–

w imieniu Neves 77 Solutions SRL – S. Donescu, avocată,

–

w imieniu rządu rumuńskiego – E. Gane, L. Ghiță i O.‑C. Ichim, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu rządu niderlandzkiego – M.K. Bulterman, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu rządu austriackiego – J. Schmoll, i E. Samoilova, w charakterze pełnomocników, oraz M. Meisel, ekspert

–

w imieniu Rady Unii Europejskiej – M. Bishop i A. Ştefănuc, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – J.‑F. Brakeland, M. Carpus Carcea, L. Gussetti i Y. Marinova, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 ust. 2 lit. a) oraz art. 5 i 7 decyzji Rady 2014/512/WPZiB z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącej środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 13), zmienionej decyzją Rady 2014/659/WPZiB z dnia 8 września 2014 r. (Dz.U. 2014, L 271, s. 54; sprostowania: Dz.U. 2014, L 282, s. 27; Dz.U. 2014, L 327, s. 9) (zwanej dalej „decyzją 2014/512”), w związku z zasadami pewności prawa i legalności kar.

2

Wniosek ten złożono w ramach sporu pomiędzy spółką Neves 77 Solutions SRL (zwaną dalej „Neves”) a Agenţia Naţională de Administrare Fiscală – Direcţia Generală Antifraudă Fiscală (krajową agencją administracji podatkowej – dyrekcją generalną ds. zwalczania oszustw podatkowych, Rumunia) (zwaną dalej „ANAF”) w przedmiocie protokołu stwierdzającego wykroczenie administracyjne, w którym – za naruszenie, między innymi, art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 – nałożono na tę spółkę grzywnę i orzeczono przepadek kwot otrzymanych w ramach transakcji jako świadczenie wzajemne za pośrednictwo.

Ramy prawne

Prawo Unii

Traktaty UE i FUE

3

Tytuł V traktatu UE to tytuł „Postanowienia ogólne o działaniach zewnętrznych Unii [Europejskiej] i postanowienia szczególne dotyczące wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa”. W ramach tego tytułu art. 24 ust. 1 akapit drugi TUE, ujęty w rozdziale 2, zatytułowanym „Postanowienia szczególne dotyczące wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa”, stanowi:

4

Artykuł 40 TUE, również zawarty w owym rozdziale 2, stanowi:

5

Część piąta traktatu FUE poświęcona jest działaniom zewnętrznym Unii. Artykuł 215 TFUE, zawarty w owej piątej części w tytule IV, „Środki ograniczające”, stanowi:

6

Część szósta traktatu FUE zawiera postanowienia instytucjonalne i finansowe. Tytuł I owej części szóstej to tytuł „Postanowienia instytucjonalne”. Sekcja 5 tego tytułu I, dotycząca Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zawiera art. 275 TFUE, który ma następujące brzmienie:

Decyzja 2014/512

7

Artykuł 2 decyzji 2014/512 przewiduje:

8

Zgodnie z art. 5 tej decyzji:

9

Artykuł 7 wspomnianej decyzji stanowi:

Rozporządzenie (UE) nr 833/2014

10

Artykuł 1 rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 1; sprostowanie Dz.U. 2014, L 246, s. 59) stanowi:

11

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia:

Rozporządzenie (UE) 2023/1214

12

Artykułem 1 pkt 19 rozporządzenia Rady (UE) 2023/1214 z dnia 23 czerwca 2023 r. zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 833/2014 dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2023, L 159 I, s. 1) nadano art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, poprzez dodanie w nim wyrażenia „i usług pośrednictwa”, następujące brzmienie:

Wspólne stanowisko 2008/944/WPZiB

13

Zgodnie z art. 12 wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określającego wspólne zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego (Dz.U. 2008, L 335, s. 99):

Wspólny wykaz uzbrojenia Unii Europejskiej

14

W dniu 26 lutego 2018 r. Rada przyjęła nowe brzmienie Wspólnego wykazu uzbrojenia Unii Europejskiej (Dz.U. 2018, C 98, s. 1), o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944. W dniu 18 lutego 2019 r. Rada przyjęła zaktualizowane brzmienie tego wykazu (Dz.U. 2019, C 95, s. 1).

15

Punkt „ML11” rzeczonego wykazu zawierał, w obu tych wersjach, wyliczenie sprzętu elektronicznego, „statków kosmicznych” i elementów składowych, niewyszczególnionych w innych pozycjach Wspólnego wykazu uzbrojenia UE.

Prawo rumuńskie

OUG nr 202/2008

16

Artykuł 1 ust. 1 Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 202/2008 privind punerea în aplicare a sancțiunilor internaționale (nadzwyczajnego rozporządzenia rządu nr 202/2008 w sprawie wdrażania sankcji międzynarodowych) z dnia 4 grudnia 2008 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 825 z dnia 8 grudnia 2008 r.) (zwanego dalej „OUG nr 202/2008”) stanowi:

17

Zgodnie z art. 3 OUG nr 202/2008:

18

Artykuł 7 OUG nr 202/2008 przewiduje:

19

Artykuł 24 ust. 1 OUG nr 202/2008 ma następujące brzmienie:

20

Artykuł 26 ust. 1 lit. b) OUG nr 202/2008 stanowi:

Zarządzenia nr 156/2018 i nr 901/2019

21

Ordinul ministrului afacerilor externe nr. 156/2018 pentru aprobarea Listei cuprinzând produsele militare supuse regimului de control al exporturilor, importurilor și altor operațiuni (zarządzenie ministra spraw zagranicznych nr 156/2018 w sprawie zatwierdzenia Wykazu towarów wojskowych podlegających systemowi kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji) z dnia 18 stycznia 2018 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 86 z dnia 30 stycznia 2018 r.; zwane dalej „zarządzeniem nr 156/2018”), obowiązujące od dnia 5 marca 2018 r. do dnia 4 lipca 2019 r., zostało uchylone i zastąpione Ordinul ministrului afacerilor externe nr. 901/2019 pentru aprobarea Listei cuprinzând produsele militare supuse regimului de control al exporturilor, importurilor și altor operațiuni (zarządzeniem ministra spraw zagranicznych nr 901/2019 w sprawie zatwierdzenia Wykazu towarów wojskowych podlegających systemowi kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji) z dnia 4 czerwca 2019 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 477 z dnia 12 czerwca 2019 r.; zwanym dalej „zarządzeniem nr 901/2019”), obowiązującym od dnia 5 lipca 2019 r. do dnia 6 października 2021 r.

22

Kategoria „ML11” w owych zarządzeniach zawierała wykaz sprzętu elektronicznego, „statków kosmicznych” i elementów składowych, niewyszczególnionych w innych pozycjach wykazu przedstawionego we wspomnianych zarządzeniach.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

23

Neves, której głównym przedmiotem działalności jest pośrednictwo w sprzedaży produktów z branży lotniczej, pośredniczyła w transakcji między SFTE Spetstechnoexport (zwaną dalej „SFTE”), spółką ukraińską, a spółką indyjską.

24

W dniu 4 stycznia 2019 r. Neves, w charakterze sprzedawcy, zawarła z SFTE, w charakterze nabywcy, umowę (zwaną dalej „umową z dnia 4 stycznia 2019 r.”) przekazania praw własności do 32 radiostacji nadawczo‑odbiorczych R‑800L2E, które miały zostać dostarczone do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W dniu 8 stycznia 2019 r. Neves nabyła od portugalskiej spółki owe 32 radiostacje, z których 20 zostało wyprodukowanych w Rosji i wyeksportowanych do Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Następnie Neves, na wniosek SFTE, przekazała rzeczone 32 radiostacje wspomnianej spółce indyjskiej, która otrzymała je w dniu 31 stycznia 2019 r.

25

W pismach z dnia 26 i 29 lipca 2019 r. Departamentul pentru Controlul Exporturilor (ANCEX) din cadrul Ministerului Afacerilor Externe [departament kontroli wywozu (ANCEX) ministerstwa spraw zagranicznych, Rumunia] (zwany dalej „ANCEX”) poinformował Neves, że radiostacje nadawczo‑odbiorcze R‑800L2E należą do kategorii ML11 zatwierdzonego w zarządzeniu nr 901/2019 wykazu towarów wojskowych, że transakcje handlowe dotyczące tych towarów można przeprowadzać wyłącznie na podstawie rejestracji oraz wydanych przez ów departament zezwoleń – zgodnie z Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 158/1999 privind regimul de control al exporturilor, importurilor și altor operațiuni cu produse militare (nadzwyczajnym rozporządzeniem rządu nr 158/1999 w sprawie systemu kontroli wywozu, przywozu i innych transakcji obejmujących towary wojskowe) oraz że transakcja pośrednictwa dotycząca wspomnianych radiostacji jest objęta decyzją 2014/512.

26

W odpowiedzi na te pisma Neves zakwestionowała wojskowy charakter rzeczonych radiostacji i podniosła, że zarządzenie nr 901/2019 nie obowiązywało w momencie ich dostawy. Neves dodała, że art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 również nie miał zastosowania, ponieważ radiostacje te nie zostały sprzedane przez Neves w Rosji, lecz zostały dostarczone do Indii.

27

W dniach 6 i 9 sierpnia 2019 r. Neves otrzymała od SFTE kwoty w wysokości, odpowiednio, 577 746,08 EUR tytułem zaliczki i 2 407 215,32 EUR tytułem zapłaty za towary dostarczone na podstawie umowy z dnia 4 stycznia 2019 r.

28

W dniu 12 maja 2020 r. ANAF sporządził protokół stwierdzający wykroczenie administracyjne zgodnie z art. 26 ust. 1 lit. b) OUG nr 202/2008, w którym nałożył na Neves, tytułem kary zasadniczej, grzywnę administracyjną w wysokości 30 000 lei rumuńskich (RON) (około 6066 EUR) i orzekł, tytułem kary dodatkowej, przepadek łącznej kwoty 14 113 003 RON (około 2 984 961,40 EUR), otrzymanej w dniach 6 i 9 sierpnia 2019 r. na podstawie umowy z dnia 4 stycznia 2019 r.

29

ANAF uznał, że Neves naruszyła art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, a także art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 24 ust. 1 OUG nr 202/2008. W załączniku do tego protokołu ANAF wyjaśnił między innymi, że o ile w piśmie z dnia 27 czerwca 2019 r. Neves poinformowała ANCEX, iż krajem pochodzenia radiostacji była Federacja Rosyjska, o tyle przystąpiła ona do wykonania tej umowy i przyjęła wspomnianą kwotę pomimo wysłanych przez ANCEX pism z dnia 26 i 29 lipca 2019 r.

30

Neves wniosła skargę o stwierdzenie nieważności wspomnianego protokołu do Judecătoria Sectorului 1 București (sądu pierwszej instancji dla rejonu 1 w Bukareszcie, Rumunia), który oddalił ową skargę orzeczeniem z dnia 2 listopada 2020 r.

31

Neves złożyła do Tribunalul Bucureşti (sądu okręgowego w Bukareszcie, Rumunia), będącego sądem odsyłającym, apelację od tego orzeczenia. Neves kwestionuje przede wszystkim stwierdzenie, że popełniła wykroczenie o charakterze administracyjnym, które zarzuca jej ANAF, i twierdzi ponadto, że środek w postaci przepadku nałożony na nią ze względu na to wykroczenie nie jest proporcjonalny i że stanowi on naruszenie jej prawa własności, zagwarantowanego w art. 1 Protokołu nr 1 do europejskiej Konwencji praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Paryżu w dniu 20 marca 1952 r. (zwanego dalej „protokołem nr 1”).

32

Sąd odsyłający uważa, że w swoim orzecznictwie – między innymi w wyroku z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236) – Trybunał nie dokonywał jeszcze wykładni art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 i że konieczne jest w szczególności wyjaśnienie, czy decyzja ta dopuszcza środek w postaci przepadku w całości, taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym. Sąd odsyłający zastanawia się również nad proporcjonalnym charakterem tego środka, w szczególności w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

33

W tych okolicznościach Tribunalul București (sąd okręgowy w Bukareszcie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

W przedmiocie właściwości Trybunału

34

Rządy rumuński i niderlandzki oraz Rada uważają, że zgodnie z art. 24 ust. 1 akapit drugi zdanie ostatnie TUE i art. 275 TFUE Trybunał nie ma właściwości w zakresie wykładni dotyczącego wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa (WPZiB) przepisu o charakterze generalnym, stanowiącego podstawę dla sankcji krajowych, takiego jak art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512. Neves, rząd austriacki i Komisja uważają ze swej strony, że Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni takiego przepisu.

35

W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 24 ust. 1 akapit drugi zdanie ostatnie TUE i art. 275 akapit pierwszy TFUE Trybunał nie jest w zasadzie właściwy w zakresie postanowień dotyczących WPZiB ani w zakresie aktów przyjętych na ich podstawie. Postanowienia te ustanawiają odstępstwo od zasady ogólnej właściwości, którą art. 19 TUE przyznaje Trybunałowi w celu zapewnienia poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu traktatów, i w konsekwencji muszą one być interpretowane ściśle (wyroki: z dnia 24 czerwca 2014 r., Parlament/Rada, C‑658/11, EU:C:2014:2025, pkt 69, 70; z dnia 19 lipca 2016 r., H/Rada i in., C‑455/14 P, EU:C:2016:569, pkt 39, 40; a także z dnia 6 października 2020 r., Bank Refah Kargaran/Rada, C‑134/19 P, EU:C:2020:793, pkt 26, 32).

36

Ponadto art. 24 ust. 1 akapit drugi zdanie ostatnie TUE, jak i art. 275 akapit drugi TFUE ustanawiają wyraźnie dwa wyjątki od tej zasady, a mianowicie właściwość Trybunału w zakresie, po pierwsze, kontrolowania przestrzegania art. 40 TUE, oraz po drugie, w zakresie kontroli legalności decyzji przewidujących środki ograniczające wobec osób fizycznych lub prawnych, przyjętych przez Radę na podstawie postanowień dotyczących WPZiB (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 60, 81).

37

Trybunał wyjaśnił, że w przypadku aktów przyjętych na podstawie postanowień dotyczących WPZiB to właśnie ich indywidualny charakter otwiera, stosownie do art. 275 akapit drugi TFUE, dostęp do sądów Unii (wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 103 i przytoczone tam orzecznictwo).

38

Jednak art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, którego zakres stosowania określono poprzez odwołanie się nie do konkretnych osób fizycznych lub prawnych, lecz do obiektywnych kryteriów, stanowi środek o charakterze generalnym i nie wchodzi w zakres środków ograniczających, o których mowa w art. 275 akapit drugi TFUE (zob. analogicznie wyroki: z dnia 28 listopada 2013 r., Rada/Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776, pkt 99; oraz z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 97, 98).

39

Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem właściwość Trybunału nie znajduje żadnego ograniczenia w przypadku rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 215 TFUE i wdrażającego stanowiska Unii przyjęte w kontekście WPZiB. Rozporządzenia takie stanowią bowiem akty Unii przyjęte na podstawie traktatu FUE, względem których sądom Unii przysługują wszystkie kompetencje przyznane im w prawie pierwotnym Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 106 i przytoczone tam orzecznictwo).

40

Tak jest między innymi w przypadku rozporządzenia nr 833/2014 (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 105, 107).

41

W związku z tym, ponieważ przewidziany w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 zakaz świadczenia usług pośrednictwa, stanowiący podstawę krajowych sankcji nałożonych na Neves, nie był wdrożony w rozporządzeniu nr 833/2014 w chwili zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, powstaje pytanie, czy Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni tego art. 2 ust. 2 lit. a).

42

W tym kontekście należy zbadać, czy Trybunał jest właściwy do dokonania wykładni środka ograniczającego o charakterze generalnym, takiego jak wspomniany art. 2 ust. 2 lit. a), w sytuacji gdy środek ten, stanowiący podstawę krajowych sankcji nakładanych na osobę fizyczną lub prawną, powinien był zostać wdrożony rozporządzeniem na podstawie art. 215 TFUE w celu zapewnienia jednolitego stosowania wspomnianego środka na szczeblu Unii.

43

W pierwszej kolejności, odnosząc się do właściwości Trybunału w zakresie kontroli przestrzegania art. 40 TUE, należy zauważyć, że traktaty nie przewidują żadnych szczególnych mechanizmów sprawowania tej kontroli sądowej. W tych okolicznościach prawo do przeprowadzania takiej kontroli wywodzi się z ogólnej właściwości Trybunału – przyznanej mu w art. 19 TUE – w zakresie zapewnienia poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu traktatów (wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 62). W art. 19 ust. 3 lit. b) TUE doprecyzowano ponadto, że w ramach tej ogólnej właściwości Trybunał orzeka w trybie prejudycjalnym, na wniosek sądów krajowych, w przedmiocie wykładni prawa Unii lub ważności aktów przyjętych przez instytucje Unii.

44

W ramach rzeczonej kontroli, zgodnie z art. 40 akapit pierwszy TUE, do Trybunału należy czuwanie nad tym, aby wdrażanie WPZiB przez Radę nie naruszało stosowania procedur oraz odpowiedniego zakresu uprawnień instytucji przewidzianych w traktatach do wykonywania kompetencji Unii na mocy traktatu FUE.

45

Oznacza to w szczególności czuwanie nad tym, aby – jeśli chodzi o wdrożenie art. 215 TFUE, który stanowi pomost między celami traktatu UE w dziedzinie WPZiB a działaniami Unii obejmującymi środki ograniczające objęte zakresem stosowania traktatu FUE (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 lipca 2012 r., Parlament/Rada, C‑130/10, EU:C:2012:472, pkt 59; z dnia 6 października 2020 r., Bank Refah Kargaran/Rada, C‑134/19 P, EU:C:2020:793, pkt 38) – Rada nie mogła obchodzić jurysdykcji Trybunału w odniesieniu do rozporządzenia wydanego na podstawie tego przepisu.

46

W tym względzie z jasnego brzmienia art. 215 ust. 1 TFUE, a w szczególności z użycia czasownika „przyjmuje”, który różni się od wyrażenia „może przyjąć” użytego w ust. 2 tego artykułu, wynika, że na Radzie spoczywa obowiązek przyjęcia niezbędnych środków, o których mowa w tym ust. 1, w celu nadania skuteczności decyzji WPZiB określającej stanowisko Unii dotyczące zerwania lub ograniczenia stosunków gospodarczych i finansowych z państwem trzecim. Instytucji tej przysługuje zatem – w sytuacji objętej tym ostatnim ustępem –kompetencja związana.

47

W drugiej kolejności z orzecznictwa Trybunału wynika również, że w odniesieniu do aktów Unii wywołujących skutki prawne wobec osób trzecich kontrola sądowa przyznana Trybunałowi w traktatach nie jest ograniczona kwalifikacją, charakterem lub formą tych aktów. Zatem co się tyczy skargi o stwierdzenie nieważności przewidzianej w art. 263 TFUE, jeżeli skarga ta ma na celu zapewnienie poszanowania prawa w wykładni i stosowaniu traktatów, może ona zostać skierowana przeciwko wszelkim przepisom wydanym przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii, niezależnie od ich charakteru lub formy, które mają na celu wywołanie wiążących skutków prawnych [zob. podobnie wyroki: z dnia 31 marca 1971 r., Komisja/Rada, 22/70, EU:C:1971:32, pkt 40, 42, 55; z dnia 14 lipca 2022 r., Parlament/Rada (Siedziba Europejskiego Urzędu ds. Pracy), C‑743/19, EU:C:2022:569, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo].

48

Z powyższych rozważań wynika, że przyznana Trybunałowi w traktatach kompetencja do zapewnienia ochrony sądowej osób trzecich nie może być ograniczona okolicznością, że Rada nie przyjęła wszystkich niezbędnych środków na podstawie art. 215 ust. 1 TFUE, podczas gdy – jak podkreślono w pkt 46 niniejszego wyroku – jej kompetencja w tym zakresie jest związana.

49

W związku z tym przewidziana w traktatach możliwość zwrócenia się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w przedmiocie rozporządzenia przyjętego na podstawie art. 215 ust. 1 TFUE powinna przysługiwać w odniesieniu do wszystkich przepisów, które Rada powinna była włączyć do takiego rozporządzenia i które stanowią podstawę nałożenia krajowej sankcji na osoby trzecie (zob. analogicznie wyrok z dnia 31 marca 1971 r., Komisja/Rada, 22/70, EU:C:1971:32, pkt 38–40).

50

Taka wykładnia znajduje potwierdzenie w podstawowym celu art. 267 TFUE, którym jest zapewnienie jednolitego stosowania prawa Unii przez sądy krajowe. Co się bowiem tyczy środków o charakterze generalnym, które Rada powinna była wdrożyć w rozporządzeniu na mocy art. 215 TFUE, rozbieżności w orzecznictwie sądów państw członkowskich dotyczące interpretacji takiego środka o charakterze ogólnym mogłyby zagrozić spójności samego porządku prawnego Unii i naruszyć podstawowy wymóg pewności prawa (zob. analogicznie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 80).

51

Wykładnia przyjęta w pkt 49 niniejszego wyroku pozwala również zapewnić niezbędną spójność systemu ochrony sądowej przewidzianego w prawie Unii. Jak bowiem wynika zarówno z art. 2 TUE, ujętego w postanowieniach wspólnych traktatu UE, jak i z art. 21 TUE, odnoszącego się do działań zewnętrznych Unii, do którego odsyła art. 23 TUE, dotyczący WPZiB, Unia opiera się w szczególności na wartości, jaką jest państwo prawne. Samo istnienie skutecznej kontroli sądowej służącej zapewnieniu poszanowania przepisów prawa Unii jest nierozerwalnie związane z istnieniem państwa prawnego (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2020 r., Bank Refah Kargaran/Rada, C‑134/19 P, EU:C:2020:793, pkt 35, 36 i przytoczone tam orzecznictwo).

52

Otóż procedura odesłania prejudycjalnego przewidziana w art. 19 ust. 3 lit. b) TUE i w art. 267 TFUE, która stanowi kluczowy element systemu sądowniczego w Unii, jest istotnym wkładem w ochronę tej wartości [zob. podobnie opinia 2/13 (Przystąpienie Unii do EKPC) z dnia 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 176 i przytoczone tam orzecznictwo].

53

Należy zatem uznać, biorąc pod uwagę art. 19, 24 i 40 TUE oraz art. 215 ust. 1 TFUE w świetle art. 2 i 21 TUE, że Trybunał jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym, na podstawie art. 267 TFUE, w przedmiocie wykładni dotyczącej środka o charakterze generalnym przewidzianego w akcie przyjętym na podstawie postanowień dotyczących WPZiB, jeżeli Rada miała obowiązek wdrożenia tego środka, stanowiącego podstawę krajowych sankcji nakładanych na osobę fizyczną lub prawną, w rozporządzeniu przyjętym na podstawie art. 215 TFUE.

54

To w świetle tych rozważań należy zbadać właściwość Trybunału do dokonania wykładni art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512.

55

Należy zatem sprawdzić, czy zakaz świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym przewidziany w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 wchodzi w zakres środków niezbędnych w rozumieniu art. 215 ust. 1 TFUE, które Rada powinna przyjąć, jak wynika z pkt 46 niniejszego wyroku, jeżeli taka decyzja przewiduje zerwanie lub ograniczenie w całości lub w części stosunków gospodarczych i finansowych z jednym lub z większą liczbą państw trzecich, w celu nadania skuteczności tej decyzji.

56

W tym względzie wystarczy stwierdzić, że zakaz ten ma na celu ograniczenie zdolności podmiotów gospodarczych do dokonywania transakcji objętych zakresem stosowania traktatu FUE, a zatem można go wykonać na poziomie Unii tylko wtedy, gdy w jego następstwie zostanie przyjęte rozporządzenie na podstawie art. 215 TFUE, tak aby zapewnić jego jednolite stosowanie we wszystkich państwach członkowskich (zob. analogicznie wyrok z dnia 1 marca 2016 r., National Iranian Oil Company/Rada, C‑440/14 P, EU:C:2016:128, pkt 54).

57

Broń i sprzęt wojskowy, o których mowa w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, tak samo jak usługi pokrewne, wchodzą bowiem w zakres stosowania traktatu FUE. W szczególności, jak wspomniała Komisja na rozprawie, handel tą bronią, tym sprzętem i świadczenie tych usług wchodzi w zakres kompetencji Unii na mocy art. 114 i 207 TFUE. Rzeczona broń i rzeczony sprzęt, ujęte we Wspólnym wykazie uzbrojenia UE, o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944, stanowiącym punkt odniesienia dla krajowych wykazów technologii wojskowych i sprzętu wojskowego państw członkowskich, podlegają w związku z tym wspólnej taryfie celnej, co potwierdza rozporządzenie Rady (WE) nr 150/2003 z dnia 21 stycznia 2003 r. zawieszające należności celne przywozowe na niektóre rodzaje broni i sprzętu wojskowego (Dz.U. 2003, L 25, s. 1).

58

Ponadto wniosku tego nie podważa przyznane państwom członkowskim w art. 346 ust. 1 lit. b) TFUE uprawnienie, zgodnie z którym każde państwo członkowskie może, pod pewnymi warunkami, podejmować środki, jakie uważa za konieczne w celu ochrony podstawowych interesów jego bezpieczeństwa, a które odnoszą się do produkcji lub handlu bronią, amunicją i materiałami wojennymi. Jak podniosła Komisja na rozprawie, uprawnienie to nie może ograniczać kompetencji związanej Rady, wynikającej z art. 215 ust. 1 TFUE, do przyjęcia środków niezbędnych do zerwania lub ograniczenia w ramach Unii stosunków gospodarczych i finansowych z państwem trzecim, które to zerwanie lub ograniczenie przewidziano w decyzji określającej stanowisko Unii w tym względzie.

59

Ponadto należy zauważyć, że poprzez przyjęcie rozporządzenia 2023/1214 Rada wdrożyła zakaz świadczenia usług pośrednictwa w odniesieniu do sprzętu wojskowego ustanowiony w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, co potwierdza, iż taki środek jest jednym ze środków, które należy przyjąć w rozporządzeniu opartym na art. 215 ust. 1 TFUE.

60

Wynika z tego, że ów zakaz świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym wchodzi w zakres środków niezbędnych w rozumieniu art. 215 ust. 1 TFUE do nadania skuteczności owej decyzji na szczeblu Unii, które Rada powinna była wprowadzić rozporządzeniem nr 833/2014.

61

Tym samym Trybunał jest właściwy w zakresie udzielenia odpowiedzi na pytania prejudycjalne.

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytania trzeciego

62

Poprzez pytanie trzecie, które należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 należy interpretować w ten sposób, że zakaz świadczenia usług pośrednictwa ustanowiony w owym przepisie ma zastosowanie nawet wówczas, gdy sprzętu wojskowego będącego przedmiotem danej transakcji pośrednictwa nigdy nie przywieziono na terytorium państwa członkowskiego.

63

Zgodnie z tym przepisem „[z]akazuje się świadczenia pomocy technicznej, usług pośrednictwa lub innych usług w związku z działaniami wojskowymi oraz w związku z dostarczaniem, wytwarzaniem, konserwacją i używaniem broni i materiału pokrewnego wszelkiego rodzaju – łącznie z bronią i amunicją, pojazdami i sprzętem wojskowym, sprzętem paramilitarnym oraz częściami zamiennymi do nich – bezpośrednio lub pośrednio na rzecz jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w Rosji lub do wykorzystania w Rosji”.

64

Z brzmienia tego przepisu, a w szczególności z użycia wyrażenia „bezpośrednio lub pośrednio”, wynika, że przewidziany w nim zakaz ma szerokie zastosowanie – zwłaszcza gdy usługi pośrednictwa związane ze sprzętem wojskowym są świadczone na rzecz osoby, podmiotu lub organu w Rosji, przy czym brzmienie to nie przewiduje wymogu, aby sprzęt ów przywieziono na terytorium państwa członkowskiego. Zgodnie z rzeczonym brzmieniem wystarczy, by usługi te świadczono bezpośrednio lub pośrednio na rzecz podmiotu w Rosji, niezależnie od ostatecznego miejsca przeznaczenia tego sprzętu – wbrew temu, co twierdzi Neves.

65

Kontekst i cele uregulowania, w które wpisuje się art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, potwierdzają taką wykładnię.

66

W tym względzie, mimo że decyzja ta nie zawiera przepisu definiującego pojęcie „usług pośrednictwa”, rozporządzenie nr 833/2014, wykonujące tę decyzję na szczeblu Unii, definiuje owo pojęcie w art. 1 ust. 1 lit. d), którego brzmienie jasno wskazuje, że nie wprowadzono jakiegokolwiek wymogu dotyczącego przywozu na terytorium państwa członkowskiego towarów będących przedmiotem rozpatrywanej transakcji pośrednictwa.

67

Zgodnie bowiem z tym przepisem usługi pośrednictwa obejmują negocjacje lub zawieranie transakcji zakupu, sprzedaży lub dostawy towarów, „w tym z państwa trzeciego do innego państwa trzeciego”, lub sprzedaży lub zakupu towarów „w tym w przypadku, gdy znajdują się one w państwach trzecich, w celu ich przekazania do innego państwa trzeciego”.

68

Ponadto Trybunał podkreślił wagę celów, których osiągnięciu służą decyzja 2014/512 i rozporządzenie nr 833/2014, a mianowicie ochrony integralności terytorialnej, suwerenności i niepodległości Ukrainy, jak również wspierania pokojowego rozwiązania kryzysu w tym państwie, które to cele wpisują się w szerszy kontekst utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa (zob. podobnie wyrok z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, pkt 150).

69

Otóż wykładnia art. 2 ust. 2 lit. a) tej decyzji, zgodnie z którą zakaz ustanowiony w tym przepisie ma zastosowanie nawet wówczas, gdy dane usługi pośrednictwa dotyczą broni i sprzętu wojskowego, których niezależnie od ich ostatecznego miejsca przeznaczenia nie przywieziono na terytorium państwa członkowskiego, pozwala na zapewnienie skuteczności (effet utile) tego zakazu i przyczynia się do realizacji celów wspomnianej decyzji, przypomnianych w poprzednim punkcie niniejszego wyroku. Taki zakaz można by bowiem z łatwością obejść, gdyby do jego uniknięcia wystarczyło, aby ową broń i sprzęt wojskowy przewożono z ominięciem terytorium Unii.

70

Wykładnia przedstawiona w pkt 64 niniejszego wyroku pozwala również na zapewnienie spójności wykładni prawa Unii poprzez nadanie tego samego zakresu pojęciu „usług pośrednictwa” występującemu w różnych aktach z dziedziny WPZiB.

71

Wynikająca z powyższego odpowiedź na pytanie trzecie brzmi następująco: art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 należy interpretować w ten sposób, że zakaz świadczenia usług pośrednictwa ustanowiony w owym przepisie ma zastosowanie nawet wówczas, gdy sprzętu wojskowego będącego przedmiotem danej transakcji pośrednictwa nigdy nie przywieziono na terytorium państwa członkowskiego.

W przedmiocie pytań pierwszego i drugiego

72

Tytułem wstępu należy wskazać, po pierwsze, że w pytaniach pierwszym i drugim, które należy rozpatrywać łącznie i w drugiej kolejności, sąd odsyłający odwołuje się zarówno do art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, jak i do art. 5 i 7 tej decyzji. Jednak z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że owe art. 5 i 7 nie mają znaczenia w świetle okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym.

73

Wspomniany art. 5 ogranicza się bowiem do wskazania, że Unia zachęca państwa trzecie do przyjmowania środków ograniczających analogicznych do środków przewidzianych w rzeczonej decyzji. Jeśli chodzi o art. 7, to dotyczy on ewentualnych roszczeń w związku z jakąkolwiek umową lub transakcją, których wykonanie zostało zakłócone przez środki nałożone decyzją 2014/512, o ile roszczenia te zostałyby wniesione przez osobę lub podmiot należące do jednej z kategorii wymienionych w owym art. 7 ust. 1 lit. a)–c). Tymczasem zgodnie z informacjami dostarczonymi przez sąd odsyłający spór w postępowaniu głównym nie dotyczy takiego roszczenia, a Neves nie należy do żadnej z tych kategorii.

74

Po drugie, z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający zastanawia się również nad zgodnością środka w postaci przepadku, takiego jak nałożony na Neves, z prawem własności zagwarantowanym w art. 1 protokołu nr 1 oraz zawartym, w porządku prawnym Unii, w art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”).

75

Wobec tego należy stwierdzić, że poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 w świetle prawa własności, ujętego w art. 17 Karty, oraz zasad pewności prawa i legalności kar należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie krajowemu środkowi w postaci przepadku w całości mienia pochodzącego z transakcji pośrednictwa, o której mowa w owym art. 2 ust. 2 lit. a), następującego automatycznie w następstwie stwierdzenia przez właściwe organy krajowe naruszenia zakazu dokonywania tej transakcji oraz obowiązku powiadomienia o niej tych organów.

76

W tym względzie należy przypomnieć w pierwszej kolejności, że w braku harmonizacji przepisów Unii w dziedzinie sankcji – mających zastosowanie w przypadku niedochowania warunków przewidzianych w ramach systemu wprowadzonego przez te przepisy – państwa członkowskie, zachowując prawo doboru sankcji, powinny zapewnić, aby naruszenia prawa Unii były karane zgodnie z wymogami materialnymi i proceduralnymi analogicznymi do wymogów stosowanych w odniesieniu do podobnych pod względem charakteru i wagi naruszeń prawa krajowego, a które w każdym razie nadają sankcjom skuteczny, proporcjonalny i odstraszający charakter (zob. podobnie wyroki: z dnia 16 lipca 2015 r., Chmielewski, C‑255/14, EU:C:2015:475, pkt 21; z dnia 2 maja 2018 r., Scialdone, C‑574/15, EU:C:2018:295, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

77

W szczególności sankcje przewidziane przez ustawodawstwo krajowe nie mogą wykraczać poza to, co jest odpowiednie i konieczne do realizacji uzasadnionych celów zamierzonych przez to ustawodawstwo, ani nie mogą być nadmierne w stosunku do tych celów, przy czym surowość sankcji powinna być również odpowiednia do wagi objętych nimi naruszeń, a w szczególności zapewniać jednocześnie rzeczywiście odstraszający skutek (zob. podobnie wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Agenzia delle dogane e dei monopoli i Ministero dell’Economia e delle Finanze, C‑452/20, EU:C:2022:111, pkt 37–39 i przytoczone tam orzecznictwo).

78

W drugiej kolejności, co się tyczy prawa własności, któremu poświęcony jest art. 17 Karty, należy przypomnieć, że zgodnie z ust. 1 tego artykułu „każdy ma prawo do władania, używania, rozporządzania i przekazania w drodze spadku mienia nabytego zgodnie z prawem. Nikt nie może być pozbawiony swojej własności, chyba że w interesie publicznym, w przypadkach i na warunkach przewidzianych w ustawie, za słusznym odszkodowaniem za jej utratę wypłaconym we właściwym terminie. Korzystanie z mienia może podlegać regulacji ustawowej w zakresie, w jakim jest to konieczne ze względu na interes ogólny”.

79

Jak orzekł już Trybunał, art. 17 Karty stanowi normę prawną przyznającą uprawnienia jednostkom [wyrok z dnia 21 maja 2019 r., Komisja/Węgry (Użytkowanie gruntów rolnych), C‑235/17, EU:C:2019:432, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo].

80

Zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty w zakresie, w jakim zawiera ona prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez tę konwencję. To postanowienie nie stanowi jednak przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę. Wynika z tego, że do celów interpretacji art. 17 Karty należy uwzględnić orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczące art. 1 protokołu nr 1, w którym potwierdzono ochronę prawa własności jako minimalny próg ochrony [zob. podobnie wyrok z dnia 21 maja 2019 r., Komisja/Węgry (Użytkowanie gruntów rolnych), C‑235/17, EU:C:2019:432, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo].

81

Zgodnie z tym, co konsekwentnie orzekał Europejski Trybunał Praw Człowieka w odniesieniu do art. 1 protokołu nr 1, należy wskazać, że art. 17 ust. 1 Karty zawiera trzy odrębne normy. Pierwsza z nich, wyrażona w zdaniu pierwszym tego postanowienia, ma charakter ogólny i konkretyzuje zasadę poszanowania własności. Druga, zawarta w zdaniu drugim wspomnianego postanowienia, dotyczy pozbawienia własności i uzależnia je od spełnienia określonych warunków. Trzecia z tych norm, zawarta w zdaniu trzecim omawianego postanowienia, przyznaje państwom uprawnienia w szczególności do regulowania korzystania z mienia w zakresie niezbędnym ze względu na interes ogólny. Nie są to jednak normy, które nie pozostają ze sobą w związku. Druga i trzecia norma odnoszą się do szczególnych przykładów naruszenia prawa własności i powinny być interpretowane w świetle zasady ustanowionej w pierwszej z tych norm (wyrok z dnia 5 maja 2022 r., BPC Lux 2 i in., C‑83/20, EU:C:2022:346, pkt 38).

82

W tym względzie z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wynika, że środki w postaci przepadku mienia pochodzącego z przestępstwa lub nielegalnych działań bądź konfiskaty narzędzia służącego do popełnienia przestępstwa, które nie należy do osoby trzeciej pozostającej w dobrej wierze, podlegają co do zasady regulacji korzystania z mienia, nawet jeśli ze względu na swój charakter pozbawiają daną osobę jej własności (zob. w szczególności wyroki ETPC: z dnia 24 października 1986 r. w sprawie Agosi przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, CE:ECHR:1986:1024JUD000911880, § 51; z dnia 12 maja 2015 r. w sprawie Gogitidze i in. przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2015:0512JUD003686205, § 94; a także z dnia 15 października 2020 r. w sprawie Karapetyan przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 32).

83

W niniejszej sprawie środek w postaci przepadku zastosowany wobec Neves dotyczył kwoty pieniężnej, która została wypłacona Neves tytułem zapłaty za dostawę, w wykonaniu umowy z dnia 4 stycznia 2019 r., radiostacji uznanych za sprzęt wojskowy. Środek ten ma na celu zapewnienie przestrzegania zakazu świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym, przewidzianego w decyzji 2014/512 jako środek ograniczający o charakterze generalnym w odpowiedzi na działania Rosji destabilizujące sytuację na Ukrainie. Środek ten jest zatem związany z przewidzianym również w tej decyzji zakazem zakupu i sprzedaży broni i sprzętu wojskowego do Rosji, a także, bardziej ogólnie, z przepisami dotyczącymi handlu bronią.

84

W tych okolicznościach taki środek w postaci przepadku stanowi ograniczenie wykonywania prawa własności objęte regulacją korzystania z mienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie trzecie Karty.

85

W tym względzie należy przypomnieć, że zagwarantowane w art. 17 Karty prawo własności nie jest prerogatywą absolutną i że korzystanie z niego może być przedmiotem ograniczeń uzasadnionych celami związanymi z interesem ogólnym, do których dąży Unia (wyrok z dnia 20 września 2016 r., Ledra Advertising in./Komisja i EBC, od C‑8/15 P do C‑10/15 P, EU:C:2016:701, pkt 69).

86

Jednak zgodnie z art. 52 ust. 1 Karty wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w Karcie muszą być przewidziane ustawą, szanować istotę tych praw i wolności oraz, z zastrzeżeniem zasady proporcjonalności, muszą być konieczne i rzeczywiście odpowiadać celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię lub potrzebom ochrony praw i wolności innych osób.

87

Otóż, po pierwsze, środek w postaci przepadku, taki jak nałożony na Neves, jest przewidziany ustawą w rozumieniu art. 52 ust. 1 Karty. Środek ten opiera się bowiem na OUG nr 202/2008 oraz na krajowym wykazie technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944 i który ustanowiono, w odniesieniu do Rumunii, w drodze zarządzeń nr 156/2018 i nr 901/2019.

88

Po drugie, ponieważ – jak wynika z orzecznictwa, o którym mowa w pkt 82 niniejszego wyroku – środek ten podlega regulacji korzystania z mienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 zdanie trzecie Karty i nie stanowi pozbawienia własności w rozumieniu tego art. 17 ust. 1 zdanie drugie, szanuje on istotę prawa własności (zob. podobnie wyrok z dnia 5 maja 2022 r., BPC Lux 2 i in., C‑83/20, EU:C:2022:346, pkt 53).

89

Po trzecie, wspomniany środek ma na celu realizację celów decyzji 2014/512, których znaczenie podkreślił Trybunał, jak przypomniano w pkt 68 niniejszego wyroku, a tym samym odpowiada celom interesu ogólnego uznawanym przez Unię w rozumieniu art. 52 ust. 1 Karty.

90

Po czwarte, jeśli chodzi o poszanowanie zasady proporcjonalności, wydaje się przede wszystkim, że ograniczenie wykonywania prawa własności wynikające z omawianego środka jest odpowiednie do osiągnięcia tych celów.

91

Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika bowiem, że środek w postaci przepadku rozpatrywany w postępowaniu głównym, stanowiący środek dodatkowy w stosunku do grzywny, został zastosowany w następstwie stwierdzenia przez właściwe organy rumuńskie nieprzestrzegania zakazu dokonywania transakcji związanej z towarami będącymi przedmiotem sankcji międzynarodowych, wynikającego w niniejszym przypadku z decyzji 2014/512, oraz obowiązku natychmiastowego powiadomienia owych organów o tej transakcji. Nałożenie owego środka w postaci przepadku może zniechęcić zainteresowane podmioty do dokonywania takich transakcji i zachęcić je do przestrzegania zarówno tego zakazu, jak i obowiązku powiadamiania, który ułatwia właściwym organom państw członkowskich kontrolowanie transakcji dotyczących danych towarów, w niniejszej sprawie – sprzętu wojskowego.

92

Następnie, co się tyczy konieczności zastosowania takiego środka w postaci przepadku, należy zauważyć, że maksymalna kwota grzywny przewidzianej jako kara zasadnicza w uregulowaniu krajowym rozpatrywanym w postępowaniu głównym wynosi 30 000 RON (około 6066 EUR). Biorąc pod uwagę niską górną granicę tej grzywny w porównaniu z potencjalnie oczekiwaną korzyścią gospodarczą z transakcji pośrednictwa dotyczącej sprzętu wojskowego, nałożenie samej grzywny nie może wystarczyć do zniechęcenia podmiotów gospodarczych do naruszania zakazu świadczenia usług pośrednictwa związanych z tym sprzętem oraz obowiązku powiadamiania o zaistniałej sytuacji właściwych organów krajowych. Ilustrują to okoliczności sprawy w postępowaniu głównym, ponieważ zgodnie z informacjami przekazanymi przez sąd odsyłający wynagrodzenie z tytułu transakcji pośrednictwa będącego przedmiotem postępowania głównego wynosiło blisko trzy miliony euro.

93

W tych okolicznościach przepadek całości wynagrodzenia za towary przekazane w wyniku zakazanej transakcji pośrednictwa wydaje się konieczny, aby rzeczywiście i skutecznie zniechęcić podmioty gospodarcze do naruszania zakazu świadczenia usług pośrednictwa związanych ze sprzętem wojskowym.

94

Podobnie to, aby zastosowanie środka w postaci przepadku następowało automatycznie, w wyniku protokołu ustaleń faktycznych sporządzonego przez właściwy organ administracyjny, jest niezbędne, aby zapewnić pełną skuteczność sankcji za naruszenie zarówno zakazu dokonywania transakcji pośrednictwa, o którym mowa w art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, jak i obowiązku powiadomienia o tej transakcji, z zastrzeżeniem prawa do skutecznego środka prawnego w celu skontrolowania prawidłowości tego protokołu i uzyskania, w stosownym wypadku, zwrotu kwot, w odniesieniu do których orzeczono przepadek, w szczególności gdyby ostatecznie okazało się, że dana transakcja nie jest objęta tym zakazem.

95

Co się tyczy takiego środka prawnego, należy zauważyć, że z orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dotyczącego art. 1 protokołu nr 1 wynika, iż w przypadku gdy sankcja w postaci przepadku nakładana jest niezależnie od wyroku skazującego za przestępstwo, ważne jest, by zainteresowany miał możliwość obrony w całym postępowaniu – zarówno przed organami krajowymi, które nałożyły na niego tę sankcję, jak i przed sądami, do których zaskarżono decyzję tych organów, tak aby mogły one przeprowadzić całościową analizę różnych wchodzących w grę interesów (zob. podobnie wyrok ETPC z dnia 15 października 2020 r. w sprawie Karapetyan przeciwko Gruzji, CE:ECHR:2020:1015JUD006123312, § 35).

96

W tym względzie zainteresowana osoba powinna mieć możliwość odpowiedniego przedstawienia swojej sprawy właściwym organom – w sposób pozwalający na skuteczne zakwestionowanie rozpatrywanych środków (zob. podobnie wyrok z dnia 3 września 2008 r., Kadi i Al Barakaat International Foundation/Rada i Komisja, C‑402/05 P i C‑415/05 P, EU:C:2008:461, pkt 368).

97

Do sądu odsyłającego należy zatem upewnienie się, że Neves korzysta z wystarczających gwarancji proceduralnych w ramach postępowania głównego, w szczególności w zakresie ustalenia, czy rzeczywiście doszło do wykroczenia administracyjnego, którego popełnienie jej się zarzuca. W szczególności, ponieważ owa spółka kwestionuje to, że radiostacje rozpatrywane w postępowaniu głównym mają charakter sprzętu wojskowego, sąd ten powinien upewnić się, że owe radiostacje figurują we Wspólnym wykazie uzbrojenia UE, o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944, stanowiącym odniesienie dla krajowego wykazu tego sprzętu, ujętego w zarządzeniach nr 156/2018 i 901/2019.

98

Z zastrzeżeniem spełnienia tych przesłanek, czego zbadanie należy do sądu odsyłającego, środek w postaci przepadku, taki jak rozpatrywany w postępowaniu głównym, nie wydaje się wykraczać poza to, co jest konieczne do realizacji uzasadnionych celów.

99

Wreszcie jeśli chodzi o proporcjonalny – w ścisłym tego słowa znaczeniu – charakter takiego środka, a w szczególności o adekwatność jego uciążliwości w stosunku do wagi naruszenia, za które ma on stanowić karę, to należy zauważyć, że o ile wspomniany środek dotyczy całości mienia pochodzącego z zakazanej transakcji pośrednictwa i jego zastosowanie następuje w sposób automatyczny, o tyle kwotę grzywny towarzyszącą temu środkowi można odpowiednio dostosować. Ponadto, jak wynika to z art. 24 ust. 1 i art. 26 ust. 1 lit. b) OUG nr 202/2008, sankcje te mają zastosowanie wyłącznie do osób, które dowiedziały się, że znajdują się w sytuacji wymagającej zgłoszenia właściwym organom krajowym lub ich powiadomienia, ponieważ dotyczy ona towarów objętych sankcjami międzynarodowymi. W takiej sytuacji osoby te są zobowiązane, niezwłocznie i bez uprzedniego powiadamiania tych organów, do zaniechania dokonywania jakiejkolwiek transakcji dotyczącej tych towarów innej niż przewidziana w tym rozporządzeniu. Dotyczy to jedynie osób, które świadomie nie dokonały zgłoszenia lub mimo wszystko dokonały takiej transakcji.

100

Z powyższego wynika, że przy uwzględnieniu wagi uzasadnionych celów surowość sankcji przewidzianych w uregulowaniu krajowym, takim jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, wydaje się odpowiednia do wagi naruszenia, za które mają one stanowić karę.

101

W związku z tym ograniczenie wykonywania prawa własności wynikające z takiego środka w postaci przepadku wydaje się zgodne z zasadą proporcjonalności i w konsekwencji uzasadnione w świetle warunków przewidzianych w art. 52 ust. 1 Karty, czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego.

102

W trzeciej kolejności, co się tyczy ogólnej zasady pewności prawa, która należy do zasad ogólnych prawa Unii, to wymaga ona, aby przepisy prawne były jasne, precyzyjne, a ich skutki przewidywalne. O ile wspomniana zasada stoi na przeszkodzie temu, by nowy przepis prawa miał zastosowanie z mocą wsteczną, a więc do okoliczności, które wystąpiły przed jego wejściem w życie, o tyle ta sama zasada wymaga, by jakiekolwiek okoliczności faktyczne były zwykle, w braku wyraźnie określonego wskazania przeciwnego, badane w świetle przepisów prawa obowiązujących w czasie, gdy dane okoliczności miały miejsce (zob. podobnie wyrok z dnia 25 stycznia 2022 r., VYSOČINA WIND, C‑181/20, EU:C:2022:51, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

103

Co się tyczy zasady ustawowej określoności czynów zabronionych i kar, zawartej w art. 49 Karty i stanowiącej szczególny wyraz ogólnej zasady pewności prawa – oznacza ona w szczególności, że ustawa powinna jasno definiować naruszenia i grożące za nie kary, aby zapewnić przewidywalność w odniesieniu zarówno do zdefiniowania naruszenia, jak i określenia kary [zob. podobnie wyroki: z dnia 8 marca 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg‑Fürstenfeld (Bezpośrednia skuteczność), C‑205/20, EU:C:2022:168, pkt 47; z dnia 24 lipca 2023 r., Lin, C‑107/23 PPU, EU:C:2023:606, pkt 104 i przytoczone tam orzecznictwo].

104

Co się tyczy owych zasad, sąd odsyłający ograniczył się do wskazania, że Neves podniosła, iż zarządzenie nr 901/2019, które ustanowiło, w odniesieniu do Rumunii, krajowy wykaz technologii wojskowych i sprzętu wojskowego, o którym mowa w art. 12 wspólnego stanowiska 2008/944, nie obowiązywało w dniu zaistnienia okoliczności faktycznych rozpatrywanych w postępowaniu głównym, w związku z czym nie miało ono zastosowania do radiostacji będących przedmiotem postępowania głównego, a zatem nie można ich uznać za sprzęt wojskowy należący do kategorii ML11 objętej tym wykazem.

105

W tym względzie należy zauważyć, że w tym dniu obowiązywał art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 zakazujący świadczenia usług pośrednictwa związanych z tym sprzętem, podobnie jak Wspólny wykaz uzbrojenia UE, o którym mowa w pkt 14 niniejszego wyroku. Zgodnie z informacjami zawartymi w postanowieniu odsyłającym wydaje się, że kategoria ML11 zawarta w zarządzeniu nr 901/2019, które uchyliło i zastąpiło zarządzenie nr 156/2018, obowiązujące od dnia 5 marca 2018 r. do dnia 4 lipca 2019 r., była identyczna z kategorią ML11 tego ostatniego zarządzenia, w związku z czym, jak zauważyła Komisja, nie wydaje się, aby chodziło o stosowanie z mocą wsteczną nowego przepisu prawnego w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 102 niniejszego wyroku.

106

Sąd odsyłający musi dokonać weryfikacji – zgodnie z przepisami prawa rumuńskiego obowiązującymi w dniu zaistnienia okoliczności faktycznych sporu w postępowaniu głównym, których ustalenie i ocena należy do wyłącznej właściwości owego sądu – czy przepisy tego prawa przejmujące brzmienie omawianego wykazu obowiązywały w owym dniu, a także czy zostały spełnione wymogi jasności i przewidywalności przypomniane w pkt 102 i 103 niniejszego wyroku.

107

W świetle powyższych rozważań odpowiedź na pytania pierwsze i drugie winna brzmieć następująco: art. 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512 w świetle prawa własności, ujętego w art. 17 Karty, oraz zasad pewności prawa i legalności kar należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie krajowemu środkowi w postaci przepadku w całości mienia pochodzącego z transakcji pośrednictwa, o której mowa w owym art. 2 ust. 2 lit. a), następującego automatycznie w następstwie stwierdzenia przez właściwe organy krajowe naruszenia zakazu dokonywania tej transakcji oraz obowiązku powiadomienia o niej tych organów.

W przedmiocie kosztów

108

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

1)

Artykuł 2 ust. 2 lit. a) decyzji Rady 2014/512/WPZiB z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącej środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację w Ukrainie, zmienionej decyzją Rady 2014/659/WPZiB z dnia 8 września 2014 r.,

2)

Artykuł 2 ust. 2 lit. a) decyzji 2014/512, zmienionej decyzją 2014/659, w świetle art. 17 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej oraz zasad pewności prawa i legalności kar