<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2026-07-202607C102202502610-00-TRA-DOC-EL-ARRET-C-0261-25-202606039-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="true" name="ParExtraits_2021"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="el-GR" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="11/09/2026 15:52:56" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="el" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="ARR" name="TypeDoc"/>
    <meta content="qt/unoqbHXI6TSrVLp8a8ubSD23/QI1PJLsIfcKx+8CsjR9E3Hvo1TOeyAmuEK5qbCpPB5rQVFmG5qO6eWJm/mk7yJAuoQfX8osgngzIsJ9o44eoqQS5Kzw/E5WGB0LL40l8KSf5CdJNFwa9INJTK9la3a4u7O1FqE2YjAoBsTE=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="svc_wsgendoc" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0261" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2025" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="EL" name="Langue"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_green" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="ARR_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 25-06-26 19:50:16" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="47ce166e9b7e4e50b6ff6ef4d05ceb69" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0261" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId57" style="first"/>
      <div id="rId53" style="even">Αποφαση τησ 2.7.2026 – Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑261/25 και C‑262/25</div>
      <div id="rId54" style="default">Ścierbek και Drózdzik</div>
    </div>
    <p class="C19Centre" id="para-1" title="page-1">
      ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ένατο τμήμα)
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-2" title="page-1">
      της 2ας Ιουλίου 2026  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">*</a>
</span>)
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-3" title="page-1">
      «Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 93/13/ΕΟΚ – Άρθρο 6, παράγραφος 1, και άρθρο 7, παράγραφος 1 – Καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές – Αποτελέσματα της διαπίστωσης του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας ρήτρας – Kήρυξη της ακυρότητας της σύμβασης – Αγωγή του επαγγελματία με αίτημα την επιστροφή των καταβληθέντων – Προθεσμία παραγραφής της αγωγής του επαγγελματία – Χρονικό σημείο έναρξης – Αρχή της ισοδυναμίας – Αρχή της αποτελεσματικότητας – Αρχή της ασφάλειας δικαίου – Αρχή της αναλογικότητας – Δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας – Αδικαιολόγητος πλουτισμός»
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-4" title="page-1">
      Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑261/25 [Ścierbek] i και C‑262/25 [Drózdzik]  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">i</a>
</span>),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-5" title="page-1">
      με αντικείμενο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας, Πολωνία) με αποφάσεις εκδοθείσες αντιστοίχως στις 7 και στις 3 Απριλίου 2025, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις 7 Απριλίου 2025, στο πλαίσιο των δικών
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-6" title="page-1">
      Bank BPH S.A.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-7" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-8" title="page-1">
      AS,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-9" title="page-1">
      NS (C‑261/25),
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-10" title="page-1">
      και
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-11" title="page-1">
      Raiffeisen Bank International AG
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-12" title="page-1">
      κατά
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-13" title="page-1">
      MZ (C‑262/25),
    </p>
    <p class="C19Centre" id="para-14" title="page-1">
      ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-15" title="page-1">
      συγκείμενο από τους M. Condinanzi, πρόεδρο τμήματος, R. Frendo (εισηγήτρια) και A. Kornezov, δικαστές,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-16" title="page-1">
      γενικός εισαγγελέας: R. Norkus
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-17" title="page-1">
      γραμματέας: A. Calot Escobar
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-18" title="page-1">
      έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-19" title="page-1">
      λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Bank BPH S.A., εκπροσωπούμενη από την A. Cudna-Wagner, radca prawny, και τον B. Miąskiewicz, adwokat,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Raiffeisen Bank International AG, εκπροσωπούμενη από την M. Bakuła, radca prawny, και τον Ł. Hejmej, adwokat,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">οι AS και NS, εκπροσωπούμενοι από τον M. Korpalski, radca prawny,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">o MZ, εκπροσωπούμενος από τον W. Budzewski και την M. Chęcińska, adwokaci,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna και την D. Lutostańska,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">–</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την M. Brauhoff και τον P. Kienapfel,</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-26" title="page-1">
      κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-27" title="page-1">
      εκδίδει την ακόλουθη
    </p>
    <p class="C75Debutdesmotifs" id="para-28" title="page-1">
      Απόφαση
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές (ΕΕ 1993, L 95, σ. 29), του άρθρου 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), των αρχών της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου και του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ενδίκων διαφορών μεταξύ τραπεζών και καταναλωτών, ήτοι, στην υπόθεση C‑261/25, μεταξύ της Bank BPH S.A. και του AS καθώς και του NS και, στην υπόθεση C‑262/25, μεταξύ της Raiffeisen Bank International AG (στο εξής: Raiffeisen Bank) και του MZ, με αντικείμενο την επιστροφή των παροχών που είχαν αχρεωστήτως καταβληθεί από τις τράπεζες αυτές στους εν λόγω καταναλωτές προς εκτέλεση συμβάσεων ενυπόθηκου δανείου που κηρύχθηκαν άκυρες λόγω των περιλαμβανόμενων σε αυτές καταχρηστικών ρητρών.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το νομικό πλαίσιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το δίκαιο της Ένωσης</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 6, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-34" title="page-2">
      «Τα κράτη μέλη θεσπίζουν διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι καταχρηστικές ρήτρες σύμβασης μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή, τηρουμένων των σχετικών όρων της εθνικής νομοθεσίας, δεν δεσμεύουν τους καταναλωτές, ενώ η σύμβαση εξακολουθεί να δεσμεύει τους συμβαλλόμενους, εάν μπορεί να υπάρξει και χωρίς τις καταχρηστικές ρήτρες.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-36" title="page-2">
      «Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, προς το συμφέρον των καταναλωτών, καθώς και των ανταγωνιζόμενων επαγγελματιών, να υπάρχουν τα κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα, προκειμένου να πάψει η χρησιμοποίηση των καταχρηστικών ρητρών στις συμβάσεις που συνάπτονται από έναν επαγγελματία με καταναλωτές.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το πολωνικό δίκαιο</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο αστικός κώδικας</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 118 του ustawa – Kodeks cywilny (νόμου περί αστικού κώδικα), της 23ης Απριλίου 1964 (Dz. U. 1964, αριθ. 16, θέση 93), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών (στο εξής: αστικός κώδικας), έχει ως εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-40" title="page-2">
      «Εάν δεν ορίζεται άλλως με ειδική διάταξη, η παραγραφή είναι εξαετής και, για αξιώσεις περιοδικών παροχών ή αξιώσεις που συνδέονται με την άσκηση οικονομικής δραστηριότητας, τριετής. Η προθεσμία παραγραφής λήγει πάντως την τελευταία ημέρα του ημερολογιακού έτους, εκτός εάν είναι μικρότερη των δύο ετών.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 405 του αστικού κώδικα ορίζει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-42" title="page-2">
      «Όποιος αποκόμισε περιουσιακό όφελος χωρίς νόμιμη αιτία με ζημία άλλου υποχρεούται να αποδώσει την ωφέλεια σε είδος και, εάν αυτό δεν είναι δυνατό, να επιστρέψει την αξία της.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 410, παράγραφοι 1 και 2, του αστικού κώδικα προβλέπει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-44" title="page-2">
      «1. Οι διατάξεις των προηγούμενων άρθρων έχουν ιδίως εφαρμογή σε περίπτωση αχρεώστητης παροχής.
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-45" title="page-2">
      2. Η παροχή είναι αχρεώστητη εάν αυτός που την εκπλήρωσε δεν υπείχε γενικώς υποχρέωση ή δεν υπείχε υποχρέωση έναντι του προσώπου προς το οποίο κατέβαλε, ή αν εξέλιπε η αιτία της παροχής ή δεν επιτεύχθηκε ο επιδιωκόμενος σκοπός της, ή αν η δικαιοπραξία από την οποία πηγάζει η υποχρέωση παροχής ήταν άκυρη και δεν κατέστη έγκυρη μετά την εκπλήρωση της παροχής.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ο κώδικας πολιτικής δικονομίας</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το άρθρο 203, παράγραφος 4, του ustawa Kodeks postępowania cywilnego (νόμου περί κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (Dz. U. 1964, αριθ. 43, θέση 296), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των διαφορών των κύριων δικών (στο εξής: κώδικας πολιτικής δικονομίας), προβλέπει τα εξής:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-48" title="page-2">
      «Το δικαστήριο μπορεί να κρίνει ως απαράδεκτη την παραίτηση από το δικόγραφο της αγωγής, την παραίτηση από αξίωση ή τον περιορισμό αξίωσης μόνον εάν από τις περιστάσεις της υπόθεσης προκύπτει ότι οι πράξεις αυτές αντιβαίνουν προς τον νόμο ή προς τις αρχές της κοινωνικής ζωής ή ότι αποσκοπούν στην καταστρατήγηση του νόμου.»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Οι διαφορές των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η υπόθεση C‑261/25</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 12 Μαΐου 2008, οι AS και NS συνήψαν με την GE Money Bank S.A., προκάτοχο της Bank BPH, σύμβαση ενυπόθηκου δανείου διάρκειας 360 μηνών, συνομολογηθείσα σε ελβετικά φράγκα (CHF), επί τη βάσει της οποίας έλαβαν το ποσό των 460 000 πολωνικών ζλότι (PLN) (περίπου 109 000 ευρώ).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 27 Αυγούστου 2019, οι AS και NS απέστειλαν στην Bank BPH έγγραφο διαμαρτυρίας με το οποίο υποστήριζαν ότι ορισμένες ρήτρες της σύμβασης αυτής ήταν καταχρηστικές. Προέβησαν συναφώς στη διευκρίνιση ότι το γράμμα των ρητρών αυτών ήταν πανομοιότυπο προς το γράμμα των ρητρών οι οποίες ήταν καταχωρισμένες στο μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών που τηρούσε ο Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (πρόεδρος της Αρχής ανταγωνισμού και προστασίας των καταναλωτών, Πολωνία) (στο εξής: μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 16 Σεπτεμβρίου 2019, οι AS και NS ενήγαγαν την Bank BPH ενώπιον του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας, Πολωνία), ζητώντας να διαπιστωθεί η ακυρότητα της εν λόγω σύμβασης και να τους επιστραφούν τα καταβληθέντα προς εκτέλεσή της ποσά, πλέον τόκων υπερημερίας, αιτήματα τα οποία έγιναν δεκτά με απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2023.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Την 1η Δεκεμβρίου 2022, η Bank BPH άσκησε με τη σειρά της αγωγή κατά των AS και NS ενώπιον του Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακού δικαστηρίου Βαρσοβίας), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, με αίτημα να υποχρεωθούν οι τελευταίοι να της επιστρέψουν, εξαιτίας της ακυρότητας της εν λόγω σύμβασης, το ποσό των 460 000 PLN (περίπου 109 000 ευρώ), πλέον τόκων υπερημερίας, χάριν επιστροφής του κεφαλαίου του δανείου που είχε τεθεί στη διάθεσή τους.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην αγωγή της Bank BPH οι AS και NS αντέταξαν ένσταση περί παραγραφής της απαίτησής της. Υποστήριξαν ότι η τριετής προθεσμία παραγραφής του άρθρου 118 του αστικού κώδικα έπρεπε να υπολογίζεται από τις 21 Μαΐου 2008, ημερομηνία κατά την οποία είχαν λάβει το κεφάλαιο του δανείου βάσει της συνομολογηθείσας με την εν λόγω τράπεζα σύμβασης ή, επικουρικώς, από τις 16 Απριλίου 2014, ημερομηνία κατά την οποία καταχωρίστηκαν, στο μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών, ρήτρες το γράμμα των οποίων ήταν πανομοιότυπο προς εκείνο των ρητρών της εν λόγω σύμβασης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι η ακυρότητα της σύμβασης που συνήψαν οι AN και NS με την Bank BPH έχει ως συνέπεια ότι κάθε συμβαλλόμενος οφείλει να επιστρέψει στον αντισυμβαλλόμενο όλες τις χορηγηθείσες δυνάμει της σύμβασης παροχές, σύμφωνα με το άρθρο 405 του αστικού κώδικα, σε συνδυασμό με το άρθρο 410, παράγραφος 1, του αστικού κώδικα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά το αιτούν δικαστήριο, ουδεμία αμφιβολία υφίσταται ως προς την ύπαρξη της προβαλλόμενης από την Bank BPH απαίτησης, η οποία αντιστοιχεί στο κεφάλαιο του δανείου, πλέον νόμιμων τόκων υπερημερίας υπολογιζόμενων από την ημερομηνία της όχλησης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει όμως ότι θα πρέπει να απορρίψει τα αιτήματα της Bank BPH σε περίπτωση που η απαίτησή της θεωρηθεί ως παραγραφείσα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο υπογραμμίζει ότι ο καθορισμός του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής που εφαρμόζεται στις απαιτήσεις των επαγγελματιών έχει επομένως αποφασιστική σημασία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι από την απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Getin Noble Bank (Προθεσμία παραγραφής των αξιώσεων επιστροφής) (C‑28/22, EU:C:2023:992, σκέψεις 69 έως 75), προκύπτει ότι η οδηγία 93/13 δεν επιτρέπει να αρχίζει η παραγραφή της απαίτησης του επαγγελματία προς επιστροφή παροχής καταβληθείσας αχρεωστήτως προς εκτέλεση άκυρης σύμβασης από την ημερομηνία κατά την οποία η απόφαση με την οποία διαπιστώνεται η ακυρότητα της σύμβασης καθίσταται τελεσίδικη. Εξ αυτού συνάγει ότι, προκειμένου να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση προς την οδηγία, είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη προγενέστερη ημερομηνία.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Προς τούτο, το αιτούν δικαστήριο κάνει λόγο για τρεις εναλλακτικές, ήτοι, καταρχάς, την ημερομηνία κατά την οποία ο επαγγελματίας έθεσε στη διάθεση του καταναλωτή το κεφάλαιο του δανείου, εν συνεχεία, την ημερομηνία κατά την οποία ρήτρες που αντιστοιχούν σε εκείνες από τις οποίες απορρέει η ακυρότητα της συναφθείσας μεταξύ του καταναλωτή και του επαγγελματία σύμβασης καταχωρίστηκαν στο μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών ή, τέλος, την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα μιας ή περισσοτέρων ρητρών της εν λόγω σύμβασης. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πρώτον, όσον αφορά την ημερομηνία διάθεσης του κεφαλαίου του δανείου, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι, βεβαίως, η πολωνική νομολογία σχετικά με τις απαιτήσεις επιστροφής των παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως προς εκτέλεση άκυρων συμβάσεων δέχεται ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, η παραγραφή της αγωγής αδικαιολογήτου πλουτισμού αρχίζει από την ημερομηνία εκπλήρωσης της παροχής. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πλην όμως μια τέτοια λύση δεν ενδείκνυται όσον αφορά τις αξιώσεις επιστροφής παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως κατ’ εφαρμογήν συμβάσεων οι οποίες κηρύχθηκαν άκυρες για τον λόγο ότι περιείχαν καταχρηστικές ρήτρες. Ειδικότερα, στην περίπτωση σύμβασης ενυπόθηκου δανείου, ο επαγγελματίας δεν έχει λόγο να αμφιβάλλει για το κύρος της σύμβασης ενόσω ο δανειολήπτης εξοφλεί τις δόσεις, πράγμα που μπορεί να διαρκέσει επί πολλά έτη. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιπλέον, τονίζοντας ότι η απαίτηση του επαγγελματία θα μπορούσε κατ’ αυτόν τον τρόπο να υποπέσει σε παραγραφή πριν καν αυτός αντιληφθεί ότι έχει απαίτηση, το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσον η πρώτη από τις εξεταζόμενες λύσεις συνάδει προς το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, καθώς και προς την αρχή της αναλογικότητας. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι η λύση που συνίσταται στο να θεωρηθεί ως χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία η ημερομηνία καταχώρισης των επίμαχων καταχρηστικών ρητρών στο μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών θα μπορούσε να στηριχθεί ιδίως στην απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2024, Getin Noble Bank κ.λπ. (Αυτεπάγγελτος έλεγχος του καταχρηστικού χαρακτήρα των ρητρών) (C‑531/22, EU:C:2024:58, σκέψη 78), από την οποία προκύπτει ότι μια τέτοια καταχώριση συνεπάγεται ότι οι ρήτρες μπορούν να θεωρούνται ως καταχρηστικές σε κάθε διαδικασία στην οποία εμπλέκεται καταναλωτής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πλην όμως η εν λόγω καταχώριση δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η σύμβαση που περιέχει τις ως άνω ρήτρες είναι άκυρη στο σύνολό της. Συγκεκριμένα, η ακυρότητα της σύμβασης για τον λόγο ότι δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τις ρήτρες πρέπει να διαπιστώνεται από δικαστήριο.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά τρίτον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η λύση που συνίσταται στο να θεωρηθεί ως χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία η ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα μιας ή περισσοτέρων ρητρών της μεταξύ τους σύμβασης συνιστά δίκαιη λύση. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι η προβολή αντιρρήσεων, η οποία θέτει σε κίνηση την προθεσμία παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία, δεν χρειάζεται απαραιτήτως να λάβει τη μορφή αγωγής. Συγκεκριμένα, η διαμαρτυρία ή η όχληση προς τον επαγγελματία αρκούν για να τον παρακινήσουν να ελέγξει μήπως η συναφθείσα με τον καταναλωτή σύμβαση περιέχει πράγματι καταχρηστικές ρήτρες δυνάμενες να επιφέρουν την ακυρότητά της. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Από την ημερομηνία της προβολής αντιρρήσεων και εφεξής, ο επαγγελματίας διαθέτει τρία έτη προκειμένου να εξετάσει τη συμβατική σχέση και να αποφασίσει ενδεχομένως, είτε να απαιτήσει από τον καταναλωτή να εξοφλήσει την απαίτησή του, είτε να καταλήξει σε συμφωνία με τον καταναλωτή για τον φιλικό διακανονισμό των αμοιβαίων απαιτήσεων.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αιτούν δικαστήριο φρονεί ότι η λύση αυτή είναι σύμφωνη με τις αρχές της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, καθώς και με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο, διότι, ενώ προστατεύει τα δικαιώματα του καταναλωτή, παρέχει συγχρόνως στον επαγγελματία τη δυνατότητα να επικαλεστεί λυσιτελώς τα δικαιώματά του.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-72" title="page-2">
      «Έχουν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας [93/13], το άρθρο 47 του [Χάρτη], καθώς και οι αρχές της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου και του δικαιώματος προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, την έννοια ότι αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης επαγγελματία κατά καταναλωτή για την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων βάσει σύμβασης, η οποία πάσχει από ακυρότητα για τον λόγο ότι περιέχει καταχρηστικές ρήτρες, αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε αντιρρήσεις έναντι της τράπεζας όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα της σύμβασης;»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η υπόθεση C‑262/25</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 14 Δεκεμβρίου 2006, o MZ συνήψε με την EFG Eurobank Ergasis S.A., προκάτοχο της Raiffeisen Bank, σύμβαση ενυπόθηκου δανείου διάρκειας 360 μηνών, συνομολογηθείσα σε ελβετικά φράγκα, βάσει της οποίας έλαβε το ποσό των 149 369,29 PLN (περίπου 35 325 ευρώ). </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στις 17 Νοεμβρίου 2020 και στις 11 Δεκεμβρίου 2023, ο MZ και η Raiffeisen Bank άσκησαν αντιστοίχως, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, αγωγές ανάλογες προς εκείνες που μνημονεύονται στις σκέψεις 11 και 12 της παρούσας απόφασης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στην αγωγή της Raiffeisen Bank ο MZ αντέταξε ένσταση περί παραγραφής της απαίτησής της, για λόγους ουσιαστικά αντίστοιχους προς εκείνους που εκτίθενται στη σκέψη 13 της παρούσας απόφασης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με την από 20 Ιουνίου 2024 απόφασή του επί της αγωγής του MZ, το αιτούν δικαστήριο δέχθηκε τα αγωγικά αιτήματα.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στηριζόμενο, κατ’ ουσίαν, στο ίδιο σκεπτικό με εκείνο που υπενθυμίζεται στις σκέψεις 14 έως 28 της παρούσας απόφασης, το Sąd Okręgowy w Warszawie (περιφερειακό δικαστήριο Βαρσοβίας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-79" title="page-2">
      «Έχουν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας [93/13], το άρθρο 47 του [Χάρτη], καθώς και οι αρχές της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας, της ασφάλειας δικαίου και του δικαιώματος προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, την έννοια ότι αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης επαγγελματία κατά καταναλωτή για την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων βάσει σύμβασης, η οποία πάσχει από ακυρότητα για τον λόγο ότι περιέχει καταχρηστικές ρήτρες, αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε αντιρρήσεις έναντι της τράπεζας όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα της σύμβασης;»
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 22ας Μαΐου 2025, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑259/25 έως C‑262/25 προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής απόφασης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατόπιν απόσυρσης των αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως στις υποθέσεις C‑259/25 και C‑260/25, αυτές χωρίστηκαν από τις λοιπές υποθέσεις και διαγράφηκαν από το πρωτόκολλο του Δικαστηρίου με τις διατάξεις του Προέδρου του Δικαστηρίου της 11ης Αυγούστου 2025, Juminek (C‑259/25, EU:C:2025:722), και της 3ης Σεπτεμβρίου 2025, Olteski (C‑260/25, EU:C:2025:721).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί της κατάργησης της δίκης στην υπόθεση C‑262/25</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πάγια νομολογία, η διαδικασία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, με το οποίο το Δικαστήριο παρέχει στα εθνικά δικαστήρια τα στοιχεία ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης που τους είναι αναγκαία για την επίλυση των διαφορών επί των οποίων καλούνται να αποφανθούν (βλ. διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 1990, Falciola, C‑286/88, EU:C:1990:33, σκέψη 7, και απόφαση της 29ης Ιουλίου 2024, LivaNova, C‑713/22, EU:C:2024:642, σκέψη 52 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεδομένου ότι τόσο από το γράμμα όσο και από την οικονομία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής προϋποθέτει ότι εκκρεμεί πράγματι διαφορά ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο της οποίας αυτά καλούνται να εκδώσουν απόφαση που θα λαμβάνει υπόψη την προδικαστική απόφαση, το Δικαστήριο οφείλει να διατάξει την κατάργηση της δίκης οσάκις η διαφορά της κύριας δίκης έχει καταστεί άνευ αντικειμένου (απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 2022, Banco Cetelem, C‑302/21, EU:C:2022:919, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, με έγγραφο της 8ης Δεκεμβρίου 2025, το αιτούν δικαστήριο ενημέρωσε το Δικαστήριο ότι, στις 29 Αυγούστου 2025, η Raiffeisen Bank παραιτήθηκε από το δικόγραφο της αγωγής της στο πλαίσιο της διαδικασίας την οποία αφορά η υπόθεση C‑262/25, υποβάλλοντας συγχρόνως αντίγραφο της από 13 Νοεμβρίου 2025 διατάξεώς του, με την οποία έκρινε, επί τη βάσει του άρθρου 203, παράγραφος 4, του κώδικα πολιτικής δικονομίας, ότι η παραίτηση αυτή ήταν απαράδεκτη. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Με τη διάταξή του, το αιτούν δικαστήριο έκρινε ότι ο πραγματικός σκοπός της παραίτησης ήταν να αποσυρθεί η εκκρεμής ενώπιον του Δικαστηρίου αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και ότι, ως εκ τούτου, η συμπεριφορά της Raiffeisen Bank αντέβαινε προς τις αρχές της κοινωνικής ζωής και στοιχειοθετούσε καταστρατήγηση του νόμου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατόπιν της αίτησης παροχής πληροφοριών που του απηύθυνε το Δικαστήριο, το αιτούν δικαστήριο, με έγγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 2 Ιανουαρίου 2026, κοινοποίησε στο Δικαστήριο το κείμενο του άρθρου 203, παράγραφος 4, του κώδικα πολιτικής δικονομίας και διευκρίνισε ότι η από 13 Νοεμβρίου 2025 διάταξή του δεν υπόκειται σε ένδικα μέσα και έχει επομένως ισχύ δεδικασμένου. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συνεπώς, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης δεν έχει καταστεί άνευ αντικειμένου. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί επί της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως την οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί του παραδεκτού</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πρώτον, η Bank BPH υποστηρίζει ότι η απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα δεν είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης στην υπόθεση C‑261/25 και ότι κατά συνέπεια το ερώτημα αυτό είναι υποθετικής φύσεως. Συγκεκριμένα, κατά την Bank BPH, η επίλυση της διαφοράς αυτής προϋποθέτει ότι το αιτούν δικαστήριο θα συμμορφωθεί προς την εθνική νομολογία που εφαρμόζει την καλούμενη θεωρία «των δύο αξιώσεων», σύμφωνα με την οποία, κατ’ ουσίαν, σε περίπτωση ακυρότητας σύμβασης ενυπόθηκου δανείου, ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει την επιστροφή του συνόλου των καταβληθεισών παροχών και ο επαγγελματίας μπορεί να ζητήσει την επιστροφή ολόκληρου του κεφαλαίου του δανείου. Με την απόφαση όμως της 19ης Ιουνίου 2025, Lubreczlik (C‑396/24, EU:C:2025:460), το Δικαστήριο έθεσε υπό αμφισβήτηση την εν λόγω εθνική νομολογία επισημαίνοντας ότι οι καταβολές εκ μέρους του καταναλωτή πρέπει να καταλογίζονται στο κεφάλαιο του δανείου που χορήγησε ο επαγγελματίας.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Η Bank BPH διευκρινίζει ότι οι διενεργηθείσες από τους AS και NS καταβολές ανέρχονται σε ποσό που υπερβαίνει το κεφάλαιο του δανείου, οπότε, αν η εθνική νομολογία που μνημονεύεται στην προηγούμενη σκέψη δεν μπορούσε να εφαρμοστεί, η ίδια δεν θα διέθετε απαίτηση την οποία να μπορεί να αντιτάξει στη μεγαλύτερου ύψους απαίτηση την οποίαν έχουν έναντι αυτής οι AS και NS. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων που καθιερώνεται με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, εναπόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της δικαστικής απόφασης που πρόκειται να εκδοθεί, να εκτιμήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπόθεσης, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής απόφασης για την έκδοση της δικής του απόφασης όσο και τη λυσιτέλεια των ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Κατά συνέπεια, εφόσον τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο υποχρεούται καταρχήν να αποφανθεί (βλ. αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 1978, Redmond, 83/78, EU:C:1978:214, σκέψη 25, και της 11ης Δεκεμβρίου 2025, Kuszycka, C‑767/24, EU:C:2025:962, σκέψη 33).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, τα ερωτήματα που αφορούν το δίκαιο της Ένωσης θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβάλει εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί (βλ. αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 1999, Beck και Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, σκέψη 22, και της 11ης Δεκεμβρίου 2025, Kuszycka, C‑767/24, EU:C:2025:962, σκέψη 34).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Εν προκειμένω, αφενός, δεν αμφισβητείται ότι το υποβληθέν ερώτημα αφορά την ερμηνεία διατάξεων και αρχών του δικαίου της Ένωσης και συνεπώς καλύπτεται από το εν λόγω τεκμήριο λυσιτέλειας. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αφετέρου, με την απόφαση της 19ης Ιουνίου 2025, Lubreczlik (C‑396/24, EU:C:2025:460, σκέψη 44), το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε εθνική νομολογία κατά την οποία, όταν ρήτρα σύμβασης δανείου χαρακτηρισθείσα ως καταχρηστική καθιστά τη σύμβαση άκυρη, ο επαγγελματίας δικαιούται να απαιτήσει από τον καταναλωτή την επιστροφή του συνόλου του ονομαστικού ποσού του χορηγηθέντος δανείου, ανεξαρτήτως των ποσών που κατέβαλε ο καταναλωτής προς εκτέλεση της σύμβασης αυτής και ανεξαρτήτως του υπολοίπου της οφειλής του.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πλην όμως, όπως προκύπτει από τη σκέψη 11 της παρούσας απόφασης, το αιτούν δικαστήριο, με απόφαση της 30ής Οκτωβρίου 2023, ήτοι προγενέστερη της απόφασης της 19ης Ιουνίου 2025, Lubreczlik (C‑396/24, EU:C:2025:460), δέχθηκε τα αιτήματα της αγωγής που είχαν ασκήσει ενώπιόν του οι AS και NS, αγωγής διαφορετικής από εκείνην που ασκήθηκε από την Bank BPH και που οδήγησε στην υποβολή της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C‑261/25. Αναγνώρισε δηλαδή το δικαίωμα των καταναλωτών αυτών σε επιστροφή όλων των παροχών που είχαν καταβάλει προς εκτέλεση της σύμβασης δανείου η οποία κηρύχθηκε άκυρη, χωρίς να υποχρεούνται να επιστρέψουν το κεφάλαιο του δανείου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, δεν προκύπτει προδήλως ότι το υποβαλλόμενο στην υπό κρίση υπόθεση προδικαστικό ερώτημα είναι υποθετικό για τον λόγο ότι η απαίτηση της Bank BPH που αντιστοιχεί στο κεφάλαιο του δανείου αποσβέσθηκε κατόπιν της απόφασης του αιτούντος δικαστηρίου που μνημονεύεται στην προηγούμενη σκέψη. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά δεύτερον, στην υπόθεση C‑262/25, η Raiffeisen Bank υποστηρίζει ότι το υποβαλλόμενο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο διότι η εκτίμηση των αποτελεσμάτων της κήρυξης της ακυρότητας σύμβασης που περιέχει καταχρηστικές ρήτρες, συμπεριλαμβανομένου του χρονικού σημείου έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης του επαγγελματία προς επιστροφή των καταβληθέντων, ανάγεται στο εθνικό δίκαιο και όχι στην οδηγία 93/13.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Συναφώς, αφενός, όπως επισημαίνεται στη σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, το υποβαλλόμενο προδικαστικό ερώτημα, το οποίο αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, καλύπτεται από τεκμήριο λυσιτέλειας. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αφετέρου, όταν, όπως εν προκειμένω, δεν προκύπτει προδήλως ότι η ερμηνεία πράξης του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, η ένσταση που στηρίζεται σε αδυναμία εφαρμογής της πράξης αυτής στην υπόθεση της κύριας δίκης αφορά την ουσία των ερωτημάτων (αποφάσεις της 21ης Δεκεμβρίου 2023, BMW Bank κ.λπ., C‑38/21, C‑47/21 και C‑232/21, EU:C:2023:1014, σκέψη 114, και της 11ης Δεκεμβρίου 2025, Kuszycka, C‑767/24, EU:C:2025:962, σκέψη 39).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά συνέπεια, το υποβαλλόμενο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό τόσο στην υπόθεση C‑261/25 όσο και στην υπόθεση C‑262/15.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί της ουσίας</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στο πλαίσιο των ερωτημάτων του, το αιτούν δικαστήριο παραπέμπει, μεταξύ άλλων, τόσο στο άρθρο 47 του Χάρτη όσο και στο δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το Δικαστήριο είχε όμως την ευκαιρία να διευκρινίσει ότι η αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που διατυπώνεται στο εν λόγω άρθρο 47 συναποτελείται από διάφορα στοιχεία, μεταξύ των οποίων καταλέγεται το δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο (πρβλ. απόφαση της 30ής Ιουνίου 2016, Toma και Biroul Executorului Judecătoresc Horaţiu-Vasile Cruduleci, C‑205/15, EU:C:2016:499, σκέψη 42 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με τα πανομοιότυπα ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, καθώς και των αρχών της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης επαγγελματία έναντι καταναλωτή για την επιστροφή των παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως προς εκτέλεση σύμβασης η οποία κηρύχθηκε άκυρη, λόγω των περιλαμβανόμενων σε αυτήν καταχρηστικών ρητρών, αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα των εν λόγω ρητρών και της σύμβασης που τις περιέχει.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">59</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά πάγια νομολογία, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 6, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, συμβατική ρήτρα η οποία κρίνεται ως καταχρηστική πρέπει καταρχήν να θεωρείται ως ουδέποτε υπάρξασα και επομένως δεν δύναται να παραγάγει αποτελέσματα έναντι του καταναλωτή. Ως εκ τούτου, η διαπίστωση με δικαστική απόφαση του καταχρηστικού χαρακτήρα μιας τέτοιας ρήτρας πρέπει καταρχήν να έχει ως συνέπεια την αποκατάσταση της νομικής και πραγματικής κατάστασης στην οποία θα τελούσε ο καταναλωτής αν δεν υπήρχε η ρήτρα αυτή, ιδίως με τη θεμελίωση δικαιώματος προς επιστροφή του οφέλους που αποκόμισε αχρεωστήτως, εις βάρος του, ο επαγγελματίας κατ’ εφαρμογήν της καταχρηστικής ρήτρας. Το ίδιο ισχύει όταν ο καταχρηστικός χαρακτήρας μίας ή περισσοτέρων ρητρών μιας σύμβασης που έχει συναφθεί μεταξύ ενός καταναλωτή και ενός επαγγελματία συνεπάγεται όχι μόνον την ακυρότητα των ρητρών αυτών, αλλά και την ακυρότητα της σύμβασης στο σύνολό της (απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψη 32 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">60</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">O σκοπός της αποκατάστασης της νομικής και πραγματικής κατάστασης στην οποία θα τελούσε ο καταναλωτής εάν δεν υπήρχαν μία ή περισσότερες καταχρηστικές ρήτρες πρέπει να επιδιώκεται τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας, η οποία αποτελεί γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης και επιτάσσει η εθνική ρύθμιση που θέτει σε εφαρμογή το δίκαιο της Ένωσης να μην υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">61</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πλην όμως, η αρχή της αναλογικότητας θα παραβιαζόταν αν αποκλειόταν η υπέρ του επαγγελματία επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση. Συνεπώς, η υποχρέωση προς επιστροφή των καταβληθέντων, συνεπεία της κήρυξης της ακυρότητας σύμβασης δανείου που περιέχει καταχρηστικές ρήτρες, πρέπει να είναι αμοιβαία, χωρίς πάντως η τράπεζα να μπορεί να αξιώσει από τον καταναλωτή ποσό που να υπερβαίνει την επιστροφή του κεφαλαίου που χορηγήθηκε κατ’ εκτέλεση της σύμβασης αυτής καθώς και την καταβολή των νόμιμων τόκων υπερημερίας από την ημερομηνία της όχλησης (απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">62</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Το αποτέλεσμα επιστροφής των καταβληθέντων, το οποίο απορρέει από την κήρυξη της ακυρότητας σύμβασης δανείου που περιέχει καταχρηστικές ρήτρες και το οποίο δικαιολογεί επίσης την άσκηση αγωγής προς επιστροφή εκ μέρους του τραπεζικού ιδρύματος, διασφαλίζει εξάλλου ότι η προστασία των δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται από την έννομη τάξη της Ένωσης δεν συνεπάγεται αδικαιολόγητο πλουτισμό του καταναλωτή (απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">63</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Πρέπει να προστεθεί ότι με την εν λόγω αγωγή του επαγγελματία προς επιστροφή των καταβληθέντων διασφαλίζεται η τήρηση της αρχής της ισότητας των όπλων. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, η αρχή αυτή, η οποία είναι απόρροια αυτής καθεαυτής της κατοχυρούμενης ιδίως στο άρθρο 47 του Χάρτη έννοιας της δίκαιης δίκης και η οποία αποσκοπεί στη διασφάλιση της ισορροπίας μεταξύ των διαδίκων, συνεπάγεται την υποχρέωση να παρέχεται σε καθέναν από τους διαδίκους εύλογη δυνατότητα να εκθέσει την άποψή του υπό συνθήκες που δεν τον περιάγουν σε σαφώς μειονεκτική θέση σε σχέση με τον αντίδικό του (αποφάσεις της 28ης Ιουλίου 2016, Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ., C‑543/14, EU:C:2016:605, σκέψη 40, και της 12ης Ιουλίου 2022, Nord Stream 2 κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου, C‑348/20 P, EU:C:2022:548, σκέψη 128).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">64</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, εφόσον ο καταναλωτής μπορεί, λόγω του γεγονότος ότι η σύμβαση που συνήψε με τον επαγγελματία κηρύσσεται άκυρη εξαιτίας της ύπαρξης καταχρηστικών ρητρών, να ζητήσει την επιστροφή των παροχών που κατέβαλε δυνάμει της εν λόγω σύμβασης, ο επαγγελματίας πρέπει να έχει με τη σειρά του το δικαίωμα να ζητήσει την επιστροφή του κεφαλαίου του δανείου, για το οποίο πάντως δεν δικαιούται να λάβει αμοιβή [πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουνίου 2023, Bank M. (Συνέπειες της ακύρωσης της σύμβασης), C‑520/21, EU:C:2023:478, σκέψη 78].</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">65</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Κατά συνέπεια, η άσκηση μιας τέτοιας αγωγής από επαγγελματία, ακόμη και στο πλαίσιο διαδικασίας διαφορετικής από εκείνη που κίνησε ο καταναλωτής, όχι μόνο δεν θίγει, καταρχήν, την εκ μέρους του καταναλωτή άσκηση του δικαιώματός του προς επιστροφή του οφέλους που αποκόμισε αχρεωστήτως ο επαγγελματίας επί τη βάσει καταχρηστικών ρητρών, αλλά και συμβάλλει στην αποκατάσταση των νομικών και πραγματικών περιστάσεων υπό τις οποίες θα τελούσε ο καταναλωτής εν τη απουσία τέτοιων ρητρών (πρβλ. απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψεις 36 και 37).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">66</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Όσον αφορά την προθεσμία παραγραφής που ισχύει για την απαίτηση του επαγγελματία προς επιστροφή, υπενθυμίζεται ότι, ελλείψει ειδικής σχετικής νομοθεσίας της Ένωσης, οι λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής της προστασίας των καταναλωτών την οποία προβλέπει η οδηγία 93/13, ερμηνευόμενοι σε συνδυασμό με τις αρχές της αναλογικότητας, της απαγόρευσης του αδικαιολόγητου πλουτισμού και της ισότητας των όπλων, ανάγονται στην εσωτερική έννομη τάξη των κρατών μελών δυνάμει της αρχής της δικονομικής αυτονομίας τους. Πάντως, οι εν λόγω λεπτομερείς κανόνες δεν πρέπει να είναι λιγότερο ευνοϊκοί από εκείνους που διέπουν παρόμοιες καταστάσεις εσωτερικής φύσεως (αρχή της ισοδυναμίας) ούτε να διαμορφώνονται κατά τρόπο που να καθιστά πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) (πρβλ. απόφαση της 16ης Απριλίου 2026, Jangielak, C‑752/24, EU:C:2026:307, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">67</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αφενός, όσον αφορά την αρχή της ισοδυναμίας, αρκεί να επισημανθεί ότι κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν δημιουργεί αμφιβολίες ως προς τη συμβατότητα με την αρχή αυτή των εθνικών κανόνων που διέπουν τις επίμαχες στην κύρια δίκη προθεσμίες παραγραφής.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">68</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Αφετέρου, όσον αφορά την αρχή της αποτελεσματικότητας, πρώτον, από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι η πολωνική νομολογία σχετικά με τις απαιτήσεις επιστροφής των παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως προς εκτέλεση άκυρων συμβάσεων δέχεται ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, η παραγραφή της αξίωσης αδικαιολογήτου πλουτισμού αρχίζει από την ημερομηνία εκπλήρωσης της παροχής. Επομένως, σε περίπτωση εφαρμογής της εν λόγω πολωνικής νομολογίας, η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία που αφορά το κεφάλαιο το οποίο έλαβε ως δάνειο ο καταναλωτής σε εκτέλεση σύμβασης που κηρύχθηκε άκυρη λόγω της ύπαρξης καταχρηστικών ρητρών αρχίζει από την ημέρα κατά την οποία το εν λόγω κεφάλαιο τέθηκε στη διάθεση του καταναλωτή. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">69</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Υπενθυμίζεται όμως συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το σύστημα προστασίας του καταναλωτή που προβλέπεται από την οδηγία 93/13 δεν έχει εφαρμογή σε περίπτωση εναντίωσης του καταναλωτή. Ειδικότερα, ο καταναλωτής μπορεί, αφού ενημερωθεί από τον εθνικό δικαστή, να μην προβάλει τον καταχρηστικό και μη δεσμευτικό χαρακτήρα μιας ρήτρας, δίνοντας επομένως ελεύθερη και εν επιγνώσει συναίνεση για την επίμαχη ρήτρα και αποτρέποντας, κατ’ αυτόν τον τρόπο, την κήρυξη της ακυρότητας της σύμβασης [αποφάσεις της 16ης Μαρτίου 2023, M.B. κ.λπ. (Αποτελέσματα της κήρυξης της ακυρότητας σύμβασης), C‑6/22, EU:C:2023:216, σκέψη 38, και της 11ης Δεκεμβρίου 2025, Kuszycka, C‑767/24, EU:C:2025:962, σκέψη 53]. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">70</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επομένως, ενόσω ο καταναλωτής δεν έχει εκφράσει τη βούλησή του να κηρυχθεί η ακυρότητα της σύμβασης, ο επαγγελματίας δεν μπορεί να έχει απαίτηση προς επιστροφή, κατά συνέπεια δε η ισχύουσα για τον επαγγελματία προθεσμία παραγραφής δεν μπορεί να αρχίσει πριν από την έκφραση μιας τέτοιας βούλησης.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">71</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεύτερον, για τον ίδιο λόγο, πρέπει να αποκλειστεί η δυνατότητα να μπορεί να ληφθεί υπόψη, ως χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία προς επιστροφή, η ημερομηνία καταχώρισης, στο μητρώο μη επιτρεπόμενων ρητρών, ρητρών που αντιστοιχούν σε εκείνες οι οποίες περιέχονται σε σύμβαση συναφθείσα μεταξύ επαγγελματία και καταναλωτή. Πράγματι, μια τέτοια καταχώριση δεν συνεπάγεται την απώλεια του κύρους της σύμβασης, δεδομένου ότι η ακυρότητα της σύμβασης πρέπει να έχει διαπιστωθεί από τον εθνικό δικαστή, ο οποίος οφείλει να λάβει υπόψη τη σχετική βούληση του καταναλωτή. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">72</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Τρίτον, αντιθέτως, η άσκηση του δικαιώματος του επαγγελματία να ζητήσει την επιστροφή του κεφαλαίου του δανείου, προσαυξημένου, ενδεχομένως, με τόκους υπερημερίας, κατά την έννοια της νομολογίας που υπενθυμίζεται στις σκέψεις 61 έως 64 της παρούσας απόφασης, δεν καθίσταται πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερής σε περίπτωση που η ισχύουσα συναφώς προθεσμία παραγραφής αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα της συναφθείσας μεταξύ τους σύμβασης. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">73</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Άλλωστε, μια τέτοια λύση εξαλείφει τον κίνδυνο, τον οποίον υπενθυμίζει το αιτούν δικαστήριο παραπέμποντας στην απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 2023, Getin Noble Bank (Προθεσμία παραγραφής των αξιώσεων επιστροφής) (C‑28/22, EU:C:2023:992, σκέψεις 70 και 72), να παραμείνει ο επαγγελματίας αδρανής αναμένοντας την παρέλευση της προθεσμίας παραγραφής της απαίτησης του καταναλωτή χωρίς να διατρέχει τον κίνδυνο να παραγραφεί η δική του απαίτηση. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">74</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι η ερμηνεία του εθνικού δικαίου την οποία προκρίνει το αιτούν δικαστήριο επιβεβαιώνεται από την αρχή της ασφάλειας δικαίου, στην οποία επίσης αναφέρεται το αιτούν δικαστήριο και η οποία, κατά πάγια νομολογία, σκοπό έχει να εξασφαλίσει το προβλέψιμο των καταστάσεων και των έννομων σχέσεων (απόφαση της 16ης Οκτωβρίου 2019, Agrárminiszter, C‑490/18, EU:C:2019:863, σκέψη 35 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">75</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνεται ότι το να λαμβάνεται υπόψη, ως χρονικό σημείο έναρξης της προθεσμίας παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία, η ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα της μεταξύ των ως άνω μερών σύμβασης διασφαλίζει την απαιτούμενη από την ως άνω αρχή προβλεψιμότητα, δεδομένου ότι, από την ημερομηνία αυτή και εφεξής, ο επαγγελματίας είναι ενημερωμένος σχετικά με τη βούληση του καταναλωτή να επικαλεστεί ακυρότητα της σύμβασης και επομένως μπορεί ευλόγως να προβλέψει τις σχετικές πιθανές συνέπειες. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">76</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ακόμη, επισημαίνεται ότι, στην ενδεχόμενη περίπτωση για την οποίαν κάνει λόγο η Raiffeisen Bank, στην οποία, παρά την προβολή αντιρρήσεων έναντι του επαγγελματία, ο καταναλωτής αποφασίζει εν συνεχεία να συναινέσει στις καταχρηστικές ρήτρες που περιέχονται στην επίμαχη σύμβαση, αποτρέποντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την κήρυξή της ως άκυρης, κανένα από τα συμβαλλόμενα μέρη δεν έχει απαίτηση προς επιστροφή και ο επαγγελματίας διατηρεί τα κέρδη που αντλεί από την ύπαρξη στη σύμβαση καταχρηστικών ρητρών. Επομένως, δεν τίθεται ζήτημα παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία, κατά συνέπεια δε η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν αντιτίθεται στο να αρχίζει η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης του επαγγελματία από την ημερομηνία προβολής των εν λόγω αντιρρήσεων. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">77</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, στο υποβαλλόμενο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη, καθώς και των αρχών της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, έχουν την έννοια ότι δεν αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης επαγγελματία έναντι καταναλωτή για την επιστροφή των παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως προς εκτέλεση σύμβασης η οποία κηρύχθηκε άκυρη, λόγω των περιλαμβανόμενων σε αυτήν καταχρηστικών ρητρών, αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα των εν λόγω ρητρών και της σύμβασης που τις περιέχει.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count"/>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Επί των δικαστικών εξόδων</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">78</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σε αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C41DispositifIntroduction" id="para-129" title="page-2">
      Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:
    </p>
    <p class="C30Dispositifalinea" id="para-130" title="page-2">
      Το άρθρο 6, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και των αρχών της αποτελεσματικότητας, της ισοδυναμίας, της αναλογικότητας και της ασφάλειας δικαίου, 
    </p>
    <p class="C30Dispositifalinea" id="para-131" title="page-2">
      έχουν την έννοια ότι:
    </p>
    <p class="C30Dispositifalinea" id="para-132" title="page-2">
      δεν αντιτίθενται σε νομολογιακή ερμηνεία της εθνικής νομοθεσίας κατά την οποία η προθεσμία παραγραφής της απαίτησης επαγγελματία έναντι καταναλωτή για την επιστροφή των παροχών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως προς εκτέλεση σύμβασης η οποία κηρύχθηκε άκυρη, λόγω των περιλαμβανόμενων σε αυτήν καταχρηστικών ρητρών, αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής προέβαλε, για πρώτη φορά, αντιρρήσεις έναντι του επαγγελματία όσον αφορά τον δεσμευτικό χαρακτήρα των εν λόγω ρητρών και της σύμβασης που τις περιέχει.
    </p>
    <div class="signatures">
<p class="C77Signatures" id="para-133" title="page-2">
<span class="signatory">(υπογραφές)</span>
</p>
</div>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">*</a>
</span>) Γλώσσα διαδικασίας: η πολωνική.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">i</a>
</span>) Οι ονομασίες που έχουν δοθεί στις παρούσες υποθέσεις είναι πλασματικές. Δεν αντιστοιχούν στο πραγματικό όνομα κανενός διαδίκου.</p>
</body>
</html>
