<TI><P>Απόφαση</P></TI>1Με διάταξη της 28ης Ιουλίου 1993, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 31 Αυγούστου 1993, το Landessozialgericht Rheinland-Pfalz υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 1, σημείο 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, και του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 (ΕΕ L 331, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 3427/89).2Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Alonso-Pérez και του Bundesanstalt für Arbeit (στο εξής: Bundesanstalt) επ' αφορμή της χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων στον πρώτο για την περίοδο από Ιανουάριο 1986 έως Σεπτέμβριο 1988.3Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, o Alonso-Pérez, Ισπανός υπήκοος, εργάζεται στη Γερμανία από το 1978. Η σύζυγος του και οι γεννηθείσες στις 28 Φεβρουαρίου 1966 δύο θυγατέρες του ζουν στην Ισπανία.4Τον Απρίλιο του 1989 o Alonso-Pérez ζήτησε για πρώτη φορά να του χορηγηθούν οικογενειακά επιδόματα για τις δύο θυγατέρες του, τόσο για το μέλλον όσο και για τους έξι προηγούμενους μήνες, σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 2, του Bundeskindergeldgesetz, ο οποίος περιορίζει στη χρονική αυτή περίοδο το αναδρομικό αποτέλεσμα τέτοιων αιτήσεων.5Με απόφαση της 12ης Ιουλίου 1989, το Arbeitsamt Koblenz του χορήγησε οικογενειακά επιδόματα, αναδρομικώς από τον Οκτώβριο του 1988.6Στις 30 Οκτωβρίου 1989, το Συμβούλιο εξέδωσε τον προαναφερθέντα κανονισμό 3427/89, το άρθρο 1, σημείο 1, του οποίου, εφαρμοστέο από 15 Ιανουαρίου 1986, τροποποίησε το άρθρο 73 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως και αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6, στο εξής: κανονισμός 1408/71). Η εν λόγω διάταξη, ως έχει σήμερα, είναι διατυπωμένη ως εξής: Ο μισθωτός ή μη μισθωτός που υπάγεται στη νομοθεσία κράτους μέλους δικαιούται, για τα λογιζόμενα ως κατοικούντα στο έδαφος του κράτους αυτού μέλη της οικογενείας του που κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, τις οικογενειακές παροχές που προβλέπει η νομοθεσία του πρώτου κράτους, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του παραρτήματος VI.7Κατόπιν της εκδόσεως του εν λόγω κανονισμού, o Alonso-Pérez ζήτησε στις 27 Μαΐου 1991 να του καταβληθούν τα καθυστερούμενα οικογενειακά επιδόματα για το χρονικό διάστημα από 1ης Ιανουαρίου 1986 έως 30 Σεπτεμβρίου 1988. Το Bundesanstalt απέρριψε την αίτηση με απόφαση της 29ης Αυγούστου 1991, ενώ με άλλη απόφαση απέρριψε και τη διοικητική ένσταση της 25ης Οκτωβρίου 1991. Στη συνέχεια, με απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 1992 απορρίφθηκε και η ενώπιον του Sozialgericht Koblenz ασκηθείσα προς τούτο προσφυγή. Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, οι απορριπτικές αποφάσεις θεμελιώνονταν στο άρθρο 9, παράγραφος 2, του Bundeskindergeldgesetz, το οποίο περιορίζει σε έξι μήνες το αναδρομικό αποτέλεσμα των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων.8Στο πλαίσιο της κατ' έφεση δίκης ενώπιον του Landessozialgericht Rheinland-Pfalz, o Alonso-Pérez υποστήριξε ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 3427/89, τροποποιώντας το άρθρο 73 του κανονισμού 1408/71, προέβλεψε το δικαίωμα εισπράξεως οικογενειακών επιδομάτων από τις 15 Ιανουαρίου 1986. Εξάλλου, ο Alonso-Pérez ισχυρίστηκε ότι η αίτηση του είχε κατατεθεί εντός της προβλεπομένης στο άρθρο 94, παράγραφοι 4 και 6, του κανονισμού 1408/71 διετούς προθεσμίας.9Κατά το άρθρο 94, παράγραφος 4, του κανονισμού 1408/71, Κάθε παροχή, η οποία δεν έχει εκκαθαριστεί ή έχει ανασταλεί λόγω της ιθαγενείας ή της κατοικίας του ενδιαφερομένου, εκκαθαρίζεται ή επαναφέρεται κατόπιν αιτήσεως αυτού από 1ης Οκτωβρίου 1972 ή από την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του παρόντος κανονισμού στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, υπό την επιφύλαξη ότι τα προηγουμένως εκκαθαρισθέντα δικαιώματα δεν ρυθμίστηκαν δι' εφάπαξ καταβολής.10Η παράγραφος 6 προβλέπει ότι, Αν η αίτηση που αναφέρεται στην παράγραφο 4 ή στην παράγραφο 5 υποβληθεί εντός δύο ετών από 1ης Οκτωβρίου 1972 ή από την ημερομηνία εφαρμογής του παρόντος κανονισμού στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους, τα δικαιώματα που γεννώνται δυνάμει του κανονισμού αυτού κτώνται από την ημερομηνία αυτή, χωρίς να είναι δυνατόν να αντιταχθούν στους ενδιαφερομένους οι διατάξεις της νομοθεσίας κράτους μέλους περί εκπτώσεως ή παραγραφής δικαιωμάτων.11Εκτιμώντας ότι η επίλυση της εκκρεμούς ενώπιον του διαφοράς εξηρτάτο από την ερμηνεία του άρθρου 73 του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 3427/89, το Landessozialgericht Rheinland-Pfalz ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:Ερωτάται αν μπορεί να θεμελιωθεί στο άρθρο 1, σημείο 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989 (ΕΕ L 331 της 16ης Νοεμβρίου 1989, σ. 1), για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, και του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72, περί του τρόπου εφαρμογης του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, δικαίωμα λήψεως οικογενειακών επιδομάτων για χρονικά διαστήματα προγενέστερα της αιτήσεως περί χορηγήσεως τους, και συγκεκριμένα ερωτάται αν υφίσταται παρόμοιο δικαίωμα από τον Ιανουάριο του 1986 και για τα τέκνα των εργαζομένων τα οποία κατοικούν στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, σε περίπτωση που η αίτηση χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων υποβλήθηκε προ της 16ης Νοεμβρίου 1991.
12Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο επιδιώκει κατ' ουσίαν να προσδιοριστεί αν το άρθρο 73 του κανονισμού 1408/71, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 3427/89 απαγορεύει την εφαρμογή εθνικής διατάξεως, με την οποία περιορίζεται σε έξι μήνες το αναδρομικό αποτέλεσμα των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων, σε περίπτωση αιτήσεως υποβληθείσας από Ισπανό υπήκοο με αντικείμενο την καταβολή, υπέρ των κατοικούντων στην Ισπανία μελών της οικογενείας του, οικογενειακών επιδομάτων από τις 15 Ιανουαρίου 1986.13Για να δοθεί απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, απαιτείται, κατ' αρχάς, η περιγραφή του πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται.14Το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 προέβλεπε ότι ο υπαγόμενος στη νομοθεσία κράτους μέλους, πλην της Γαλλίας, εργαζόμενος εδι-καιούτο, για τα κατοικούντα στο έδαφος άλλου κράτους μέλους μέλη της οικογενείας του, των προβλεπομένων από τη νομοθεσία του πρώτου κράτους μέλους οικογενειακών παροχών σαν να επρόκειτο για μέλη κατοικούντα στο έδαφος του.15Δυνάμει της παραγράφου 2 του ιδίου άρθρου, ο υπαγόμενος στη γαλλική νομοθεσία εργαζόμενος εδικαιούτο για τα μέλη της οικογενείας του που κατοικούσαν στο έδαφος κράτους μέλους, πλην της Γαλλίας, των οικογενειακών επιδομάτων που προβλέπει η νομοθεσία του κράτους στο έδαφος του οποίου κατοικούσαν τα μέλη της οικογενείας του.16Το άρθρο 99 όριζε:Προ της 1ης Ιανουαρίου 1973, το Συμβούλιο επανεξετάζει, προτάσει της Επιτροπής, το σύνολο του προβλήματος της πληρωμής των οικογενειακών παροχών στα μέλη της οικογενείας που δεν κατοικούν στο έδαφος του αρμοδίου κράτους μέλους, προκειμένου να επιτύχει ενιαία λύση για όλα τα κράτη μέλη.
17Με την απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1986 στην υπόθεση 41/84, Pinna (Συλλογή 1986, σ. 1, στο εξής: απόφαση Pinna Ι), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το άρθρο 73, παράγραφος 2, το οποίο καθιέρωσε το εν λόγω καθεστώς παρεκκλίσεως υπέρ των απασχολουμένων στη Γαλλία διακινουμένων εργαζομένων, η οικογένεια των οποίων κατοικούσε σε άλλο κράτος μέλος, ήταν άκυρο διότι εισήγε διακρίσεις. Πάντως, για επιτακτικούς λόγους ασφαλείας δικαίου, το Δικαστήριο έκρινε ότι η διαπιστωθείσα ακυρότητα του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 δεν μπορούσε να προβληθεί προς στήριξη αξιώσεων επί παροχών για περιόδους προγενέστερες της ημερομηνίας εκδόσεως της αποφάσεως, πλην των περιπτώσεων των εργαζομένων που είχαν ασκήσει, προ της ημερομηνίας αυτής, προσφυγή ή είχαν υποβάλει διοικητική ένσταση με ανάλογο περιεχόμενο.18Με τη δεύτερη απόφαση που εξέδωσε στις 2 Μαρτίου 1989 στην υπόθεση 359/87, Pinna (Συλλογή 1989, σ. 585, στο εξής: απόφαση Pinna II), το Δικαστήριο κλήθηκε να προσδιορίσει τις συνέπειες από την απόφαση του της 15ης Ιανουαρίου 1986. Έτσι, στα πλαίσια της δεύτερης αποφάσεως, το Δικαστήριο έκρινε ότι, ενόσω το Συμβούλιο δεν είχε θεσπίσει νέους κανόνες, σύμφωνους προς το άρθρο 51 της Συνθήκης ΕΟΚ, η αναγνώριση της ακυρότητας του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 συνεπαγόταν τη γενίκευση της εφαρμογής του συστήματος καταβολής των οικογενειακών παροχών, όπως ορίζει το άρθρο 73, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.19Συμμορφούμενο προς τις αποφάσεις Pinna Ι και Pinna Π, το Συμβούλιο εξέδωσε στις 30 Οκτωβρίου 1989 τον κανονισμό 3427/89, το άρθρο 1 του οποίου τροποποίησε το άρθρο 73 του κανονισμού 1408/71 και κατάργησε το άρθρο 99. Κατά το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού, ο οποίος άρχισε να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσεώς του στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εφαρμόζεται από τις 15 Ιανουαρίου 1986.20Η Πράξη για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας στην Κοινότητα και για τις προσαρμογές των Συνθηκών (ΕΕ 1985, L 302, σ. 23) καθιέρωσε, με το άρθρο 60, παράγραφος 1, υπέρ των Ισπανών εργαζομένων, οι οποίοι απασχολούνται σε κράτος μέλος εκτός της Ισπανίας και τα μέλη των οικογενειών των οποίων κατοικούν στην Ισπανία, μεταβατικό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο το άρθρο 73, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71 δεν τυγχάνει εφαρμογής. Το μεταβατικό αυτό καθεστώς επρόκειτο να ισχύσει μέχρις ότου τεθεί σε ισχύ ενιαία λύση για όλα τα κράτη μέλη, όπως προέβλεπε το άρθρο 99 του κανονισμού 1408/71, και το αργότερο έως τις 31 Δεκεμβρίου 1988.21Όπως προκύπτει από την απόφαση Pinnal, με την οποία διαπιστώθηκε η ab initio ακυρότητα του άρθρου 73, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, σε συνδυασμό με την απόφαση Pinna ΙΙ, με την οποία διαπιστώθηκε ότι τυγχάνει εφαρμογής το γενικευμένο σύστημα του άρθρου 73, παράγραφος 1, έναντι όλων των εργαζομένων της Κοινότητας, η ενιαία λύση στην οποία αναφέρεται το άρθρο 60, παράγραφος 1, της προαναφερθείσας Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας στην Κοινότητα και για τις προσαρμογές των Συνθηκών ίσχυε αναδρομικώς από της ενάρξεως ισχύος του κανονισμού 1408/71.22Επομένως, οι Ισπανοί υπήκοοι, οι οποίοι εργάζονται σε κράτος μέλος εκτός της Ισπανίας, η οικογένεια των οποίων όμως κατοικεί στην Ισπανία, εδικαιούντο των οικογενειακών παροχών στο κράτος μέλος όπου εργάζονται από 1ης Ιανουαρίου 1986, ημερομηνίας προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα. Πάντως, μπορούν να επικαλεστούν το εν λόγω πλεονέκτημα αναδρομικώς μόνον από τις 15 Ιανουαρίου 1986, ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως Pinnal, η οποία, άλλωστε, επελέγη βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού 3427/89 ως ημερομηνία ενάρξεως εφαρμογής του.23Μολονότι το ζήτημα της δυνατότητας επικλήσεως του δικαιώματος λήψεως των οικογενειακών παροχών ρυθμίζεται ρητώς με το άρθρο 3 του κανονισμού 3427/89, παραμένει το ερώτημα αν ένα κράτος μέλος μπορεί να εφαρμόσει τις εθνικές διατάξεις του που περιορίζουν στους έξι μήνες την αναδρομικότητα των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων.24Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι τόσον η Ισπανική Κυβέρνηση όσο και ο Alonso-Pérez αναγνώρισαν ότι ο κανονισμός 3427/89 δεν ρύθμισε το ζήτημα της αναδρομικότητας των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων.25Πάντως, o Alonso-Pérez πρότεινε να συμπληρωθεί αυτό που χαρακτηρίζει ως νομικό κενό με αναγωγή στο άρθρο 94, παράγραφος 6, του κανονισμού 1408/71.26Κατά την Ισπανική Κυβέρνηση, το περιεχόμενο του κανονισμού 3427/89 ενσωματώνεται στον κανονισμό 1408/71, με συνέπεια η προβλεπόμενη στο άρθρο 94, παράγραφος 6, του κανονισμού 1408/71 διετής προθεσμία να πρέπει να ισχύει από της ενάρξεως ισχύος του κανονισμού 3427/89.27Μια τέτοια ερμηνεία δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Πράγματι, όπως υπογράμμισε ορθώς η Γερμανική Κυβέρνηση, το άρθρο 94, παράγραφος 6, αποτελεί μέρος των μεταβατικών και τελικών διατάξεων του κανονισμού 1408/71. Επομένως, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής επί του κανονισμού 3427/89, εφόσον ο τελευταίος προβλέπει ίδιες μεταβατικές και τελικές διατάξεις.28Εξάλλου, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία (βλ., ιδίως, αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1976 στην υπόθεση 33/76, Rewę, Συλλογή τόμος 1976, σ. 747, και της 9ης Νοεμβρίου 1983 στην υπόθεση 199/82, San Giorgio, Συλλογή 1983, σ. 3595), ελλείψει κοινοτικής ρυθμίσεως επί του θέματος, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να καθορίσει τα αρμόδια δικαστήρια και να ρυθμίσει τις διαδικαστικές προϋποθέσεις των ενδίκων μέσων που πρέπει να διασφαλίζουν την προστασία των δικαιωμάτων που έλκουν οι πολίτες από το άμεσο αποτέλεσμα του κοινοτικού δικαίου, υπό τον όρον ότι οι προϋποθέσεις αυτές δεν είναι λιγότερο ευνοϊκές από παρεμφερείς προσφυγές ενώπιον της εθνικής δικαιοσύνης και δεν ρυθμίζονται κατά τρόπον ώστε να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η κοινοτική έννομη τάξη.29Κατόπιν αυτού, σε αντίθεση προς όσα υποστηρίζει o Alonso-Pérez, η έλλειψη κοινοτικής ρυθμίσεως δεν δημιουργεί νομικό κενό που πρέπει να πληρωθεί.30Τέλος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια διάταξη όπως η επίδικη στην υπόθεση της κύριας δίκης δεν καθιστά αδύνατη την άσκηση των απονεμομένων με τον κανονισμό 3427/89 δικαιωμάτων. Προβλέπει απλώς τον περιορισμό του αναδρομικού αποτελέσματος των υποβληθεισών αιτήσεων χορηγήσεως της σχετικής παροχής (βλ. αποφάσεις της 27ης Οκτωβρίου 1993 στην υπόθεση C-338/91, Steenhorst-Neerings, Συλλογή 1993, σ. I-5475, σκέψη 21, και της 6ης Δεκεμβρίου 1994 στην υπόθεση C-410/92, Johnson, Συλλογή 1994, σ. I-5483).31Επομένως, το κοινοτικό δίκαιο δεν μπορεί να εμποδίσει την εφαρμογή διατάξεως, όπως είναι η διάταξη του άρθρου 9, παράγραφος 2, του Bundeskindergeldgesetz, η οποία τυγχάνει εφαρμογής και επί των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων που θεμελιώνονται αποκλειστικά στο εσωτερικό δίκαιο.32Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι ο κανονισμός 1408/71, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 3427/89, δεν απαγορεύει την εφαρμογή εθνικής διατάξεως με την οποία περιορίζεται σε έξι μήνες το αναδρομικό αποτέλεσμα των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων, σε περίπτωση αιτήσεως υποβληθείσας από Ισπανό υπήκοο με αντικείμενο την καταβολή, υπέρ των κατοικούντων στην Ισπανία μελών της οικογενείας του, οικογενειακών επιδομάτων από τις 15 Ιανουαρίου 1986.Για τους λόγους αυτούς,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),
κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 28ης Ιουλίου 1993 το Landessozialgericht Rheinland-Pfalz, αποφαίνεται:
Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983, όπως και αυτός τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3427/89 του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1989, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, και του κανονισμού (ΕΟΚ) 574/72, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71, δεν απαγορεύει την εφαρμογή εθνικής διατάξεως με την οποία περιορίζεται σε έξι μήνες το αναδρομικό αποτέλεσμα των αιτήσεων χορηγήσεως οικογενειακών επιδομάτων, σε περίπτωση αιτήσεως υποβληθείσας από Ισπανό υπήκοο με αντικείμενο την καταβολή, υπέρ των κατοικούντων στην Ισπανία μελών της οικογενείας του, οικογενειακών επιδομάτων από τις 15 Ιανουαρίου 1986.