I.

Introduzzjoni

1.

L-awtoritajiet Belġjani rrifjutaw li joħorġu permess ta’ residenza lis-Sinjura XXX, ċittadina ta’ pajjiż terz (“ĊPT”), li ngħaqdet ma’ binha u s-sieħba tiegħu, ċittadina mobbli tal-Unjoni Ewropea, fil-Belġju. Dan ir-rifjut wassal għal din il-kawża.

2.

Abbażi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza  ( 2 ), l-Istati Membri għandhom joħorġu permess ta’ residenza lil ĊPT li huwa axxendent dirett dipendenti, u li, bħala riżultat ta’ dik id-dipendenza, akkwista dritt ta’ residenza dderivat.

3.

Din il-kawża tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja tispjega d‑dimensjoni ġeografika tal-kunċett ta’ dipendenza li tinsab fid-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza, billi tagħti risposta għad-domanda dwar jekk huwiex deċiżiv għal dan il-kunċett li axxendent kellu bżonn l-għajnuna fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.

II.

Il‑kawża prinċipali, id‑domandi preliminari u l‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja

4.

Is-Sinjura XXX hija ċittadina Marokkina u omm AL, ċittadin Belġjan li jgħix fil-Belġju. Is-sieħba ta’ AL, is-Sinjura N.E.K., hija ċittadina Daniża li marret tgħix il-Belġju fejn ilha tgħix ma’ AL sa mill‑2005  ( 3 ).

5.

Is-Sinjura XXX daħlet fit-territorju Belġjan fil‑25 ta’ Lulju 2011 b’viża ta’ turista.

6.

Fil‑21 ta’ Settembru 2011, hija ressqet talba għal permess ta’ residenza, u bbażat it-talba tagħha fuq il-fatt li kienet dipendenti fuq binha. Madankollu, kif jidher mid-deċiżjoni tar-rinviju, il-leġiżlazzjoni Belġjana rilevanti ġiet emendata ftit qabel it-talba tas‑Sinjura XXX, b’tali mod li ma għadhiex tagħti dritt għal riunifikazzjoni tal-familja lil ċittadini Belġjani mal-familjari tagħhom fil‑linja ta’ axxendenti  ( 4 ). B’riżultat ta’ dan, l-ewwel talba tas-Sinjura XXX ġiet irrifjutata fil‑21 ta’ Ottubru 2011.

7.

Fis‑26 ta’ Ġunju 2015, is-Sinjura XXX, li jidher li kompliet tgħix ma’ binha u mas-sieħba tiegħu fil-Belġju, ressqet it-tieni talba tagħha għal permess ta’ residenza. Din id-darba, hija applikat bħala membru tal‑familja dipendenti tas-sieħba ta’ binha, is-Sinjura N.E.K., peress li din tal-aħħar kienet ċittadin mobbli tal-Unjoni koperta mill‑kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

8.

L-awtoritajiet nazzjonali rrifjutaw din it-talba fit‑28 ta’ Settembru 2015 għal żewġ raġunijiet: l-ewwel nett, ir-riżorsi domestiċi ta’ binha u tas-sieħba tiegħu ma kinux iddokumentati b’mod suffiċjenti, u t-tieni nett, id-dokumenti li jattestaw id-dipendenza tas-Sinjura XXX kienu antiki wisq. Dik id-deċiżjoni kienet tinkludi wkoll ordni sabiex titlaq mit-territorju Belġjan.

9.

Is-Sinjura XXX ikkontestat dan ir-rifjut, iżda r-rikors tagħha ġie miċħud mill-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall‑Kwistjonijiet dwar Barranin, il-Belġju) fl‑14 ta’ April 2016. Iċ‑ċaħda kienet tirreferi biss għall-ewwel motiv – provi dokumentarji insuffiċjenti tar-riżorsi domestiċi ta’ sponsor, u ma eżaminatx l-argument li d-dokumenti li kienu juru d-dipendenza tas-Sinjura XXX kienu antiki wisq.

10.

Is-Sinjura XXX ressqet it-tielet talba tagħha għal permess ta’ residenza fid‑9 ta’ Novembru 2017, għal darba oħra bħala membru tal-familja tas-sieħba ta’ binha, is-Sinjura N.E.K., ċittadina mobbli tal-Unjoni.

11.

Fit‑2 ta’ Mejju 2018, din it-talba ġiet miċħuda wkoll. Waħda mir‑raġunijiet li ngħataw kienet li d-dokumenti prodotti bħala prova li ma kellhiex mezzi finanzjarji biżżejjed (b’mod partikolari, id-dikjarazzjoni ta’ informazzjoni mill-ispettur tat-taxxa Marokkin u ċ-ċertifikat Marokkin dwar nuqqas ta’ mezzi finanzjarji, it-tnejn iddatati 2011), u l-prova tal‑appoġġ finanzjarju mill‑unità familjari li hija ddikjarat li tixtieq tingħaqad magħha (provi ta’ flus mibgħuta mill‑2010 u mill‑2011) kienu antiki wisq.

12.

Is-Sinjura XXX ikkontestat il-validità ta’ din l-aħħar ċaħda. Permezz ta’ sentenza tat‑30 ta’ Awwissu 2019, il-Conseil du contentieux des étrangers (il-Kunsill għall‑Kwistjonijiet dwar Barranin) ċaħad ir‑rikors tagħha, peress li qies li d-dipendenza tirrikjedi li jiġu ssodisfatti żewġ kundizzjonijiet b’mod kumulattiv. L-ewwel nett, l-istat ta’ dipendenza kellu jissussisti fl-Istat ta’ oriġini qabel mal-membru tal-familja jasal il-Belġju. Fl-opinjoni ta’ dan il-korp, din il-pożizzjoni tirriżulta mis-sentenza Jia  ( 5 ). It-tieni nett, sabiex tiġi prodotta prova dwar dan l-istat ta’ dipendenza, ma huwiex suffiċjenti li l-membru tal-familja li huwa l‑isponsor ikollu riżorsi suffiċjenti jew li jkun jgħix mal-persuna li tressaq it-talba; huwa wkoll neċessarju li l-persuna li tressaq it-talba tistabbilixxi li l-għajnuna materjali ta’ dak il-membru tal-familja li huwa sponsor kienet neċessarja għaliha fil-mument meta tressqet it-talba.

13.

Fit‑3 ta’ Ottubru 2019, is-Sinjura XXX appellat minn dik id‑deċiżjoni quddiem il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju). Dan l-appell wassal għal dan ir-rinviju għal deċiżjoni preliminari.

14.

Il-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) jispjega li differenza sinjifikattiva bejn din il-kawża u l-kawżi preċedenti deċiżi mill-Qorti tal‑Ġustizzja tinsab fil-fatt li l-membru tal-familja li qiegħed jitlob li jibbenefika mir-riunifikazzjoni tal-familja kien diġà jgħix fit-territorju ta’ dak l-Istat li fih tixtieq tingħaqad maċ-ċittadin tal-Unjoni għal sitt snin. Huwa għalhekk qies li kellu bżonn kjarifika addizzjonali dwar id-dritt tal‑Unjoni applikabbli.

15.

Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat) iddeċieda li jissospendi l-proċeduri u jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja s‑segwenti domandi preliminari:

16.

Ġew ippreżentati osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal‑Ġustizzja mis-Sinjura XXX, mill-Gvern Belġjan, Ċek, Daniż u Ġermaniż u mill-Kummissjoni Ewropea.

17.

Permezz ta’ deċiżjoni tal-President tal-Qorti tal-Ġustizzja tat‑28 ta’ Ottubru 2022, il-proċeduri f’din il-kawża ġew sospiżi, skont l‑Artikolu 55(1)(b) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, sakemm tingħata s-sentenza fil-Kawża C‑488/21, Chief Appeals Officer.

18.

Wara l-għoti ta’ dik is-sentenza fil‑21 ta’ Diċembru 2023  ( 6 ), il‑Qorti tal-Ġustizzja staqsiet lill-qorti tar-rinviju jekk xtaqitx iżżomm id‑domandi preliminari tagħha.

19.

Permezz ta’ ittra tad‑19 ta’ Jannar 2024, il-qorti tar-rinviju wieġbet li xtaqet iżżomm id-domandi preliminari kollha tagħha, peress li qieset li dik is-sentenza ma kinitx tagħti risposti għal dawn id-domandi.

20.

Il-proċeduri f’din il-kawża għalhekk reġgħu bdew fl‑24 ta’ Jannar 2024.

21.

Saret seduta fit‑13 ta’ Ġunju 2024 li fiha s-Sinjura XXX, il-Gvern Belġjan, Daniż u Ġermaniż u l-Kummissjoni għamlu sottomissjonijiet orali.

III.

Analiżi

A.

Introduzzjoni

1.

L‑istruttura ta’ dawn il‑konklużjonijiet

22.

Id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza tagħti d-dritt lil membri tal‑familja ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni jingħaqdu ma’ dak iċ-ċittadin fl-Istat li fih huwa jkun mar (iktar ’il quddiem l-“Istat Membru ospitanti”). Għal din ir-raġuni, l-Artikolu 7(1)(d) ta’ din id-direttiva jagħti lill-membri tal‑familja d-dritt li jirrisjedu fi Stat Membru ospitanti.

23.

Jekk persuna hijiex ikkunsidrata membru tal-familja ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni ma hijiex kwistjoni ta’ għażla min-naħa ta’ dan iċ-ċittadin, iżda, pjuttost, tiddependi fuq id-definizzjoni ta’ dan it-terminu stabbilit fl-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza. Flimkien mal-konjuġi, mas-sieħeb irrikkonoxxut u mal-ulied minuri ta’ ċittadin tal-Unjoni, din id-direttiva tagħti wkoll id-dritt ta’ residenza lil dixxendenti diretti dipendenti taħt l‑età ta’ 21 sena (l-Artikolu 2(2)(ċ) tagħha) u lil axxendenti diretti dipendenti (l-Artikolu 2(2)(d) ta’ din id-direttiva).

24.

Sabiex tgawdi d-dritt ta’ residenza abbażi tad-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza, is-Sinjura XXX għalhekk għandha tkun dipendenti fuq ċittadin mobbli tal-Unjoni.

25.

Mill-kliem tal-Artikolu 2(2)(d) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza u mill-ġurisprudenza jsegwi li, sabiex jaqa’ fil-kamp ta’ applikazzjoni ta’ din id-direttiva, ma hemmx bżonn li axxendent (jew dixxendent) ikun dipendenti fuq persuna familjari diretta tiegħu (f’din il-kawża, iben is‑Sinjura XXX, AL), iżda jista’ jkun dipendenti minflok fuq il-konjuġi jew is-sieħeb ta’ din il-persuna familjari diretta (f’din il-kawża, is-Sinjura N.E.K.)  ( 7 ). Jekk il‑persuna familjari diretta u s-sieħeb tagħha, li huwa ċittadin mobbli tal‑Unjoni, jifformaw unità familjari, huwa suffiċjenti li l-għajnuna lill-axxendent dirett tingħata minn membru ta’ din l-unità familjari  ( 8 ).

26.

Il-partijiet fil-proċeduri quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja aċċettaw din l-interpretazzjoni. Għalhekk, ma huwiex ikkontestat li s-Sinjura XXX setgħet titlob id-dritt għal residenza tagħha abbażi tad-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza jekk hija dipendenti fuq l-unità familjarji fformata minn binha, li ma huwiex ċittadin mobbli tal-Unjoni, u s-sieħba tiegħu, li hija ċittadina mobbli tal-Unjoni.

27.

Bħala ĊPT, taħt l-Artikolu 9 tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza is-Sinjura XXX hija mitluba tapplika għal permess ta’ residenza, li l-Istat Membru ospitanti għandu joħroġ, jekk hija membru tal-familja dipendenti  ( 9 ).

28.

Numru ta’ kawżi waslu quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja minħabba r-rifjut ta’ Stat Membru li joħroġ permess ta’ residenza  ( 10 ), jew li jirrikonoxxi xi dritt ieħor li huwa mogħti mid-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza lil familjari dipendenti, bħad-dritt għal ugwaljanza fit-trattament fl-aċċess għall-benefiċċji soċjali  ( 11 ). Dawk il-kawżi kkjarifikaw sa ċertu punt il-kunċett ta’ dipendenza fid-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

29.

L-element innovattiv f’din il-kawża huwa t-tul ta’ żmien (iktar minn sitt snin) bejn il-mument tar-rilokazzjoni tas-Sinjura XXX fil‑Belġju u t-talba tagħha għal permess ta’ residenza  ( 12 ). Dan iqajjem il‑kwistjoni tal-ġeografija: jekk is-sitwazzjoni tas-Sinjura XXX fl-Istat ta’ oriġini tagħha hijiex rilevanti għall-evalwazzjoni tad-dipendenza tagħha.

30.

Fil-kawżi preċedenti rilevanti, fil-mument li fih intalab il-permess ta’ residenza, il-persuna li ressqet it-talba kienet jew għadha kemm irrilokat fl-Istat Membru ospitanti jew ressqet tali talba mill-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Fis-sentenza Jia, membru tal-familja axxendenti talab il-permess ta’ residenza tiegħu tliet xhur qabel ma daħal fl-Isvezja. Fis-sentenza Reyes, dixxendent applika għal permess ta’ residenza 26 jum wara li daħal fl‑Isvezja. Fis-sentenza Rahman, membri tal-familja oħra (dawk koperti mill‑Artikolu 3(2) u mhux mill-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza), talbu permess ta’ residenza qabel ma daħlu fir-Renju Unit mill-pajjiż ta’ oriġini tagħhom. Għalhekk, il-post li fih kellha tiġi evalwata d-dipendenza fil-mument meta ntalbu l-permessi ta’ residenza seta’ jkun biss il-pajjiż ta’ oriġini li fih dawn il-membri tal-familja għexu qabel ma ddeċidew li jingħaqdu maċ-ċittadin tal-Unjoni.

31.

Madankollu, is-Sinjura XXX kienet diġà qiegħda tirċievi għajnuna fil‑Belġju għal ammont sinjifikattiv ta’ żmien. Sabiex jiġi konkluż jekk kinitx dipendenti jew le, għandha ssir evalwazzjoni tas‑sitwazzjoni tagħha fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha kif kienet sitt snin ilu (fl‑2011), jew kif kienet tkun fl‑2017 li kieku ma rrilokatx?

32.

Din il-kwistjoni ta’ “ġeografija ta’ dipendenza” hija l-kwistjoni ewlenija li timmotiva d-domandi kollha magħmula f’din il-kawża.

33.

Qabel ma nirrispondi d-domandi tal-qorti tar-rinviju, nixtieq nenfasizza xi kwistjonijiet, rilevanti għal din il-kawża, li diġà ġew stabbiliti mill‑ġurisprudenza.

2.

Kwistjonijiet li diġà ġew stabbiliti fir‑rigward tal‑kunċett ta’ “dipendenza”

34.

Hemm diversi elementi, li huma rilevanti għal din il-kawża, li jiena jidhirli li huma stabbiliti fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

35.

Fl-ewwel lok, mis-sentenzi Lebon  ( 13 ) u Jia  ( 14 ) jirriżulta li d-dipendenza hija r‑riżultat ta’ sitwazzjoni fattwali li fiha qiegħda tingħata għajnuna lil membru tal-familja minn ċittadin mobbli tal-Unjoni  ( 15 ).

36.

Fit-tieni lok, il-bżonn ta’ għajnuna għandu jkun reali. Għalhekk, fis-sentenza Jia, il-Qorti tal-Ġustizzja spjegat li l-membri tal-familja li jridu jibbażaw ruħhom fuq id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza sabiex jiksbu d-dritt ta’ residenza għandhom, fid-dawl tal-kundizzjonijiet finanzjarji u soċjali tagħhom, ikunu f’sitwazzjoni li ma jistgħux imantnu lilhom infushom  ( 16 ).

37.

Fit-tielet lok, mill-ġurisprudenza jirriżulta li d-dipendenza tal-inqas tinkludi bżonn ta’ għajnuna materjali  ( 17 ). Għalhekk, fis-sentenza Jia, il‑Qorti tal-Ġustizzja kienet iffaċċjata b’dipendenza finanzjarja ta’ axxendent dirett ta’ ĊPT (omm) fuq binha u s-sieħba ta’ binha  ( 18 ). Fis-sentenza Reyes, l-għajnuna inkwistjoni kienet tikkonsisti fi trasferimenti finanzjarji lil bint ĊPT mir-raġel ta’ ommha  ( 19 ). Għajnuna ta’ tip simili hija inkwistjoni f’din il-kawża, peress li l-prova ta’ dipendenza tal‑persuna li ressqet it-talba kienet parzjalment miċħuda abbażi ta’ dokumenti finanzjarji li kienu kkunsidrati antiki wisq.

38.

Fir-raba’ lok, id-dritt ta’ residenza japplika awtomatikament meta l-elementi rilevanti ta’ dipendenza jissussistu, jiġifieri (i) bżonn reali ta’ għajnuna min-naħa tal-axxendent dirett (jew dixxendent) u (ii) ir-rieda min-naħa taċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni li jagħti din l-għajnuna. La permess ta’ residenza u lanqas ċertifikat ta’ reġistrazzjoni ma jikkostitwixxu d-dritt ta’ residenza, peress li tali dokumenti huma sempliċement dikjaratorji  ( 20 ).

39.

Minkejja n-natura dikjaratorja tal-permess tar-residenza, kif diġà ġie spjegat (ara l-punt 27 ta’ dawn il-konklużjonijiet), hemm obbligu min-naħa tal-familjari ta’ ĊPT dipendenti li jitolbu permess ta’ residenza  ( 21 ). Tali permess ta’ residenza huwa importanti sabiex ikun hemm ċertezza legali dwar l-eżistenza tad-dritt ta’ residenza u b’hekk jiġi ffaċilitat l‑eżerċizzju ta’ dan id-dritt u l-integrazzjoni tal-membru tal-familja fl‑Istat Membru ospitanti  ( 22 ). Barra minn hekk, meta membru tal-familja huwa ĊPT, bħal f’din il-kawża, permess ta’ residenza jiffaċilita l-moviment liberu ta’ din il-persuna fl-Unjoni, u r-ritorn tagħha fl-Istat Membru ospitanti mingħajr ostakoli amministrattivi żejda  ( 23 ). Madankollu, in-nuqqas ta’ osservanza tal-obbligu li jintalab permess ta’ residenza ma jirriżultax fit-telf tad-dritt ta’ residenza, peress li tali permess ma jikkostitwixxix id-dritt ta’ residenza  ( 24 ).

40.

Fil-qosor, mill-ġurisprudenza jirriżulta li meta axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni jkun f’tali sitwazzjoni fattwali li huwa għandu bżonn reali ta’ għajnuna minn dan iċ-ċittadin mobbli tal‑Unjoni (jew il-konjuġi jew is-sieħeb tiegħu), id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza awtomatikament tipprovdi d-dritt ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti lil dan l-axxendent dirett.

41.

Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, issa ser ngħaddi għad‑domandi preliminari.

B.

L‑ewwel domanda – il‑ġeografija ta’ dipendenza

42.

Permezz tal-ewwel domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, meta jevalwaw id-dipendenza kif mitlub fl-Artikolu 2(2)(d) tad‑Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, l-awtoritajiet nazzjonali għandhomx jikkunsidraw is-sitwazzjoni ta’ axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal‑Unjoni li diġà jinsab fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti.

43.

Din id-domanda tista’ tinftiehem b’żewġ modi: (i) mistoqsija dwar jekk it-talba għal permess ta’ residenza minn tali persuna għandhiex tkun evalwata fi kwalunkwe każ, jew (ii) jekk, meta tiġi eżaminata t-talba, ikunx rilevanti biss li tiġi evalwata s-sitwazzjoni kif kienet teżisti qabel mal‑persuna li ressqet it-talba rrilokat lejn l-Istat Membru ospitanti. Fi kwalunkwe każ, din id-domanda tqajjem il-kwistjoni ta’ ġeografija – is-sitwazzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tal-persuna li ressqet it-talba hija deċiżiva sabiex tiġi evalwata d-dipendenza?

44.

Fi kliem ieħor, sabiex tipprova d-dipendenza tagħha u b’hekk tkun irrikonoxxuta bħala li għandha d-dritt ta’ residenza abbażi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, huwa neċessarju li s-Sinjura XXX kienet dipendenti fuq l-unità familjari ta’ AL u ta’ N.E.K. meta kienet għadha tgħix fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha?

1.

L‑argumenti tal‑partijiet fil‑kawża quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja

45.

Il-partijiet f’din il-kawża offrew erba’ proposti differenti dwar il-fatturi li l-awtoritajiet kompetenti għandhom jevalwaw meta jiddeċiedu jekk għandhomx joħorġu permess ta’ residenza.

46.

Skont is-Sinjura XXX u l-Gvern Ġermaniż, huwa biżżejjed li tiġi pprovata l-eżistenza, fil-Belġju (l-Istat Membru ospitanti), tal-bżonn ta’ għajnuna fil‑mument tat-talba għall-permess ta’ residenza, li, f’din il-kawża, kienet imressqa fl‑2017.

47.

Il-pożizzjoni tal-Gvern Belġjan hija kemxejn ambigwa. Dan il-Gvern spjega li s-Sinjura XXX kellha tipprova li hija kienet dipendenti fil‑mument li fih applikat għall-permess ta’ residenza, li, f’din il-kawża, kien fl‑2017, iżda ma kienx ċar jekk kinitx meħtieġa tipprova li kienet dipendenti fil-Belġju jew fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Waqt is-seduta, dan il-Gvern ikkjarifika li l-awtoritajiet Belġjani ma huma bl-ebda mod ikkonċernati bis-sitwazzjoni fil-Belġju, iżda biss bis-sitwazzjoni tas-Sinjura XXX fil‑pajjiż ta’ oriġini tagħha. Madankollu, kien sostnut ukoll li s-Sinjura XXX ma kinitx mitluba tipprovdi prova dokumentarja li kienet tkun dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha fl‑2017, li kieku rritornat sabiex tgħix hemm.

48.

Il-Kummissjoni u l-Gvern Daniż iqisu li d-dipendenza għandha teżisti fil-pajjiż ta’ oriġini fil-mument li fih l-axxendent dirett japplika sabiex jingħaqad maċ-ċittadin tal-Unjoni u jidħol fl-Unjoni għal din ir‑raġuni għall-ewwel darba. Wara s-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil‑kawża Chief Appeals Officer, huma jqisu li d-dipendenza għandha teżisti wkoll fil-mument li fih jintalab il-permess ta’ residenza, jekk dan ikun imbiegħed fiż-żmien mill-mument ta’ rilokazzjoni fl-Istat Membru ospitanti. Barra minn hekk, il-Kumissjoni spjegat ukoll li dan huwa neċessarju sabiex jiġi evitat il-ħruġ ta’ permess li ma għadux iġġustifikat  ( 25 ).

49.

Fil-fehma tal-Kummissjoni u tal-Gvern Daniż, sabiex issir din l‑aħħar evalwazzjoni, l-awtoritajiet ikollhom bżonn jikkunsidraw jekk l‑axxendent huwiex dipendenti fl-Istat Membru ospitanti u mhux jekk kinitx tkun dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Għalhekk, il-Gvern Daniż jispjega li fit-tip ta’ sitwazzjoni bħal dik f’din il-kawża, l‑awtoritajiet Daniżi jitolbu żewġ tipi ta’ dokumentazzjoni, jiġifieri (i) dokumentazzjoni iktar antika mill‑2008, mill‑2009 u mill‑2010, li huwa l-perijodu qabel il-wasla, li turi li l-persuna kienet dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha, u (ii) dokumentazzjoni iktar reċenti li tipprova li s‑sitwazzjoni ta’ dipendenza tkompli teżisti fl-Istat Membru ospitanti, fil‑mument li fih saret it-talba.

50.

Fl-aħħar nett, skont il-Gvern Ċek, il-kundizzjoni ta’ dipendenza tista’ tkun issodisfatta jew fl-Istat ta’ oriġini jew fl-Istat Membru ospitanti.

2.

Evalwazzjoni

51.

Fl-opinjoni tiegħi, il-bżonn ta’ għajnuna fil-pajjiż ta’ oriġini ma huwiex kundizzjoni sabiex tkun dipendenti fis-sens tal-Artikolu 2(2)(d) tad‑Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

52.

La l-kliem, il-kuntest jew l-għan tad-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza, u lanqas il-ġurisprudenza relatata ma’ din id-direttiva, ma jeħtieġu li l-membru tal-familja taċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni jkun dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu qabel ma jingħaqad maċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni jew li huwa kien ikun dipendenti hemmhekk li kieku rritorna.

53.

Sabiex ikun hemm dritt ta’ residenza bbażat fuq dipendenza, u, għalhekk, sabiex jinħareġ il-permess ta’ residenza, huwa biżżejjed li axxendent dirett ikun dipendenti fuq ċittadin mobbli tal-Unjoni fil-mument meta tressqet it-talba għal dan il-permess. Il-post fejn tali dipendenza tissussisti huwa irrilevanti.

a)

Id‑Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza ma torbotx l‑eżistenza tad‑dritt ta’ residenza ma’ xi kundizzjoni ġeografika

54.

Fir-rigward tar-rekwiżit ta’ dipendenza fil-pajjiż ta’ oriġini, jien inklinat li naqbel mas-Sinjura XXX li dan ir-rekwiżit ma jeżistix fid-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

1)

Il‑kliem, il‑kuntest u l‑istorja leġiżlattiva

55.

Jekk nibdew mill-kliem tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, l‑Artikolu 2(2)(d), differenti mill-Artikolu 3(2)(a)  ( 26 ), ma jirreferix għall‑pajjiż li minnu ġie l-membru tal-familja. Din id-dispożizzjoni sempliċement tirrikjedi li jkun hemm dipendenza, mingħajr riferiment dwar fejn din kellha teżisti.

56.

Jekk l-Artikolu 2(2)(d) jitpoġġa fil-kuntest usa’ tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, l-Artikolu 10(2)(d) tagħha, li jittratta l-ħruġ tal‑permess ta’ residenza, jirrikjedi b’mod ġenerali li l-axxendent dirett jissottometti prova dokumentarja li turi li l-kundizzjonijiet tal‑Artikolu 2(2)(d) ġew issodisfatti. Huwa ma jispeċifikax li tali prova għandha toriġina mill‑pajjiż ta’ oriġini tal-axxendent  ( 27 ).

57.

L-istorja leġiżlattiva tista’ wkoll tiġi interpretata bħala li tindika li ma kienx intenzjonat li jkun hemm rekwiżit ġeografiku. Filwaqt li d‑Direttiva 68/360/KEE  ( 28 ) kienet tirrikjedi prova dokumentarja mill-pajjiż ta’ oriġini, dik id-direttiva tħassret u ġiet issostitwita bid-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza, li ma għadhiex tinkludi tali rekwiżit fir-rigward tal‑axxendenti diretti.

2)

Il-ġurisprudenza

58.

L-argumenti tal-partijiet dwar il-post li fih id-dipendenza għandha teżisti kien jirrigwarda wkoll punt wieħed fis-sentenza Jia, li huma interpretaw b’mod differenti. Fil-punt 37 ta’ dik is-sentenza, il-Qorti tal‑Ġustizzja ddikjarat: “[i]l-bżonn ta’ għajnuna materjali għandu jeżisti fl-Istat ta’ oriġini ta’ dawn l-axxendenti jew fl-Istat minn fejn huma jkunu ġew, fil-mument meta jitolbu li jingħaqdu ma’ l-imsemmi ċittadin Komunitarju”. Il-Qorti tal-Ġustizzja waslet għal konklużjonijiet simili fis-sentenzi Rahman  ( 29 ) u Reyes  ( 30 ).

59.

Din il-konstatazzjoni tista’ tinftiehem li tfisser li d-dipendenza kellha teżisti fil-pajjiż ta’ oriġini. Inkella, setgħet tinftiehem bħala li tissuġġerixxi li d-dipendenza hija evalwata fil-mument tat-talba, li, fil‑kuntest tas-sentenzi Jia, Reyes u Rahman, kien (kważi) fl-istess ħin mas‑sitwazzjoni tal-axxendenti inkwistjoni fil-pajjiżi ta’ oriġini.

60.

Il-partijiet kollha, ħlief is-Sinjura XXX u l-Gvern Ġermaniż, interpretaw il-punt 37 tas-sentenza Jia bħala li jfisser li d-dipendenza kellha tkun diġà teżisti fl-Istat ta’ oriġini qabel ma’ membru tal-familja jingħaqad maċ‑ċittadin mobbli tal-Unjoni.

61.

B’kuntrast, is-Sinjura XXX iddikjarat li, jekk meħuda fil‑kuntest taċ-ċirkustanzi ta’ dawk il-kawżi, il-konstatazzjoni fis-sentenza Jia u f’sentenzi oħra li għandhom formulazzjoni simili ma tappoġġax il-konklużjoni preċedenti.

62.

Jiena naqbel ma’ din l-aħħar interpretazzjoni li l-punt 37 tas‑sentenza Jia ma tappoġġax il-konklużjoni li r-rekwiżit li l-bżonn ta’ għajnuna kien jeżisti fil-pajjiż ta’ oriġini huwa kundizzjoni stabbilita fl‑Artikolu 2(2)(d) u fl-Artikolu 7(2) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

63.

Din il-konstatazzjoni mis-sentenza Jia, ripetuta fis-sentenzi Rahman u Reyes – ara l‑punt 58 ta’ dawn il-konklużjonijiet – tabilħaqq għandha titqiegħed fil‑kuntest ta’ dawk il-kawżi u d-domandi li għalihom il-Qorti tal‑Ġustizzja kienet qiegħda tipprovdi risposti. Fis-sentenzi Jia u Reyes, membri tal‑familja talbu permess ta’ residenza malajr hekk kif daħlu fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti (ara l-punt 59 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Fis-sentenza Rahman, membri tal-familja talbu permess ta’ residenza anki qabel ma daħlu fir‑Renju Unit mill-pajjiż ta’ oriġini tagħhom. Għalhekk, ir-riferiment għall-pajjiż ta’ oriġini f’dawk il-kawżi kien immotivat mill-fatt li l‑awtoritajiet li kienu ser jiddeċiedu jekk joħorġux permess ta’ residenza setgħu jħarsu biss lejn il-perijodu ta’ qabel ir-rilokazzjoni lejn l-Istat Membru ospitanti sabiex jevalwaw jekk il-persuni kkonċernati kinux dipendenti fuq ċittadin mobbli tal-Unjoni. Fil-kawża inkwistjoni, madankollu, hemm intervall ta’ sitt snin bejn il-mument tad-dħul fil‑Belġju u l-mument li fih it-talba għall-permess ta’ residenza ġiet evalwata. Għalhekk, il-konstatazzjoni mis-sentenza Jia ma tistax awtomatikament tiġi trasposta għaċ-ċirkustanzi ta’ din il-kawża.

64.

Barra minn hekk, kif ġie spjegat ukoll mis-Sinjura XXX, il-punt 37 tas-sentenza Jia għandu jinftiehem fir-rigward tad-domanda speċifika li l-Qorti tal-Ġustizzja kienet qiegħda tirrispondi f’dak ir-riferiment għal deċiżjoni preliminari. F’dik il-kawża, il-qorti tar-rinviju staqsiet jekk il‑kunċett ta’ dipendenza jfissirx li l-membru tal-familja lanqas ma jista’ jilħaq il-livell minimu ta’ għajxien aċċettabbli fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu  ( 31 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk intalbet tagħti risposta dwar il‑livell tal-bżonn ta’ għajnuna li jiskatta l-eżistenza ta’ dipendenza u mhux dwar fejn il-bżonn ta’ għajnuna għandu jeżisti.

65.

Fil-kawża Chief Appeals Officer, il-Qorti tal-Ġustizzja diġà kkonfermat li l-konstatazzjonijiet fis-sentenzi Jia u Reyes għandhom jinqraw fil-kuntesti tagħhom, u ma setgħux jiġu awtomatikament applikati sabiex tingħata risposta għad‑domanda mqajma f’dik il-kawża. F’dik il-kawża, il-Qorti tal‑Ġustizzja spjegat li, fis-sentenza Reyes, hija kienet mitluba tikkunsidra l‑kundizzjonijiet li kellhom jiġu ssodisfatti fil-mument li fih il-persuna kkonċernata tapplika għal dritt idderivat ta’ residenza fl-Istat Membru ospitanti, u mhux dwar il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti minn din il-persuna sabiex issostni dan id-dritt fl-Istat Membru ospitanti  ( 32 ).

66.

F’din il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mistiedna wkoll tikkjarifika kwistjoni differenti minn dawk imqajma fil-kawżi preċedenti. Il-kwistjoni f’din il-kawża hija dwar jekk is-sitwazzjoni ta’ persuna dipendenti fil‑pajjiż ta’ oriġini hijiex rilevanti għall-evalwazzjoni ta’ dipendenza fejn, differenti mis-sitwazzjoni fis-sentenzi Jia u Reyes, għadda ammont sinjifkattiv ta’ żmien bejn ir-rilokazzjoni mill-pajjiż ta’ oriġini u t-talba għall-permess ta’ residenza.

67.

Il-kawżi preċedenti ma jirrispondux din id-domanda u għalhekk, ma jistgħux jintużaw awtomatikament sabiex jirrisolvu l-kwistjoni f’din il-kawża.

3)

Ir-rilevanza tas-sentenza Chief Appeals Officer

68.

L-interpretazzjoni tas-sentenza Chief Appeals Officer mogħtija minn uħud mill-partijiet f’din il-kawża tissuġġerixxi li l‑kunċett ta’ dipendenza għandu dimensjoni temporali minbarra dimensjoni ġeografika. Skont din l-interpretazzjoni, id-dipendenza għandha tabilħaqq tirriżulta fil-pajjiż ta’ oriġini, iżda mbagħad għandha tkompli tissussisti fl-Istat Membru ospitanti. Għalhekk, jekk jgħaddi perijodu ta’ żmien kunsiderevoli bejn il-mument ta’ rilokazzjoni u l-mument li fih issir it-talba għall-permess ta’ residenza, żewġ postijiet huma rilevanti sabiex tiġi evalwata d-dipendenza – il-pajjiż ta’ oriġini (fil-passat) u l‑Istat Membru ospitanti (fil-preżent).

69.

Jiena ma nifhimx il-konstatazzjonijiet tal-Qorti tal-Ġustizzja fis‑sentenza Chief Appeals Officer b’dan il-mod.

70.

B’risposta għal waħda mid-domandi f’dik il-kawża, il-Qorti tal‑Ġustizzja ddikjarat li, skont id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, axxendent dirett iżomm id-dritt ta’ residenza sakemm huwa jibqa’ dipendenti, u li dan id-dritt jista’ jintilef jekk id-dipendenza ma tibqax teżisti  ( 33 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja ma implikatx li d-dipendenza kellha tibda meta l-membru tal-familja jkun għadu fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu. F’dik il-kawża, il-Qorti tal-Ġustizzja ma ntalbitx tiddeċiedi dwar fejn id-dipendenza għandha tissussisti. Il-qofol tal-kwistjoni kienet, pjuttost, li d-dipendenza għandha teżisti fil-mument meta l‑axxendent japplika għal benefiċċju soċjali. Minflok iddeċidiet dwar fejn id-dipendenza għandha teżisti, il-Qorti tal-Ġustizzja sempliċement spjegat li ma jistax jiġi konkluż li d-dipendenza teżisti sempliċement għaliex kienet teżisti f’mument preċedenti.

71.

Għalhekk, iktar milli ddeċidiet li d-dipendenza għandha tissussisti fil-pajjiż ta’ oriġini, il-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Chief Appeals Officer, tikkonferma biss li d‑dipendenza għandha teżisti fil-mument meta l-membru tal-familja dipendenti jitlob ċertu dritt ibbażat fuq id-dritt ta’ residenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti.

4)

L‑għan tad‑Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza

72.

Il-premessi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza jissuġġerixxu li d-dritt għar‑riunifikazzjoni tal-familja li sar possibbli permezz ta’ din id-direttiva jirrigwarda l‑protezzjoni taċ-ċittadini tal-Unjoni, mhux ċittadini ta’ pajjiżi terzi.

73.

Id-dritt taċ-ċittadini kollha tal-Unjoni li jiċċaqilqu u jirrisjedu b’mod liberu fit-territorju tal-Istati Membri protett minn din id-direttiva għandu, skont il-premessa 5 tagħha, jiġi eżerċitat taħt il-kundizzjonijiet oġġettivi tal-libertà u tad-dinjità.

74.

Il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet  ( 34 ) li r-rispett għad-dritt tal-ħajja tal-familja, kif stabbilit fl-Artikolu 7 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”) u fl-Artikolu 8 tal‑Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem (iktar ’il quddiem il-“KEDB”), huwa wieħed mill-kundizzjonijiet li jippermetti t-tgawdija tad-drittijiet taċ-ċittadinanza taħt il-kundizzjoni ta’ dinjità.

75.

Għalhekk, sabiex jiġi żgurat id-dritt għall-ħajja tal-familja, il-membri tal-familja axxendenti  ( 35 ) jingħataw drittijiet, anki jekk biss drittijiet idderivati, sabiex jidħlu u jirrisjedu fi ħdan it-territorju tal‑Unjoni sakemm dan ikun neċessarju sabiex ma jkunx hemm ostakoli għall-moviment ta’ ċittadini tal-Unjoni.

76.

Huwa rari li leġiżlazzjoni jkollha biss għan wieħed. Id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza ma hijiex eċċezzjoni. Hija għandha l-intenzjoni mhux biss li tagħti d-drittijiet, iżda wkoll sabiex tillimitahom billi timponi ċerti kundizzjonijiet fir-rigward tal-eżerċizzju tagħhom  ( 36 ).

77.

Kif indikat mill-Gvern Daniż, id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza hija r-riżultat tal-bżonn ta’ bilanċ bejn il-ħtieġa li jiġi eżerċitat id-dritt ta’ residenza ta’ ċittadini tal-Unjoni u tal-membri tal-familja tagħhom u l‑interess leġittimu tal-Istati Membri ospitanti sabiex jiżguraw li tali persuni ma jikkostitwixxux piż (finanzjarju) mhux meħtieġ.

78.

L-interpretazzjoni proposta, li d-dritt ta’ residenza ta’ axxendent dirett ma huwiex suġġett għar-rekwiżit li l-bżonn ta’ għajnuna kien jeżisti fil-pajjiż ta’ oriġini qabel ir-rilokazzjoni lejn l-Istat Membru ospitanti, itellef dan il-bilanċ milħuq mill-proċess leġiżlattiv tal-Unjoni?

79.

Fl-opinjoni tiegħi, le.

80.

Huwa veru li l-proposta oriġinali tal-Kummissjoni għal din id‑direttiva ma kienet tinkludi l-ebda klassifikazzjoni fir-rigward tal-axxendenti diretti li jistgħu jingħaqdu maċ-ċittadin tal-Unjoni. Il-kundizzjoni li tali persuna tkun dipendenti kienet miżjuda fil-kors tal-proċedura leġiżlattiva  ( 37 ). Anki jekk, kif spjegajt banda oħra  ( 38 ), ir-raġunijiet għal tali bidla leġiżlattiva ma humiex espressi, l-intenzjoni li jiġi limitat in‑numru ta’ axxendenti li jistgħu jingħaqdu maċ-ċittadin tal-Unjoni hija ovvja.

81.

Din l-intenzjoni hija espressa bir-rekwiżit li axxendent għandu jkun dipendenti fuq iċ-ċittadin tal-Unjoni. Fid-dawl tad-dritt għall-ħajja tal-familja mogħti liċ-ċittadini mobbli tal-Unjoni, ma hemm l-ebda ġustifikazzjoni sabiex dan id-dritt jiġi llimitat iktar billi jintalab li d‑dipendenza għandha teżisti fil-pajjiż ta’ oriġini.

82.

Għalhekk, fid-dawl tal-għan tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, u kif espress mill-Gvern Ġermaniż, huwa neċessarju li sempliċement jiġi pprovat li hemm il-bżonn ta’ għajnuna u ta’ rieda li tingħata tali għajnuna. Jekk dan jiġi pprovat, irrispettivament mill-post fejn il-membru tal‑familja għandu bżonn l-għajnuna miċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni, dritt idderivat ta’ residenza jirriżulta b’mod awtomatiku abbażi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

b)

Id‑Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza ma torbotx l‑eżistenza tad‑dritt għal residenza mal‑mument tad‑dħul fl‑Istat Membru ospitanti

83.

Fl-opinjoni tiegħi, id-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza ma tagħmilx id-dritt idderivat għal residenza ta’ axxendent dipendenti kkundizzjonat fuq ir-rekwiżit li din il-persuna għandha tkun daħlet fil-pajjiż ospitanti bl-intenzjoni li tingħaqad ma’ ċittadin mobbli tal-Unjoni bħala d-dipendenti tiegħu  ( 39 ).

84.

Id-dritt għad-dħul u d-dritt għar-residenza huma rregolati minn dispożizzjonijiet differenti tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, l‑Artikolu 5 u l-Artikolu 7 rispettivament.

85.

L-Artikolu 7(1)(d) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza jagħti lil membri tal-familja d-dritt li jirrisjedu fi Stat Membru ospitanti. Madankollu, l-Artikolu 7 ma jagħmilx riferiment għall-Artikolu 5, li jirregola d-dritt għad-dħul. Għalhekk ma hemmx rekwiżit li jinkiseb dritt speċjali għad-dħul sabiex persuna tingħaqad ma’ ċittadin mobbli tal‑Unjoni sabiex tkun tista’ tikseb id-dritt għal residenza. L-uniku rekwiżit għat-tgawdija tad-dritt għal residenza abbażi tal-Artikolu 7(2) tad‑Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza huwa li l-persuna inkwistjoni tkun membru tal-familja fis-sens tal-Artikolu 2(2) ta’ din id-direttiva, li huwa kunċett li jinkludi axxendenti dipendenti taċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni, kif deskritt fl-Artikolu 7(1)(a) sa (ċ) tagħha. Ma hemm l-ebda rekwiżit fid-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza li tali persuna għandha tkun daħlet fit-territorju tal-Unjoni abbażi tal-fatt li hija dipendenti fuq iċ-ċittadin mobbli tal‑Unjoni.

86.

Fil-qosor, id-dipendenza tal-membru tal-familja axxendenti fuq iċ‑ċittadin mobbli tal-Unjoni u d-dritt konness għar-residenza jirrikjedu biss li din il-persuna ikollha bżonn l-għajnuna miċ-ċittadin mobbli tal‑Unjoni, irrispettivament mill-post fejn dan il-bżonn għall-għajnuna jeżisti. Id-dipendenza ma hijiex marbuta ma’ post partikolari, fis-sens li l‑bżonn għall-għajnuna għandu jissussisti fil-pajjiż ta’ oriġini qabel mal‑persuna tidħol fl-Istat Membru ospitanti. Bl-istess mod, ma hemm l‑ebda rekwiżit fid‑Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza li, sabiex jiġi akkwistat id-dritt idderivat għal residenza, il-membru tal-familja għandu jidħol fl‑Istat Membru ospitanti bl-intenzjoni li jingħaqad maċ-ċittadin mobbli tal‑Unjoni li jieħu ħsiebu. Id-dritt għal residenza jiddependi esklużivament fuq l-eżistenza tar-relazzjoni ta’ dipendenza u d-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza ma timponi l-ebda kundizzjoni addizzjonali għalih.

87.

Għal din ir-raġuni, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta għall-ewwel domanda bil-mod segwenti: fil-kuntest tal-eżami tal-kunċett ta’ dipendenza għall-finijiet tal-Artikolu 2(2)(d) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, għandha tiġi kkunsidrata wkoll is-sitwazzjoni ta’ axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni li diġà qiegħed fit‑territorju tal-Istat li fih huwa stabbilit l-isponsor.

C.

It‑tieni domanda – il‑kwistjoni ta’ soġġorn illegali

88.

Jekk is-sitwazzjoni ta’ persuna li ressqet it-talba li diġà tinsab fl‑Istat Membru ospitanti għandha tiġi kkunsidrata, il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk huwiex rilevanti jekk il-persuna li ressqet it-talba tinsab fit-territorju ta’ dan l‑Istat b’mod legali.

89.

Mill-ġurisprudenza jirriżulta li d-dritt ta’ residenza ta’ axxendent (jew dixxendent) dirett jeżisti bħala konsegwenza awtomatika tar‑relazzjoni ta’ dipendenza. Għalhekk, jekk il-bżonn reali tal-axxendent li jirċievi għajnuna miċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni jeżisti, id-dritt ta’ residenza jeżisti wkoll awtomatikament fir-rigward ta’ dan l-axxendent.

90.

Is-soġġorn fl-Istat Membru ospitanti ta’ axxendent li huwa dipendenti għalhekk ma jistax ikun illegali, peress li d-dritt li wieħed jibqa’ f’tali sitwazzjoni huwa previst fid-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

91.

Ma hemmx rekwiżit addizzjonali apparti l-bżonn reali li wieħed jirċievi l-għajnuna, inkluż il-legalità tas-soġġorn preċedenti li tikkundizzjona d‑dritt ta’ residenza abbażi tal-Artikolu 7(1)(d) jew (2) tad-Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza  ( 40 ).

92.

F’dan l-istadju, ninnota wkoll li s-Sinjura XXX jidher li kellha bżonn l-għajnuna mill-unità familjari ta’ binha u tas-sieħba tiegħu mal-wasla tagħha fil-Belġju, u, suġġett għal verifika mill-qorti nazzjonali, anki qabel dan meta kienet fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha. Il-fatt li, fl‑2011, ma ngħatalhiex permess ta’ residenza abbażi tad-dritt nazzjonali ma jibdilx il‑fatt li hija setgħet tibbaża ruħha fuq id-dipendenza tagħha fuq din l‑unità familjari abbażi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

93.

Barra minn hekk, peress li d-dritt ta’ residenza abbażi tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza jirriżulta b’mod awtomatiku jekk ir-relazzjoni rilevanti ta’ dipendenza teżisti, u ma huwiex ikkundizzjonat fuq il-ħruġ tal-permess ta’ residenza, ma huwiex rilevanti li l-awtoritajiet irrifjutaw li joħorġu tali permess fl‑2015 u ħarġu ordni sabiex is-Sinjura XXX titlaq mill-Belġju. Peress li d-dipendenza hija kwistjoni fattwali, jidher li s-Sinjura XXX kellha dritt ta’ residenza mill-mument tal-wasla tagħha fil-Belġju.

94.

Jidher ukoll li lanqas ma hemm raġuni sabiex wieħed jemmen li din id‑dipendenza spiċċat f’xi punt sal-lum, li jwassal għall-konklużjoni li hija għamlet iktar minn ħames snin bħala residenta legali abbażi tad‑Direttiva dwar iċ‑Ċittadinanza fil-Belġju, u għalhekk kisbet ukoll id‑dritt ta’ residenza permanenti  ( 41 ). Dan ifisser ukoll li d-deċiżjonijiet li jirrifjutaw li jinħarġilha permess ta’ residenza u li jordnaw it-tkeċċija tagħha mill‑Belġju huma illegali. Madankollu, dawn il-fatti għandhom jiġu vverifikati mill-qorti nazzjonali.

95.

Għalhekk nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti s-segwenti risposta għat-tieni domanda: axxendent dirett li huwa dipendenti fuq ċittadin mobbli tal-Unjoni, fis-sens tal-Artikolu 2(2) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza, qiegħed legalment fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti minkejja kwalunkwe deċiżjonijiet li jsostnu mod ieħor adottati taħt id-dritt nazzjonali. Jekk, qabel ma saret dipendenti, il-persuna li ressqet it-talba kienet, skont id-dritt nazzjonali, qiegħda illegalment fit-territorju tal-Istat Membru ospitanti, dan ma jaffettwax sussegwentement id-drittijiet tagħha bbażati fuq l-Artikolu 7(1)(d) u l-Artikolu 7(2) tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza.

D.

It‑tielet u r‑raba’ domanda – kif tintwera d‑dipendenza

96.

Permezz tat-tielet u tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar-rinviju trid tistabbilixxi kif axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni għandu jipprova dipendenza sabiex jikseb permess ta’ residenza.

97.

Permezz tat-tielet domanda, il-qorti tar-rinviju tistaqsi, essenzjalment, jekk axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal-Unjoni li jressaq talba għal permess ta’ residenza jistax jipprova l-fatt tad-dipendenza tiegħu billi juża prova dokumentarja li tmur lura għaż-żmien qabel ma seħħet ir-rilokazzjoni lejn l-Istat Membru ospitanti anki jekk kien għadda perijodu sinjifikattiv minn dak iż-żmien. Jekk tali prova dokumentarja ma hijiex rilevanti, jew suffiċjenti, permezz tar-raba’ domanda tagħha, il-qorti tar‑rinviju tixtieq tistabbilixxi kif il-persuna li tressaq it-talba tista’ tipprova d-dipendenza tagħha.

98.

Id-domanda dwar kif tista’ tiġi pprovata d-dipendenza tiddependi mir-raġuni għaliex id-dipendenza għandha tkun ipprovata fl-ewwel lok.

99.

F’din il-kawża, is-Sinjura XXX għandha tipprova d-dipendenza sabiex jinħarġilha permess ta’ residenza.

100.

L-għan tal-permess ta’ residenza huwa li jiddikjara li, fil-mument meta jinħareġ, membru tal-familja għandu d-dritt ta’ residenza abbażi tal-Artikolu 7 tad-Direttiva dwar iċ-Ċittadinanza. F’dan ir-rigward, jidhirli li l-unika domanda rilevanti hija jekk teżistix dipendenza fil-post u fil-mument meta jintalab il-permess.

101.

Is-sitwazzjoni tkun differenti jekk ċertifikat ta’ residenza jkollu għan differenti, pereżempju sabiex jikkonferma li kien hemm dipendenza f’mument partikolari u għadha teżisti fil-mument tal-ħruġ taċ-ċertifikat. Dan jista’ jkun importanti sabiex jintalab status għal residenza permanenti, peress li tali status jiddependi fuq residenza legali kontinwa għal perijodu ta’ ħames snin. F’tali sitwazzjoni, kemm il-mument li fih bdiet teżisti d-dipendenza, li jista’ jkun fil-passat, u l-mument attwali, huma rilevanti.

102.

Madankollu, mid-deċiżjoni tar-rinviju jidher li s-Sinjura XXX fil-fatt talbet il-permess ta’ residenza biss mill-mument tat-(tielet) talba tagħha, fl‑2017.

103.

Fl-opinjoni tiegħi, għalhekk, jekk tabilħaqq, il-permess ta’ residenza f’din il-kawża huwa meħtieġ biss bħala konferma li d-dritt ta’ residenza jeżisti fil-mument ta’ tali talba u ser ikompli jeżisti fil-futur, sakemm ma jiġix irrevokat, ma hemmx ġustifikazzjoni għaliex tintalab prova tad‑dipendenza tas-Sinjura XXX fil-pajjiż ta’ oriġini. Ikun biżżejjed li tipprova li għandha bżonn l-għajnuna u li s-sieħba ta’ binha hija lesta li tipprovdi tali għajnuna fil-Belġju fil-mument meta tressaq it-talba għall‑permess ta’ residenza.

104.

F’dan ir-rigward, is-Sinjura XXX ma tistax tibbaża ruħha fuq provi li jmorru lura għall‑2011, iżda għandha tipprova d-dipendenza tagħha billi tuża provi kontemporanji li juru l‑bżonn tagħha għal għajnuna fl‑2017.

105.

Il-prova ta’ dipendenza fil-mument li titressaq it-talba għal permess ta’ residenza tista’ ssir b’kull mezz xieraq  ( 42 ), skont is‑sitwazzjoni individwali tal-membru tal-familja kkonċernat. Jekk il-permess ta’ residenza jintalab ftit biss wara l-wasla ta’ membru tal-familja fl-Istat Membru ospitanti, dokument li jiċċertifika li din il-persuna kienet diġà qiegħda tirċievi pagamenti miċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni fil-kont tagħha fil-pajjiż ta’ oriġini jista’ jkun rilevanti, iżda mhux mandatorju. Jekk, madankollu, il-membru tal-familja huwa diġà fl-Istat Membru ospitanti, prova li turi li kienet qiegħda tgħix maċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni, jew li dan iċ-ċittadin qiegħed iħallas għall‑akkomodazzjoni, għall-ikel jew għal bżonnijiet oħra bażiċi tagħha fl-Istat Membru ospitanti tista’ tkun relevanti sabiex turi d-dipendenza materjali. Jista’ anki jkun meħtieġ li tintalab xi prova dokumentarja (pereżempju, il-prova li l-membru tal-familja ma għandu l-ebda sorsi ta’ dħul oħra minn xogħol fil-passat jew minn proprjetà) mill-pajjiż ta’ oriġini, sakemm ma jkunx impossibbli li tiġi akkwistata tali prova. Madankollu, din isservi sabiex turi li l-membru tal-familja ma huwiex f’pożizzjoni li jmantni lilu nnifsu f’dak il-mument li fih qiegħed iressaq it-talba għal permess ta’ residenza u fil-post li minnu din it-talba qiegħda titressaq, u mhux li kien ser ikun f’tali pożizzjoni fil-pajjiż ta’ oriġini tiegħu.

106.

Jekk membru tal-familja dipendenti għandu bżonn deċiżjoni li tiċċertifika d-dipendenza kontinwa tiegħu, kif jista’ jintalab meta japplika għal residenza permanenti, jista’ jkun meħtieġ li dik id‑dipendenza kienet teżisti fil-pajjiż, inkluż fil-pajjiż ta’ oriġini. F’tali każ, il-prova ta’ dipendenza fil-pajjiż ta’ oriġini qabel ma tidħol fl-Istat Membru ospitanti tista’ tkun ibbażata fuq provi dokumentarji antiki. Ma hemm l‑ebda ġustifikazzjoni sabiex tintalab dokumentazzjoni li turi li s-Sinjura XXX kienet diġà dipendenti fil-pajjiż ta’ oriġini tagħha qabel ma ngħaqdet mal-familja tagħha fil-Belġju jekk tali dokumenti kienu diġà sottomessi lill-awtorità kompetenti.

107.

Għalhekk nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja tagħti s-segwenti risposta għat-tielet domanda: axxendent dirett ta’ ċittadin mobbli tal‑Unjoni ma jistax jibbaża ruħu fuq dokumenti maħruġa diversi snin qabel ma jressaq it-talba għal permess ta’ residenza sabiex jipprova d‑dipendenza tiegħu fuq iċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni. Tali axxendent għandu juri d-dipendenza tiegħu fl-Istat Membru ospitanti fil‑mument li jressaq it-talba tiegħu għal permess ta’ residenza.

108.

B’risposta għar-raba’ domanda, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi li tali prova tista’ tiġi ppreżentata b’kull mezz xieraq li jista’ juri li l-axxendent dirett inkwistjoni għandu bżonn reali ta’ għajnuna miċ-ċittadin mobbli tal-Unjoni fl-Istat Membru ospitanti fil-mument li fih titressaq it-talba għal permess tar-residenza. Tali prova tista’ tirrikjedi dokumenti ġodda mill-pajjiż ta’ oriġini li juru n-nuqqas jew l-inadegwatezza tar-riżorsi tiegħu minn relazzjonijiet ta’ impjieg fil-passat jew minn proprjetà. Tali dokumenti jservu sabiex jipprovaw il-bżonn ta’ għajnuna fl-Istat Membru ospitanti fil-mument li fih titressaq it-talba u mhux il-bżonn ta’ għajnuna fil-pajjiż ta’ oriġini.

IV.

Konklużjoni

109.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tagħti r-risposti segwenti għad-domandi magħmula mill‑Conseil d’État (il-Kunsill tal-Istat, il-Belġju):