Voorlopige editie

ARREST VAN HET HOF (Eerste kamer)

15 oktober 2026 (*)

„ Prejudiciële verwijzing – Betalingsdiensten in de interne markt – Richtlijn (EU) 2015/2366 – Niet-toegestane betalingstransacties – Artikel 73 – Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder – Artikel 74 – Aansprakelijkheid van de betaler – Op de betalingsdienstaanbieder rustende verplichting tot onmiddellijke terugbetaling – Omvang – Verdeling van de aansprakelijkheid tussen de betalingsdienstaanbieder en de betaler – Artikel 69 – Verplichtingen van de betalingsdienstgebruiker – Grove nalatigheid – Weigering van de betalingsdienstaanbieder om de betaler onmiddellijk het bedrag van een niet-toegestane transactie terug te betalen op grond dat de betaler deze transactie mogelijk heeft gemaakt door grove nalatigheid ”

In zaak C‑70/25 [Tukowiecka] (i),

betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de Sąd Rejonowy w Koszalinie (rechter in eerste aanleg Koszalin, Polen) bij beslissing van 23 januari 2025, ingekomen bij het Hof op 3 februari 2025, in de procedure

N.O.

tegen

PKO BP S.A.,

wijst

HET HOF (Eerste kamer),

samengesteld als volgt: F. Biltgen, kamerpresident, S. Gervasoni, A. Kumin, I. Ziemele en M. Bošnjak (rapporteur), rechters

advocaat-generaal: A. Rantos,

griffier: V. Di Bucci,

gezien de stukken,

gelet op de opmerkingen van:

–        PKO BP S.A., vertegenwoordigd door M. Trepka en M. Wurm, radcowie prawni, en Ł. Hejmej en A. Szczęśniak, adwokaci,

–        de Poolse regering, vertegenwoordigd door B. Majczyna als gemachtigde,

–        de Tsjechische regering, vertegenwoordigd door J. Očková, M. Smolek en J. Vláčil als gemachtigden,

–        de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door S. Fiorentino als gemachtigde, bijgestaan door G. Iappelli, avvocato dello Stato,

–        de Europese Commissie, vertegenwoordigd door G. Goddin en J. Szczodrowski als gemachtigden,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 5 maart 2026,

het navolgende

Arrest

1        Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 73, lid 1, en artikel 74, lid 1, van richtlijn (EU) 2015/2366 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de richtlijnen 2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en verordening (EU) nr. 1093/2010 en houdende intrekking van richtlijn 2007/64/EG (PB 2015, L 337, blz. 35, met rectificatie in PB 2018, L 102, blz. 97) (hierna: „richtlijn 2015/2366”).

2        Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen N.O., een natuurlijke persoon, en PKO BP S.A., een bank, over de weigering van deze laatste om het bedrag van een niet door N.O. toegestane betalingstransactie terug te betalen.

 Toepasselijke bepalingen

 Unierecht

 Richtlijn 2007/64

3        Artikel 60 van richtlijn 2007/64/EG van het Europees Parlement en de Raad van 13 november 2007 betreffende betalingsdiensten in de interne markt tot wijziging van de richtlijnen 97/7/EG, 2002/65/EG, 2005/60/EG en 2006/48/EG, en tot intrekking van richtlijn 97/5/EG (PB 2007, L 319, blz. 1), met als opschrift „Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder wegens niet-toegestane betalingstransacties”, bepaalde in lid 1:

„De lidstaten zorgen ervoor dat, onverminderd artikel 58, de betalingsdienstaanbieder van de betaler, in geval van een niet-toegestane betalingstransactie, de betaler onmiddellijk het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terugbetaalt en, in voorkomend geval, de betaalrekening die met dat bedrag was gedebiteerd, herstelt in de toestand zoals die geweest zou zijn mocht de niet-toegestane betalingstransactie niet hebben plaatsgevonden.”

 Richtlijn 2015/2366

4        De overwegingen 6 en 71 van richtlijn 2015/2366 luiden als volgt:

„(6)      Nieuwe voorschriften moeten worden vastgesteld om de leemten in de regelgeving te dichten en tegelijkertijd de juridische duidelijkheid te vergroten en overal in de Unie een consistente toepassing van het wetgevingsraamwerk te garanderen. Bestaande en nieuwe spelers op de markt moeten de garantie hebben dat zij onder gelijke voorwaarden hun activiteiten kunnen ontplooien, zodat nieuwe betaalmiddelen makkelijker een grotere markt bereiken en er in de hele [Europese] Unie bij het gebruik van deze betalingsdiensten een hoog niveau van consumentenbescherming wordt gegarandeerd. Dit moet leiden tot efficiëntieverbeteringen in het betalingssysteem in zijn geheel en tot een ruimere keuze en meer transparantie op het gebied van betalingsdiensten, en moet tegelijk het vertrouwen van consumenten in een geharmoniseerde betaalmarkt versterken.

[...]

(71)      In het geval van een niet-toegestane betalingstransactie dient de betalingsdienstaanbieder het bedrag van die transactie onmiddellijk aan de betaler terug te betalen. Indien er echter een sterk vermoeden bestaat dat een niet-toegestane transactie het resultaat is van frauduleus gedrag van de betalingsdienstgebruiker en indien dat vermoeden gebaseerd is op aan de betrokken nationale autoriteit gemelde objectieve gronden, dient de betalingsdienstaanbieder de mogelijkheid te hebben binnen een redelijke termijn een onderzoek in te stellen alvorens de betaler terug te betalen. Om de betaler te beschermen tegen enig nadeel, mag de valutadatum van de creditering niet later zijn dan de datum waarop het bedrag werd afgeschreven. Om de betalingsdienstgebruiker ertoe aan te sporen de betalingsdienstaanbieder onverwijld van een eventuele diefstal of een eventueel verlies van een betaalinstrument in kennis te stellen en aldus het risico van niet-toegestane betalingstransacties te verminderen, dient de gebruiker slechts voor een zeer beperkt bedrag aansprakelijk te zijn, tenzij de betalingsdienstgebruiker frauduleus of ernstig nalatig heeft gehandeld. In dit verband lijkt een bedrag van 50 EUR passend om een geharmoniseerd en hoog niveau van gebruikersbescherming binnen de Unie te waarborgen. Indien de betaler zich niet van het verlies, de diefstal of het onrechtmatig gebruik van het betaalinstrument bewust kon zijn, mag er geen aansprakelijkheid zijn. Zodra gebruikers een betalingsdienstaanbieder ervan in kennis hebben gesteld dat hun betaalinstrument gecompromitteerd kan zijn, mag van de betalingsdienstgebruikers bovendien niet worden verlangd dat zij verdere verliezen dekken die uit een niet-toegestaan gebruik van dat instrument voortvloeien. Deze richtlijn laat de verantwoordelijkheid van betalingsdienstaanbieders voor de technische beveiliging van hun eigen producten onverlet.”

5        Artikel 1 van deze richtlijn, met als opschrift „Onderwerp”, bepaalt in lid 2, onder b):

„Bij deze richtlijn worden tevens regels vastgesteld betreffende:

[...]

b)      de respectieve rechten en verplichtingen van betalingsdienstgebruikers en van betalingsdienstaanbieders met betrekking tot het als gewoon beroep of bedrijf aanbieden van betalingsdiensten.”

6        Artikel 69 van deze richtlijn, met als opschrift „Plichten van de betalingsdienstgebruiker met betrekking tot betaalinstrumenten en persoonlijke beveiligingsgegevens”, bepaalt:

„1.      De betalingsdienstgebruiker die gemachtigd is een betaalinstrument te gebruiken:

a)      gebruikt het betaalinstrument overeenkomstig de voorwaarden die op de uitgifte en het gebruik van het betaalinstrument van toepassing zijn; deze voorwaarden moeten objectief, niet-discriminerend en evenredig zijn;

b)      stelt, wanneer hij zich rekenschap geeft van het verlies, de diefstal, het onrechtmatig gebruik of het niet-toegestane gebruik van het betaalinstrument, de betalingsdienstaanbieder of de door laatstgenoemde gespecificeerde entiteit daarvan onverwijld in kennis.

2.      Voor de toepassing van lid 1, onder a), neemt de betalingsdienstgebruiker, zodra hij een betaalinstrument ontvangt, in het bijzonder alle redelijke maatregelen om de veiligheid van de persoonlijke beveiligingsgegevens ervan te waarborgen.”

7        Artikel 71, lid 1, van deze richtlijn, met als opschrift „Kennisgeving en rectificatie van niet-toegestane of onjuist uitgevoerde betalingstransacties”, luidt als volgt:

„De betalingsdienstgebruiker die zich rekenschap geeft van een niet-toegestane of onjuist uitgevoerde betalingstransactie welke aanleiding geeft tot een vordering, met inbegrip van een vordering krachtens artikel 89, verkrijgt van de betalingsdienstaanbieder alleen rectificatie van zulke transactie indien de betalingsdienstgebruiker de betalingsdienstaanbieder onverwijld en uiterlijk dertien maanden na de valutadatum van de debitering kennisgeeft van de bewuste transactie.

[...]”

8        Artikel 72 van richtlijn 2015/2366, met als opschrift „Bewijs inzake authenticatie en uitvoering van betalingstransacties”, bepaalt in lid 2:

„Wanneer een betalingsdienstgebruiker ontkent dat hij een uitgevoerde betalingstransactie heeft toegestaan, vormt het feit dat het gebruik van een betaalinstrument door de betalingsdienstaanbieder, daaronder in voorkomend geval de betalingsinitiatiedienstaanbieder begrepen, is geregistreerd, op zichzelf niet noodzakelijkerwijze afdoende bewijs dat de betalingstransactie door de betaler is toegestaan of dat de betaler frauduleus heeft gehandeld of opzettelijk of met grove nalatigheid een of meer van de verplichtingen uit hoofde van artikel 69 niet is nagekomen. De betalingsdienstaanbieder, daaronder in voorkomend geval de betalingsinitiatiedienstaanbieder begrepen, verstrekt ondersteunend bewijs om fraude of grove nalatigheid van de zijde van de betaler te bewijzen.”

9        Artikel 73 van deze richtlijn, met als opschrift „Aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder voor niet-toegestane betalingstransacties”, bepaalt in lid 1:

„De lidstaten zorgen ervoor dat, onverminderd artikel 71, de betalingsdienstaanbieder van de betaler, in geval van een niet-toegestane betalingstransactie, de betaler onmiddellijk het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terugbetaalt en in elk geval uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag, nadat hij zich rekenschap heeft gegeven van de transactie of daarvan in kennis is gesteld; uitgezonderd indien de betalingsdienstaanbieder van de betaler redelijke gronden heeft om fraude te vermoeden en deze gronden schriftelijk aan de relevante nationale autoriteit meedeelt. In voorkomend geval herstelt de betalingsdienstaanbieder van de betaler de betaalrekening die met dat bedrag is gedebiteerd in de toestand zoals die geweest zou zijn mocht de niet-toegestane betalingstransactie niet hebben plaatsgevonden. In dit verband wordt er ook voor gezorgd dat de valutadatum van de creditering van de betaalrekening van de betaler uiterlijk de datum is waarop het bedrag was gedebiteerd.”

10      Artikel 74 van die richtlijn, met als opschrift „Aansprakelijkheid van de betaler voor niet-toegestane betalingstransacties”, bepaalt in lid 1:

„In afwijking van artikel 73 kan de betaler worden verplicht om tot een bedrag van 50 EUR het verlies in verband met een niet-toegestane betalingstransactie te dragen dat uit het gebruik van een verloren of gestolen betaalinstrument of uit het onrechtmatig gebruik van een betaalinstrument voortvloeit.

De eerste alinea geldt niet indien:

a)      het verlies, de diefstal of het onrechtmatig gebruik van een betaalinstrument niet kon worden vastgesteld door de betaler voordat een betaling plaatsvond, tenzij de betaler zelf frauduleus heeft gehandeld, of

b)      het verlies is veroorzaakt door het handelen of nalaten van een werknemer, agent of bijkantoor van een betalingsdienstaanbieder of van een entiteit waaraan diens activiteiten waren uitbesteed.

De betaler draagt alle verliezen in verband met niet-toegestane betalingstransacties indien de betaler deze heeft geleden doordat hij frauduleus heeft gehandeld of opzettelijk of door grove nalatigheid een of meer van de in artikel 69 genoemde verplichtingen niet is nagekomen. In die gevallen is het in de eerste alinea bedoelde maximumbedrag niet van toepassing.

Wanneer de betaler niet frauduleus heeft gehandeld, noch opzettelijk zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 heeft verzaakt, kunnen de lidstaten de in dit lid bedoelde aansprakelijkheid beperken, met name rekening houdend met de aard van de persoonlijke beveiligingsgegevens en met de specifieke omstandigheden waarin het betaalinstrument is verloren, gestolen of onrechtmatig is gebruikt.”

11      Artikel 102 van deze richtlijn, met als opschrift „ADR-procedures”, bepaalt in lid 1:

„De lidstaten zorgen ervoor, in voorkomend geval onder gebruikmaking van bestaande bevoegde organen, dat er overeenkomstig het [Unierecht], adequate, onafhankelijke, onpartijdige, transparante en effectieve ADR-procedures worden ingesteld voor de beslechting van geschillen tussen betalingsdienstgebruikers en betalingsdienstaanbieders met betrekking tot de uit titel III en titel IV van deze richtlijn voortvloeiende rechten en plichten. De lidstaten zorgen ervoor dat ADR-procedures van toepassing zijn op betalingsdienstaanbieders.”

12      Artikel 107 van richtlijn 2015/2366, met als opschrift „Volledige harmonisatie”, bepaalt in lid 1:

„Onverminderd artikel 2, artikel 8, lid 3, artikel 32, artikel 38, lid 2, artikel 42, lid 2, artikel 55, lid 6, artikel 57, lid 3, artikel 58, lid 3, artikel 61, leden 2 en 3, artikel 62, lid 5, artikel 63, leden 2 en 3, artikel 74, lid 1, vierde alinea, en artikel 86 mogen de lidstaten, in zoverre deze richtlijn geharmoniseerde bepalingen bevat, geen andere bepalingen handhaven of vaststellen dan die welke in deze richtlijn zijn vervat.”

 Pools recht

13      Artikel 46 van de ustawa o usługach płatniczych (wet op de betalingsdiensten) van 19 augustus 2011 (Dz. U. nr. 199, volgnr. 1175), zoals gewijzigd (Dz. U. van 2024, volgnr. 30), waarbij de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 in Pools recht zijn omgezet, bepaalt in de leden 1 en 3:

„1.      Onverminderd artikel 44, lid 2, betaalt de [betalingsdienst]aanbieder van de betaler hem, in het geval van een niet-toegestane betalingstransactie, onmiddellijk en in elk geval uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag nadat hij zich rekenschap heeft gegeven van de transactie of daarvan in kennis is gesteld, het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terug, behalve wanneer de [betalingsdienst]aanbieder van de betaler redelijke gronden heeft om fraude te vermoeden en deze gronden schriftelijk aan de bevoegde opsporingsautoriteiten meedeelt. Indien de betaler gebruikmaakt van een betaalrekening, herstelt de [betalingsdienst]aanbieder van de betaler de rekening die met dat bedrag is gedebiteerd in de toestand zoals die geweest zou zijn mocht de niet-toegestane betalingstransactie niet hebben plaatsgevonden. De valutadatum van de creditering van de betaalrekening van de betaler is uiterlijk de datum waarop het bedrag was gedebiteerd. [...]

3.      De betaler is volledig aansprakelijk voor een niet-toegestane betalingstransactie indien hij er opzettelijk aanleiding toe heeft gegeven of indien deze het gevolg is van een opzettelijke schending of een schending met grove nalatigheid van een of meer van de op hem rustende verplichtingen van artikel 42.”

 Hoofdgeding en prejudiciële vraag

14      Verzoekster in het hoofdgeding heeft een overeenkomst gesloten voor het aanhouden van een lopende rekening bij PKO BP, een in Polen gevestigde bank.

15      Zij is het slachtoffer geworden van fraude door middel van phishing door een niet-geïdentificeerde dader, die zich had voorgedaan als iemand die kennelijk geïnteresseerd was in de aanschaf van een voorwerp dat zij op een onlineveilingportaal te koop had aangeboden en haar een link had gestuurd die bij haar de indruk kon wekken dat die afkomstig was van dat portaal en tot doel had de verkoop te bevestigen. Na deze link te hebben gevolgd kwam verzoekster in het hoofdgeding terecht op een website die er hetzelfde uitzag als de website van haar bank en heeft daar haar gegevens voor verbinding met de onlinebankdienst ingevoerd. Met de aldus verkregen gegevens heeft deze dader het bedrag van 3 000 Poolse zloty (PLN) (ongeveer 705 EUR) kunnen overmaken van verzoeksters rekening naar een door hem aangehouden rekening. Voor deze betalingstransactie is toestemming gegeven door de fraudepleger middels een bevestigingscode die verzoekster in het hoofdgeding onder invloed van die misleiding via sms had doorgegeven.

16      Zij heeft de fraude de volgende dag ontdekt en de niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk gemeld bij PKO BP en de politie. De dader van de fraude kon niet worden achterhaald.

17      PKO BP heeft geweigerd om verzoekster in het hoofdgeding het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terug te betalen, met name omdat de door haar geleden schade was ontstaan doordat zij, met grove nalatigheid, niet had voldaan aan haar verplichting om het betrokken betaalinstrument zorgvuldig te bewaren en het niet ter beschikking te stellen van niet-gemachtigde personen.

18      Vervolgens heeft verzoekster in het hoofdgeding bij de Sąd Rejonowy w Koszalinie (rechter in eerste aanleg Koszalin, Polen), de verwijzende rechter, een vordering ingesteld tot veroordeling van PKO BP tot betaling van een bedrag van 3 000 PLN (ongeveer 705 EUR).

19      Ter ondersteuning van haar vordering betoogt verzoekster in het hoofdgeding dat PKO BP, in haar hoedanigheid van betalingsdienstaanbieder, verplicht was om haar het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen, tenzij er redelijke gronden waren om te vermoeden dat de betaler had gefraudeerd.

20      PKO BP betoogt dan weer dat de niet-nakoming door de betaler van zijn verplichtingen als gevolg van grove nalatigheid ook een grond is die de betalingsdienstaanbieder ontslaat van zijn verplichting om het bedrag van de niet-toegestane betalingstransactie terug te betalen. Zij voert in dit verband aan dat zij alle voorwaarden voor haar aansprakelijkheid uit hoofde van een dergelijke transactie onafhankelijk kan beoordelen en is vrijgesteld van deze terugbetalingsverplichting wanneer zij aantoont dat bij de betaler sprake is geweest van grove nalatigheid.

21      De verwijzende rechter is van oordeel dat richtlijn 2015/2366 en de nationale bepalingen tot omzetting ervan in de Poolse rechtsorde het algemene beginsel bevestigen dat het risico van niet-toegestane betalingstransacties volledig wordt gedragen door de betalingsdienstaanbieder. Volgens hem is het aan deze dienstverlener, in zijn hoedanigheid van gespecialiseerde beroepsbeoefenaar, om transacties te beveiligen tegen frauderisico’s alsook de aan hem toevertrouwde gelden te beschermen.

22      Deze rechter merkt bovendien op dat zowel deze richtlijn als de nationale bepalingen de betaler een recht verlenen op terugbetaling van het bedrag aan niet-toegestane transacties, hetgeen betekent dat hij recht heeft op onmiddellijke teruggave van het geld dat hij zo is kwijtgeraakt. Dit recht is beperkt indien er goede redenen zijn om te vermoeden dat de betaler fraude heeft gepleegd en de bevoegde nationale autoriteiten daarvan in kennis zijn gesteld.

23      Daarenboven merkt de verwijzende rechter op dat er door banken geen vorderingen bij de Poolse rechters zijn ingediend om een consument te laten veroordelen tot terugbetaling van het bedrag van niet-toegestane betalingstransacties op grond dat die consument zich schuldig heeft gemaakt aan grove nalatigheid. Daarentegen zijn er bij deze rechters wel talrijke vorderingen tegen bankinstellingen ingediend door consumenten vanwege de weigering van die bankinstellingen om het bedrag van dergelijke transacties terug te betalen.

24      Volgens de verwijzende rechter wijst deze situatie erop dat het bij niet-toegestane betalingstransacties de regel is geworden dat de betalingsdienstaanbieders zich beroepen op de uitzonderingen op het recht op terugbetaling. De aanbieders betalen het bedrag van dergelijke transacties in het algemeen niet terug, zodat het de betalers zijn, in het bijzonder de consumenten, die hun recht op terugbetaling voor de nationale rechterlijke instanties moeten doen gelden.

25      In deze context maakt de door PKO BP voorgestane uitlegging van richtlijn 2015/2366 het volgens deze rechter niet mogelijk om het doel van bescherming van de betaler, dat wordt nagestreefd met de in deze richtlijn neergelegde verplichting tot onmiddellijke terugbetaling van het bedrag van de niet-toegestane betalingstransacties, te verwezenlijken. Volgens hem moet deze richtlijn dan ook aldus worden uitgelegd dat zij zich ertegen verzet dat een betalingsdienstaanbieder kan weigeren om het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen op grond dat de door de betaler als gevolg van die transactie geleden schade te wijten is aan diens grove nalatigheid.

26      De verwijzende rechter is van oordeel dat met een dergelijke uitlegging de last om de aansprakelijkheid te betwisten komt te liggen bij de betalingsdienstaanbieder, in zijn hoedanigheid van handelaar, en niet bij de betaler, die vaak een consument is, met name wat betreft de inleiding van de procedure, de gerechtskosten, de bewijsvoering en de voorbereiding van processtukken.

27      In deze omstandigheden heeft de Sąd Rejonowy w Koszalinie de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende vraag gesteld:

„Moet artikel 73, lid 1, gelezen in samenhang met artikel 74, lid 1, van richtlijn [2015/2366] aldus worden opgevat dat een aanbieder van betalingsdiensten mag weigeren om het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen aan een betaler indien deze in verband met de niet-toegestane transactie een verlies heeft geleden doordat hij, met grove nalatigheid, de in artikel 69 [van deze richtlijn] genoemde verplichtingen niet is nagekomen?”

 Beantwoording van de prejudiciële vraag

28      Met zijn enige vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 73, lid 1, en artikel 74, lid 1, van richtlijn 2015/2366 aldus moeten worden uitgelegd dat een betalingsdienstaanbieder mag weigeren om het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen aan een betaler op grond dat deze betaler deze transactie, in strijd met zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van die richtlijn, mogelijk heeft gemaakt door grove nalatigheid.

29      Volgens vaste rechtspraak dient bij de uitlegging van een bepaling van het Unierecht rekening te worden gehouden met de bewoordingen ervan, de context waarin zij is vastgesteld en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (zie in die zin arresten van 17 november 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, punt 12, en 1 augustus 2025, Veracash, C‑665/23, EU:C:2025:598, punt 34). Ook de totstandkomingsgeschiedenis van een Unierechtelijke bepaling kan relevante informatie voor de uitlegging ervan verschaffen (arrest van 2 september 2021, CRCAM, C‑337/20, EU:C:2021:671, punt 31).

30      Wat in de eerste plaats de letterlijke uitlegging betreft, moet worden opgemerkt dat de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 respectievelijk de aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder en die van de betaler voor niet-toegestane betalingstransacties regelen.

31      Zo komt uit de bewoordingen van artikel 73, lid 1, van richtlijn 2015/2366 naar voren dat de betalingsdienstaanbieder van de betaler onmiddellijk het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie aan die betaler terugbetaalt en in elk geval uiterlijk aan het einde van de eerstvolgende werkdag, nadat hij zich rekenschap heeft gegeven van de transactie of daarvan in kennis is gesteld.

32      Deze terugbetalingsverplichting geldt „onverminderd artikel 71” van richtlijn 2015/2366, waarvan lid 1 bepaalt dat de betalingsdienstgebruiker van de betalingsdienstaanbieder alleen rectificatie van een niet-toegestane of onjuist uitgevoerde betalingstransactie verkrijgt indien deze gebruiker de betalingsdienstaanbieder daarvan onverwijld kennisgeeft.

33      Daarenboven moet worden benadrukt dat de bewoordingen van artikel 73, lid 1, van richtlijn 2015/2366 slechts voorzien in één uitzondering op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling, namelijk de hypothese dat de betalingsdienstaanbieder redelijke gronden heeft om fraude te vermoeden en deze gronden schriftelijk aan de relevante nationale autoriteit meedeelt.

34      Hieruit volgt dat artikel 73, lid 1, van richtlijn 2015/2366 niet voorziet in enige uitzondering op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling in geval van een vermoeden dat de betaler, in strijd met zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van deze richtlijn, een niet-toegestane betalingstransactie mogelijk heeft gemaakt door grove nalatigheid.

35      Wat artikel 74, lid 1, van richtlijn 2015/2366 betreft, staan de eerste twee alinea’s ervan de lidstaten, bij wijze van afwijking, toe om de betaler tot een bedrag van 50 EUR het verlies te laten dragen in verband met een niet-toegestane transactie dat voortvloeit uit het verlies, de diefstal of het onrechtmatig gebruik van een betaalinstrument, tenzij deze handelingen niet door de betaler konden worden vastgesteld voordat de betaling plaatsvond. De derde alinea bepaalt dat de betaler alle verliezen in verband met niet-toegestane betalingstransacties draagt indien de betaler deze heeft geleden doordat hij frauduleus heeft gehandeld of opzettelijk of door grove nalatigheid een of meer van de in artikel 69 genoemde verplichtingen niet is nagekomen. Tot die verplichtingen behoort met name de in artikel 69, lid 2, bedoelde verplichting om alle redelijke maatregelen te nemen om de veiligheid van zijn persoonlijke beveiligingsgegevens te waarborgen.

36      Overigens staat artikel 74, lid 1, vierde alinea, van richtlijn 2015/2366 de lidstaten toe om de aansprakelijkheid van de betaler te beperken wanneer deze niet frauduleus heeft gehandeld noch opzettelijk zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van deze richtlijn heeft verzaakt. Evenwel blijkt uit geen enkel element van de verwijzingsbeslissing of de bij het Hof ingediende opmerkingen dat de Republiek Polen van deze bevoegdheid gebruik heeft gemaakt.

37      De artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 verdelen aldus het risico tussen de betalingsdienstaanbieder en de betaler door hun respectieve rechten en verplichtingen vast te stellen.

38      Wat betreft de verhouding tussen de in de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 neergelegde verplichtingen, moet worden vastgesteld dat de omvang van de afwijking als bedoeld in artikel 74, lid 1, van deze richtlijn niet eenduidig uit de bewoordingen ervan kan worden opgemaakt. Volgens een eerste uitlegging raakt zij de in artikel 73, lid 1, van deze richtlijn neergelegde verplichting tot onmiddellijke terugbetaling in het geval dat de betaler met grove nalatigheid zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van deze richtlijn heeft verzaakt. Volgens een tweede uitlegging heeft deze afwijking enkel betrekking op het definitieve karakter van de terugbetaling, waarbij de betalingsdienstaanbieder in eerst instantie moet overgaan tot die onmiddellijke terugbetaling alvorens hij eventueel in tweede instantie, via de daartoe bedoelde voorzieningen in rechte, van de betaler terugbetaling van het verlies in verband met niet-toegestane transacties kan vorderen.

39      Wat in de tweede plaats de context van de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 betreft, moet om te beginnen worden benadrukt dat overweging 71 ervan ziet op het geval waarin de betalingsdienstaanbieder redelijke gronden heeft om te vermoeden dat de betalingsdienstgebruiker fraude heeft gepleegd, en hij de objectieve gronden voor dat vermoeden schriftelijk meldt aan de bevoegde nationale autoriteit. Deze overweging 71 lijkt steun te bieden aan de uitlegging dat de uitdrukkelijk in artikel 73, lid 1, van deze richtlijn neergelegde uitzondering de enige uitzondering is op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling.

40      Voorts zij eraan herinnerd dat het, in het kader van de verdeling van de bewijslast, krachtens artikel 72, lid 2, van richtlijn 2015/2366 aan de betalingsdienstaanbieder is om grove nalatigheid van de betaler aan te tonen. Deze verdeling van de bewijslast weerspiegelt de algemene opzet van de bij de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 ingevoerde regeling, die erin bestaat de bescherming van de betaler in geval van niet-toegestane betalingstransacties te versterken.

41      Een dergelijke regel bevestigt immers dat de Uniewetgever de samenhang heeft willen verzekeren tussen de bij artikel 73, lid 1, van richtlijn 2015/2366 ingevoerde regeling en de procedureregels die de doeltreffende uitvoering ervan moeten waarborgen.

42      Uit hetgeen in de punten 39 tot en met 41 van het onderhavige arrest is overwogen volgt dus dat het onderzoek van de context van de artikelen 73 en 74 van richtlijn 2015/2366 steun biedt aan de uitlegging dat deze artikelen 73 en 74 verschillende aspecten van de procedure voor de terugbetaling van het bedrag van niet-toegestane betalingstransacties regelen, in die zin dat artikel 73 de betalingsdienstaanbieder de verplichting oplegt om dat bedrag onmiddellijk terug te betalen, terwijl artikel 74 de verdeling van de aansprakelijkheid tussen die aanbieder en de betaler in een later stadium regelt, zoals naar voren komt uit het in punt 38 van het onderhavige arrest beschreven mechanisme.

43      Wat in de derde plaats de door deze richtlijn nagestreefde doelstellingen betreft, zij eraan herinnerd dat deze richtlijn, blijkens artikel 1, lid 2, onder b), ervan, met name tot doel heeft de respectieve rechten en verplichtingen vast te stellen van betalingsdienstgebruikers en van betalingsdienstaanbieders met betrekking tot het als gewoon beroep of bedrijf aanbieden van dergelijke diensten.

44      Zoals in overweging 6 van deze richtlijn staat te lezen, heeft deze richtlijn tot doel om een hoog niveau van consumentenbescherming te garanderen (zie in die zin en naar analogie arresten van 11 november 2020, DenizBank, C‑287/19, EU:C:2020:897, punt 102, en 11 juli 2024, Eurobank Bulgaria, C‑409/22, EU:C:2024:600, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

45      Een uitlegging van artikel 74, lid 1, van richtlijn 2015/2366 in die zin dat het de betalingsdienstaanbieder vrijstelt van zijn verplichting tot onmiddellijke terugbetaling als bedoeld in artikel 73, lid 1, van deze richtlijn wanneer de betaler met grove nalatigheid zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van deze richtlijn heeft verzaakt, zou echter niet alleen tot gevolg hebben dat de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling aan de betaler haar nuttig effect wordt ontnomen, maar ook dat deze gebruiker wordt gedwongen het initiatief te nemen om zijn recht in voorkomend geval voor de bevoegde rechterlijke instanties te doen gelden en de daaruit voortvloeiende nadelen, met name de eventuele proceskosten, te dragen. Een dergelijke verdeling van verantwoordelijkheden en risico’s ten nadele van de betaler is moeilijk verenigbaar met de in het vorige punt van het onderhavige arrest in herinnering gebrachte doelstelling om een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen.

46      Daarentegen strookt een uitlegging van artikel 74, lid 1, van richtlijn 2015/2366 in die zin dat het de betalingsdienstaanbieder niet vrijstelt van zijn verplichting tot onmiddellijke vergoeding, wel met de doelstelling om een hoog niveau van consumentenbescherming te waarborgen. Die uitlegging staat er niet aan in de weg dat de betalingsdienstaanbieder later van de betaler, onder de in artikel 74, lid 1, van die richtlijn vastgestelde voorwaarden, de vergoeding vordert van de verliezen in verband met niet-toegestane betalingstransacties wanneer deze het gevolg zijn van het verzaken, met grove nalatigheid van de betaler, van de verplichtingen van de betaler uit hoofde van artikel 69 van genoemde richtlijn.

47      Hieruit volgt dat de door richtlijn 2015/2366 nagestreefde doelstellingen steun bieden aan de uitlegging volgens welke de omstandigheid dat de betalingsdienstaanbieder meent dat de betaler met grove nalatigheid zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van deze richtlijn heeft verzaakt, niet tot gevolg kan hebben dat hij wordt ontheven van de in artikel 73, lid 1, van die richtlijn neergelegde verplichting tot onmiddellijke terugbetaling.

48      Wat in de vierde plaats de ontstaansgeschiedenis van richtlijn 2015/2366 betreft, moet worden opgemerkt dat de bij artikel 73, lid 1, van deze richtlijn ingevoerde regeling met betrekking tot de uitzonderingen op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling wezenlijk verschilt van die welke eerder bij richtlijn 2007/64 is ingevoerd.

49      In artikel 60 van richtlijn 2007/64, dat de aansprakelijkheid van de betalingsdienstaanbieder in geval van niet-toegestane betalingstransacties regelde, was namelijk geen uitdrukkelijke uitzondering op deze verplichting opgenomen. Hetzelfde gold voor het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie, dat aan de basis lag van het wetgevingsproces dat heeft geleid tot de vaststelling van richtlijn 2015/2366 [COM(2013) 547 final]. Pas tijdens dit proces is de Uniewetgever voor het eerst gekomen met een specifieke uitzondering op de verplichting tot onmiddellijke terugbetaling wanneer de betalingsdienstaanbieder redelijke gronden heeft om fraude te vermoeden, zonder de lidstaten toe te staan om andere bepalingen dan die van richtlijn 2015/2366 te handhaven of vast te stellen, zoals volgt uit artikel 107, lid 1, van deze richtlijn.

50      Ten slotte moet worden benadrukt dat, anders dan de Tsjechische en de Italiaanse regering in hun schriftelijke opmerkingen betogen, de uitlegging in punt 47 van het onderhavige arrest niet tot gevolg heeft dat het in artikel 102, lid 1, van richtlijn 2015/2366 bedoelde mechanisme voor alternatieve geschillenbeslechting („ADR-procedures”) wordt omzeild.

51      Zoals de advocaat-generaal in punt 51 van zijn conclusie heeft opgemerkt, moet in dit verband worden benadrukt dat dit mechanisme niet beperkt is tot de beslechting van geschillen over de onmiddellijke terugbetaling waarin artikel 73 van deze richtlijn voorziet, maar zich uitstrekt tot alle soorten geschillen die onder titel III en IV ervan vallen. Hieruit volgt dat het bestaan van een dergelijk mechanisme niet kan worden opgevat als de noodzakelijke aanvulling op de uitvoering van één enkele bepaling van die richtlijn, namelijk artikel 73 ervan, en bijgevolg evenmin als een mechanisme van verplichte verificatie van de nakoming van de verplichtingen als bedoeld in artikel 69 van deze richtlijn.

52      Gelet op een en ander moet op de prejudiciële vraag worden geantwoord dat artikel 73, lid 1, en artikel 74, lid 1, van richtlijn 2015/2366 aldus moeten worden uitgelegd dat een betalingsdienstaanbieder niet mag weigeren om het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen aan een betaler op grond dat deze betaler deze transactie, in strijd met zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van die richtlijn, mogelijk heeft gemaakt door grove nalatigheid.

 Kosten

53      Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.

Het Hof (Eerste kamer) verklaart voor recht:

„Artikel 73, lid 1, en artikel 74, lid 1, van richtlijn (EU) 2015/2366 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2015 betreffende betalingsdiensten in de interne markt, houdende wijziging van de richtlijnen 2002/65/EG, 2009/110/EG en 2013/36/EU en verordening (EU) nr. 1093/2010 en houdende intrekking van richtlijn 2007/64/EG

moeten aldus worden uitgelegd dat

een betalingsdienstaanbieder niet mag weigeren om het bedrag van een niet-toegestane betalingstransactie onmiddellijk terug te betalen aan een betaler op grond dat deze betaler deze transactie, in strijd met zijn verplichtingen uit hoofde van artikel 69 van die richtlijn, mogelijk heeft gemaakt door grove nalatigheid.”

ondertekeningen


*      Procestaal: Pools.


iDit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.