Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

N. EMILIOU

van 23 april 2026 (1)

Zaak C‑799/24

Babcock Montajes S.A.

tegen

Kanadevia Inova Steinmüller GmbH

[verzoek van het Bundesgerichtshof (hoogste federale rechter in burgerlijke en strafzaken, Duitsland) om een prejudiciële beslissing]

„ Prejudiciële beslissing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken – Verordening (EU) nr. 1215/2012 – Begrip ‚beslissing’ – Tussenuitspraak van een gerecht van een lidstaat dat zich in internationaal verband bevoegd verklaart om kennis te nemen van de vordering – Overeenkomst inzake exclusieve forumkeuze waarbij een ander gerecht wordt aangewezen ”






I.      Inleiding

1.        Het onderhavige verzoek van het Bundesgerichtshof (hoogste federale rechter in burgerlijke en strafzaken, Duitsland), de verwijzende rechter, om een prejudiciële beslissing biedt het Hof de gelegenheid om de reikwijdte te verduidelijken van de term „beslissing” in de zin van verordening (EU) nr. 1215/2012(2). Deze term betreft een van de centrale begrippen waarop deze verordening is gegrondvest. Het is zelfs zo dat enkel een beschikking die als een „beslissing” kan worden beschouwd, onder de in die verordening neergelegde regels inzake erkenning en tenuitvoerlegging kan vallen. Meer in het bijzonder rijst de vraag of het begrip „beslissing” van toepassing is op een tussenuitspraak van de gerechten van de ene lidstaat (Spanje, in dit geval), die als eerste zijn aangezocht, waarbij die gerechten zich in internationaal verband bevoegd hebben verklaard om kennis te nemen van de vordering (zonder dat vooralsnog te doen), in omstandigheden waarin de gerechten van een andere lidstaat (Duitsland, in dit geval), die als tweede zijn aangezocht, van oordeel zijn dat met die uitspraak een forumkeuzebeding wordt geschonden op grond waarvan zij bij uitsluiting bevoegd zijn.

2.        Die vraag rijst in het kader van een geschil tussen de in Spanje gevestigde vennootschap Babcock Montajes (hierna: „Babcock”) en de in Duitsland gevestigde vennootschap Kanadevia Inova Steinmüller (hierna: „Kanadevia”) inzake de uitvoering van een overeenkomst voor de bouw van een afvalverwerkingsinstallatie in San Sebastián (Spanje). Als gevolg van dat geschil heeft Kanadevia de garantie ingeroepen die Babcock tot zekerheid had gesteld voor de uitvoering van haar deel van de overeenkomst.

3.        In reactie daarop heeft Babcock ter ener zijde een vordering ingesteld tegen Kanadevia strekkende tot betaling van de garantiesom en schadevergoeding. Die vordering is door Babcock ingesteld bij de Spaanse gerechten, hoewel de overeenkomst bepaalde dat de gerechten van Keulen (Duitsland) bij uitsluiting bevoegd waren (hierna: „forumkeuzebeding”). Enkele dagen later heeft Kanadevia ter andere zijde een vordering ingesteld tegen Babcock in Keulen.(3)

4.        De Spaanse gerechten hebben als eerste uitspraak gedaan. Zij hebben zich bij tussenuitspraak in internationaal verband bevoegd verklaard om kennis te nemen van de vordering van Babcock (waarbij het voorvoegsel „tussen” in de term „tussenuitspraak” in dit geval verwijst naar het feit dat bij die uitspraak niet de rechten en verplichtingen van partijen zijn vastgesteld) (hierna: „beschikking van de Spaanse gerechten” of „betrokken tussenuitspraak”). Het Landgericht Köln (rechter in eerste aanleg Keulen, Duitsland) heeft vervolgens de vordering van Kanadevia afgewezen wegens onbevoegdheid. Die rechter heeft overwogen dat, hoewel de Spaanse gerechten het forumkeuzebeding (alsook de specifieke litispendentieregel van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012) buiten toepassing hadden gelaten,(4) de uitspraak moest worden erkend krachtens artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012(5) (hetgeen bijgevolg de Duitse gerechten belette om de hun op grond van het forumkeuzebeding verleende bevoegdheid uit te oefenen).

5.        De beschikking van het Landgericht Köln werd in hoger beroep vernietigd. De rechter bij wie het hoger beroep was ingesteld heeft het bestaan van een geldig forumkeuzebeding ten gunste van de Duitse gerechten en het feit dat de beschikking van de Spaanse gerechten louter een tussenuitspraak was van doorslaggevend belang geacht voor zijn bevindingen. Derhalve heeft die rechter verklaard dat het Landgericht Köln in internationaal verband bevoegd was en de zaak daarnaar terugverwezen.

6.        Tegen die beschikking is Babcock in tweede aanleg opgekomen bij de verwijzende rechter, die zich afvraagt of de betrokken tussenuitspraak beschouwd moet worden als een „beslissing” in de zin van verordening nr. 1215/2012 en derhalve erkend moet worden door de Duitse gerechten (waardoor de Duitse gerechten geen kennis zouden kunnen nemen van de vordering van Kanadevia).

7.        Het Hof heeft in het arrest Gjensidige(6) reeds verduidelijkt dat een gerecht van een lidstaat niet mag weigeren een beslissing te erkennen omdat het gerecht van de staat van herkomst zich bevoegd heeft verklaard in strijd met een forumkeuzebeding. In die zaak betrof de erkenning echter een beslissing inzake de gegrondheid van de vordering. Wat in de onderhavige zaak nog verduidelijkt dient te worden, is of de desbetreffende conclusie ook getrokken kan worden ten aanzien van een tussenuitspraak waarbij louter wordt verklaard dat het gerecht van herkomst in internationaal verband bevoegd is om kennis te nemen van de vordering, waarbij het, naar wordt verondersteld, een forumkeuzebeding buiten toepassing heeft gelaten.

8.        Het bijzondere aan de onderhavige situatie is dat de rechten en verplichtingen van partijen, anders dan in de situatie in het arrest Gjensidige, tot op heden nog niet materieel zijn vastgesteld. Dat betekent, zo is de suggestie, dat tijdens de procedure de bevoegdheid nog steeds kan worden toegedeeld op de wijze waarvan wordt gesteld (en door de verwijzende rechter wordt geoordeeld) dat deze de juiste is (namelijk de wijze die de bij forumkeuze aangewezen gerechten de mogelijkheid biedt om kennis te nemen van de vordering in het hoofdgeding). Daarbij is niettemin de veronderstelling dat de Duitse gerechten niet verplicht zijn om de beschikking van de Spaanse gerechten te erkennen. Dat aspect van de zaak doet aldus het lastige vraagstuk rijzen van het evenwicht tussen enerzijds de in verordening nr. 1215/2012 neergelegde bevoegdheidsregels (waaronder litispendentieregels) en anderzijds de in deze verordening neergelegde regels inzake de erkenning van beslissingen.

II.    Toepasselijke bepalingen

9.        In de overwegingen 3, 4, 6, 21, 22 en 26 van verordening nr. 1215/2012 wordt het volgende vermeld:

„3)      De Unie heeft zich ten doel gesteld een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te handhaven en te ontwikkelen en de toegang tot de rechter te vergemakkelijken, onder meer door het beginsel van wederzijdse erkenning van gerechtelijke en buitengerechtelijke beslissingen in burgerlijke zaken. Met het oog op de geleidelijke totstandbrenging van die ruimte dient de Unie maatregelen te nemen op het gebied van de justitiële samenwerking in burgerlijke zaken met grensoverschrijdende gevolgen, met name wanneer dat nodig is voor de goede werking van de interne markt.

4)      Sommige verschillen in de nationale regels inzake de rechterlijke bevoegdheid en de erkenning van beslissingen bemoeilijken de goede werking van de interne markt. Bepalingen die de eenvormigheid van de regels inzake jurisdictiegeschillen in burgerlijke en handelszaken mogelijk maken alsook zorgen voor een snelle en eenvoudige erkenning en tenuitvoerlegging van in een lidstaat gegeven beslissing, zijn onontbeerlijk.

[...]

6)      Met het oog op het vrije verkeer van beslissingen in burgerlijke en handelszaken is het nodig en passend de regels inzake de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in een verbindend en rechtsreeks toepasselijk besluit van de Unie neer te leggen.

[...]

21)      Met het oog op een harmonische rechtsbedeling moeten parallel lopende processen zoveel mogelijk worden beperkt en moet worden voorkomen dat in verschillende lidstaten onverenigbare beslissingen worden gegeven. Er moet een duidelijke en afdoende regeling zijn om problemen op het gebied van aanhangigheid en samenhang op te lossen, alsook om problemen te verhelpen die voortvloeien uit de tussen de lidstaten bestaande verschillen ten aanzien van de datum waarop een zaak als aanhangig wordt beschouwd. Voor de toepassing van deze verordening moet die datum autonoom worden bepaald.

22)      Om evenwel de doeltreffendheid van overeenkomsten inzake exclusieve forumkeuze te verbeteren en misbruik van procesrecht te voorkomen, moet een uitzondering op de algemene litispendentieregel worden getroffen met het oog op een bevredigende oplossing voor bepaalde situaties waarin zich een samenloop van procedures kan voordoen. Dat is het geval wanneer een ander dan het bij exclusieve forumkeuze aangewezen gerecht is aangezocht, en vervolgens tussen dezelfde partijen vorderingen voor het aangewezen gerecht worden aangebracht die hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten. In een dergelijk geval moet het eerst aangezochte gerecht de procedure aanhouden zodra het aangewezen gerecht wordt aangezocht, en wel totdat dit laatste gerecht verklaart geen bevoegdheid te ontlenen aan de exclusieve forumkeuze. Dit dient om ervoor te zorgen dat het aangewezen gerecht in een dergelijke situatie voorrang krijgt om te beslissen over de geldigheid van het forumkeuzebeding en de mate waarin het beding geldt voor het voor hem dienende geschil. Het aangewezen gerecht moet aan de behandeling van de zaak kunnen beginnen, ongeacht of het niet-aangewezen gerecht al heeft besloten over aanhouding van de zaak. [...]

[...]

26)      Op grond van het wederzijdse vertrouwen in de rechtsbedeling in de Unie is het in beginsel gerechtvaardigd dat in een lidstaat gegeven beslissingen worden erkend in alle lidstaten zonder dat daarvoor een speciale procedure nodig is. Bovendien rechtvaardigt het doel, namelijk de grensoverschrijdende geschillenbeslechting minder tijdrovend en goedkoper te maken, dat de verklaring van uitvoerbaarheid die vóór de tenuitvoerlegging in de aangezochte lidstaat moet worden gevraagd, wordt afgeschaft. Bijgevolg moet een beslissing die door de gerechten van een lidstaat is gegeven, op dezelfde manier worden behandeld als een beslissing die in de aangezochte lidstaat is gegeven.”

10.      In artikel 2, onder a), van verordening nr. 1215/2012 wordt een „beslissing” gedefinieerd als „elke door een gerecht van een lidstaat gegeven beslissing, ongeacht de daaraan gegeven benaming, zoals arrest, vonnis, beschikking of rechterlijk dwangbevel, alsmede de vaststelling van het bedrag van de proceskosten door de griffier”, waaraan wordt toegevoegd dat zij „[v]oor de toepassing van hoofdstuk III [inzake erkenning en tenuitvoerlegging] voorlopige en bewarende maatregelen [omvat] die zijn gelast door een gerecht dat overeenkomstig deze verordening bevoegd is om van het bodemgeschil kennis te nemen. Het omvat niet een voorlopige of een bewarende maatregel die door een dergelijk gerecht wordt bevolen zonder dat de verweerder is opgeroepen te verschijnen, tenzij de beslissing die de maatregel bevat vóór de tenuitvoerlegging aan de verweerder is betekend”.

11.      In artikel 25, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 wordt het door partijen aangewezen bevoegd gerecht geregeld en wordt bepaald dat „[i]ndien de partijen, ongeacht hun woonplaats, een gerecht of de gerechten van een lidstaat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen die naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die lidstaat bevoegd, tenzij de overeenkomst krachtens het recht van die lidstaat nietig is wat haar materiële geldigheid betreft. Deze bevoegdheid is exclusief, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen. [...]”

12.      Artikel 29 van verordening nr. 1215/2012 ziet op „aanhangigheid” en „samenhang” en bepaalt in de leden 1 en 3:

„1.      Wanneer voor gerechten van verschillende lidstaten tussen dezelfde partijen vorderingen aanhangig zijn, die hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten, houdt het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, onverminderd artikel 31, lid 2, zijn uitspraak ambtshalve aan totdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat.

[...]

3.      Wanneer de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat, verklaart het gerecht waarbij de zaak het laatst is aangebracht, zich onbevoegd.”

13.      Artikel 31 van verordening nr. 1215/2012, dat in dezelfde afdeling van verordening nr. 1215/2012 is opgenomen als artikel 29, luidt:

„[...]

2.      Wanneer een zaak aanhangig wordt gemaakt bij een gerecht van een lidstaat dat op grond van een in artikel 25 bedoelde overeenkomst bij uitsluiting bevoegd is, houdt elk gerecht van de andere lidstaten, onverminderd artikel 26, de uitspraak aan totdat het krachtens de overeenkomst aangezochte gerecht verklaart geen bevoegdheid aan de overeenkomst te ontlenen.

3.      Indien het in de overeenkomst aangewezen gerecht zijn bevoegdheid in overeenstemming met de overeenkomst heeft vastgesteld, verklaart elk gerecht van de overige lidstaten zich onbevoegd ten gunste van dat gerecht.

[...]”

14.      Artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, betreffende de erkenning van beslissingen, luidt dat „[e]en in een lidstaat gegeven beslissing [...] in de overige lidstaten [wordt] erkend zonder vorm van proces”.

15.      Krachtens artikel 38 van verordening nr. 1215/2012 kan „[h]et gerecht of de autoriteit waarvoor een in een andere lidstaat gegeven beslissing wordt ingeroepen, [...] de procedure geheel of gedeeltelijk schorsen indien:

a)      de beslissing in de lidstaat van herkomst wordt aangevochten, of

[...]”

16.      Artikel 45 van verordening nr. 1215/2012 ziet op de weigering van de erkenning van beslissingen en bepaalt:

„1.      De erkenning van een beslissing wordt op verzoek van een belanghebbende partij geweigerd indien:

a)      de erkenning kennelijk strijdig is met de openbare orde (ordre public) van de aangezochte lidstaat;

b)      het stuk dat het geding inleidt of een gelijkwaardig stuk niet zo tijdig en op zodanige wijze is betekend aan de verweerder tegen wie verstek werd verleend, als met het oog op zijn verdediging nodig was, tenzij de verweerder tegen de beslissing geen rechtsmiddel heeft aangewend terwijl hij daartoe in staat was;

c)      de beslissing onverenigbaar is met een tussen dezelfde partijen in de aangezochte lidstaat gegeven beslissing;

d)      de beslissing onverenigbaar is met een eerdere beslissing die in een andere lidstaat of in een derde land tussen dezelfde partijen is gegeven in een geschil dat hetzelfde onderwerp betreft en op dezelfde oorzaak berust, mits de eerdere beslissing voldoet aan de voorwaarden voor erkenning in de aangezochte lidstaat;

e)      de beslissing in strijd is met:

i)      afdelingen 3, 4 of 5 van hoofdstuk II, in het geval dat de verweerder in de zaak de polishouder, de verzekerde, een begunstigde van de verzekeringsovereenkomst, de benadeelde partij, de consument of de werknemer is, of

ii)      afdeling 6 van hoofdstuk II.

[...]

3.      Onverminderd lid 1, onder e), mag de bevoegdheid van het gerecht van herkomst niet worden getoetst. De bevoegdheidsregels betreffen niet de openbare orde als bedoeld in lid 1, onder a).

[...]”

III. Feiten, nationale procedures en prejudiciële vragen

17.      Babcock, verzoekster bij de verwijzende rechter, en Kanadevia, verweerster, hebben op 18 september 2017 een overeenkomst (hierna: „eerste overeenkomst”) gesloten voor de bouw van een afvalverwerkingsinstallatie in San Sebastián. Op grond van die overeenkomst diende Babcock twee verbrandingsketels van de afvalverwerkingsinrichting te monteren. Verder heeft Babcock een bankgarantie ten gunste van Kanadevia gesteld, strekkende tot zekerheid van de nakoming van de overeenkomst. Op grond van die overeenkomst zou de rechter te Keulen bij uitsluiting bevoegd zijn om kennis te nemen van geschillen naar aanleiding van de overeenkomst.

18.      Wegens vertragingen in de werkzaamheden hebben partijen op 8 augustus 2018 een wijzigingsovereenkomst (hierna: „wijzigingsovereenkomst”) gesloten, op grond waarvan Babcock een deel van de bedongen diensten niet meer hoefde te verrichten. Ten aanzien van de nog te verlenen diensten heeft Kanadevia vervolgens meerkosten gevorderd van Babcock. Deze laatste heeft herhaaldelijk aangegeven dat zij voor dergelijke vorderingen geen grondslag zag, waarna Kanadevia de bankgarantie heeft ingeroepen. De bank heeft de volledige garantiesom aan Kanadevia uitbetaald.

19.      In reactie daarop heeft Babcock op 30 juli 2019 een vordering tegen Kanadevia ingesteld bij de Juzgado de Primera Instancia de Madrid (rechter in eerste aanleg Madrid, Spanje), waarbij zij betaling van het bedrag van de garantiesom (die Babcock reeds aan de bank had terugbetaald) en schadevergoeding heeft gevorderd.

20.      Op 8 augustus 2019 heeft Kanadevia een vordering ingesteld bij het Landgericht Köln, met het verzoek vast te stellen dat Babcock verplicht was om haar alle meerkosten en/of de schade te vergoeden als gevolg van het feit dat Babcock na het sluiten van de wijzigingsovereenkomst een deel van de op grond van de eerste overeenkomst verschuldigde prestaties niet meer had uitgevoerd.

21.      Bij beslissing van 16 juni 2020 heeft de Juzgado de Primera Instancia de Madrid geoordeeld dat de Spaanse gerechten in internationaal verband bevoegd waren om uitspraak te doen over het geschil maar zich in territoriaal verband onbevoegd verklaarden en de zaak verwezen naar de Juzgado de Primera Instancia de San Sebastián (rechter in eerste aanleg San Sebastián, Spanje).

22.      Kanadevia is niet opgekomen tegen die uitspraak.(7) Zij heeft echter een verzoek ingediend tot hertoetsing van de internationale bevoegdheid. Dat verzoek is bij beslissing van 9 september 2020 afgewezen door de Juzgado de Primera Instancia de San Sebastián. De uitspraak is bij beslissing van 9 december 2020 van diezelfde rechter bevestigd.

23.      Bij beslissing van 11 mei 2021 heeft het Landgericht Köln de door Kanadevia (op 8 augustus 2019) ingestelde vordering niet-ontvankelijk verklaard bij gebreke van een eigen bevoegdheid in internationaal verband van de Duitse gerechten. Die rechter heeft overwogen dat, hoewel zijn eigen bevoegdheid in beginsel op grond van het forumkeuzebeding voorrang genoot en de Spaanse gerechten hun uitspraak ingevolge artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 hadden moeten aanhouden, hun uitspraak erkend moest worden in overeenstemming met artikel 36, lid 1, van deze verordening.

24.      Daarop heeft Kanadevia hoger beroep ingesteld bij het Oberlandesgericht Köln (hoogste rechterlijke instantie van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Keulen), dat de beslissing in eerste aanleg heeft vernietigd. Het heeft geoordeeld dat het Landgericht Köln in internationaal verband bevoegd was en de zaak terugverwezen naar de rechter in eerste aanleg. In wezen heeft het overwogen dat een eigen bevoegdheid in internationaal verband van de Duitse gerechten vaststond op grond van een geldig forumkeuzebeding in de zin van artikel 25, lid 1, van verordening nr. 1215/2012. Die bevoegdheid was niet uitgesloten als gevolg van de beschikking van de Spaanse gerechten, omdat die beschikking de procedure niet beëindigde en bijgevolg niet erkend hoefde te worden in overeenstemming met artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012. Volgens de appelrechter vormde geen van de door de Spaanse gerechten gedane uitspraken een „beslissing” in de zin van artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, omdat de gevolgen van die uitspraken als zuiver intern golden ten aanzien van de (lopende) procedure in Spanje. Verder heeft de appelrechter geoordeeld dat de zaak bij de Duitse gerechten niet hoefde te worden aangehouden. Dat de Spaanse gerechten de uitspraak niet hadden aangehouden ingevolge artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 heeft naar zijn oordeel de voortzetting van de procedure in Duitsland niet belet, gelet op de exclusieve bevoegdheid ten gunste van het Landgericht Köln.

25.      Babcock heeft tegen de beschikking van het Oberlandesgericht Köln cassatieberoep ingesteld bij de verwijzende rechter. Omdat die rechter twijfelt aan de juiste uitlegging van de term „beslissing” in artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 heeft hij de behandeling van de zaak geschorst en de volgende vragen aan het Hof voorgelegd:

„1)      Moet het begrip ‚beslissing’ in artikel 36, lid 1, van verordening [nr. 1215/2012] aldus worden uitgelegd dat het gerecht dat op grond van een in artikel 25 van [verordening nr. 1215/2012] bedoelde overeenkomst bij uitsluiting bevoegd is (artikel 31, lid 2, van [verordening nr. 1215/2012]), een beslissing dient te erkennen waarbij een niet-aangewezen gerecht van een lidstaat de internationale bevoegdheid van de gerechten van die lidstaat vaststelt, wanneer het gaat om een beslissing die de instantie niet beëindigt (tussenuitspraak)?

2)      Indien de eerste vraag in beginsel bevestigend wordt beantwoord:

Is het voor de erkenning van de tussenuitspraak bovendien van belang of de tussenuitspraak waarbij een eigen bevoegdheid in internationaal verband van de gerechten van de lidstaat wordt vastgesteld, bindend is voor het niet-aangewezen gerecht zelf en/of is het van belang of de erkenning van de bevoegdheid in internationaal verband in het kader van een rechtsmiddel kan worden herzien?”

26.      Babcock, Kanadevia, de Tsjechische, de Spaanse en de Cypriotische regering, alsook de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Tijdens de terechtzitting van 4 maart 2026 hebben Babcock, Kanadevia, de Duitse en de Spaanse regering, alsook de Commissie mondelinge opmerkingen gemaakt.

IV.    Beoordeling

27.      Met zijn twee prejudiciële vragen, die het best samen kunnen worden onderzocht, verzoekt de verwijzende rechter het Hof om te verduidelijken of het begrip „beslissing” in de zin van artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 van toepassing is op een door een gerecht van een lidstaat gedane tussenuitspraak waarbij dat gerecht zich (enkel) in internationaal verband bevoegd verklaart maar zich nog niet uitspreekt over de gegrondheid van de vordering, en of die tussenuitspraak bijgevolg moet worden erkend in overeenstemming met die bepaling, ook al zou die uitspraak eventueel in strijd zijn met een overeenkomst inzake exclusieve forumkeuze waarbij de gerechten van een andere lidstaat worden aangewezen. Daarnaast vraagt de verwijzende rechter zich af of het voor de erkenning van een dergelijke uitspraak van belang is of deze nog herzien kan worden in het kader van de procedure waarin zij is gedaan.

28.      Ik zal mijn beoordeling van die vragen beginnen met een bespreking van het door Kanadevia aangevoerde bezwaar tegen de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen (A). Vervolgens zal ik eraan herinneren dat een „beslissing” [in de zin van artikel 2, onder a), en artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012] die gegeven is door een gerecht van een lidstaat krachtens de regels van verordening nr. 1215/2012, zoals met name uitgelegd in het arrest Gjensidige, erkend moet worden in alle overige lidstaten, zelfs wanneer het gerecht van herkomst zich in internationaal verband bevoegd heeft verklaard in strijd met een forumkeuzebeding (B).

29.      In de omstandigheden als in het hoofdgeding betekent dit dat de betrokken tussenuitspraak als zodanig erkend dient te worden in Duitsland. Dat is slechts anders indien die uitspraak om te beginnen niet als een „beslissing” kon worden aangemerkt. Ik wijs er echter op dat een dergelijke conclusie geen steun vindt in die verordening, ondanks de bescherming die de Uniewetgever aan forumkeuzebedingen verleent. Dat zal mij doen concluderen dat een uitspraak waarbij een niet-aangewezen gerecht oordeelt dat het, eventueel in strijd met een forumkeuzebeding, in internationaal verband bevoegd is, erkend moet worden. Tevens zal ik uiteenzetten dat het, hoewel de verplichting tot erkenning van een beslissing met betrekking tot louter de bevoegdheid ontstaat ongeacht of die beslissing al dan niet definitief is, van meer belang is voor de praktische oplossing voor een situatie van aanhangigheid, zoals die bij de verwijzende rechter, dat is vastgesteld of het eerst aangezochte gerecht, dat zijn uitspraak in strijd met een forumkeuzebeding heeft gedaan, zijn bevoegdheid heeft vastgesteld in de zin van artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012 (C).

A.      Ontvankelijkheid

30.      In wezen stelt Kanadevia dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is, omdat de prejudiciële vragen relevant noch noodzakelijk zijn voor de beslechting van het geschil, aangezien de Spaanse en de Duitse vorderingen niet „hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten” in de zin van artikel 29, lid 1, van verordening nr. 1215/2012. Met andere woorden, zoals ik deze redenering begrijp, is de in die bepaling neergelegde litispendentieregel niet van toepassing en kunnen de Duitse gerechten dientengevolge de door Kanadevia ingestelde vordering in behandeling houden, ook al moesten zij de betrokken tussenuitspraak erkennen.

31.      Meer in het bijzonder geeft Kanadevia aan dat Babcock enerzijds op basis van de bij de Spaanse gerechten ingestelde vordering de terugbetaling, door Kanadevia, vordert van de bankgarantie die Babcock heeft gesteld in het kader van de eerste overeenkomst. Anderzijds vordert Kanadevia op basis van haar bij de Duitse gerechten aanhangige vordering vergoeding van Babcock wegens een vermeende niet-nakoming van de overeenkomst. In dat kader stelt Kanadevia zich op het standpunt dat de Spaanse gerechten uitspraak kunnen doen over de vordering van Babcock zonder in overweging te nemen of Kanadevia recht heeft op vergoeding wegens niet-nakoming van de overeenkomst. Tegen die achtergrond stelt Kanadevia voor dat er een aanvullende vraag aan het Hof wordt gesteld ter verduidelijking van het begrip „hetzelfde onderwerp en dezelfde oorzaak” in de zin van artikel 29, lid 1, van verordening nr. 1215/2012.

32.      Ten eerste volgt uit de verwijzingsbeschikking dat de verwijzende rechter overweegt dat de bij de Spaanse en de Duitse gerechten aanhangige vorderingen hetzelfde onderwerp betreffen en op dezelfde oorzaak berusten in de zin van de hierboven bedoelde bepaling. Hoewel uit het dossier blijkt dat de nationale rechters tijdens de eerdere stadia van het hoofdgeding enigszins uiteenlopende standpunten hebben ingenomen over de kwestie,(8) lijkt dit vraagstuk nu te zijn beslecht, en blijkt noch uit de prejudiciële vragen noch uit de verwijzingsbeschikking dat de verwijzende rechter twijfelt in dat verband.

33.      Dat weerlegt mijns inziens de redenering van Kanadevia dat de prejudiciële vragen niet relevant zijn, omdat die stelling gebaseerd is op de premisse dat de beide betrokken vorderingen niet hetzelfde onderwerp betreffen en niet op dezelfde oorzaak berusten. Derhalve herinner ik er louter volledigheidshalve ten tweede aan dat het uitsluitend een zaak van de nationale rechter is aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak als de relevantie te beoordelen van de vragen die hij aan het Hof voorlegt in het kader van de procedure krachtens artikel 267 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU).(9) Bijgevolg geldt voor vragen over het Unierecht die in dat verband aan het Hof worden gesteld een vermoeden van relevantie en kan het Hof slechts weigeren uitspraak te doen over een prejudiciële vraag van een nationale rechter wanneer de gevraagde uitlegging van het Unierecht kennelijk geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de benodigde feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde prejudiciële vragen.(10)

34.      De verwijzende rechter wenst verduidelijking over het begrip „beslissing” in de zin van verordening nr. 1215/2012, zodat hij kan bepalen of de beschikking van de Spaanse gerechten als zodanig kan worden aangemerkt en of deze derhalve moet worden erkend in Duitsland. Hij wijst erop dat in dat geval de beschikking van het Oberlandesgericht Köln in de hogerberoepsfase van het hoofdgeding vernietigd en de beslissing van het Landgericht Köln zou moeten worden hersteld.

35.      Tegen deze achtergrond is de verzochte uitlegging van het Unierecht duidelijk relevant voor de beslechting van het in het hoofdgeding dienende geschil.

36.      Ter zake van het voorstel van Kanadevia dat er ter verduidelijking van het begrip „hetzelfde onderwerp en dezelfde oorzaak” in de zin van artikel 29, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 in de context van beide betrokken procedures een aanvullende vraag wordt gesteld, volgt ten derde uit de algemene opmerkingen hierboven dat het in het kader van een procedure krachtens artikel 267 VWEU aan de verwijzende rechter staat om het voorwerp te bepalen van de door het Hof te beantwoorden vragen. Het is derhalve niet aan het Hof om dat voorwerp te wijzigen(11). Uiteraard kan het Hof de prejudiciële vragen opnieuw formuleren om te waarborgen dat het te geven antwoord nuttig is. Daartoe zie ik echter om de hierboven gegeven redenen geen noodzaak.

37.      Gelet op het bovenstaande dient het door Kanadevia aangevoerde bezwaar betreffende de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen mijns inziens te worden afgewezen.

B.      Schending van het forumkeuzebeding kan geen grond zijn voor weigering om beslissing te erkennen

38.      In de artikelen 36 en 39 van verordening nr. 1215/2012(12) is het beginsel neergelegd dat door de gerechten van de lidstaten gegeven „beslissingen” in burgerlijke en handelszaken in alle overige lidstaten moeten worden erkend en uitvoerbaar moeten worden geacht. Deze verplichting van wederzijdse erkenning is weer gebaseerd op het wederzijdse vertrouwen dat de lidstaten moeten hebben in het justitieel apparaat van de andere lidstaten.(13) Die verplichting maakt het daadwerkelijk mogelijk om een van de voornaamste doelstellingen van verordening nr. 1215/2012 na te streven, te weten het vrije verkeer van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, die erkend dienen te worden en ten uitvoer dienen te worden gelegd in de lidstaat waarin de erkenning en de tenuitvoerlegging ervan wordt verzocht (aangezochte lidstaat), zonder dat daarvoor een speciale procedure nodig is, op dezelfde manier als beslissingen die in de aangezochte lidstaat zijn gegeven.(14)

39.      Het betreffende beginsel van wederzijds vertrouwen wordt tot uitdrukking gebracht via het verbod voor het gerecht van de aangezochte lidstaat om de juistheid van een in een andere lidstaat gegeven beslissing te onderzoeken(15) en, met name, om de bevoegdheid van het gerecht van herkomst te toetsen(16).

40.      Ter zake van de kwestie van de bevoegdheid is het stelsel van verordening nr. 1215/2012 gebaseerd op de gedachte dat het gerecht van de aangezochte staat in geen geval beter dan het gerecht van de staat van herkomst in staat is om te bepalen of het gerecht van de staat van herkomst bevoegd is. Deze premisse brengt weer de link tot uitdrukking tussen de gemeenschappelijke erkenningsregels en de gemeenschappelijke bevoegdheidsregels op grond waarvan rechtstreeks wordt bepaald welk gerecht kennis dient te nemen van een bepaalde vordering. Bij de toepassing van die regels handelen de gerechten van de lidstaten op basis van gelijkwaardigheid. Dit verklaart de grote mate van wederzijds vertrouwen die de gerechten onderling moeten hebben(17) en waarom het meer in het bijzonder een gerecht in een lidstaat in beginsel niet toegestaan is om de bevoegdheid van het gerecht van herkomst te toetsen(18).

41.      Die regel kent diverse uitzonderingen, die limitatief zijn vastgesteld in het kader van een ietwat bredere (doch ook limitatieve) lijst met gronden op basis waarvan de erkenning van een beslissing in uitzonderlijke gevallen mag worden geweigerd, zoals opgesomd in artikel 45, lid 1, van verordening nr. 1215/2012.

42.      Onder verwijzing naar het limitatieve karakter van die gronden heeft het Hof echter, in het bijzonder en zoals reeds is aangestipt, in het arrest Gjensidige geoordeeld dat geen van die gronden van toepassing is op de situatie waarin het gerecht van herkomst zich bevoegd heeft verklaard in strijd met een forumkeuzebeding ten gunste van de gerechten van een andere lidstaat. Dat betekent dat de erkenning van een beslissing niet op die basis mag worden geweigerd.(19)

43.      Alvorens tot dat oordeel te komen heeft het Hof overwogen dat een dergelijke situatie niet kon vallen onder de grond voor weigering van erkenning van artikel 45, lid 1, onder e), inzake de schending, door het gerecht van herkomst, van bepaalde in verordening nr. 1215/2012 neergelegde bevoegdheidsregels.(20)

44.      In dat verband herinner ik eraan dat erkenning mag worden geweigerd krachtens artikel 45, lid 1, onder e), i), van verordening nr. 1215/2012 wanneer de rechter, bij het geven van de beslissing ten aanzien waarvan erkenning wordt verzocht, bevoegdheidsregels heeft geschonden die dienen ter bescherming van verweerders die worden beschouwd als de zwakkere partij, te weten consumenten, werknemers en degenen die onder verzekeringsovereenkomsten vallen (de polishouder, de verzekerde partij, de begunstigde of de benadeelde partij).(21)

45.      Verder mag erkenning worden geweigerd krachtens artikel 45, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 1215/2012 in het geval van de schending van bepaalde bevoegdheidsregels die in exclusieve bevoegdheid voorzien. Deze gevallen van exclusieve bevoegdheid betreffen uiteenlopende scenario’s(22), maar niet de exclusieve bevoegdheid die specifiek aan een forumkeuzebeding wordt ontleend(23). Zoals ik bij eerdere gelegenheden reeds heb uiteengezet, kan van de regels inzake exclusieve bevoegdheid bedoeld in artikel 45, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 1215/2012 niet bij overeenkomst worden afgeweken (zoals volgt uit artikel 25, lid 4, van verordening nr. 1215/2012) en is de ratio ervan gerechtvaardigd als het specifieke verband tussen de onderwerpen waaraan deze verbonden zijn en de desbetreffende lidstaat.(24)

46.      Kortom, hoewel in de bepalingen van artikel 45, lid 1, onder e), i) en ii), van verordening nr. 1215/2012 een beperkt aantal verschillende situaties in kaart wordt gebracht waarin in uitzonderlijke gevallen mag worden geweigerd een beslissing te erkennen omdat deze in strijd is met bepaalde bevoegdheidsregels, kunnen die uitzonderingen geen gevolgen hebben voor de hoofdregel, krachtens welke de schending van bevoegdheidsregels zoals vastgelegd in verordening nr. 1215/2012 niet kan leiden tot weigering van erkenning, omdat, wederom, de bevoegdheid van het gerecht van de staat van herkomst in beginsel niet mag worden getoetst.

47.      Die conclusie blijft ongewijzigd door het feit dat de Uniewetgever, toen verordening nr. 1215/2012 werd vastgesteld, heeft besloten om de doeltreffendheid van overeenkomsten inzake forumkeuze te verbeteren via een specifieke litispendentieregel in artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012.(25)

48.      In dit stadium van mijn beoordeling wens ik eraan te herinneren dat de litispendentieregels van artikel 29 van verordening nr. 1215/2012 bedoeld zijn om de (ongewenste) situatie op te lossen waarin een geschil tussen dezelfde partijen dat hetzelfde onderwerp betreft en op dezelfde oorzaak berust, parallel wordt aangebracht bij twee verschillende rechters. Die regels voorzien in die situatie door uit te gaan van de enkele chronologie van handelen en door voorrang te geven aan het eerst aangezochte gerecht. Wanneer, meer in het bijzonder, een dergelijke zaak reeds bij de gerechten van lidstaat A aanhangig is, moet het tweede in lidstaat B aangezochte gerecht de procedure aanhouden totdat de bevoegdheid van het eerst aangezochte gerecht vaststaat. Wanneer dat het geval is, is het tweede aangezochte gerecht verplicht om zich onbevoegd te verklaren.

49.      De betreffende algemene regels bestonden reeds op grond van verordening nr. 44/2001 en de daaraan voorafgaande regeling, het Executieverdrag.(26) Bij het vaststellen van verordening nr. 1215/2012 heeft de Uniewetgever die regels gehandhaafd, maar een specifieke litispendentieregel toegevoegd voor het scenario waarin van een forumkeuzebeding sprake is.

50.      Ingevolge die specifieke regel moet, wanneer bij overeenkomst tussen partijen exclusieve bevoegdheid inzake hun geschil wordt verleend aan een gerecht van een bepaalde lidstaat, dat aangewezen gerecht voorrang krijgen om vast te stellen of het bevoegd is om kennis te nemen van de vordering, zelfs wanneer het niet als eerste is aangezocht (omgekeerde voorrang). Dat volgt uit artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012, krachtens welke bepaling elk gerecht van de andere lidstaten, wanneer een zaak aanhangig wordt gemaakt bij een dergelijk aangewezen gerecht, „de uitspraak [aanhoudt] totdat het krachtens de overeenkomst aangezochte gerecht verklaart geen bevoegdheid aan de overeenkomst te ontlenen”. Daarnaast zullen die andere gerechten „zich onbevoegd verklaren” ingevolge artikel 31, lid 3, van verordening nr. 1215/2012 wanneer het aangewezen gerecht zijn bevoegdheid in overeenstemming met de overeenkomst heeft vastgesteld.

51.      Die specifieke regel werd ingevoerd om „de doeltreffendheid van overeenkomsten inzake exclusieve forumkeuze te verbeteren en misbruik van procesrecht te voorkomen”.(27) Die bewoordingen verwijzen naar een scenario dat vaak omschreven wordt als „torpedo-acties”, te weten ondermijnende handelingen waarbij in het geval van een geschilpunt de partij die er belang bij heeft om niet bij het aangewezen gerecht te procederen, snel haar vordering (vaak strekkende tot een verklaring van niet-aansprakelijkheid) bij een niet-aangewezen gerecht instelt, met name wanneer de procedure geacht wordt notoir traag te zijn.

52.      Een dergelijke benadering heeft het aangewezen gerecht (dat als tweede was aangezocht) er op grond van de algemene litispendentieregel van weerhouden om te handelen, omdat het, hangende de uitspraak van het eerst aangezochte gerecht, zijn eigen uitspraak moest aanhouden en het, toen dat gerecht (op basis van een andere bevoegdheidsgrond van verordening nr. 1215/2012) zijn bevoegdheid had vastgesteld, zich niettegenstaande het forumkeuzebeding onbevoegd moest verklaren. Aldus zou de stringente toepassing van deze regels aan een forumkeuzebeding zijn gevolgen kunnen ontnemen.(28) Zoals reeds is opgemerkt, is de specifieke litispendentieregel van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 bedoeld om die frictie op te lossen.

53.      Zoals het Hof in het arrest Gjensidige en zoals Babcock, de Spaanse regering en de Commissie in de onderhavige procedure hebben benadrukt, heeft de Uniewetgever bij het invoeren van die specifieke regel echter niet de gronden voor weigering van artikel 45, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aangepast.(29) Daarmee wordt de keuze van de Uniewetgever tot uitdrukking gebracht om niet de (toen nieuwe) aan forumkeuzebedingen toegekende bescherming uit te breiden tot de erkenningsfase en om in plaats daarvan in die fase voorrang te geven aan het beginsel van wederzijdse erkenning, zoals de Commissie benadrukt.(30)

54.      Daarentegen heeft de Duitse regering de mening uitgesproken dat het feit dat een schending van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 niet is opgenomen als een van de weigeringsgronden zoals opgesomd in artikel 45, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, geen opzettelijke omissie van de Uniewetgever is, maar veeleer een hiaat in de regelgeving betreft. Dat hiaat is volgens de Duitse regering te wijten aan het feit dat de Uniewetgever bij het invoeren van de nieuwe litispendentieregel uitging van de premisse dat die regel in acht zou worden genomen. Derhalve stelt de Duitse regering zich op het standpunt dat een dergelijke niet-opname niet van doorslaggevend belang is voor de vraag of erkenning in de hier besproken omstandigheden mag worden geweigerd.

55.      Dat standpunt overtuigt mij niet. Ten eerste heeft het Hof in het arrest Gjensidige de stellingname van de Duitse regering duidelijk uitgesloten, waaruit volgt dat de hierboven bedoelde omissie juist van cruciaal belang is. Ten tweede lijkt het mij dat er zeker sprake was van die „premisse dat de regel in acht zou worden genomen” toen de wetgever de bevoegdheidsregels invoerde die, anders dan de regel die in de onderhavige zaak aan de orde is, worden weerspiegeld in de relevante bepalingen van artikel 45, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 als gronden voor weigering van de erkenning. De vergelijking tussen enerzijds de bevoegdheidsregels van verordening nr. 1215/2012 en anderzijds de lijst met weigeringsgronden geeft veeleer aan dat de wetgever niet over het hoofd heeft gezien dat er in de praktijk sprake kan zijn van fouten, maar dat hij van slechts enkele daarvan heeft aangestipt dat deze tot weigering van erkenning kunnen leiden.

56.      Het bovenstaande lijkt, afgezien van het standpunt van de Duitse regering, in feite niet in het geding te zijn. De verwijzende rechter neemt echter een ander aspect van de erkenningsregeling in overweging dat door verordening nr. 1215/2012 wordt geregeld en waartoe ik nu overga.

C.      Vormt een tussenuitspraak waarbij een gerecht van een lidstaat zich bevoegd verklaart in strijd met een forumkeuzebeding een „beslissing”?

57.      De in het voorgaande onderdeel beschreven toepassing van de in verordening nr. 1215/2012 neergelegde regels inzake de erkenning en de tenuitvoerlegging van een „beslissing” is gebaseerd op de veronderstelling dat de betrokken uitspraak als zodanig kan worden aangemerkt. Of dat inderdaad kan, staat in feite centraal in de vragen van de verwijzende rechter.

58.      Indien wordt geconcludeerd dat de beschikking van de Spaanse gerechten waarbij die gerechten in internationaal verband bevoegd worden verklaard maar waarbij, anders dan in de zaak die tot het arrest Gjensidige heeft geleid, de rechten en verplichtingen van partijen nog niet zijn vastgesteld, geen „beslissing” vormt in de zin van verordening nr. 1215/2012, dan bestaat er geen verplichting aan de zijde van de als tweede aangezochte gerechten (de Duitse gerechten, in dit geval) om deze te erkennen. Met andere woorden, en zoals ik deze redenering begrijp, bestaat er geen verplichting aan hun zijde om zich gebonden te achten aan de vaststelling van de eerst aangezochte gerechten (de Spaanse gerechten, in dit geval) inzake de bevoegdheid, zodat zij niet verplicht zijn om zich onbevoegd te verklaren en zij op grond van het betrokken forumkeuzebeding hun kennisneming van de vordering van Kanadevia kunnen voortzetten.

59.      Partijen en overige belanghebbenden bij de onderhavige procedure kunnen in twee groepen onderverdeeld worden, afhankelijk van het door hen voorgestelde antwoord op de vraag zoals die zojuist is samengevat. Enerzijds zijn Babcock, de Spaanse en de Tsjechische regering, alsook de Commissie van mening dat een beschikking zoals de betrokken tussenuitspraak een „beslissing” is in de zin van artikel 2, onder a), van verordening nr. 1215/2012 (en dus ingevolge de in het voorgaande onderdeel beschreven regels moet worden erkend in de gehele Unie). Anderzijds stellen Kanadevia en de Cypriotische regering zich op het tegenovergestelde standpunt, dat de oplossing lijkt te vertegenwoordigen die ook de voorkeur van de verwijzende rechter geniet.

60.      Ik ben het in wezen eens met het eerste van die twee standpunten.

61.      Ter toelichting op de redenen die mij tot die conclusie brengen zal ik enige opmerkingen vooraf maken over het begrip „beslissing” (1) alvorens over te gaan tot de uitlegging van dit autonome Unierechtelijke begrip aan de hand van een bespreking van de relevante tekst en context (2) en van de relevante doelstellingen ervan (3).

1.      Opmerkingen vooraf over het begrip „beslissing”

62.      De verwijzende rechter stelt vragen over de term „beslissing” in artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, krachtens welke bepaling „[e]en in een lidstaat gegeven beslissing [...] in de overige lidstaten [wordt] erkend zonder vorm van proces”.

63.      Dat begrip wordt in artikel 2, onder a), van verordening nr. 1215/2012 gedefinieerd als „elke door een gerecht van een lidstaat gegeven beslissing, ongeacht de daaraan gegeven benaming, zoals arrest, vonnis, beschikking of rechterlijk dwangbevel, alsmede de vaststelling van het bedrag van de proceskosten door de griffier”. Tevens wordt in die bepaling vermeld dat het „[v]oor de toepassing van hoofdstuk III [inzake erkenning en tenuitvoerlegging] voorlopige en bewarende maatregelen [omvat] die zijn gelast door een gerecht dat overeenkomstig deze verordening bevoegd is om van het bodemgeschil kennis te nemen”. De enige beperking die in dat verband bij artikel 2, onder a), van verordening nr. 1215/2012 wordt opgelegd, is de verduidelijking, in de laatste volzin, dat het begrip „beslissing” „niet een voorlopige of een bewarende maatregel [omvat] die door een dergelijk gerecht wordt bevolen zonder dat de verweerder is opgeroepen te verschijnen, tenzij de beslissing die de maatregel bevat vóór de tenuitvoerlegging aan de verweerder is betekend”.

64.      Verder volgt uit de rechtspraak van het Hof, te beginnen met de arresten aangaande het Executieverdrag, dat dit Unierechtelijke begrip breed dient te worden uitgelegd.(31) In die lijn heeft het Hof geoordeeld dat het „van toepassing is op elke door een rechter van een lidstaat gegeven beslissing, zonder onderscheid naar de inhoud ervan, op voorwaarde dat het gaat om een rechterlijke beslissing die in de lidstaat van herkomst op diverse wijzen het voorwerp is geweest of kon zijn van een procedure op tegenspraak”.(32)

65.      Met name in het arrest Mærsk heeft het Hof het begrip „beslissing” toegepast op voorlopige voorzieningen en bewarende maatregelen (zoals een beschikking houdende voorlopige vaststelling van het bedrag waartoe de aansprakelijkheid van een scheepseigenaar wordt beperkt).(33) Daarnaast heeft het Hof in het arrest Gothaer geoordeeld dat dit begrip een beslissing omvat waarbij de rechter van een lidstaat zich onbevoegd heeft verklaard op grond van een exclusieve bevoegdheidsclausule (ten gunste, in dat geval, van de IJslandse gerechten).(34)

66.      Nu aan die algemene zaken is herinnerd, zal ik overgaan tot het specifiekere onderzoek van de vraag of het begrip „beslissing” van toepassing is op een tussenuitspraak waarbij een gerecht van een lidstaat zich bevoegd verklaart maar nog niet de rechten en verplichtingen van partijen vaststelt (in strijd met een forumkeuzebeding).

2.      Tekstuele en contextuele uitlegging

67.      Om te beginnen laat niets in de ruime bewoordingen van de definitie van het begrip „beslissing” in artikel 2, onder a), van verordening nr. 1215/2012 toe dat een tussenuitspraak zoals die in deze zaak aan de orde is, van de reikwijdte ervan wordt uitgesloten, zoals de verwijzende rechter heeft erkend. Evenmin lijkt in het geding te zijn dat die tussenuitspraak „in de lidstaat van herkomst op diverse wijzen het voorwerp is geweest of kon zijn van een procedure op tegenspraak”, in de zin van de in punt 64 hierboven aangehaalde rechtspraak.

68.      De arresten Mærsk en Gothaer, waarnaar hierboven wordt verwezen, lijken met name van belang voor de onderhavige zaak omdat zij uitgaan van de ruime lezing waarvan in de definitie van het begrip „beslissing” wordt uitgegaan, om welke reden Babcock zich op die arresten heeft beroepen ter ondersteuning van de redenering dat procedurele beschikkingen (waarbij geen uitspraak wordt gedaan over de gegrondheid van de vordering) niet zijn uitgesloten van het begrip „beslissing”.

69.      Ik ben het zeker eens met de verwijzende rechter dat die beide arresten niet rechtstreeks een beschikking betreffen zoals de hier aan de orde zijnde tussenuitspraak. Enerzijds worden bij een voorlopige maatregel (zoals die aan de orde was in het arrest Mærsk), anders dan bij de hier aan de orde zijnde tussenuitspraak, de rechten en verplichtingen van partijen vastgesteld (zij het slechts voorlopig). Anderzijds, en anders dan de hier aan de orde zijnde tussenuitspraak (waarbij de bevoegdheid om kennis te nemen van de vordering wordt bevestigd), leidt een beschikking tot onbevoegdverklaring ten gunste van een ander gerecht (van een derde land) op grond van een forumkeuzebeding (hetgeen aan de orde was in het arrest Gothaer) tot beëindiging van de procedure.

70.      Dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde uitspraak op een bepaalde manier verschilt van de beschikkingen in de arresten Mærsk en Gothaer betekent echter niet automatisch dat die uitspraak niet binnen de definitie van „beslissing” kan vallen. In feite, en veeleer integendeel, zie ik, gelet op de ruime bewoordingen van die definitie, niet hoe van een uitspraak waarbij „enkel” de bevoegdheid wordt vastgesteld (eventueel in strijd met een forumkeuzebeding), anders dan van een beschikking waarbij ook de rechten en verplichtingen van partijen worden vastgesteld, kan worden gesteld dat het begrip „beslissing” niet op die uitspraak van toepassing is. Aan die conclusie wordt geen afbreuk gedaan door de opmerking, ingediend door de verwijzende rechter en de Duitse regering, dat een dergelijke uitsluiting wordt gerechtvaardigd door het feit dat de gevolgen van de betrokken tussenuitspraak als „zuiver intern” gelden ten aanzien van de (nog aanhangige) procedure.

71.      Uiteraard is het niet moeilijk om te zien hoe een uitspraak inzake enkel de bevoegdheid verschilt van een beschikking waarbij de rechten en verplichtingen van partijen worden vastgesteld (of, wat dat betreft, van een beschikking waarbij een standpunt wordt ingenomen met betrekking tot zowel de bevoegdheid als de gegrondheid). Tevens erken ik zonder probleem dat er vele specifieke categorieën van rechterlijke beslissingen zijn in de nationale rechtsordes, waaruit diverse juridische gevolgen kunnen voortvloeien naar nationaal recht.

72.      Het Hof heeft echter herhaaldelijk verklaard dat de in verordening nr. 1215/2012 gehanteerde begrippen autonoom moeten worden uitgelegd, hetgeen ook geldt voor de aan de orde zijnde term, zoals ik reeds heb opgemerkt.

73.      Het is juist dat een partij doorgaans wil dat een beslissing wordt erkend zodat zij gebruik kan maken van een materieel recht dat haar is verleend of waarvan is verklaard dat het bestaat en dergelijke. Niets in de definitie van het begrip „beslissing” geeft echter aan dat de Uniewetgever de categorie van te erkennen rechterlijke vaststellingen wenste te beperken tot die rechterlijke vaststellingen die een specifieke inhoud hebben (zoals die met betrekking tot het vaststellen van rechten en verplichtingen en niet enkel met betrekking tot bevoegdheid). Integendeel, en zoals reeds is opgemerkt in punt 64 hierboven, heeft het Hof juist de mogelijkheid uitgesloten dat de aanmerking van een rechterlijke vaststelling als een „beslissing” afhangt van inhoud. Ter zake herinner ik eraan dat het Hof in het arrest Gothaer een vaststelling van onbevoegdheid onder dat begrip heeft laten vallen, ongeacht de vergelijkbare zorgen van de verwijzende rechter in die zaak met betrekking tot de bijzonderheden van de aanmerking van beslissingen tot onbevoegdverklaring in de nationale juridische literatuur.(35)

74.      Wat betreft de context waarin het begrip „beslissing” wordt gehanteerd, ben ik van mening dat de opname van beschikkingen zoals de betrokken tussenuitspraak binnen het kader van het begrip „beslissing” met name van belang is in situaties van aanhangigheid.

75.      Ingevolge de algemene litispendentieregels van artikel 29, leden 1 en 3, van verordening nr. 1215/2012 ontstaat, wanneer het eerst aangezochte gerecht zijn bevoegdheid heeft vastgesteld, voor een ander gerecht dat ten aanzien van hetzelfde onderwerp en dezelfde oorzaak door dezelfde partijen is aangezocht, de verplichting om zich onbevoegd te verklaren. Ingevolge de regel inzake de omgekeerde chronologie zoals die is neergelegd in de specifieke litispendentieregels van artikel 31, leden 2 en 3, van verordening nr. 1215/2012 is die verplichting, wanneer het bij exclusieve forumkeuze aangewezen gerecht zijn bevoegdheid vaststelt, van overeenkomstige toepassing op het niet-aangewezen gerecht.

76.      In dat verband is niet duidelijk hoe de goede werking van die verplichtingen (voor een gerecht om zich onbevoegd te verklaren) kan worden gewaarborgd indien van een rechterlijke beslissing die „enkel” de bevoegdheid vaststelt, wordt geoordeeld dat deze niet binnen het kader van een „beslissing” valt die kan (en moet) worden erkend.

77.      Indien het standpunt zou worden ingenomen dat „opzichzelfstaande” vaststellingen van de bevoegdheid niet als te erkennen „beslissingen” kunnen worden beschouwd, is er namelijk geen sprake van een verplichting, voor een gerecht dat geen voorrang heeft om vast te stellen of het bevoegd is op grond van de relevante litispendentieregel, om zich onbevoegd te verklaren wanneer de bevoegdheid van het gerecht „met voorrang” vaststaat (in een tussenuitspraak). Daardoor ontstaat weer het risico dat aan de litispendentieregels van verordening nr. 1215/2012 hun praktische gevolg wordt ontnomen (ongeacht of de situatie onder de algemene of de specifieke litispendentieregel valt).

78.      Dat gezegd zijnde, zou kunnen worden gesuggereerd dat de toepassing van de litispendentieregel niet afhangt van de vraag of het begrip „erkenning” ingevolge artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aan de orde is. Betoogd zou immers kunnen worden dat een beschikking die enkel de bevoegdheid vaststelt geen „uitvoerbare” inhoud heeft (in de zin van materiële rechten en bijbehorende verplichtingen) waarvoor de regels inzake erkenning en tenuitvoerlegging om te beginnen lijken te zijn bedoeld.(36) Aldus kan voorts worden betoogd dat met name de verplichting om zich onbevoegd te verklaren wanneer de bevoegdheid van het gerecht „met voorrang” vaststaat, het gevolg is van de specifieke verplichtingen van artikel 29, lid 3, en artikel 31, lid 3, van verordening nr. 1215/2012. In het verlengde van deze redenering kan worden geconcludeerd dat het bestaan van een „beslissing” in de zin van artikel 2, onder a), van deze verordening geen voorwaarde is voor het ontstaan van die verplichting.

79.      Uit het arrest Gothaer volgt echter dat beschikkingen die enkel de bevoegdheid vaststellen wel degelijk „beslissingen” vormen die kunnen worden erkend. Tenzij het Hof op dat oordeel wil terugkomen,(37) zou het innemen van het tegenovergestelde standpunt in de onderhavige zaak bijgevolg niet in overeenstemming zijn met die rechtspraak. Ik zie namelijk niet hoe een situatie die is ontstaan door een beschikking waarbij gerechten zich onbevoegd verklaren (als aan de orde in het arrest Gothaer) zou verschillen van een situatie die voortvloeit uit een beschikking waarbij de bevoegdheid wordt bevestigd (als aan de orde in de onderhavige zaak), wanneer beide situaties worden beschouwd vanuit het specifieke oogpunt van de inhoud van de betrokken beschikkingen.

80.      In dat verband ben ik van mening dat met de opname van een beschikking, zoals de hier aan de orde zijnde tussenuitspraak, binnen het kader van een te erkennen „beslissing” het risico wordt vermeden dat de verplichting voor een gerecht om zich onbevoegd te verklaren krachtens de litispendentieregels niet wordt geëerbiedigd omdat een uitspraak waarbij enkel de bevoegdheid wordt bevestigd om kennis te nemen van een vordering geen uitvoerbare inhoud heeft en derhalve geen wederzijdse erkenning kan genieten.

81.      Niettemin dient het standpunt dat het begrip „beslissing” in de zin van artikel 2, onder a), en artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 van toepassing is op een tussenuitspraak waarbij enkel de bevoegdheid van een gerecht wordt bevestigd om kennis te nemen van een vordering, nog te worden getoetst aan de relevante doelstellingen die met deze verordening worden nagestreefd.

3.      Overweging van de relevante doelstellingen

82.      Duidelijk is dat de conclusie dat een tussenuitspraak zoals die hier aan de orde is een „beslissing” vormt in de zin van artikel 2, onder a), en artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, in overeenstemming is met het beginsel van wederzijds vertrouwen en met de doelstelling van het waarborgen van het vrije verkeer van beslissingen. Wat echter nog moet worden nagegaan, is of dat standpunt dient te worden aangepast gelet op de specifieke doelstelling van het beschermen van het praktische gevolg van forumkeuzebedingen die, zoals is uiteengezet, wordt nagestreefd door verordening nr. 1215/2012 via de litispendentieregel van artikel 31, lid 2, ervan (zoals wordt erkend in overweging 22 van deze verordening).

83.      De verwijzende rechter overweegt dat aan dergelijke bedingen hun praktische gevolg zou worden ontnomen indien de betrokken tussenuitspraak wordt aangemerkt als een te erkennen „beslissing”. Voorts zou de erkenning van die tussenuitspraak, ondanks dat de Spaanse gerechten, toen zij die tussenuitspraak deden, artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 buiten toepassing hebben gelaten, in wezen leiden tot de uitkomst die vóór de vaststelling van die specifieke litispendentieregel zou zijn ontstaan en die deze regel juist beoogt te voorkomen (punten 49‑51 hierboven), zoals Kanadevia in wezen heeft betoogd.

84.      Zoals reeds zijdelings naar voren komt in de inleiding van deze conclusie, overweegt de verwijzende rechter dat er, anders dan in de situatie die tot het arrest Gjensidige heeft geleid, nog geen uitspraak is gedaan over de gegrondheid van de vordering en het derhalve niet te laat is om de zaak qua bevoegdheid op de juiste wijze te benaderen, aangezien de eerst aangezochte gerechten (de Spaanse gerechten, in dit geval) nog steeds de regel kunnen eerbiedigen die voortvloeit uit artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 door de uitspraak aan te houden ten gunste van het aangewezen gerecht. De verwijzende rechter overweegt dat dit het geval is ongeacht eventuele uit het gezag van gewijsde voortvloeiende gevolgen die verbonden kunnen worden aan de vaststelling van de bevoegdheid door de Spaanse gerechten krachtens Spaans recht omdat het primaat van het Unierecht dient te prevaleren.

85.      In diezelfde lijn overwegen de Duitse en de Cypriotische regering dat de term „beslissing” beperkt dient te worden uitgelegd (als een uitzonderlijke afwijking van de benadering die het Hof consequent heeft gevolgd in de eigen rechtspraak inzake dat begrip). De Duitse regering erkent dat een dergelijke restrictieve uitlegging de verplichting van wederzijdse erkenning zou beperken en gevolgen zou hebben voor het beginsel van wederzijds vertrouwen. Zij overweegt echter dat die gevolgen minimaal zullen zijn, gezien de eerder genoemde „interne gevolgen” van de betrokken tussenuitspraak. Die regering overweegt dat de gevolgen voor het beginsel van wederzijds vertrouwen feitelijk veel groter zouden zijn indien een beschikking die genomen is in strijd met artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 erkenning zou genieten.

86.      Hoewel ik erken dat de bescherming van de praktische gevolgen van forumkeuzebedingen een legitieme zorg betreft, rechtvaardigt het feit dat bescherming is toegekend aan dergelijke bedingen ingevolge de specifieke litispendentieregel van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 mijns inziens niet dat beschikkingen die enkel de bevoegdheid vaststellen van het begrip „beslissing” in de zin van verordening nr. 1215/2012 worden uitgesloten.

87.      Ten eerste is die verordening gebaseerd op de premisse dat de gerechten van de lidstaten fundamenteel gelijk zijn wanneer het aankomt op de toepassing van de bevoegdheidsregels. Die premisse gaat uit van het beginsel van wederzijds vertrouwen, waarop verordening nr. 1215/2012 is gebaseerd en dat specifiek tot uitdrukking komt in de lijst met limitatieve gronden op basis waarvan erkenning mag worden geweigerd (waarbij de schending van een forumkeuzebeding of, wat dat betreft, van de litispendentieregels, niet in die lijst is opgenomen). Aldus vereist de opzet van deze verordening, waarin louter een beperkt aantal gronden voor de weigering van de erkenning wordt verschaft, dat de verweerder, wanneer deze de bevoegdheid van de staat van herkomst wil aanvechten, dat doet door gebruik te maken van het stelsel van beroepsmogelijkheden van die lidstaat.(38)

88.      Anders dan uit de opzet van verordening nr. 1215/2012 volgt, komt de conclusie dat een uitspraak waarbij enkel de bevoegdheid wordt vastgesteld (in strijd met een forumkeuzebeding) geen „beslissing” vormt in de zin van verordening nr. 1215/2012, echter neer op de invoering van een nieuwe categorie van rechterlijke overwegingen waarvoor de verplichting van wederzijdse erkenning niet geldt, zodat in feite een uitzondering op dat beginsel wordt gecreëerd waarin niet is voorzien.(39)

89.      Ten tweede zou het tegenovergestelde standpunt in feite betekenen dat het gerecht dat exclusieve bevoegdheid opeist op grond van een forumkeuzebeding dat buiten toepassing is gelaten kennis kan nemen van de vordering, waarmee twee parallelle procedures worden gehandhaafd en derhalve een risico van tegenstrijdige beslissingen ontstaat. Dat is echter precies wat de Uniewetgever heeft beoogd te voorkomen middels de specifieke litispendentieregels van artikel 31, leden 2 en 3, van verordening nr. 1215/2012 (en middels de algemene litispendentieregels van artikel 29, leden 1 en 3, van deze verordening).(40) In dat verband lijkt het mij dat, wanneer de afstemming van parallelle procedures niet kan worden gewaarborgd middels de specifieke litispendentieregel van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 omdat niet aan die regel is voldaan, een vasthouden aan de opvatting dat het forumkeuzebeding in acht moet worden genomen (en dat de aangewezen gerechten derhalve kennis moeten kunnen nemen van de vordering) rechtstreeks zou indruisen tegen de doelstelling van het voorkomen van parallelle procedures en tegenstrijdige beslissingen. Om die reden lijkt het mij dat de oplossing die het best bijdraagt aan het verwezenlijken van die doelstelling (en die, in het verlengde daarvan, de doelstelling van goede rechtsbedeling bevordert) dient te worden gezocht in de regel van artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012.(41)

90.      Een dergelijke oplossing zou betekenen dat, wanneer het andere dan het bij exclusieve forumkeuze aangewezen gerecht als eerste beslist (door een tussenuitspraak te doen waarbij het zich bevoegd verklaart, in strijd met het forumkeuzebeding en met de litispendentieregel van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012), het bij dat beding aangewezen gerecht zich onbevoegd dient te verklaren op grond van de algemene litispendentieregel van artikel 29, lid 3, van deze verordening. Mijns inziens lijkt het er namelijk op dat parallelle procedures, als eenmaal duidelijk wordt dat het bestaan ervan niet kan worden voorkomen via het mechanisme van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 en een ander dan het bij forumkeuze aangewezen gerecht als eerste beslist (door zich bevoegd te verklaren), onderhevig worden aan de algemene litispendentieregels van artikel 29 van verordening nr. 1215/2012.

91.      In dat verband, en om in te gaan op een specifieke zorg van zowel de verwijzende rechter als van Kanadevia, zou een dergelijke conclusie mijns inziens niet leiden tot een negatief jurisdictiegeschil (waarbij de toepassing van de bevoegdheidsregels tot geen enkel gerecht leidt dat bevoegd is om kennis te nemen van de vordering). In het bijzonder overweegt de verwijzende rechter dat een dergelijke situatie zou kunnen ontstaan indien de Duitse gerechten zich ondanks het forumkeuzebeding onbevoegd zouden verklaren en de Spaanse gerechten hun uitspraak zouden herzien, hetgeen de verwijzende rechter in strijd acht met artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012 (wat, indien ik deze redenering juist begrijp, een dergelijke herziening des te aannemelijker maakt).

92.      De betreffende zorg is wel een belangrijke zorg. Bij wijze van toelichting geldt dat de litispendentieregels van verordening nr. 1215/2012 allereerst tot doel hebben om positieve jurisdictiegeschillen (en het daaruit voortvloeiende probleem van eventuele tegenstrijdige beslissingen) te voorkomen. Duidelijk is echter dat deze verordening uiteraard aldus moet worden uitgelegd dat de eerbiediging van het recht op doeltreffende rechtsbescherming, zoals verankerd in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, wordt gewaarborgd.

93.      In dat verband is uit de verwijzingsbeschikking niet geheel duidelijk af te leiden of de beschikking van de Spaanse gerechten al dan niet definitief is krachtens Spaans recht. Ter terechtzitting heeft de Spaanse regering echter uiteengezet dat deze definitief is (hetgeen betekent dat de bevoegdheid van de Spaanse gerechten niet meer kan worden betwist).

94.      Enerzijds kan dat aspect op het eerste gezicht terzijde worden geschoven als zijnde irrelevant, omdat het, zoals Babcock, de Tsjechische regering en de Commissie hebben aangevoerd, voor de erkenning van een beslissing niet van belang is of het definitief is. Artikel 38, onder a), van verordening nr. 1215/2012 bepaalt immers dat „[h]et gerecht of de autoriteit waarvoor een in een andere lidstaat gegeven beslissing wordt ingeroepen, [...] de procedure geheel of gedeeltelijk [kan] schorsen indien: a) de beslissing in de lidstaat van herkomst wordt aangevochten”.(42) Hieruit volgt op grond van een a-contrarioredenering dat een beslissing, zelfs bij gebreke van gezag van gewijsde krachtens het recht van de staat van herkomst van die beslissing, kan worden erkend.

95.      Anderzijds ontstaat de verplichting voor een gerecht om zich onbevoegd te verklaren ten gunste van een ander gerecht ingevolge beide litispendentieregels van verordening nr. 1215/2012 echter wanneer het gerecht „met voorrang” zijn bevoegdheid heeft vastgesteld. Hoe dat moment dient te worden bepaald, blijkt niet duidelijk uit de bewoordingen van de relevante regels. Het Hof heeft echter in wezen uiteengezet dat het gerecht „met voorrang” zijn bevoegdheid vaststelt wanneer het „zich niet ambtshalve onbevoegd heeft verklaard” en wanneer „geen van de partijen zijn bevoegdheid heeft betwist vóór of op het tijdstip van de stellingname die naar zijn nationaal procesrecht is te beschouwen als het eerste verweer” (omdat vanaf dat tijdstip een partij in beginsel in de procedure als zodanig die bevoegdheid niet meer kan aanvechten).(43) Het Hof heeft geoordeeld dat een dergelijke oplossing niet tot een risico van negatieve jurisdictiegeschillen leidt, omdat de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht (ingevolge de algemene litispendentieregel) in wezen niet meer kan worden betwist.(44)

96.      Het lijkt mij dat het vastleggen van het tijdstip waarop de bevoegdheid vaststaat, voor de toepassing van de litispendentieregels, op het moment dat die bevoegdheid niet meer kan worden betwist, inhoudt dat de verplichting voor een gerecht om zich onbevoegd te verklaren ingevolge artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012 (of ingevolge artikel 31, lid 3, van deze verordening) kan ontstaan tijdens diverse procedurele fasen van de procedure, afhankelijk van de vraag of de verweerder de bevoegdheid nog kan betwisten. De grens aan het betwisten van de bevoegdheid (wegens het gezag van gewijsde) kan ontstaan nadat de beslissing in eerste aanleg is gegeven, of zelfs daarna, tijdens een hogerberoepsprocedure (afhankelijk van de vraag of de verweerder de bevoegdheid in eerste aanleg en in hogere voorziening heeft betwist, behoudens de relevante procedureregels).(45) Derhalve zijn de doelstellingen van het vermijden van het risico van tegenstrijdige beslissingen en van het waarborgen van de goede rechtsbedeling (ook inherent aan de litispendentieregel) mijns inziens het best gediend wanneer de bevoegdheid vaststaat onder verwijzing naar dat moment en niet enkel onder verwijzing naar het nemen van de beslissing in eerste aanleg (ook aangezien een dergelijk moment zich nog vóór het geven van een beslissing kan voordoen). Op die manier zal het gerecht „zonder voorrang” zich enkel onbevoegd verklaren wanneer het veilig lijkt om aan te nemen dat het gerecht „met voorrang” zal overgaan tot een onderzoek van de gegrondheid. Voorts zijn de negatieve gevolgen van het verlengen van de situatie van parallelle procedures hangende een mogelijk aangewend rechtsmiddel in ieder geval minimaal, aangezien de uitspraak van het gerecht „zonder voorrang” gewoonlijk wordt aangehouden.

97.      Die uitkomst wijkt af van de regel van artikel 38, onder a), van verordening nr. 1215/2012, op grond waarvan het feit dat een beslissing in de ene lidstaat wordt aangevochten er niet aan in de weg staat dat zij in een andere lidstaat wordt erkend [„kan de procedure [...] schorsen indien [...] de beslissing [...] wordt aangevochten” (cursivering van mij)].

98.      Om die reden lijkt het mij dat het – hoewel de verplichting tot erkenning van een beslissing met betrekking tot louter de bevoegdheid kan ontstaan ongeacht of die beslissing al dan niet definitief is [zoals volgt uit artikel 38, onder a), van verordening nr. 1215/2012] – van meer belang is voor de praktische oplossing voor een situatie van aanhangigheid zoals die bij de verwijzende rechter dat er enkel sprake is van de verplichting voor een gerecht dat is aangewezen op grond van een forumkeuzebeding dat buiten toepassing is gelaten, om zich onbevoegd te verklaren ingevolge artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012, wanneer de bevoegdheid van het gerecht waarbij de zaak het eerst is aangebracht, vaststaat op de hierboven beschreven wijze (wanneer die bevoegdheid niet meer kan worden betwist).

99.      Ten slotte is de verwijzende rechter ook van mening (zoals ik begrijp bij wijze van alternatief voor de zorgen aangaande het risico van negatieve jurisdictiegeschillen) dat de Spaanse gerechten, indien de beschikking van die gerechten in gezag van gewijsde is gegaan (hetgeen betekent dat deze niet meer kan worden betwist), er niet van kunnen worden weerhouden om hun handelswijze te herzien en om te beslissen om te voldoen aan artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012, zodat de zaak qua bevoegdheid op de juiste wijze wordt benaderd.

100. De conclusie waartoe ik hierboven ben gekomen, maakt die overweging irrelevant. Volledigheidshalve denk ik echter niet dat het eventuele gevolg van het gezag van gewijsde van de vaststelling van de bevoegdheid krachtens het recht van de lidstaat van het niet-aangewezen gerecht lichtzinnig terzijde kan worden geschoven, louter onder verwijzing naar het primaat van het Unierecht.

101. Het Unierecht kent immers geen algemene verplichting die „een nationale rechter [gebiedt] om nationale procedureregels die een rechterlijke beslissing gezag van gewijsde verlenen buiten toepassing te laten, ook al zou daardoor een nationale situatie die onverenigbaar is met dat recht kunnen worden hersteld”.(46) Het Hof herinnert herhaaldelijk aan het belang van het beginsel van het gezag van gewijsde, dat, in eenvoudige bewoordingen gesteld, wordt gerechtvaardigd door het belang dat bestaat bij het garanderen van de stabiliteit van het recht en van de rechtsbetrekkingen, en een goede rechtspleging.(47) Hoewel het Hof zeker een beperkt aantal verschillende uitzonderingen op die premisse heeft geformuleerd, lijkt geen daarvan toepasselijk te zijn in de onderhavige zaak.(48) In elk geval zou die vraag moeten worden bestudeerd door de lens van het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel, welke beginselen de uitoefening van de procedurele autonomie van de lidstaten in overeenstemming brengen met de plicht van loyale samenwerking zoals verankerd in artikel 4, lid 3, VEU.(49) Dat gezegd zijnde, beperk ik mijzelf, gelet op mijn suggestie hierboven, tot deze algemene commentaren, zonder het nodig te achten om dat aspect van de zaak diepgaander te onderzoeken.

102. Gelet op het bovenstaande concludeer ik dat artikel 2, onder a), en artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 aldus moeten worden uitgelegd dat de term „beslissing” in de zin van die bepalingen van toepassing is op een beschikking waarbij een gerecht van een lidstaat, dat als eerste is aangezocht, zich bevoegd verklaart (zonder vooralsnog de gegrondheid van de zaak te onderzoeken) in strijd met artikel 31, lid 2, van deze verordening. Voorts geldt dat, hoewel de verplichting tot erkenning van een dergelijke beslissing ontstaat ongeacht of die beslissing al dan niet definitief is, de verplichting voor het als tweede aangezochte gerecht dat is aangewezen op grond van het forumkeuzebeding dat buiten toepassing is gelaten, om zich onbevoegd te verklaren ingevolge artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012 enkel ontstaat wanneer de bevoegdheid van het (niet-aangewezen) gerecht, dat als eerste is aangezocht, vaststaat in de zin van artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012, dat wil zeggen, wanneer die bevoegdheid tijdens de lopende procedure niet meer kan worden betwist.

V.      Conclusie

103. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de vragen van het Bundesgerichtshof te beantwoorden als volgt:

„Artikel 2, onder a), en artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012

moeten aldus worden uitgelegd dat

de term ‚beslissing’ in de zin van die bepalingen van toepassing is op een beschikking waarbij een gerecht van een lidstaat, dat als eerste is aangezocht, zich bevoegd verklaart (zonder vooralsnog de gegrondheid van de zaak te onderzoeken) in strijd met artikel 31, lid 2, van deze verordening.

Hoewel de verplichting tot erkenning van een dergelijke beslissing ontstaat ongeacht of die beslissing al dan niet definitief is, ontstaat de verplichting voor het als tweede aangezochte gerecht dat is aangewezen op grond van een forumkeuzebeding dat buiten toepassing is gelaten, om zich onbevoegd te verklaren ingevolge artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012 enkel wanneer de bevoegdheid van het (niet-aangewezen) gerecht, dat als eerste is aangezocht, vaststaat in de zin van artikel 29, lid 3, van verordening nr. 1215/2012, dat wil zeggen, wanneer die bevoegdheid tijdens de lopende procedure niet meer kan worden betwist.”


1      Oorspronkelijke taal: Engels.


2      Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (herschikking) (PB 2012, L 351, blz. 1).


3      De verwijzende rechter overweegt dat die vorderingen niet „hetzelfde onderwerp betreffen” en niet „op dezelfde oorzaak berusten” in de zin van artikel 29, lid 1, van verordening nr. 1215/2012, hetgeen later aan de orde zal komen.


4      Zoals hieronder nader zal worden uiteengezet, moet volgens artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012, wanneer bij overeenkomst tussen partijen exclusieve bevoegdheid wordt verleend aan een gerecht van een bepaalde lidstaat, dat aangewezen gerecht voorrang krijgen om vast te stellen of het bevoegd is om kennis te nemen van de vordering, zelfs wanneer het niet als eerste is aangezocht.


5      Artikel 36, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 bepaalt dat „[e]en in een lidstaat gegeven beslissing [...] in de overige lidstaten [wordt] erkend zonder vorm van proces”.


6      Zie arrest van 21 maart 2024, Gjensidige (C‑90/22, EU:C:2024:252; hierna: „arrest Gjensidige”).


7      De verwijzingsbeschikking biedt geen nadere informatie over de deelname van Kanadevia aan die procedure.


8      Uit de verwijzingsbeschikking volgt dat het Oberlandesgericht Köln ter zake twijfels heeft geuit.


9      Zie met name arrest van 6 oktober 2021, Consorzio Italian Management en Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


10      Zie arrest van 29 april 2025, Prezydent Miasta Mielca (C‑453/23, EU:C:2025:285, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


11      Zie mijn conclusie in de zaak Procureur de la République (Samenloop van een Europees aanhoudingsbevel en een uitleveringsverzoek) (C‑763/22, EU:C:2024:707, punt 84 en voetnoot 33). Verder, en met betrekking tot dat aspect, herinner ik eraan dat partijen niet het subjectieve recht hebben om een bepaalde vraag voor te leggen in het kader van de procedure krachtens artikel 267 VWEU. Zie arrest van 6 oktober 2021, Consorzio Italian Management en Catania Multiservizi (C‑561/19, EU:C:2021:799, punten 54 en 55), en mijn conclusie in de zaak Centro Petroli Roma – II (C‑386/24, EU:C:2025:775, punten 49 en 50).


12      Ingevolge artikel 39 van verordening nr. 1215/2012 is „[e]en in een lidstaat gegeven beslissing die in die lidstaat uitvoerbaar is, [...] in andere lidstaten uitvoerbaar zonder dat een verklaring van uitvoerbaarheid is vereist”.


13      Zie de overwegingen 3 en 26 van verordening nr. 1215/2012. Zie bijvoorbeeld het arrest Gjensidige, punt 60, en mijn conclusie in de zaak Spielerschutz Sigma (C‑683/24, punt 96), van dezelfde datum als de onderhavige conclusie.


14      Zie met name de overwegingen 4, 6 en 26 van verordening nr. 1215/2012.


15      In artikel 52 van verordening nr. 1215/2012 wordt bepaald dat „[i]n geen geval [...] in de aangezochte lidstaat [wordt] overgegaan tot een onderzoek van de juistheid van de in een lidstaat gegeven beslissing”.


16      Artikel 45, lid 3, van verordening nr. 1215/2012. Volgens het rapport-Jenard impliceert „[h]et ontbreken van een hernieuwd onderzoek van de zaak zelve [namelijk] een volledig vertrouwen in de rechtspraak van de staat van herkomst; dit vertrouwen met betrekking tot de gegrondheid van de beslissing moet zich normalerwijze uitstrekken tot de toepassing van de [geharmoniseerde] bevoegdheidsregels [...] door de rechter”, Rapport over het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (gesloten te Brussel op 27 september 1986) van de heer P. Jenard (PB 1979, C 59, blz. 1), blz. 46 (hierna: „rapport-Jenard”). Het Hof citeert dit uittreksel in het arrest van 15 november 2012, Gothaer Allgemeine Versicherung e.a. (C‑456/11, EU:C:2012:719, punt 37; hierna: „arrest Gothaer”).


17      Zie bijvoorbeeld de conclusie van advocaat-generaal Bot in de zaak Gothaer Allgemeine Versicherung e.a. (C‑456/11, EU:C:2012:554, punten 72, 73 en 75; hierna: „conclusie in de zaak Gothaer”).


18      Arrest Gjensidige, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak. Zie in het kader van verordening nr. 44/2001 bijvoorbeeld het arrest Gothaer, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak. Zie in het kader van het Executieverdrag arresten van 28 maart 2000, Krombach (C‑7/98, EU:C:2000:164, punt 31), en 27 juni 1991, Overseas Union Insurance e.a. (C‑351/89, EU:C:1991:279, punten 23 en 24). Ik herinner eraan dat „[a]angezien verordening nr. 1215/2012 verordening nr. 44/2001 heeft ingetrokken en vervangen – welke verordening op haar beurt in de plaats is gekomen van het Executieverdrag – de door het Hof aan de bepalingen van een van die rechtsinstrumenten gegeven uitlegging ook [geldt] voor die van de andere rechtsinstrumenten, voor zover die bepalingen kunnen worden geacht gelijkwaardig te zijn”. Zie bijvoorbeeld het arrest Gjensidige, punt 40 en aldaar aangehaalde rechtspraak.


19      De feiten die tot het arrest Gjensidige hebben geleid, werden beheerst door het Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen over de weg, ondertekend te Genève op 19 mei 1956, zoals gewijzigd bij het op 5 juli 1978 te Genève ondertekende protocol. Bij gebreke van specifieke regels in dat verdrag inzake erkenning wordt dat aspect echter beheerst door (en is het derhalve door het Hof getoetst aan) verordening nr. 1215/2012. Zie het arrest Gjensidige, punten 43‑47.


20      Het Hof heeft ook de weigeringsgrond onderzocht van artikel 45, lid 1, onder a), van verordening nr. 1215/2012 inzake de openbare orde, waarop, zoals vermeld in de tweede volzin van artikel 45, lid 3, van verordening nr. 1215/2012, de bevoegdheidsregels niet van toepassing zijn. Arrest Gjensidige, punten 51‑53.


21      Die beschermende bevoegdheidsregels zijn opgenomen in de afdelingen 3-5 van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012.


22      Deze worden opgesomd in artikel 24 van verordening nr. 1215/2012. Zij bestrijken (i) bepaalde aspecten van onroerende goederen; (ii) bepaalde zakelijke aangelegenheden; (iii) de geldigheid van inschrijvingen in openbare registers; (iv) de geldigheid van octrooien, merken, tekeningen en modellen van nijverheid, alsook andere soortgelijke rechten, en (v) de tenuitvoerlegging van beslissingen.


23      Ingevolge artikel 25, lid 1, van verordening nr. 1215/2012 is de op grond van een forumkeuzebeding verleende bevoegdheid exclusief, tenzij de partijen anders zijn overeengekomen. Daarnaast is artikel 25 van verordening nr. 1215/2012 bestanddeel van afdeling 7 van hoofdstuk II van verordening nr. 1215/2012. Dit gegeven is van belang, aangezien de uitzondering van artikel 45, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 1215/2012 verwijst naar beslissingen die in strijd zijn met de in afdeling 6 van hoofdstuk II opgesomde bevoegdheidsgronden.


24      Zie mijn conclusie in de zaak Gjensidige (C‑90/22, EU:C:2023:994, punt 86; hierna: „mijn conclusie in de zaak Gjensidige”).


25      Zie het arrest Gjensidige, punt 73. Zie ook Europese Commissie, „Green Paper on the review of Council Regulation (EC) No 44/2001 on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and commercial matters” (Groenboek over de herziening van verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken), COM(2009) 175 definitief, blz. 5.


26      Zie artikel 21 van het Executieverdrag en artikel 27 van verordening nr. 44/2001.


27      Zie overweging 22 van verordening nr. 1215/2012. Zie ook Law, S., „Article 31”, in Requejo Isidro, M., (red.), Brussels I Bis: A Commentary on Regulation (EU) No 1215/2012, Edward Elgar Publishing (reeks: Elgar Commentaries in Private International Law), 2022, blz. 490‑499, blz. 495 e.v.


28      Zie in het kader van het Executieverdrag met name arrest van 9 december 2003, Gasser (C‑116/02, EU:C:2003:657, punten 41‑54). Zie Mankowski, P., „Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.”, Recht der Internationalen Wirtschaft, 2015, blz. 17‑24; Law, S., „Article 31”, in Requejo Isidro, M., (red.), Brussels I Bis: A Commentary on Regulation (EU) No 1215/2012, Edward Elgar Publishing (reeks: Elgar Commentaries in Private International Law), 2022, blz. 490‑499, in het bijzonder blz. 494.


29      Arrest Gjensidige, punt 73.


30      Zie ook mijn conclusie in de zaak Gjensidige, punten 91 en 98.


31      Zie het arrest Gothaer, punten 25‑29. Rapport-Jenard, voetnoot 16, op. cit., in het bijzonder blz. 42; Rapport over het Verdrag van 9 oktober 1978 inzake de toetreding van het Koninkrijk Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland tot het Verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken, alsmede tot het Protocol betreffende de uitlegging daarvan door het Hof van Justitie (ondertekend te Luxemburg, 9 oktober 1979) (PB 1979, C 59, blz. 71), punten 184 en 191.


32      Arrest van 20 juni 2022, London Steam-Ship Owners’ Mutual Insurance Association (C‑700/20, EU:C:2022:488, punt 49 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie ook arrest van 14 oktober 2004, Mærsk Olie & Gas (C‑39/02, EU:C:2004:615, punt 50 en aldaar aangehaalde rechtspraak; hierna: „arrest Mærsk”).


33      Arrest Mærsk, punt 52.


34      Bovendien heeft het Hof geoordeeld dat een vaststelling door een gerecht van de ene lidstaat dat het niet bevoegd is omdat een dergelijke clausule geldig is, bindend is voor het aangezochte gerecht waarbij om erkenning wordt verzocht. Arrest Gothaer, punt 43.


35      Zie het arrest Gothaer, punt 20, waarin de uiteenzetting van de verwijzende rechter in die zaak wordt weergegeven, waaruit volgt dat volgens de Duitse rechtsleer een beslissing tot onbevoegdverklaring een „beslissing inzake niet-ontvankelijkheid” („Prozessurteil”) is, omdat daarbij de vordering niet-ontvankelijk wordt verklaard op grond dat niet is voldaan aan de voorwaarden om een arrest ten gronde te kunnen wijzen.


36      Zie Mankowski, P., „Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.”, Recht der internationalen Wirtschaft,  2015, blz. 17‑24.


37      Zie voor een bespreking van de gevolgen van die zaak Voulgarakis, K. D., „Reflections on the scope of ‚EU res judicata’ in the context of Regulation 1215/2012”, Journal of Private International Law, 2020, 16:3, blz. 451‑464.


38      Zie in die zin ook de conclusie in de zaak Gothaer, punten 46‑48.


39      Arrest Gothaer, punten 30 en 31, en arrest van 7 april 2022, H Limited (C‑568/20, EU:C:2022:264, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


40      Of, wat dat betreft, middels de regel van artikel 30 van verordening nr. 1215/2012 inzake samenhangende vorderingen. Het betreft hier vorderingen die niet voldoen aan de in acht te nemen voorwaarden aangaande hetzelfde onderwerp, dezelfde oorzaak en dezelfde partijen (hetgeen de randvoorwaarde is voor de toepassing van de litispendentieregels), maar waar de gelijkenis van de ter sprake gebrachte kwesties nog kunnen rechtvaardigen dat de uitspraak wordt aangehouden en in specifieke omstandigheden rechtvaardigen dat het als tweede aangezochte gerecht zich onbevoegd verklaart.


41      Zie ook Mankowski, P., „Der Schutz von Gerichtsstandsvereinbarungen vor abredewidrigen Klagen durch Art. 31 Abs. 2 EuGVVO n.F.”, Recht der internationalen Wirtschaft, 2015, blz. 17‑24.


42      Cursivering van mij.


43      Arrest van 27 februari 2014, Cartier parfums-lunettes en Axa Corporate Solutions assurances (C‑1/13, EU:C:2014:109, punt 44). Het Hof is tot die bevindingen gekomen in het kader van de algemene litispendentieregel (neergelegd in verordening nr. 44/2001, die gelijkwaardig is aan artikel 29 van verordening nr. 1215/2012), maar ditzelfde moet worden geoordeeld ten aanzien van de specifieke litispendentieregel (van artikel 31, lid 2, van verordening nr. 1215/2012), omdat het moment waarop het gerecht „zonder voorrang” zich onbevoegd moet verklaren, op dezelfde manier wordt bepaald. Hoewel het juist is dat het Hof heeft geoordeeld dat dit arrest niet van toepassing is op zaken waarin het als tweede aangezochte gerecht (ingevolge de algemene litispendentieregel) bij uitsluiting bevoegd is, is niettemin duidelijk dat het Hof in dat verband verwees naar de gronden voor exclusieve bevoegdheid waarvan niet bij overeenkomst kan worden afgeweken (en waarvan de schending kan leiden tot de weigering van de erkenning ingevolge artikel 45, lid 1, onder e), ii), van verordening nr. 1215/2012, zoals eerder is uiteengezet). Ibidem, punt 26.


44      Ibidem, punten 42 en 43.


45      BeckOK ZPO/Eichel, 60. Druk 1.3.2026, Brüssel Ia-VO Art. 29 Rn. 47.


46      Zie bijvoorbeeld arrest van 9 april 2024, Profi Credit Polska (Heropening van een procedure die is afgesloten met een definitieve rechterlijke beslissing) (C‑582/21, EU:C:2024:282, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


47      Zie bijvoorbeeld arresten van 18 december 2025, Soledil (C‑320/24, EU:C:2025:993, punt 32), en 24 oktober 2018, XC e.a. (C‑234/17, EU:C:2018:853, punt 52 en aldaar aangehaalde rechtspraak).


48      Zie voor het overzicht van die uitzonderingen, en bij wijze van voorbeeld, mijn conclusie in de zaak Profi Credit Polska (Heropening van een procedure die is afgesloten met een definitieve rechterlijke beslissing) (C‑582/21, EU:C:2023:674, punten 42‑50 en 158‑169) of mijn conclusie in de zaak Società Cattolica di Assicurazione (C‑17/25, punten 57‑64), van dezelfde datum als de onderhavige conclusie.


49      Zie bijvoorbeeld arrest van 16 januari 2025, BALTIC CONTAINER TERMINAL (C‑376/23, EU:C:2025:20, punt 73 en aldaar aangehaalde rechtspraak).