a reáchtáil agus ráthaíocht bhainc EUR 5 422 411.10 a sholáthar i leith dhliteanas na bhfíoras a bhaineann leis an gcaiteachas a tabhaíodh chun ‘gníomhaíocht sheachtrach’ an Generalitat a fhorbairt.

32      Le hordú nós imeachta an 29 Bealtaine 2024, dhearbhaigh an chúirt a rinne an tarchur gur cuireadh deireadh leis an díospóireacht dhlíthiúil agus go raibh an cás á phlé.

33      An 11 Meitheamh 2024, tháinig LOA, a bhforáiltear le hAirteagal 3 gurb é atá i gceist leis an bpardún a dhearbhaítear faoin dlí sin dliteanas coiriúil nó riaracháin nó dliteanas i leith cistí poiblí a dhíothú faoi na coinníollacha atá ann, i bhfeidhm.

34      Tugann an chúirt a rinne an tarchur dá haire go gceanglaítear uirthi scrúdú a dhéanamh ar comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos le LOA maidir leis na fíorais atá i gceist sna príomhimeachtaí. Mar sin féin, tá amhras ar an gcúirt sin maidir le comhoiriúnacht an dlí sin le dlí an Aontais.

35      Ar an gcéad dul síos, tugann sí faoi deara go gciallaíonn eisiamh ó raon feidhme LOA, de bhua Airteagal 2(e), ‘gníomhartha a aicmítear mar chionta a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais’ go bhféadfadh gníomhartha nach de chineál sáraitheach iad, ach a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, amhail gníomhartha as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí arna rialú ag Airteagal 1(1)(a) go (c) de LOA, arna léamh i gcomhar go háirithe le hAirteagal 1(2), a bheith cumhdaithe ag an bpardún. Mar sin féin, d’fhéadfadh ilphardún den sórt sin a bheith ar neamhréir le léiriú leathan na Cúirte ar an gcoincheap ‘leasanna airgeadais an Aontais a chosaint’.

36      Cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl freisin go bhféadfadh forálacha Airteagal 1(1)(a) go (c) de LOA, arna léamh i gcomhar go háirithe le mír 2 den Airteagal sin agus le hAirteagal 2(e) den Dlí sin, prionsabal an chomhair dhílis a chumhdaítear in Airteagal 4(3) CAE a shárú freisin a mhéid a d’fhéadfadh siad a bheith ina gcúis le díothú dliteanais agus, dá bhrí sin, le díolúine i leith cistí poiblí a eascraíonn as bainistiú neamhdhleathach shócmhainní poiblí an Generalitat. Ós rud é go bhfuil sé ar cheann de phríomhchuspóirí dhlí an Aontais saoirse ó phionós a chosc maidir le calaois agus éilliú, tá deacrachtaí ag an gcúirt sin éifeachtacht an chuspóra sin a réitigh le forálacha an LOA atá i gceist.

37      Ar an dara dul síos, forchuirtear le hAirteagal 10 de LOA nós imeachta tosaíochta agus achomair mar aon le teorainn ama éigeantach 2 mhí chun rialú a thabhairt, i gcás nach bhféadfadh an cinneadh a bheith ach ina ábhar d’achomhairc nach gcuireann an cinneadh ar fionraí. De réir na cúirte sin, d’fhéadfadh foráil den sórt sin Airteagal 47 den Chairt a shárú, a mhéid nach gá go gceadófaí leis an teorainn ama sin go bhféadfaí bearta fiosrúcháin a dhéanamh chun a chinneadh gur comhlíonadh na coinníollacha a leagtar síos in LOA.

38      Ar an tríú dul síos, le hAirteagal 13(3), in fine, de LOA, cuirtear cinneadh críochnaitheach maidir le dliteanas cuntasaíochta a dhíothú faoi réir an choinníll amháin nach ndearna na comhlachtaí earnála poiblí a ndearnadh dochar dóibh aon agóid, gan foráil a dhéanamh áfach, d’aon sásra le haghaidh cás ina gcuirfeadh na páirtithe a thionscain nós imeachta chun easnamh gan údar a réiteach in iúl go bhfuil siad ina choinne. Fiafraíonn an chúirt sin an bhfuil an riail sin ag luí le prionsabal an chomhraic éifeachtúil agus athchomhairligh in aghaidh na calaoise agus aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais.

39      Ar an gceathrú dul síos, d’fhéadfadh forálacha Airteagal 1(1)(a) go (c) de LOA, arna léamh i gcomhar le forálacha Airteagal 1(2) go (4) agus Airteagal 2(e) den dlí sin, prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh a shárú, mar gheall ar dhoiléire raon feidhme an dlí sin.

40      Ar an gcúigiú dul síos, d’fhéadfadh sárú ar phrionsabail an chomhionannais agus an neamh-idirdhealaithe a leagtar amach in Airteagail 20 agus 21 den Chairt agus in Airteagal 2 CAE a bheith mar thoradh ar an sárú sin ar phrionsabal na deimhneachta dlíthiúla.

41      Ar an séú dul síos, tá amhras ar an gcúirt a rinne an tarchur an bhfuil Airteagal 8(3) de LOA, lena bhforáiltear do dheireadh éigeantach a chur le bearta eatramhacha dá bhforáiltear faoin dlí náisiúnta chun leasanna airgeadais an Aontais a chosaint, comhoiriúnach leis an gceart chun triail chóir a fháil agus le prionsabal na cosanta breithiúnaí éifeachtaí.

42      Ar an seachtú dul síos, d’fhéadfadh teorannú ar an gceart chun éisteacht chóir a fháil do gach páirtí agus feidhmiú na feidhme breithiúnaí ag an gcúirt a rinne an tarchur a bheith i gceist le hAirteagal 13(3) den Dlí sin, lena bhforáiltear do dhíolúine ó dhliteanas i leith cistí poiblí le linn imeachtaí céadchéime, gan na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht.

43      Ar an ochtú dul síos, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an ndéanann forálacha Airteagal 8(3), Airteagal 10 agus Airteagal 13(3) de LOA, arna léamh i gcomhar le brollach an dlí sin, dochar d’éifeachtacht na tagartha do réamhrialú dá dtagraítear in Airteagal 267 CFAE agus sa chéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

44      Sna himthosca sin, chinn Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) bac a chur ar na himeachtaí agus na ceisteanna seo a leanas a tharchur chuig an gCúirt Bhreithiúnais le haghaidh réamhrialú:

‘(1)      An bhfuil [Rialachán Uimh. 2988/95], Airteagal 325 CFAE (prionsabal an chomhraic éifeachtúil agus athchomhairligh in aghaidh na calaoise agus aon ghníomhaíocht neamhdhleathach eile a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh) agus Airteagal 4(3) CAE (prionsabal an chomhair dhílis) le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar dhíothú dliteanais cuntasaíochta a leagtar síos le hAirteagal 1, mír 1, litreacha a), b) agus c), le míreanna 2, 3 agus 4 den fhoráil chéanna, agus le hAirteagal 2, litir e) de [LOA], á chur san áireamh go bhfuil “éifeacht dhíobhálach ar leasanna airgeadais an Aontais” i gceist leis na dliteanais chuntasaíochta a éilítear sa [nós imeachta chun easnaimh gan údar a réiteach] i gcás go dtugann an Chúirt Bhreithiúnais “léiriú sriantach” ar an gcoincheap “cosaint leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh” (nach gcumhdófaí leis ach gníomhaíochtaí bainistíochta neamhdhleathacha a dhéantar le cistí poiblí an Aontais), agus (ii) i gcás go dtugtar “léiriú leathan” ar an gcoincheap sin (lena gcumhdófaí freisin gníomhaíochtaí bainistíochta neamhdhlíthiúla a dhéantar le cistí poiblí Ballstáit, ach a dhéanfadh díobháil iarbhír do bhuiséad an Aontais nó a d’fhéadfadh díobháil den sórt sin a dhéanamh), araon?

(2)      I gcás go dtugann an Chúirt Bhreithiúnais “léiriú sriantach” ar an gcoincheap “cosaint leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh”, an bhfuil Airteagal 2 agus an dara mír d’Airteagal 19(1) CAE agus Airteagal 47 den [Chairt] le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar Airteagal 10 de LOA, a mhéid atá an tréimhse éigeantach dhá mhí chun cinneadh a thabhairt a leagtar síos san fhoráil sin contrártha do cheart gach duine chun triail chóir a fháil laistigh de “thréimhse réasúnta” agus gurb ionann sin agus “brú seachtrach” ar an gcúirt, i gcás, sula ndéanfaí cinneadh maidir le cur i bhfeidhm LOA sa nós imeachta seo [chun easnaimh gan údar a réiteach], go gcaithfí tabhairt faoi nós imeachta fianaiseach deiridh de chineál éigin chun foinse (buiséad náisiúnta nó buiséad an Aontais) nó cuspóir beartaithe (cur chun cinn neamhspleáchas na Catalóine lasmuigh den Spáinn le linn na mblianta airgeadais 2011 go 2017) na gcistí poiblí a caitheadh chun an caiteachas dá dtagraítear i bpléadálacha na n‑iarratasóirí a chruthú.

(3)      An bhfuil Airteagal 325 CFAE agus Rialachán Uimh. 2988/95, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 47 den Chairt agus Airteagal 6 den [ECHR], le léiriú sa chaoi go nach bhfuil siad i gcomhréir le forálacha Airteagal 13.3 in fine de LOA, á chur san áireamh nach bhfuil aon sásra san fhoráil sin (nós imeachta, caingean dlí srl.) a thabharfadh deis do na páirtithe a thionscain an chaingean chuntasaíochta (sa nós imeachta seo [nós imeachta chun easnaimh gan údar a réiteach], an t‑eintiteas SCC agus an Ministerio Fiscal) agóid a dhéanamh i gcoinne an chinnidh sna himeachtaí céadchéime lena suitear nach bhfuil aon dliteanas cuntasaíochta ann, agus nach n‑éilítear ina áit sin ach nach bhfuil agóid déanta ag eintitis na hearnála poiblí díobhálaithe (sna himeachtaí cuntasaíochta seo, an [Generalitat], nach raibh i láthair sna himeachtaí chun an chaingean chuntasaíochta a thionscnamh fiú agus dá bhrí sin, measadh go raibh sé tar éis éirí sé as na himeachtaí)?

(4)      An bhfuil prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh, arna léamh i gcomhar le hAirteagal 325 CFAE agus Rialachán Uimh. 2988/95 an 18 Nollaig le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar Airteagal 1.1, litreacha a), b) agus c) de LOA, i gcomhar le míreanna 2 [go] 4 den fhoráil sin, i bhfianaise na heaspa soiléireachta agus beachtais i sainmhíniú raon feidhme oibiachtúil, suibiachtúil agus ama i gcur i bhfeidhm LOA a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh uirthi – sa [nós imeachta] seo [chun easnaimh gan údar a réiteach] – go ndearbhódh comhairleoir na Cúirte Iniúchóirí nach mbaineann aon dliteanas cuntasaíochta le gníomhaíochtaí a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh, nárbh ionann na gníomhaíochtaí sin agus siúd a bhí i gceist laistigh de raon feidhme LOA?

(5)      An bhfuil Airteagail 20 agus 21 den Chairt le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar Airteagal 1.1 litreacha a), b) agus c) de LOA, arna léamh i gcomhar le míreanna 2, 3 agus 4 den fhoráil sin, agus le brollach na reachtaíochta sin, i bhfianaise na heaspa soiléireachta agus beachtais thuasluaite i sainmhíniú raon feidhme i gcur i bhfeidhm LOA, a bhféadfadh cinneadh míchuí nach bhfuil dliteanas cuntasaíochta ann a bheith mar thoradh uirthi agus, dá réir sin, go gcruthófaí le himthoisc den sórt sin cásanna idirdhealaithe nó neamhionannais freisin i dtaca le daoine a ciontaíodh i leith dliteanas cuntasaíochta i nósanna imeachta eile, a bhaineann le tarluithe sa limistéar tíreolaíoch céanna (Comunidad Auntónoma de Cataluña [Comhphobal Uathrialach na Catalóine]) agus laistigh den tréimhse a áirítear sa raon feidhme ama i LOA?

(6)      An bhfuil Airteagal 2 agus an dara mír d’Airteagal 19(1) CAE agus Airteagal 47 den Chairt le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar Airteagal 8.3 de LOA, lena bhforáiltear do dheireadh a chur le bearta eatramhacha go haonfhoirmeach agus go héigeantach, gan aon rogha a thabhairt don chúirt, murab ionann é sin agus an nós imeachta is infheidhme sna nósanna imeachta [chun easnaimh gan údar a réiteach] go léir eile ina gcuirtear chun feidhme, trí thagairt a dhéanamh do LFTCU, na rialacha ginearálta a leagtar síos le [Ley 1/2000, de Enjuiciamiento Civil [(Dlí Uimh. 1/2000 maidir le Cód an Nós Imeachta Shibhialta], an 7 Eanáir 2000 (BOE Uimh. 7, an 8 Eanáir 2000, lch. 575)] maidir le bearta eatramhacha?

(7)      An bhfuil Airteagal 2 agus an dara mír d’Airteagal 19(1) CAE, Airteagal 47 den Chairt agus Airteagal 6 de ECHR le léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar Airteagal 13.3 de LOA (cinneadh sna himeachtaí céadchéime nach bhfuil aon dliteanais chuntasaíochta ann), a mhéid nach gceadaítear éisteacht roimh ré do chomhlacht earnála poiblí leis an bhforáil sin (d’ainneoin go bhfuil an ceart ex lege ag an gcomhlacht sin imeachtaí cuntasaíochta a thionscnaimh), agus nach dtugtar, leis an bhforáil sin, deis don chúirt cásanna inar éiligh cosantóir nár ghlac sé páirt sna gníomhartha a líomhnaítear ina choinne a éisteacht, á chur san áireamh, sa nós imeachta seo [chun easnaimh gan údar a réiteach], go raibh comhlacht poiblí i láthair mar chomhiarratasóir, agus gur chuir roinnt cosantóirí in iúl nach raibh páirt acu sna tarluithe atá faoi cheist?

(8)      An bhfuil Airteagail 2 agus an dara mír d’Airteagal 19(1) CAE agus Airteagal 47 den Chairt, go háirithe i gcomhar le hAirteagal 267 CFAE agus Airteagal 23(1) de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh [...] , le léiriú sa chaoi nach bhfuil éifeacht fionraíochta an tarchuir le haghaidh réamhrialú agus éifeachtacht an chinnidh chríochnaithigh ón gCúirt Bhreithiúnais i gcomhréir le hAirteagail 8.3, Airteagal 10 agus Airteagal 13.3 de LOA, i gcomhar le brollach na reachtaíochta sin (féach, Roinn V, míreanna 10 agus 11), lena gcuirfí éifeachtacht iomlán LOA i bhfeidhm, rud a bhainfeadh d’éifeachtacht an réitigh ar an gceist a tharchuirtear agus a sháródh prionsabail thosaíochta agus éifeacht dhíreach dhlí an Aontais?’

 Dlínse na Cúirte Breithiúnais

45      Ina mbarúlacha i scríbhinn, d’áitigh Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, RAS, JTN, ANMG, AAT, NMF, IGA, ARM agus ARMG, go bunúsach, nach rialaítear pardúin le dlí an Aontais, ionas nach mbeidh dlínse ag an gCúirt Bhreithiúnais rialú a thabhairt ar na ceisteanna a d’ardaigh an chúirt a rinne an tarchur.

46      I ndáil leis sin, is léir, cé go dtagann glacadh agus cúlghairm pardún faoi inniúlacht na mBallstát (féach, chuige sin, breithiúnas an 16 Nollaig 2021, AB agus páirtithe eile (Pardún a chúlghairm), C‑203/20 , EU:C:2021:1016, mír 40), go gceanglaítear ar na Ballstáit fós, agus an inniúlacht sin á feidhmiú acu, a n‑oibleagáidí a eascraíonn as dlí an Aontais a chomhlíonadh (féach, chuige sin, breithiúnais an 24 Iúil 2023, Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, mír 82 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23 , EU:C:2025:109, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear).

47      Mar is léir ón ordú tarchuir, baineann na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú le léiriú ar fhorálacha dhlí an Aontais lena bhforchuirtear oibleagáidí ar na Ballstáit, eadhon, ar an gcéad dul síos, Airteagail 267 agus 325 CFAE agus Airteagal 2, Airteagal 4(3) agus an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE agus, ar an dara dul síos, Rialachán Uimh. 2988/95, chun a chur ar chumas na cúirte a rinne an tarchur measúnú a dhéanamh ar chomhréireacht LOA leis na forálacha sin de dhlí an Aontais.

48      Dá bhrí sin, gan dochar don scrúdú ar inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú, tá dlínse ag an gCúirt, i bprionsabal, na forálacha sin a léiriú i gcomhthéacs tarchur a dhéantar faoi Airteagal 267 CFAE.

49      Maidir le hAirteagal 19 CAE, go sonrach, áitíonn na cosantóirí sna príomhimeachtaí agus Rialtas na Spáinne, áfach, nach mbaineann na ceisteanna a bhaineann le hAirteagal 19 le cás a thagann faoi raon feidhme dhlí an Aontais.

50      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú go bhforáiltear le hAirteagal 19 CAE, lena léirítear go nithiúil luach an smachta reachta a dhearbhaítear in Airteagal 2 CAE (breithiúnais an 27 Feabhra 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16 , EU:C:2018:117, mír 32, agus an 5 Meitheamh 2023, an Coimisiún v an Pholainn (Neamhspleáchas agus saol príobháideach na mbreithiúna), C‑204/21, EU:C:2023:442, mír 69), sa dara fomhír de mhír 1, go gcuirfidh na Ballstáit leigheasanna ar fáil a bheidh leordhóthanach chun cosaint bhreithiúnach éifeachtach a áirithiú do pháirtithe aonair sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais. Dá bhrí sin, is faoi na Ballstáit atá sé foráil a dhéanamh maidir le córas leigheasanna agus nósanna imeachta dlíthiúla lena n‑áirithítear athbhreithniú breithiúnach éifeachtach sna réimsí sin (breithiúnais an 27 Feabhra 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, mír 34; an 26 Márta 2020, Miasto Łowicz agus Prokurator Generalny, C‑558/18 agus C‑563/18, EU:C:2020:234, mír 32; agus an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 34).

51      Ní mór a lua freisin go dtagraítear sa dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, do ‘na réimsí atá folaithe le dlí an Aontais’, gan beann ar an gcás ina bhfuil an dlí úd á chur chun feidhme ag na Ballstáit (breithiúnais an 27 Feabhra 2018, Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C‑64/16, EU:C:2018:117, mír 29, agus an 26 Márta 2020, Miasto Łowicz agus Prokurator Generalny, C‑558/18 agus C‑563/18, EU:C:2020:234, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear).

52      Tá sé i gceist go mbeidh feidhm ag an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, ó thaobh na hábharthachta de, maidir le haon bhreitheamh nó cúirt náisiúnta ar féidir leis rialú ar cheisteanna a bhaineann le léiriú nó cur i bhfeidhm dhlí an Aontais Eorpaigh agus a thagann, dá bhrí sin, faoi na réimsí atá folaithe leis an dlí sin de réir bhrí na forála sin (breithiúnas an 25 Feabhra 2025, Sąd Rejonowy w Białymstoku agus Adoreikė, C‑146/23 agus C‑374/23, EU:C:2025:109, mír 34 agus an cásdlí dá dtagraítear).

53      Sa chás seo, ar an gcéad dul síos, mar is léir ó mhír 35 den bhreithiúnas seo, measann an chúirt a rinne an tarchur, de bhun fhorálacha LOA, go bhféadfadh gníomhartha nach de chineál sáraitheach iad de réir a gcineáil ach a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais a bheith ina bpardún. Maidir leis an mbonn sin, fiafraíonn sí an bhfuil léiriú den sórt sin ag luí le léiriú leathan an choincheapa maidir le leasanna airgeadais an Aontais a chosaint i gcásdlí na Cúirte.

54      Ar an dara dul síos, i bhfianaise chur i bhfeidhm féideartha an phardúin faoi Airteagal 1 de LOA, ceanglaítear ar an gcúirt a rinne an tarchur a fhíorú, i gcomhréir le hAirteagal 2(e) den Dlí sin, an gá na gníomhartha atá i gceist a aicmiú mar chionta a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais, de réir bhrí Airteagal 325 CFAE.

55      Dá bhrí sin, is féidir le Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) rialú a thabhairt, laistigh den chreat nós imeachta arna shainiú ag an LOA, ar cheisteanna a bhaineann le léiriú nó cur i bhfeidhm Airteagal 325 CFAE, rud a chiallaíonn go bhfuil an creat nós imeachta sin ag luí leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE.

56      Ní mór a mheas, dá bhrí sin, go dtagann léiriú na bhforálacha dá dtagraítear i mír 47 den bhreithiúnas seo faoi dhlínse na Cúirte faoi Airteagal 267 CFAE.

 Inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú

57      Chuir na cosantóirí sna príomhimeachtaí i gcoinne inghlacthacht na hiarrata ar réamhrialú ina hiomláine, ar an bhforas nach ‘cúirt ná binse’ é an Tribunal de Cuentas de réir bhrí Airteagal 267 CFAE, a mhéid nach bhfeidhmíonn sé feidhmeanna breithiúnacha agus nach bhfuil sé neamhspleách ná neamhchlaonta.

58      I ndáil leis sin, is léir ó chásdlí socair na Cúirte, agus cinneadh á dhéanamh an ‘cúirt nó binse’ de réir bhrí Airteagal 267 CFAE é an comhlacht a dhéanann ceist a tharchur, ceist a rialaítear go heisiach le dlí an Aontais, cuireann an Chúirt roinnt tosca san áireamh, amhail an bhfuil an comhlacht sin bunaithe le dlí, an bhfuil sé de nádúr buan, an bhfuil a dhlínse éigeantach, an ngabhann nós imeachta inter partes leis, an gcuireann sé rialacha dlí i bhfeidhm agus an bhfuil sé neamhspleách (féach breithiúnais an 30 Meitheamh 1966, Vaassen‑Göbbels, 61/65, EU:C:1966:39, lch. 273; an 21 Eanáir 2020, Banco de Santander, C‑274/14 , EU:C:2020:17, mír 51, agus an 7 Bealtaine 2024, NADA agus páirtithe eile, C‑115/22 , EU:C:2024:384, mír 35 agus an cásdlí dá dtagraítear).

59      Is gá freisin, ionas go mbeidh cúirt náisiúnta i dteideal ceist a tharchur chuig an gCúirt, go mbeidh cás ar feitheamh os comhair na cúirte sin agus go n‑iarrfar ar an gcúirt sin breithiúnas a thabhairt in imeachtaí arb é is aidhm dóibh cinneadh de chineál breithiúnach a bheith mar thoradh orthu (orduithe an 5 Márta 1986, Greis Unterweger, 318/85, EU:C:1986:106, mír 4, agus an 25 Aibreán 2018, Secretaria Regional de Saúde dos Açores, C‑102/17, EU:C:2018:294, mír 33 agus an cásdlí dá dtagraítear, agus breithiúnas an 3 Bealtaine 2022, CityRail, C‑453/20, EU:C:2022:341, mír 42).

60      Sa chás seo, maíonn na cosantóirí sna príomhimeachtaí, ar thaobh amháin, nach mbaineann Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) leis na breithiúna agus go gcomhlíonann a chomhaltaí, go bunúsach, feidhmeanna lena mbaineann athbhreithniú cuntasaíochta ar ghníomhaíocht eacnamaíoch agus airgeadais seachas feidhmeanna breithiúnacha.

61      I ndáil leis sin, leanann sé ó chásdlí na Cúirte nach bac é an fíoras go ndéanann comhlacht a rinne an tarchur feidhmeanna athbhreithnithe cuntasaíochta den sórt sin ar a aicmiú mar chúirt de réir bhrí Airteagal 267 CFAE i gcás ina bhfeidhmíonn sé, sa chomhthéacs as ar eascair an tarchur chun réamhrialú, feidhm bhreithiúnach (féach, chuige sin, breithiúnas an 13 Iúil 2023, Achilleion, C‑313/22 , EU:C:2023:574, mír 36).

62      Chun a shuí an bhfuil comhlacht náisiúnta, a gcuirtear catagóirí éagsúla feidhme de chúram air le dlí, le meas mar ‘cúirt nó binse’ de réir bhrí Airteagal 267 CFAE, ní mór a chinneadh cén cháil shonrach, bhreithiúnach nó riaracháin ina bhfuil sé ag gníomhú laistigh den chomhthéacs dlíthiúil ar leith ina n‑iarrann sé rialú ón gCúirt, chun a fháil amach an bhfuil cás ar feitheamh os a chomhair agus an n‑iarrtar air breithiúnas a thabhairt in imeachtaí atá ceaptha cinneadh de chineál breithiúnach a bheith mar thoradh orthu (breithiúnas an 16 Feabhra 2017, Margarit Panicello, C‑503/15, EU:C:2017:126, mír 28 agus an cásdlí dá dtagraítear).

63      Sa chás seo, is léir ón ordú tarchuir agus ó bharúlacha i scríbhinn Rialtas na Spáinne go bhfeidhmíonn Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), i gcomhréir le hAirteagal 15 de LOTCU, feidhmeanna breithiúnacha i gcomhthéacs an nós imeachta chun easnamh gan údar a réiteach.

64      Ar an dara dul síos, caitheann na cosantóirí sna príomhimeachtaí amhras ar chomhlíonadh cheanglais an neamhspleáchais agus na neamhchlaontachta ar thaobh Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí).

65      Ar an gcéad dul síos, maíonn siad nach dtugann an córas chun comhairleoirí iniúchóireachta a cheapadh ag Parlaimint na Spáinne ráthaíocht leordhóthanach maidir le neamhspleáchas agus neamhchlaontacht. Ina dhiaidh sin, tá an comhairleoir iniúchóireachta a rinne an tarchur chun réamhrialú gar don pháirtí polaitiúil atá i gcoinne LOA. Léirigh sí easpa neamhchlaontachta i bhforais an ordaithe tarchuir agus trí na príomhimeachtaí a sheoladh ionas go mbeadh sí in ann fanacht ar ghlacadh LOA agus é a thabhairt faoi cheist sna himeachtaí réamhrialaithe seo, i gcomhthráth leis an ngearán bunreachtúil a thug an páirtí polaitiúil sin os comhair an Tribunal Constitucional (an Chúirt Bhunreachtúil, an Spáinn). Thairis sin, níl aon ráthaíocht ag an gcomhairleoir sin go mbeidh sí do-aistrithe sa roinn dá bhfuil sí sannta nó mar chomhalta den rannóg díospóide. Ar deireadh, áitíonn na cosantóirí sin go gcuirtear neamhspleáchas an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) i mbaol toisc go gceaptar na hoifigigh imscrúdúcháin sna himeachtaí chun easnamh gan údar a réiteach as measc na n‑oifigeach poiblí a shanntar don chúige inar tharla na gníomhartha atá i gceist nó as measc oifigigh Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí).

66      Is léir ó chásdlí na Cúirte go bhfuil an ceanglas maidir le neamhspleáchas na mbreithiúna, atá ina dhlúthchuid den chúram chun breithniú a dhéanamh ar an gcás, mar chuid de bhunbhrí an chirt chun cosaint dlí éifeachtach agus an chirt bhunúsaigh chun triail chóir a fháil, a bhfuil tábhacht bhunúsach ag baint leo mar ráthaíochtaí chun na cearta uile a eascraíonn ó dhlí an Aontais a chosaint agus chun na luachanna is coiteann do na Ballstáit a chaomhnú, a leagtar amach in Airteagal 2 CAE, go háirithe luach an tsmachta reachta (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 49 agus an cásdlí dá dtagraítear).

67      Tá dhá ghné ag baint leis an gceanglas neamhspleáchais sin. Ceanglaítear leis an gcéad ghné, atá seachtrach, go bhfeidhmeoidh an t‑údarás lena mbaineann a fheidhmeanna go hiomlán neamhspleách, gan bheith faoi réir aon srian ordlathach ná faoi réir aon údarás eile agus gan orduithe ná treoracha a ghlacadh ó aon fhoinse ar bith, agus cosaint á tabhairt dá bhrí sin ar idiragairtí seachtracha nó ar bhrú seachtrach a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh do bhreithiúnas neamhspleách a chomhaltaí agus tionchar a imirt ar a gcinntí (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 50 agus an cásdlí dá dtagraítear).

68      I ndáil leis sin, is fiú a lua gurb ionann do-aistritheacht chomhaltaí an chomhlachta lena mbaineann agus ráthaíocht atá ina gné dhílis de neamhspleáchas na mbreithiúna sa mhéid is go bhfuil sé beartaithe cosaint a thabhairt do dhuine na ndaoine sin a bhfuil sé de chúram orthu breithniú a dhéanamh (breithiúnas an 7 Bealtaine 2024, NADA agus páirtithe eile, C‑115/22, EU:C:2024:384, mír 42 agus an cásdlí dá dtagraítear).

69      Go háirithe, ní mór béim a chur ar a thábhachtaí atá prionsabal na do-inaistritheachta, ar leis an bprionsabal sin a n‑éilítear go háirithe, go bhféadfaidh breithiúna fanacht in oifig ar choinníoll nach bhfuil an aois scoir éigeantach bainte amach acu nó go dtí go rachaidh a sainordú in éag, i gcás inar sainordú ar feadh téarma seasta atá i gceist. Cé nach bhfuil sé absalóideach, is gá go mbunaítear eisceachtaí ar an bprionsabal sin ar fhorais le húdar maith an‑láidir, faoi réir chur i bhfeidhm phrionsabal na comhréireachta. Dá bhrí sin, glactar leis go ginearálta go bhféadfar breithiúna a dhífhostú má tá siad mí-oiriúnach chun leanúint ar aghaidh in oifig mar gheall ar éagumas nó mí-iompar tromchúiseach, de réir nósanna imeachta iomchuí (breithiúnas an 7 Bealtaine 2024, NADA agus páirtithe eile, C‑115/22, EU:C:2024:384, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).

70      D’fhonn do-aistritheacht na gcomhaltaí sin a ráthú, ní mór go mbainfí feidhm as rialacha reachtaíochta áirithe chun cinneadh a dhéanamh i gcásanna ina gcuirtear comhaltaí an chomhlachta lena mbaineann as oifig, trí bhíthin forálacha reachtacha sainráite lena dtugtar ráthaíochtaí a théann thar na cinn dá bhforáiltear leis na rialacha ginearálta maidir le dlí riaracháin agus saothair a bhfuil feidhm acu i gcás briseadh as oifig éagórach (breithiúnas an 7 Bealtaine 2024, NADA agus páirtithe eile, C‑115/22, EU:C:2024:384, mír 44 agus an cásdlí dá dtagraítear).

71      Tá an dara gné ag baint leis an gceanglas neamhspleáchais, ar gné inmheánach í, nasctha le ‘neamhchlaontacht’ agus féachtar léi lena áirithiú go gcoimeádtar comhfhad idir na páirtithe sna himeachtaí agus a leasanna faoi seach maidir le hábhar na n‑imeachtaí sin. Éilíonn an ghné sin oibiachtúlacht agus easpa leasa i dtoradh an cháis, seachas cur i bhfeidhm docht an smachta reachta (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír  51 agus an cásdlí dá dtagraítear).

72      I bhfianaise na n‑argóintí a rinne na cosantóirí sna príomhimeachtaí, ba cheart a mheabhrú, ar an gcéad dul síos, nach gcruthaíonn an fíoras go ndéanann an reachtas idirghabháil sa phróiseas chun breitheamh a cheapadh spleáchas ar an mbreitheamh sin nó go n‑eascraíonn amhras as maidir lena neamhchlaontacht, más rud é, a luaithe a cheapfar é, nach bhfuil an duine lena mbaineann faoi aon bhrú agus nach bhfaigheann sé treoracha i gcomhlíonadh a dhualgas (féach, chuige sin, breithiúnas an 9 Iúil 2020, Land Hessen, C‑272/19, EU:C:2020:535, mír 54 agus an cásdlí dá dtagraítear).

73      Maidir leis an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), foráiltear le hAirteagal 136(3) den Bhunreacht, inter alia, go mbeidh an neamhspleáchas agus an do-inaistritheacht chéanna ag comhaltaí na cúirte sin agus atá ag breithiúna. Sonraítear in Airteagail 30 agus 36 de LOTCU na ráthaíochtaí neamhspleáchais agus do-inaistritheachta a bhfuil feidhm acu maidir leis na comhaltaí sin. Foráiltear le hAirteagal 30 go mbeidh comhairleoirí iniúchóireachta na cúirte sin neamhspleách agus do-aistrithe, agus foráiltear le hAirteagal 36 nach bhféadfar uachtarán agus comhairleoirí iniúchóireachta na cúirte céanna a bhaint dá ndualgais ach amháin mar gheall ar dheireadh a dtéarma oifige, éirí as lenar ghlac Parlaimint na Spáinne, éagumas, neamh-chomhoiriúnacht nó mainneachtain thromchúiseach oibleagáidí a n‑oifige a chomhlíonadh.

74      Thairis sin, is léir ó Airteagal 24 de LFTCU go bhfeidhmeoidh comhaltaí Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) a bhfeidhmeanna i gcomhréir le prionsabail na neamhchlaontachta agus na dínite a bhaineann go dlúth lena ról agus nach bhféadfar a ionchúiseamh i leith tuairimí a chuirtear in iúl i bhfeidhmiú a n‑oifige.

75      Sonraítear san ordú tarchuir freisin go bhfuil an comhairleoir iniúchóireachta a rinne an tarchur chun réamhrialú ag feidhmiú a feidhme breithiúnaí ar bhealach neamhspleách agus do-aistrithe le linn a sainordaithe 9 mbliana, gan bheith faoi réir aon srian ordlathach nó faoi smacht aon chomhlachta eile le tríú páirtithe, agus, dá bhrí sin, go bhfuil sé cosanta go hiomlán ar aon chineál cur isteach nó brú seachtrach.

76      Ní mór a mheas, dá bhrí sin, i bhfianaise na ráthaíochtaí neamhspleáchais agus neamhchlaontachta atá ag comhaltaí Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), dá dtagraítear i míreanna 73 go 75 den bhreithiúnas seo, nach gcruthaíonn idirghabháil na cumhachta reachtaí tráth a gceaptha, arna gcáineadh ag na cosantóirí sna príomhimeachtaí, spleáchas ar an gcumhacht sin ná nach n‑ardaíonn sí ceisteanna maidir lena neamhchlaontacht (féach, de réir analaí, breithiúnas an 20 Aibreán 2021, Repubblika, C‑896/19, EU:C:2021:311, míreanna 54 go 56).

77      Ní chaitear amhras ach oiread ar aicmiú an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) mar chúirt nó mar bhinse de bharr na n‑amhras a chuir na cosantóirí sna príomhimeachtaí in iúl maidir le neamhchlaontacht, go háirithe, an chomhairleora iniúchóireachta a rinne an tarchur chun réamhrialú seo.

78      Tá na líomhaintí gur léirigh an comhairleoir iniúchóireachta a rinne an tarchur chun réamhrialú seo dochar pearsanta i gcoinne LOA, go háirithe mar gheall ar a gaireacht líomhnaithe do pháirtí polaitiúil atá i gcoinne an dlí sin, doiléir agus, thairis sin, gan aon bhunús ar bith.

79      Ar deireadh, maidir leis an bhfíoras go gceaptar na hoifigigh imscrúdúcháin a dhéanann an t‑imscrúdú sin sna himeachtaí chun easnamh gan údar a réiteach as measc na n‑oifigeach poiblí a shanntar don chúige inar tharla na gníomhartha atá i gceist nó as measc oifigigh an Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), ba cheart a thabhairt faoi deara nach gcaitheann an fíoras sin amhras ar neamhspleáchas an chomhlachta sin ná ar neamhspleáchas a chomhaltaí, ar choinníoll nach nglacann na hoifigigh imscrúdúcháin sin páirt i ngníomhaíocht bhreithiúnach é féin, is é sin le rá sa phlé. Mar sin féin, ní hamhlaidh atá sa chás seo.

80      Mar is léir ón ordú tarchuir, tagann deireadh le céim an imscrúdaithe nuair a dhéanann an t‑oifigeach imscrúdúcháin measúnú sealadach atá i dtuarascáil nach bhfuil ina ceangal ar bith ar rannóg díospóide Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí), maidir le cainníochtú an chaillteanais líomhnaithe agus cinneadh na ndaoine atá freagrach araon, ionas nach féidir céim bhreithiúnach an nós imeachta chun easnamh gan údar maith a aisghabháil a thionscnamh ach amháin ar iarratas arna dhéanamh ag na páirtithe a bhfuil locus standi acu chun na críche sin.

81      I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, ní mór a mheas, sa chás seo, gur ‘cúirt nó binse’ é Tribunal de Cuentas (an Chúirt Iniúchóirí) de réir bhrí Airteagal 267 CFAE. Leanann sé ón méid sin go bhfuil an iarraidh seo ar réamhrialú inghlactha.

 Breithniú na gceisteanna a tarchuireadh

 An chéad cheist

 Inghlacthacht

82      Déanann Oifig an Ionchúisitheora Phoiblí, na cosantóirí sna príomhimeachtaí agus Rialtas na Spáinne inghlacthacht na chéad cheiste a dhíospóid ar an bhforas nach bhfuil aon bhaint aici le fíorais agus ábhar na díospóide sna príomhimeachtaí, ós rud é nach bhfuil aon éifeacht ag maoiniú na gluaiseachta ar son neamhspleáchas na Catalóine ar ioncam bhuiséad an Aontais. Dá bhrí sin, níl gá leis an léiriú ar dhlí an Aontais atá á lorg ag an gcúirt a rinne an tarchur chun an díospóid sin a réiteach.

83      I ndáil leis sin, ba cheart a mheabhrú, in imeachtaí faoi Airteagal 267 CFAE, gur faoin gcúirt náisiúnta amháin ar tugadh an díospóid sna príomhimeachtaí, agus nach mór freagracht a ghlacadh as an gcinneadh breithiúnach ina dhiaidh sin, atá sé a chinneadh, i bhfianaise imthosca sonracha gach cáis, an gá atá le réamhrialú chun go mbeidh sí in ann breithiúnas a thabhairt agus ábharthacht na gceisteanna a chuireann sí faoi bhráid na Cúirte araon. Dá bhrí sin, i gcás ina mbaineann na ceisteanna a chuirtear le léiriú dhlí an Aontais, tá sé de cheangal ar an gCúirt, i bprionsabal, rialú a thabhairt. Dá bhrí sin, tá toimhde ábharthachta ag ceisteanna a bhaineann le dlí an Aontais. Dá bhrí sin, ní fhéadfaidh an Chúirt diúltú rialú a thabhairt ar cheist arna tarchur ag cúirt náisiúnta ach amháin má dhealraíonn sé go follasach nach bhfuil baint ar bith ag an léiriú atá á lorg ar dhlí an Aontais le fíricí iarbhír nó le cuspóir na díospóide sna príomhimeachtaí, i gcás ina bhfuil an fhadhb hipitéiseach, nó i gcás nach bhfuil an fhaisnéis fhíorasach agus dhlíthiúil is gá ag an gCúirt chun freagra úsáideach a thabhairt ar na ceisteanna a chuirtear uirthi (breithiúnais an 13 Iúil 2000, Idéal tourisme, C‑36/99, EU:C:2000:405, mír 20, agus an 2 Nollaig 2025, Stichting Right to Consumer Justice agus Stichting App Stores Claims, C‑34/24, EU:C:2025:936, mír 39 agus an cásdlí dá dtagraítear).

84      Sa chás seo, is léir ón ordú tarchuir go bhfuil an chúirt a rinne an tarchur ag éisteacht imeachtaí chun easnamh gan údar a réiteach ina líomhnaítear go ndearna tabhú caiteachais áirithe ag na cosantóirí sna príomhimeachtaí i gcomhthéacs ghluaiseacht neamhspleáchais na Catalóine dochar do shócmhainní poiblí an Generalitat.

85      I ndáil leis sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, inter alia, an gá a mheas, fiú in éagmais éifeacht airgeadais shonrach ar bhuiséad an Aontais, go ndearnadh difear do leasanna airgeadais an Aontais, de réir bhrí Airteagal 325(1) CFAE, i leith gníomhartha neamhdhleathacha a bhaineann le bainistiú sócmhainní poiblí a chuir buiséad an Aontais i mbaol nó a d’fhéadfadh dochar a dhéanamh dó, a mhéid, i gcás neamhspleáchas na Catalóine, a d’fhéadfaidís difear a dhéanamh d’ioncam bhuiséad an Aontais, a mhaoinítear i bpáirt le ranníocaíochtaí na mBallstát.

86      Is leor a mheas go mbaineann an measúnú ar cad is éifeacht dhíobhálach ann ar leasanna airgeadais an Aontais le substaint na ceiste a tharchuirtear agus ní le hinghlacthacht na ceiste sin (féach, chuige sin, breithiúnas an 18 Eanáir 2024, Lietuvos notarų rūmai agus páirtithe eile, C‑128/21, EU:C:2024:49, mír 43 agus an cásdlí dá dtagraítear).

87      Dá bhrí sin, tá an chéad cheist inghlactha.

 Substaint an cháis

88      Ní hamháin go mbaineann an chéad cheist le léiriú Airteagal 325(1) CFAE, ach baineann sí freisin le léiriú Airteagal 4(3) CAE agus Rialachán Uimh. 2988/95. Mar sin féin, ba cheart a thabhairt faoi deara, ar an gcéad dul síos, gur léiriú sonrach é Airteagal 325 CFAE ar phrionsabal ginearálta an chomhair dhílis a leagtar síos in Airteagal 4(3) CAE (féach, chuige sin, breithiúnas an 8 Márta 2022, an Coimisiún v an Ríocht Aontaithe (Calaois tearcluachála a chomhrac), C‑213/19, EU:C:2022:167, mír 261).

89      Ar an dara dul síos, is léir nach bhfuil Rialachán Uimh. 2988/95 infheidhme sa chás seo, toisc, i gcomhréir le hAirteagal 1(2), nach bhfuil feidhm ag na bearta agus na pionóis dá bhforáiltear leis an Rialachán sin ach amháin maidir le neamhrialtachtaí a eascraíonn as gníomh nó neamhghníomh de chuid ‘oibreoir eacnamaíoch’. Níl aon léiriú san ordú tarchuir gur ghníomhaigh na cosantóirí sna príomhimeachtaí, mar chomhaltaí de chomhlachtaí rialachais Generalitat, mar oibreoirí eacnamaíocha i gcomhthéacs na ngníomhaíochtaí is ábhar don nós imeachta chun easnamh gan údar a tugadh ina gcoinne a réiteach.

90      Dá bhrí sin, sa chás seo, ní gá ach Airteagal 325(1) CFAE a léiriú.

91      Lena ceist, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcaithfear Airteagal 325(1) CFAE a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta lena dtugtar pardún as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí, a dhéantar i gcomhthéacs gníomhaíochtaí polaitiúla arb é an toradh atá orthu neamhspleáchas cuid de chríoch náisiúnta Bhallstáit, a bhaineann le cistí nach n‑íoctar ó bhuiséad an Aontais agus nach bhfuil beartaithe don bhuiséad sin, ar an bhforas go bhféadfadh laghdú ar acmhainní dílse an Aontais a bheith mar thoradh ar an neamhspleáchas sin, i dtéarmaí ranníocaíocht an Bhallstáit sin bunaithe ar ollioncam náisiúnta (‘OIN’).

92      I ndáil leis sin, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur, cé go n‑eisiatar go sainráite le hAirteagal 2(e) de LOA ‘gníomhartha a aicmítear mar chionta a dhéanann difear do leasanna airgeadais an Aontais Eorpaigh’, tríd an eisiamh sin a theorannú do ghníomhartha de chineál coiriúil amháin, gur mheas an reachtas náisiúnta go hintuigthe go bhféadfadh gníomhartha neamhsháraithe, as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí agus a rialaítear le hAirteagal 1(1) (a) go (c) den dlí sin, arna léamh i gcomhar le míreanna 2 go 4 den Airteagal sin, a bheith cumhdaithe ag an bpardún agus go bhféadfadh siad dochar a dhéanamh do na leasanna airgeadais sin.

93      Dá bhrí sin, is gá a mheas, sa chás seo, an bhféadfadh díothú an dliteanais dá bhforáiltear ag an LOA difear a dhéanamh do leasanna airgeadais an Aontais.

94      Ní mór a mheabhrú go bhforchuirtear le hAirteagal 325(1) CFAE ar na Ballstáit an chalaois agus aon ghníomhaíocht mhídhleathach eile a dhéanann díobháil do leasanna airgeadais an Aontais a chomhrac le bearta a bheidh mar chosc agus a bheidh éifeachtúil (breithiúnas an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile, C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 agus C‑840/19, EU:C:2021:1034, mír 181 agus an cásdlí dá dtagraítear).

95      Cuimsíonn an coincheap ‘leasanna airgeadais’ an Aontais, de réir bhrí Airteagal 325(1) CFAE, ní hamháin ioncam a chuirtear ar fáil do bhuiséad an Aontais ach caiteachas a chumhdaítear leis an mbuiséad sin freisin (féach, chuige sin, breithiúnas an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile, C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 agus C‑840/19, EU:C:2021:1034, mír 183 agus an cásdlí dá dtagraítear).

96      I ndáil leis sin, chinn an Chúirt cheana féin go bhféadfadh fiú neamhrialtachtaí nach bhfuil aon tionchar airgeadais sonrach acu dochar tromchúiseach a dhéanamh do leasanna airgeadais an Aontais, ionas go bhféadfaí a chumhdach le hAirteagal 325(1) CFAE ní hamháin gníomhartha atá ina gcúis iarbhír le caillteanas acmhainní dílse ach iarrachtaí chun gníomhartha den sórt sin a dhéanamh freisin (féach, chuige sin, breithiúnas an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile, C‑357/19, C‑379/19, C‑547/19, C‑811/19 agus C‑840/19, EU:C:2021:1034, mír 187 agus an cásdlí dá dtagraítear). Dá bhrí sin, cumhdaítear leis an bhforáil sin gníomhartha nach féidir neamhaird a thabhairt ar a n‑éifeacht ar bhuiséad an Aontais, ós rud é go mbaineann na gníomhartha sin le cistí a íocadh ón mbuiséad sin nó atá beartaithe dó.

97      Os a choinne sin, ní féidir aon éifeacht ar bhuiséad an Aontais a bheith mar thoradh ar éifeacht dhíobhálach ar an mbuiséad náisiúnta amháin, ar an bhforas go bhféadfadh sé difear a dhéanamh do ranníocaíocht an Bhallstáit lena mbaineann le buiséad an Aontais (féach, chuige sin, ordú an 9 Eanáir 2024, Unitatea Administrativ Teritorială Judeţul Brașov, C‑131/23, EU:C:2024:42, mír 50).

98      Go háirithe, ní féidir éifeacht ar leasanna airgeadais an Aontais a bhunú ar bhonn an laghdaithe ar OIN amháin a d’fhéadfadh a bheith mar thoradh ar scaradh cuid de chríoch náisiúnta.

99      Fiú dá bhféadfadh laghdú ar an ranníocaíocht náisiúnta le buiséad an Aontais a bheith i gceist le laghdú ar OIN Ballstáit mar gheall ar scaradh cuid dá chríoch, bheadh sé sin ina iarmhairt ar an bhfíoras nach bhfuil an chríoch atá i gceist faoi réir na gConarthaí a thuilleadh agus nach ndéanann sí ranníocaíocht airgeadais a thuilleadh lena gcur chun feidhme ná nach mbaineann sí tairbhe as bearta tacaíochta a leagtar síos sna Conarthaí sin. Dá bhrí sin, ní féidir a mheas go ndéanann laghdú den sórt sin difear do leasanna airgeadais an Aontais, de réir bhrí Airteagal 325(1) CFAE.

100    I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an gcéad cheist ná nach mór Airteagal 325(1) CFAE a léiriú sa chaoi nach gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta lena dtugtar pardún as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí, a dhéantar i gcomhthéacs gníomhaíochtaí polaitiúla arb é an toradh atá orthu neamhspleáchas cuid de chríoch náisiúnta Bhallstáit, a bhaineann le cistí nach n‑íoctar ó bhuiséad an Aontais Eorpaigh agus nach bhfuil beartaithe don bhuiséad sin, ar an bhforas go bhféadfadh laghdú ar acmhainní dílse an Aontais a bheith mar thoradh ar an neamhspleáchas sin, i dtéarmaí ranníocaíocht an Bhallstáit sin bunaithe ar OIN.

 An dara agus an tríú ceist

 Inghlacthacht

101    Mar a meabhraíodh cheana féin, i mír 83 den chás seo, is léir ó fhoclaíocht Airteagal 267 CFAE nach mór don cheist a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú a bheith ‘riachtanach’ chun a chur ar chumas na cúirte a rinne an tarchur ‘breithiúnas a thabhairt’ sa chás atá os a comhair (breithiúnais an 6 Márta 2025, D. K. (Breitheamh a scaoileadh óna oibleagáidí), C‑647/21 agus C‑648/21, EU:C:2025:143, mír 48, agus an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C-554/21, C‑622/21 agus C‑727/21 , EU:C:2024:594, mír 40 agus an cásdlí dá dtagraítear).

102    Ní mór nasc a bheith ann idir an díospóid agus forálacha dhlí an Aontais a n‑iarrtar a léiriú, ionas go gcomhlíonann an léiriú sin riachtanas oibiachtúil don chinneadh atá de cheangal ar an gcúirt a rinne an tarchur a dhéanamh (breithiúnas an 26 Márta 2020, Miasto Łowicz agus Prokurator Generalny, C‑558/18 agus C‑563/18, EU:C:2020:234, mír 48 agus an cásdlí dá dtagraítear).

103    Sa chás seo, mar a tugadh faoi deara i mír 55 den bhreithiúnas seo, i gcás ina rialaíonn sí maidir le díothú dliteanais i leith cistí poiblí faoi LOA, iarrtar ar an gcúirt a rinne an tarchur seasamh a ghlacadh, sa chomhthéacs nós imeachta a shainítear leis an dlí sin, maidir le léiriú Airteagal 325 CFAE, rud a chiallaíonn nach mór don chreat nós imeachta sin an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE a chomhlíonadh.

104    De réir na cúirte sin, d’fhéadfaí éifeacht dhíobhálach ar bhuiséad an Aontais Eorpaigh a bhunú trí bhearta fiosrúcháin breise a chuireann cosc air, mar sin féin, le forálacha na n‑údarás áitiúil dá dtagraítear sa dara agus sa seachtú ceist.

105    I ndáil leis sin, is léir ó chásdlí na Cúirte go bhfuil na ceisteanna a tharchuirtear le haghaidh réamhrialú arb é is aidhm dóibh a chur ar chumas na cúirte a rinne an tarchur deacrachtaí nós imeachta a réiteach in limine litis, amhail iad siúd a d’fhéadfadh bac a chur ar scrúdú a dhéanamh ar an gcás sna príomhimeachtaí, inghlactha faoi Airteagal 267 CFAE (féach, chuige sin, breithiúnais an 6 Márta 2025, D.K. (Breitheamh a scaoileadh óna oibleagáidí), C‑647/21 agus C‑648/21, EU:C:2025:143, mír 53, agus an 1 Lúnasa 2025, Daka agus páirtithe eile, C‑422/23, C‑455/23, C‑459/23, C‑486/23 agus C‑493/23, EU:C:2025:592, mír 61 agus an cásdlí dá dtagraítear).

106    Is faoin gcúirt a rinne an tarchur amháin atá sé a mheas an bhfuil gá leis na bearta fiosrúcháin atá beartaithe i bhfianaise fhíorais uile an cháis atá os a comhair. In imeachtaí faoi Airteagal 267 CFAE, atá bunaithe ar dheighilt shoiléir feidhmeanna idir na cúirteanna náisiúnta agus an Chúirt Bhreithiúnais, tá inniúlacht eisiach ag an gcúirt náisiúnta fíorais na díospóide sna príomhimeachtaí a chinneadh agus a mheas agus an dlí náisiúnta a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm (breithiúnais an 21 Nollaig 2021, Euro Box Promotion agus páirtithe eile, C‑357/19, C-379/19, C‑547/19, C‑811/19 agus C‑840/19, EU:C:2021:1034, mír 134, agus an 31 Eanáir 2023, Puig Gordi agus páirtithe eile, C‑158/21, EU:C:2023:57, mír 61 agus an cásdlí dá dtagraítear).

107    Sa chomhthéacs sin, cuireann an chúirt a rinne an tarchur in iúl, maidir leis an dara ceist, go gcuirfeadh an uasteorainn ama 2 mhí arna leagan síos ag LOA chun an pardún a chur i bhfeidhm ar na gníomhartha atá i gceist cosc uirthi na bearta fiosrúcháin is gá a dhéanamh chun a shuí go ndearnadh difear do leasanna airgeadais an Aontais, de réir bhrí Airteagal 325 CFAE. Dá bhrí sin, baineann an cheist maidir le léiriú an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE a ardaíodh i ndáil leis sin go sonrach le feidhmiú a dlínse ag an gcúirt a rinne an tarchur (féach, chuige sin, breithiúnas an 14 Samhain 2024, S. (Athrú ar fhoirmíocht cúirte), C‑197/23, EU:C:2024:956, mír 42).

108    Maidir leis an seachtú ceist, sonraíonn an chúirt a rinne an tarchur nach bhforáiltear le hAirteagal 13(3) de LOA d’éisteacht a thabhairt do pháirtithe a thionscain caingean ar mhaithe leis an leas ginearálta sular thug siad cinneadh ar dhíothú dliteanais i gcomhréir leis an bhforáil sin agus ceanglaítear uirthi an cinneadh sin a ghlacadh gan bheith in ann scrúdú a dhéanamh ar na haighneachtaí cosanta agus ar an bhfianaise shaorthach chun a chinneadh an ndearna na cosantóirí sna príomhimeachtaí na gníomhartha ar tabhaíodh a ndliteanas i leith cistí poiblí ina leith.

109    Ós rud é gur ardaíodh na ceisteanna sin maidir le comhoiriúnacht na dteorainneacha a thug LOA isteach leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE maidir le cineál inter partes na n‑imeachtaí chun easnamh gan údar a réiteach tráth a bhfuil an chúirt a rinne an tarchur ag iarraidh a hoibleagáid a chomhlíonadh chun aon dochar do leasanna airgeadais an Aontais a chur as an áireamh, i gcomhréir le hAirteagal 325 CFAE, sula ndúntar an cás sna príomhimeachtaí, comhlíonann siad riachtanas oibiachtúil maidir leis an gcinneadh a iarrtar ar an gcúirt a rinne an tarchur a dhéanamh sa chás sin.

110    Sna himthosca sin, tá gá leis na ceisteanna sin maidir le léiriú an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE chun go mbeidh an chúirt a rinne an tarchur in ann rialú a thabhairt ar an díospóid sna príomhimeachtaí.

111    Dá bhrí sin, tá an dara agus an seachtú ceist inghlactha.

 Substaint an cháis

112    Leis na ceisteanna sin, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gcuirtear cosc leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE ar fhorálacha nós imeachta de dhlí náisiúnta maidir le pardún lena gceanglaítear ar chúirteanna náisiúnta cinneadh ar dhíothú dliteanais a ghlacadh, rud a fhágann go bhféadfaí Airteagal 325 CFAE a chur i bhfeidhm, laistigh de thréimhse 2 mhí, gan scrúdú a dhéanamh ar na saincheisteanna agus ar an bhfianaise shaorthach agus gan na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht.

113    Ní mór d’aon Bhallstát, faoin dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, a áirithiú go gcomhlíonann údaráis a n‑iarrtar orthu, mar ‘chúirt nó binse’ de réir dhlí an Aontais, rialú a thabhairt ar cheisteanna a bhaineann le cur i bhfeidhm nó léiriú dhlí an Aontais agus a thagann, dá bhrí sin, faoina chóras leigheasanna sna réimsí atá folaithe le dlí an Aontais, na ceanglais maidir le cosaint dlí éifeachtach (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 47 agus an cásdlí dá dtagraítear). Ós rud é go bhfuil an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE i dtéarmaí soiléire agus beachta, ar thaobh amháin, agus nach bhfuil sé faoi réir aon choinníoll, ar an taobh eile, tá éifeacht dhíreach aige (breithiúnais an 18 Bealtaine 2021, Asociația ‘Forumul Judecătorilor din România’ agus páirtithe eile, C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 agus C‑397/19, EU:C:2021:393, mír 250; an 22 Feabhra 2022, RS (Éifeachtaí na gcinntí de chúirt bhunreachtúil), C‑430/21, EU:C:2022:99, mír 58, agus an 1 Lúnasa 2025, Royal Football Club Seraing, C‑600/23, EU:C:2025:617, mír 119).

114    Sa chás seo, measann an chúirt a rinne an tarchur nach bhfuil an dara mír d’Airteagal 10 agus Airteagal 13(3) de LOA ag luí leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, a mhéid a chuireann na forálacha sin cosc uirthi a dlínse a fheidhmiú d’fhonn, ar an gcéad dul síos, trí bhearta breise fiosrúcháin, a chur as an áireamh gur íocadh na cistí a ndearna na neamhrialtachtaí difear dóibh, go hindíreach ar a laghad, ó bhuiséad an Aontais nó go raibh siad beartaithe dó, ar an dara dul síos, go raibh sí in ann measúnú a dhéanamh ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise shaorthach agus, ar an tríú dul síos, na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht sula ndúntar an cás.

115    I ndáil leis sin, ba cheart a thabhairt faoi deara, murab ionann agus Airteagal 47 den Chairt, a d’fhéadfaí a shárú, laistigh dá raon feidhme, le haon sárú ar an gceart chun leigheas breithiúnach éifeachtach agus triail chóir a fháil, go nglactar leis, le cinneadh go sáraítear an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE, go bhfuil fadhbanna ann a d’fhéadfadh an bonn a bhaint d’fheidhmiú cuí an chórais bhreithiúnaigh náisiúnta trí chumas an Bhallstáit atá i gceist leigheasanna leordhóthanacha a chur ar fáil do dhaoine aonair sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais a chur i mbaol.

116    Ní mór cineál dlí náisiúnta maidir le pardún agus inniúlacht na mBallstát dlí den sórt sin a ghlacadh agus a chur i bhfeidhm a chur san áireamh sa mheasúnú lena fháil amach an bhféadfadh fadhbanna de chineál sistéamach den sórt sin eascairt as forálacha nós imeachta an LOA atá i gceist sna príomhimeachtaí.

117    I bhfianaise na hinniúlachta sin, dá dtagraítear i mír 46 den bhreithiúnas seo, is faoi na Ballstáit atá sé, i bprionsabal, na coinníollacha a chinneadh, lena n‑áirítear na coinníollacha nós imeachta, chun pardún arna ghlacadh ar mhaithe leis an leas ginearálta a chur chun feidhme.

118    De bharr a gcineáil féin, maolaíonn na coinníollacha sin ar na gnáthrialacha dlíthiúla, ós rud é go bhfuil sé mar chuspóir go ginearálta ag pardún nósanna imeachta a chosc nó a fhoirceannadh agus, i gcás inar tugadh ciontú cheana féin, deireadh a chur lena fhorghníomhú (féach, chuige sin, breithiúnas an 29 Aibreán 2021, X (Barántas gabhála Eorpach – Ne bis in idem), C‑665/20 PPU, EU:C:2021:339, mír 93).

119    Sa chomhthéacs sin, baineann an oibleagáid atá ar na cúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais a ghlacadh gan measúnú a dhéanamh ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise shaorthach le prionsabal an phardúin féin. I gcás ina suitear go dtagann an t‑iompar atá i gceist faoi raon feidhme pardúin, ní mór don chúirt a éisteann an cás sin a dhúnadh trí chinneadh díothú dliteanais gan measúnú a dhéanamh ar dtús ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise sin. Is amhlaidh atá maidir leis an oibleagáid, nach ngabhann pionóis léi, an cás a dhúnadh laistigh d’uastréimhse 2 mhí.

120    Mar a thug an tAbhcóide Ginearálta faoi deara, go bunúsach, i mír 129 dá Thuairim, tá an reachtas náisiúnta i dteideal a cheangal ar chúirteanna náisiúnta deireadh a chur le himeachtaí leanúnacha os a gcomhair i gcomhréir leis na coinníollacha a leagtar amach i ndlí maidir le pardún.

121    Chun na rialacha mionsonraithe a chinneadh ar dá réir nach mór dlí maidir le pardún a chur chun feidhme, ní mór roghanna polaitiúla a thagann faoi fhreagrachtaí na mBallstát féin, a mhéid a bhaineann sé le cothromaíocht idir na leasanna coinbhleachta atá i gceist a mheas ar bhonn roinnt measúnuithe.

122    Sa chás seo, chinn an Tribunal Constitucional (an Chúirt Bhunreachtúil, an Spáinn), i mbreithiúnas 137/2025 an 26 Meitheamh 2025 (BOE Uimh. 183, an 31 Iúil 2025, lch. 103781 (ES:TC:2025:137)), go bunúsach, go bhfuil sé beartaithe leis an bpardún a glacadh faoi LOA leis an teannas institiúideach agus polaitiúil a chruthaítear le saothrú neamhspleáchas na Catalóine a laghdú agus le cás athmhuintearais a éascú.

123    I bhfianaise cineál dlí maidir le pardún amhail LOA, a bhfuil na saintréithe aige a leagtar amach i míreanna 118 agus 119 den bhreithiúnas seo, chomh maith lena chuspóir agus a raon feidhme, atá teoranta do réiteach na coinbhleachta polaitiúla a bhaineann le próiseas neamhspleáchais na Catalóine, ní féidir leis na rialacha nós imeachta a leagtar síos, faoi seach, sa dara mír d’Airteagal 10 agus in Airteagal 13(3) de LOA fadhbanna a chruthú a bhfuil raon feidhme sistéamach acu.

124    Dá bhrí sin, ní féidir leis na forálacha sin, in aon chás, an bonn a bhaint d’fheidhmiú cuí an chórais bhreithiúnaigh náisiúnta trí chumas an Bhallstáit atá i gceist leigheasanna leordhóthanacha a chur ar fáil do dhaoine aonair sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais a chur i mbaol.

125    I bhfianaise na mbreithnithe go léir roimhe seo, is é an freagra ar an dara agus ar an seachtú ceist nach gcuirtear cosc leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE ar fhorálacha nós imeachta de dhlí náisiúnta maidir le pardún lena gceanglaítear, laistigh de raon feidhme an dlí sin amháin atá sainithe go sonrach don dlí sin, lena gceanglaítear ar chúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais a ghlacadh, rud a fhágann go bhféadfaí Airteagal 325 CFAE a chur i bhfeidhm, laistigh de thréimhse 2 mhí ar a mhéad, gan scrúdú a dhéanamh ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise shaorthach agus gan na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht, i gcás nach bhféadfadh fadhbanna de chineál sistéamach a bheith mar thoradh ar fhorálacha den sórt sin a d’fhéadfadh an bonn a bhaint d’fheidhmiú cuí an chórais bhreithiúnaigh náisiúnta sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais.

 An séú agus an t‑ochtú ceist

 Inghlacthacht

126    Ina bharúlacha i scríbhinn, áitíonn Rialtas na Spáinne, ar an gcéad dul síos, go bhfuil an séú ceist do-ghlactha toisc nach bhfuil aon bhaint aici le dlí an Aontais agus, ar an dara dul síos, go bhfuil an t‑ochtú ceist do-ghlactha ar an bhforas go bhfuil sí hipitéiseach.

127    I ndáil leis sin, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur an gcuirtear cosc le dlí an Aontais ar a hoibleagáid, faoin dlí náisiúnta, cinneadh díothú dliteanais i leith cistí poiblí a ghlacadh agus deireadh a chur leis na bearta eatramhacha a ordaíodh laistigh de thréimhse 2 mhí, cé nár thug an Chúirt, agus iarraidh ar réamhrialú den sórt sin á héisteacht aici, a cinneadh go fóill. Ós rud é go bhféachtar leis an gceist sin éifeachtacht an tarchuir chun réamhrialú a rinne an chúirt a rinne an tarchur sa chás seo a áirithiú, tá gá oibiachtúil lena scrúdú ag an gCúirt Bhreithiúnais chun go ndéanfaidh an chúirt a rinne an tarchur an cinneadh.

128    Ina theannta sin, murab ionann agus an méid a áitíonn Rialtas na Spáinne, ós rud é go raibh an chúirt a rinne an tarchur in ann a hiarraidh ar réamhrialú a thíolacadh agus bac a chur ar na himeachtaí maidir le substaint na díospóide, ní fhágann sé sin go bhfuil an t‑ochtú ceist hipitéiseach. Ní bhaineann an cheist sin le bacainní a d’fhéadfadh a bheith ann ar tharchur chun réamhrialú a dhéanamh ach, go bunúsach, an mbaineann forálacha LOA an bonn d’éifeachtacht an nós imeachta um réamhrialú a luaithe a thionscnaítear é.

129    Dá bhrí sin, tá an séú agus an t‑ochtú ceist inghlactha.

 Substaint an cháis

130    Lena séú agus a hochtú ceist, ar cheart iad a scrúdú le chéile, fiafraíonn an chúirt a rinne an tarchur, go bunúsach, an gá Airteagal 267 CFAE agus an chéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc leo ar chúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais i leith cistí poiblí a ghlacadh agus deireadh a chur le bearta eatramhacha a ordaítear ag céim níos luaithe den nós imeachta laistigh d’uastréimhse 2 mhí, fiú mura bhfuil a cinneadh tugtha fós ag an gCúirt, a éisteann iarraidh ar réamhrialú..

131    I gcomhréir le cásdlí socair, bunaítear le hAirteagal 267 CFAE idirphlé idir cúirt amháin agus cúirt eile, go sonrach idir an Chúirt Bhreithiúnais agus cúirteanna agus binsí na mBallstát, arb é is aidhm dó aonfhoirmeacht a áirithiú maidir le léiriú dhlí an Aontais, agus ar an gcaoi sin a chomhsheasmhacht, a lánéifeacht agus a neamhspleáchas a áirithiú agus, ar deireadh, cineál sonrach an dlí a bhunaítear leis na Conarthaí (breithiúnas an 18 Nollaig 2025, an Coimisiún v an Pholainn (Athbhreithniú ultra vires ar chásdlí na Cúirte – Tosaíocht dhlí an Aontais), C‑448/23, EU:C:2025:975, mír 111 agus an cásdlí dá dtagraítear). Dá bhrí sin, tá breithiúnas a thugtar i gcomhthéacs an nós imeachta sin ina cheangal ar an gcúirt náisiúnta maidir le léiriú dhlí an Aontais chun an díospóid atá os a comhair a réiteach (breithiúnais an 22 Feabhra 2022, RS (Éifeachtaí na gcinntí ó chúirt bhunreachtúil), C‑430/21, EU:C:2022:99, míreanna 73 agus 74; an 6 Meitheamh 2024, AVVA agus páirtithe eile (Triail trí fhíschomhdháil mura ndéanann an t‑údarás inniúil Ordú Imscrúdaithe Eorpach), C‑255/23 agus C‑285/23, EU:C:2024:462, mír 36; agus an 12 Feabhra 2026, Petlichev, C‑56/25, EU:C:2026:87, mír 47 agus an cásdlí dá dtagraítear).

132    Ina theannta sin, foráiltear le hAirteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh go gcuirfidh na himeachtaí ar an leibhéal náisiúnta i gcásanna atá faoi réir imeachtaí réamhrialaithe ar fionraí le cinneadh na cúirte náisiúnta trína dtarchuireann sí an t‑ábhar chuig an gCúirt Bhreithiúnais.

133    Leanann sé ó chásdlí na Cúirte go gcuirtear cosc le hAirteagal 267 CFAE ar reachtaíocht náisiúnta a bhfuil sé d’oibleagáid ar an gcúirt náisiúnta breithniú a dhéanamh gan an deis a bheith aici iarraidh ar réamhrialú a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais nó fanacht lena freagra (féach, chuige sin, ordú an 12 Feabhra 2019, RH, C‑8/19 PPU, EU:C:2019:110, mír 48).

134    Bheadh sé d’éifeacht ag oibleagáid cinneadh díothú dliteanais a ghlacadh, dá bhforáiltear i ndlí náisiúnta pardún, laistigh d’uastréimhse 2 mhí gan aon fhéidearthacht fionraí a dhéanamh i gcás iarraidh ar réamhrialú, deireadh a chur leis an bhféidearthacht atá ag an gcúirt a rinne an tarchur fanacht le freagra na Cúirte ar iarraidh den sórt sin, agus ar an gcaoi sin a héifeacht úsáideach a bhaint den nós imeachta sin.

135    Maidir le deireadh éigeantach a chur leis na bearta eatramhacha a ordaíodh roimhe sin, dá bhforáiltear in Airteagal 8(3) de LOA, measann an chúirt a rinne an tarchur go leanann sé ón bhforáil sin arna léamh i gcomhar le brollach an Dlí sin nach mór deireadh a chur leis na bearta eatramhacha fiú i gcás ina gcuirtear bac ar na himeachtaí náisiúnta mar gheall ar iarraidh ar réamhrialú a dhéanamh.

136    Is fíor gur luaigh Rialtas na Spáinne, ina bharúlacha i scríbhinn, nár cheart deireadh a chur láithreach leis na bearta eatramhacha, faoi Airteagal 8(3) de LOA, ach amháin i gcás ina gcinneann an chúirt go dtagann na fíorais atá i gceist faoi raon feidhme an dlí sin, ionas gur toradh é ar chineál uathoibríoch an phardúin.

137    É sin ráite, i gcás amhail an cás atá i gceist sna príomhimeachtaí, ina bhfuil amhras ar chúirt náisiúnta maidir le comhoiriúnacht dlí náisiúnta maidir le pardún le dlí an Aontais, ní chiallaíonn cinneadh go bhfuil an dlí náisiúnta sin infheidhme go bhféadfadh sé a bheith d’oibleagáid ar an gcúirt sin an pardún a dheonú gan fanacht le freagra na Cúirte ar na ceisteanna a tharchuirtear chuici le haghaidh réamhrialú. Ós rud é, go dtí go dtabharfaidh an Chúirt freagra ar an iarraidh ar réamhrialú, go gcuirfear bac ar na himeachtaí, i gcomhréir le hAirteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh, shárófaí na hoibleagáidí a eascraíonn as Airteagal 267 CFAE le hoibleagáid deireadh a chur leis na bearta eatramhacha ag an gcéim sin de na himeachtaí.

138    I ndáil leis sin, is leor a mheabhrú go gceanglaítear le héifeachtacht iomlán dhlí an Aontais, de réir cásdlí socair, nach mór don chúirt a dtugtar díospóid arna rialú le dlí an Aontais os a comhair a bheith in ann bearta eatramhacha a dheonú chun éifeachtacht iomlán an chinnidh bhreithiúnaigh ina dhiaidh sin a ráthú. Mura bhféadfadh an chúirt náisiúnta a chuireann bac ar na himeachtaí go dtí go dtabharfaidh an Chúirt Bhreithiúnais freagra ar an gceist a tarchuireadh chun réamhrialú bearta eatramhacha a dheonú go dtí go dtabharfar a breith tar éis don Chúirt freagra a thabhairt, laghdófaí éifeachtacht an chórais a bunaíodh le hAirteagal 267 CFAE (breithiúnas an 6 Deireadh Fómhair 2021, W.Ż. (Seomra Neamhghnách Rialaithe agus Gnóthaí Poiblí na Cúirte Uachtaraí –  Ceapachán), C‑487/19, EU:C:2021:798, mír 142 agus an cásdlí dá dtagraítear).

139    Dá bhrí sin, ní mór don chúirt náisiúnta a bheith in ann bearta cosanta a ghlacadh nó, de réir mar a bheidh, a choimeád ar bun go dtí go dtabharfar an cinneadh a thugann sí tar éis don Chúirt freagra a thabhairt ar a hiarraidh ar réamhrialú i gcás ina measann sí gur gá sin.

140    Ina bharúlacha i scríbhinn, d’áitigh Rialtas na Spáinne go gceadaítear le hAirteagal 8(3), Airteagal 10 agus Airteagal 13(3) de LOA léiriú atá comhoiriúnach le hAirteagal 267 CFAE, ionas, i gcás ina ndéantar tarchur chun réamhrialú, go bhféadfar bac a chur ar na himeachtaí agus go gcoinneofar bearta eatramhacha chomh fada agus a bheidh gá leis an bhfionraí agus leis na bearta sin chun éifeachtacht fhreagra na Cúirte a áirithiú.

141    I gcás ina gcuirtear cosc ar léiriú den sórt sin, ba cheart a mheabhrú nach mór diultú d’fhoráil den dlí náisiúnta lena gcuirtear cosc ar chur chun feidhme an nós imeachta a leagtar síos in Airteagal 267 CFAE gan é a bheith ina cheangal ar an gcúirt lena mbaineann a iarraidh go gcuirfí an fhoráil sin den dlí náisiúnta ar ceal roimh ré, nó fanacht leis sin, trí mhodhanna reachtacha nó trí mhodhanna bunreachtúla eile (breithiúnas an 2 Márta 2021, A.B. agus páirtithe eile (Breithiúna a cheapadh chun na Cúirte Uachtaraí – Caingne), C‑824/18, EU:C:2021:153, mír 141 agus an cásdlí dá dtagraítear).

142    I bhfianaise na mbreithnithe roimhe seo, is é an freagra ar an séú agus ar an ochtú ceist nach mór Airteagal 267 CFAE agus an chéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh a léiriú sa chaoi go gcuirtear cosc ar chúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais i leith cistí poiblí a ghlacadh agus deireadh a chur le bearta eatramhacha a ordaítear ag céim níos luaithe den nós imeachta laistigh d’uastréimhse 2 mhí, fiú mura bhfuil a cinneadh tugtha fós ag an gCúirt, a éisteann iarraidh ar réamhrialú.

 An tríú go dtí an cúigiú ceist

143    Lena tríú agus lena ceathrú ceist, iarrann an chúirt a rinne an tarchur léiriú ar Airteagal 325 CFAE agus ar Rialachán Uimh. 2988/95, arna léamh i gcomhar, ar an gcéad dul síos, le hAirteagal 47 den Chairt agus le hAirteagal 6 de ECHR agus, ar an dara dul síos, le prionsabail na deimhneachta dlíthiúla agus an ionchais dhlisteanaigh. Mar sin féin, is léir ón bhfreagra ar an gcéad cheist, ar an dara ceist agus ar an seachtú ceist nach n‑iarrfar ar an gcúirt a rinne an tarchur Airteagal 325 ná an Rialachán sin a chur i bhfeidhm maidir leis an staid atá i gceist sna príomhimeachtaí, agus mar thoradh air sin nach bhfuil gá le freagra ar an tríú ceist ná ar an gceathrú ceist chun go mbeidh an chúirt a rinne an tarchur in ann rialú a thabhairt agus, dá bhrí sin, go bhfuil na ceisteanna sin do-ghlactha.

144    Maidir le hAirteagail 20 agus 21 den Chairt, dá dtagraítear sa chúigiú ceist, ní mór a thabhairt faoi deara, i gcomhthéacs tarchur chun réamhrialú faoi Airteagal 267 CFAE, nach féidir leis an gCúirt dlí an Aontais a léiriú ach amháin laistigh de theorainneacha na gcumhachtaí a thugtar di (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 30 agus an cásdlí dá dtagraítear).

145    Sainmhínítear raon feidhme na Cairte, maidir le gníomhaíocht na mBallstát, in Airteagal 51(1) di, ar dá réir a dhírítear forálacha na Cairte chuig na Ballstáit amháin agus dlí an Aontais á chur chun feidhme acu, agus an fhoráil sin ina deimhniú an chásdlí shocair ar dá réir atá na cearta bunúsacha a ráthaítear i ndlíchóras an Aontais infheidhme i ngach cás a rialaítear le dlí an Aontais, ach nach bhfuil infheidhme lasmuigh de na cásanna sin (breithiúnas an 11 Iúil 2024, Hann‑Invest agus páirtithe eile, C‑554/21, C‑622/21 agus C‑727/21, EU:C:2024:594, mír 31 agus an cásdlí dá dtagraítear).

146    Sa chás seo, mar is léir ón bhfreagra ar an gcéad cheist, ní bhaineann an díospóid sna príomhimeachtaí le cur chun feidhme forála de dhlí an Aontais, ionas nach mbeidh dlínse ag an gCúirt rialú a thabhairt ar léiriú Airteagail 20 agus 21 den Chairt arna iarraidh ag an gcúirt a rinne an tarchur.

147    Sna himthosca sin, ní gá an tríú go dtí an cúigiú ceist a fhreagairt.

 Costais

148    Os rud é, a mhéid a bhaineann sé leis na páirtithe sna príomhimeachtaí, go bhfuil na himeachtaí mar chéim sa chás os comhair na cúirte a rinne an tarchur, baineann ceist na gcostas leis an gcúirt sin. Níl na costais a tabhaíodh trí bharúlacha a chur faoi bhráid na Cúirte Breithiúnais, seachas costais na bpáirtithe sin, inghnóthaithe.

Ar na forais sin, rialaíonn an Chúirt (an Mór-Dhlísheomra) mar seo a leanas:

1.      Maidir le hAirteagal 325(1) CFAE

ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:

ní gcuirtear cosc leis ar reachtaíocht náisiúnta lena dtugtar pardún as a n‑eascraíonn dliteanas i leith cistí poiblí, a dhéantar i gcomhthéacs gníomhaíochtaí polaitiúla arb é an toradh atá orthu neamhspleáchas cuid de chríoch náisiúnta Bhallstáit, a bhaineann le cistí nach n‑íoctar ó bhuiséad an Aontais Eorpaigh agus nach bhfuil beartaithe don bhuiséad sin, ar an bhforas go bhféadfadh laghdú ar acmhainní dílse an Aontais a bheith mar thoradh ar an neamhspleáchas sin, i dtéarmaí ranníocaíocht an Bhallstáit sin bunaithe ar ollioncam náisiúnta.

2.      Maidir leis an dara fomhír d’Airteagal 19(1) CAE,

ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:

nach gcuireann sé bac ar fhorálacha nós imeachta de dhlí náisiúnta maidir le pardún lena gceanglaítear, laistigh de raon feidhme an dlí sin amháin atá sainithe go sonrach don dlí sin, lena gceanglaítear ar chúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais a ghlacadh, rud a fhágann go bhféadfaí Airteagal 325 CFAE a chur i bhfeidhm, laistigh de thréimhse 2 mhí ar a mhéad, gan scrúdú a dhéanamh ar na saincheisteanna dlí agus ar an bhfianaise shaorthach agus gan na páirtithe uile sna himeachtaí a éisteacht, i gcás nach bhféadfadh fadhbanna de chineál sistéamach a bheith mar thoradh ar fhorálacha den sórt sin a d’fhéadfadh an bonn a bhaint d’fheidhmiú cuí an chórais bhreithiúnaigh náisiúnta sna réimsí a chumhdaítear le dlí an Aontais.

3.      Maidir le hAirteagal 267 CFAE agus an chéad mhír d’Airteagal 23 de Reacht Chúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh.

ní mór léiriú a dhéanamh mar seo a leanas:

cuirtear cosc leo ar fhorálacha náisiúnta do dhlí maidir le pardún, a mhéid a cheanglaítear leo ar chúirteanna náisiúnta cinneadh díothú dliteanais i leith cistí poiblí a ghlacadh agus deireadh a chur le bearta eatramhacha a ordaítear ag céim níos luaithe den nós imeachta laistigh d’uastréimhse 2 mhí, fiú mura bhfuil a cinneadh tugtha fós ag an gCúirt, a éisteann iarraidh ar réamhrialú.

[Sínithe]

*      Teanga an cháis: an Spáinnis.