1999/834/ΕΚ: Απόφαση της Επιτροπής, της 26ης Οκτωβρίου 1999, για τις εθνικές διατάξεις που κοινοποιήθηκαν από το Βασίλειο της Σουηδίας σχετικά με τους περιορισμούς στην εμπορία και τη χρήση κρεοσώτου [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 3426] (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ.) (Το κείμενο στη σουηδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
Επίσημη Εφημερίδα αριθ. L 329 της 22/12/1999 σ. 0063 - 0081
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 26ης Οκτωβρίου 1999 για τις εθνικές διατάξεις που κοινοποιήθηκαν από το Βασίλειο της Σουηδίας σχετικά με τους περιορισμούς στην εμπορία και τη χρήση κρεοσώτου [κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 3426] (Το κείμενο στη σουηδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό) (Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ) (1999/834/ΕΚ) Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ, Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 95 παράγραφος 6, Εκτιμώντας ότι: I. ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1. Κοινοτική νομοθεσία: οδηγία 94/60/ΕΚ (1) Η οδηγία 76/769/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουλίου 1976, περί προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήση μερικών επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων(1), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 1999/77/ΕΚ της Επιτροπής(2), προβλέπει την απαγόρευση και τον περιορισμό της χρήσης ορισμένων επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων. Η οδηγία 76/769/ΕΟΚ τροποποιείται τακτικά ώστε να περιλαμβάνονται στο παράρτημά της και άλλες ουσίες που είναι επικίνδυνες για την υγεία και το περιβάλλον. (2) Η οδηγία 94/60/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου(3), που τροποποιεί για δέκατη τέταρτη φορά την οδηγία 76/769/ΕΟΚ, εναρμονίζει, μεταξύ άλλων, τη χρήση και την κυκλοφορία στην αγορά του κρεοσώτου και άλλων παρόμοιων αποσταγμάτων λιθανθρακόπισσας, καθώς και παρασκευασμάτων που τα περιέχουν, θέτοντας όρια στην περιεκτικότητά τους σε ένα συγκεκριμένο συστατικό το βενζο[α]πυρένιο, στο εξής αναφερόμενο ως B[a]P, και σε υδατοεκχυλίσιμες φαινόλες όταν χρησιμοποιούνται για την επεξεργασία ξύλου (σημείο 32 του παραρτήματος της οδηγίας 94/60/ΕΚ). Η μέγιστη συγκέντρωση για το B[a]P καθορίζεται στα 50 ppm (= 0,005 %) κατά βάρος ενώ η μέγιστη συγκέντρωση για τις υδατοεκχυλίσιμες φαινόλες καθορίζεται στο 3 % (= 30 g/kg) κατά βάρος. Ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο που δεν ανταποκρίνονται στα όρια αυτά δεν μπορούν να διατίθενται στην αγορά. (3) Εντούτοις, κατά παρέκκλιση, η οδηγία επιτρέπει τη χρήση κρεοσώτου και παρασκευασμάτων που περιέχουν κρεόσωτο με περιεκτικότητα σε B[a]P μέχρι 500 ppm (= 0,05 %) κατά βάρος και σε υδατοεκχυλίσιμες φαινόλες μέχρι 30 g/kg για την επεξεργασία ξύλου σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Οι ουσίες αυτές δεν μπορούν να πωλούνται στο ευρύ κοινό και οι περιέκτες τους πρέπει να φέρουν επισήμανση με την ένδειξη "Αποκλειστικά για χρήση σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις". Ξύλα επεξεργασμένα με τον τρόπο αυτό και διατιθέμενα στην αγορά για πρώτη φορά μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον σε βιομηχανικές και επαγγελματικές εφαρμογές, εκτός από ορισμένες περιπτώσεις όπου η χρήση τους αποκλείεται, π.χ μέσα σε κτίρια, σε επαφή με προϊόντα που προορίζονται για ανθρώπινη ή ζωική κατανάλωση, σε παιδικές χαρές και σε άλλους εξωτερικούς χώρους δημόσιας ψυχαγωγίας ή όπου υπάρχει κίνδυνος για επαφή με το δέρμα. Παλιά επεξεργασμένα ξύλα που διατίθενται για δεύτερη φορά στην αγορά μπορούν να χρησιμοποιηθούν άσχετα με τον χρησιμοποιηθέντα τύπο κρεοσώτου, εκτός από τις περιπτώσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. 2. Οι σουηδικές εθνικές διατάξεις (4) Βάσει της σουηδικής νομοθεσίας, το κρεόσωτο και τα παρασκευάσματα που περιέχουν κρεόσωτο θεωρούνται ως φυτοφάρμακα (pesticides). (5) Οι σουηδικές διατάξεις σχετικά με την εμπορία και τη χρήση κρεοσώτου και ξύλου επεξεργασμένου με κρεόσωτο περιλαμβάνονται σε δύο διαφορετικές νομικές πράξεις: 1. διάταγμα (1985:836) για τα φυτοφάρμακα, που εκδόθηκε στις 7 Νοεμβρίου 1985 και τροποποιήθηκε τελευταία με διάταγμα (1995:208) που θεσπίζει γενικές διατάξεις για την εμπορία και τη χρήση φυτοφαρμάκων, 2. κανονισμός KIFS 1990:10 της εθνικής επιθεώρησης χημικών προϊόντων για τα ξύλα που είναι επεξεργασμένα με συντηρητικά, ιδιαίτερα τα τμήματα 7-11, σχετικά με τα ξύλα που είναι επεξεργασμένα με συντηρητικά που περιέχουν κρεόσωτο. (6) Το τμήμα 3 του διατάγματος (1985:836) προβλέπει ότι η επιθεώρηση χημικών προϊόντων πρέπει να εγκρίνει τα φυτοφάρμακα προκειμένου αυτά να μπορούν να πωλούνται, μεταφέρονται ή χρησιμοποιούνται. Το αυτό ισχύει και στην εισαγωγή φυτοφαρμάκων από χώρες που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το τμήμα 5 περιλαμβάνει τις βασικές απαιτήσεις για την έγκριση: η ουσία πρέπει να περάσει από αξιολόγηση όσον αφορά την προστασία της υγείας και του περιβάλλοντος και πρέπει να αποδεικνύεται ότι είναι απαιραίτητη για σκοπούς στα πλαίσια του σκοπούμενου πεδίου εφαρμογής. Οι εγκρίσεις είναι περιορισμένης χρονικής ισχύος (πέντε χρόνια) και μπορεί να υπόκεινται σε όρους. Με την έγκριση ενός φυτοφαρμάκου, η επιθεώρηση χημικών προϊόντων καθορίζει τις απαιτήσεις σχετικά με την επισήμανση και άλλες πληροφορίες για το προϊόν, το χειρισμό τους και τυχόν άλλους ειδικούς όρους για την αποφυγή νοσηρών συμβάντων. (7) Με βάση την αξιολόγηση όσον αφορά την υγεία και το περιβάλλον, το φάρμακο κατάσσεται σε μια από τις ακόλουθες τρεις κλάσεις: Κλάση 1: Προϊόντα για επαγγελματική χρήση από άτομα με ειδική άδεια μόνο Κλάση 2: Προϊόντα για επαγγελματική χρήση μόνο Κλάση 3: Προϊόντα γενικής χρήσεως (8) Οι κανόνες για την επισήμανση και οι υπόλοιπες πληροφορίες για το προϊόν, το χειρισμό του φαρμάκου και άλλους ειδικούς όρους για την αποφυγή νοσηρών συμβάντων γνωστοποιούνται μαζί με την έγκριση (τμήμα 7). (9) Το διάταγμα καθορίζει επίσης τα τέλη που πρέπει να καταβάλλονται για τη λήψη εγκρίσεως, ενώ προβλέπει την υποχρέωση κοινοποίησης κάθε τυχόν νέου στοιχείου σχετικά με επιδράσεις στην υγεία και το περιβάλλον. (10) Η εφαρμογή των κανόνων αυτών είχε ως αποτέλεσμα, συντηρητικά ξύλου που περιέχουν κρεόσωτο να εγκρίνονται στη Σουηδία μόνο για χρήση σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις με διαπότιση υπό πίεση. Μια σειρά προηγούμενων εγκρίσεων για γενική χρήση ανακλήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 1987 με βάση την ταξινόμηση του κρεοσώτου από τον διεθνή οργανισμό έρευνας για τον καρκίνο (IARC) ως δυνητικό καρκινογόνο προϊόν για τον άνθρωπο. (11) Τέσσερα μεμονωμένα προϊόντα είναι εγκεκριμένα στη Σουηδία για αποκλειστική βιομηχανική χρήση. Οι αποφάσεις για την έγκριση δεν καθόρισαν κάποιο ιδιαίτερο όριο ως προς την περιεκτικότητα σε B[a]P, σύμφωνα όμως με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν από τις σουηδικές αρχές, τα εγκεκριμένα προϊόντα έχουν όλα περιεκτικότητα σε B[a]P μικρότερη από τα 50 ppm, και σε ορισμένες περιπτώσεις λιγότερο από 10 ppm. Η περιεκτικότητα όλων των προϊόντων σε φαινόλες είναι μικρότερη από 3 %. (12) Για τα επεξεργασμένα ξύλα, το τμήμα 7 (σε συνδυασμό με το τμήμα 6) των κανονισμών της επιθεώρησης χημικών προϊόντων KIFS 1990:10 προβλέπει τους ακόλουθους περιορισμούς στη χρήση τους, που τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1992: (13) Εάν έχουν περάσει λιγότερα από 30 χρόνια από τη διαπότιση με κρεόσωτο, η ξυλεία επιτρέπεται να χρησιμοποιείται μόνον για επαγγελματική χρήση ως τραβέρσες σιδηροδρομικών γραμμών ή ως στρογγυλή ξυλεία για γραμμές μεταφοράς (π.χ. γραμμές ηλεκτρικού ρεύματος) ή θαλάσσιες εγκαταστάσεις. Στη συνέχεια, η ξυλεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί επίσης και για μη επαγγελματικούς σκοπούς για ορισμένες ειδικές εφαρμογές: όταν τα ξύλα θάβονται ή έρχονται με κάποιον άλλο τρόπο σε μόνιμη επαφή με υγρό έδαφος ή νερό, όταν τα ξύλα χρησιμοποιούνται για την κατασκευή θαλάσσιων εξεδρών ή για άλλες θαλάσσιες εφαρμογές. Οι κανόνες αυτοί εφαρμόζονται άσχετα με την περιεκτικότητα σε B[a]P του συντηρητικού που χρησιμοποιείται για την επεξεργασία. (14) Το τμήμα 8 απαγορεύει την κατ' επάγγελμα εμπορία, πώληση και μεταφορά ξυλείας για σκοπούς που απαγορεύονται βάσει των κανονισμών. Το τμήμα 9 θεσπίζει κανόνες για την εμπορία επεξεργασμένων ξύλων: οιοσδήποτε ο οποίος, κατά τη διάρκεια των επιχειρηματικών του δραστηριοτήτων, εμπορεύεται ξύλα επεξεργασμένα με συντηρητικά πρέπει να παρέχει γραπτές πληροφορίες για τα ακόλουθα: 1. σχετικούς περιορισμούς ως προς τη χρήση σύμφωνα με τα τμήματα 5-7, 2. την εγκατάσταση, στην οποία έγινε η επεξεργασία συντήρησης του ξύλου, 3. τα δραστικά συστατικά του συντηρητικού του ξύλου, 4. τις ξυλουργικές εργασίες για τις οποίες είναι κατάλληλο ή μη το ξύλο, 5. τους κινδύνους για την υγεία κατά τη διάρκεια των ξυλουργικών εργασιών και τυχόν άλλων χειρισμών του ξύλου, 6. κατάλληλες οδηγίες ασφαλείας, 7. μέτρα για τη διάθεση τυχόν προς απόρριψη ξύλων. (15) Σύμφωνα με το τμήμα 10, οι ενδείξεις αυτές πρέπει να επικολλώνται σε κάθε δεσμίδα ξύλων που διατίθεται στην αγορά. Όταν ξύλα επεξεργασμένα με συντηρητικά προσφέρονται για πώληση χύμα σε πελάτες, οι οποίοι τα μεταφέρουν επιτόπου, οι πληροφορίες πρέπει να αναρτώνται στο χώρο αποθήκευσης των ξύλων. Επιπλέον, σε κάθε άτομο που συλλέγει τα ξύλα πρέπει να διατίθεται δωρεάν φυλλάδιο με πληροφορίες. Οι ρυθμίσεις εφαρμόζονται και σε εισαγόμενα ξύλα, ενώ τα εξαγόμενα ξύλα απαλλάσσονται από την εφαρμογή των περισσοτέρων από τις διατάξεις που περιλαμβάνονται στα τμήματα 4-11. 3. Σύγκριση μεταξύ των σουηδικών διατάξεων και της οδηγίας 94/60/ΕΚ (16) Στον πίνακα 1 εμφαίνονται λεπτομερώς οι διαφορές μεταξύ των περιορισμών στην εμπορία και χρήση κρεοσώτου και ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο ανάλογα με την περιεκτικότητα σε B[a]P όπως προβλέπονται στην οδηγία 94/60/ΕΚ και το σουηδικό νομοθετικό σύστημα. (17) Αντίθετα με την οδηγία, η σουηδική νομοθεσία δεν περιέχει σαφείς κανόνες όσον αφορά την περιεκτικότητα σε B[a]P ή άλλες φυσικές παραμέτρους του κρεοσώτου, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την επεξεργασία των ξύλων. Στην κοινοποίησή τους, οι σουηδικές αρχές ισχυρίζονται ότι όλα τα εγκεκριμένα προϊόντα περιέχουν λιγότερο από 50 ppm B[a]P και λιγότερο από 3 % υδατοδιαλυτές φαινόλες. Πίνακας 1 Σύγκριση μεταξύ οδηγίας 94/60/ΕΚ και σουηδικών κανονισμών >ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ> (18) Οι σουηδικές διατάξεις είναι αυστηρότερες από τις ακόλουθες πλευρές: - προϊόντα που περιέχουν κρεόσωτο για τη συντήρηση ξύλων πρέπει να εγκρίνονται μεμονωμένα για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Το κρεόσωτο εγκρίνεται για επαγγελματική χρήση μόνον, όχι για χρήση από καταναλωτές. Η διαπότιση των ξύλων πρέπει να εκτελείται σύμφωνα με μια ειδική τεχνική, - η χρήση επεξεργασμένων ξύλων υπόκειται σε μεγαλύτερους περιορισμούς: τα νεοεπεξεργασμένα ξύλα, καθώς και τα ξύλα στα οποία η επεξεργασία έγινε λιγότερο από 30 χρόνια πριν, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνον για επαγγελματικές εφαρμογές ως τραβέρσες σιδηροδρομικών γραμμών ή για στρογγυλή ξυλεία για γραμμές μεταφοράς ή για θαλάσσιες εγκαταστάσεις. Ξύλα επεξεργασμένα πριν από 30 χρόνια μπορούν να χρησιμοποιηθούν από ιδιώτες καταναλωτές μόνον εφόσον το ξύλο θάβεται ή έρχεται με κάποιον άλλο τρόπο σε μόνιμη επαφή με υγρό έδαφος ή νερό και όταν το ξύλο χρησιμοποιείται για την κατασκευή θαλάσσιων εξεδρών ή άλλες θαλάσσιες εφαρμογές, - η πώληση (μεταφορά) ξύλων υπόκειται στη Σουηδία σε μια σειρά απαιτήσεων για παροχή πληροφοριών στους καταναλωτές. (19) Οι σουηδικές διατάξεις είναι εν δυνάμει λιγότερο περιοριστικές από τις ακόλουθες πλευρές: - το διάταγμα (1985:836) δεν προβλέπει κάποιο όριο στην περιεκτικότητα σε B[a]P ως κριτήριο για την έγκριση. Με βάση αυτό το διάταγμα, η επιθεώρηση χημικών προϊόντων μπορεί να εγκρίνει τη χρήση προϊόντος που περιέχει ποσότητες μεγαλύτερες από εκείνες που προβλέπονται στην οδηγία 94/60/ΕΚ ως μέγιστο όριο. II. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ (20) Η οδηγία 94/60/ΕΚ εκδόθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 1994. Η οδηγία έπρεπε να ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία των κρατών μελών το αργότερο ένα χρόνο από την έκδοσή της, δηλαδή μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 1995 (άρθρο 2 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο) ενώ οι εθνικές διατάξεις έπρεπε να εφαρμοστούν από τις 20 Ιουνίου 1996 (άρθρο 2 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο). (21) Στις 14 Δεκεμβρίου 1995, οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι η Σουηδία προτίθεται να συνεχίσει να εφαρμόζει τις τρέχουσες εθνικές διατάξεις για το κρεόσωτο και τα επεξεργασμένα με κρεόσωτο ξύλα, παρεκκλίνοντας συνεπώς από την οδηγία 94/60/ΕΚ για το κρεόσωτο, με βάση την αρχή της προστασίας της υγείας, εφαρμόζοντας το πρότερο άρθρο 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. (22) Η Επιτροπή κάλεσε τα υπόλοιπα κράτη μέλη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για το σουηδικό αίτημα με επιστολή της, της 4ης Απριλίου 1997. Σχόλια, στα πλαίσια αυτών των διαβουλεύσεων, υπέβαλαν στην Επιτροπή η Δανία, η Ιταλία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Φινλανδία, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελλάδα. (23) Η Δανία συμφωνεί με τη Σουηδία ότι το κρεόσωτο είναι μια επικίνδυνη ουσία τόσο για τον άνθρωπο όσο και για το περιβάλλον και η χρήση της θα πρέπει να περιοριστεί όσο το δυνατό, ή ακόμη και να απαγορευθεί πλήρως. Η Δανία τάσσεται συνεπώς απολύτως υπέρ της άποψης να επιτραπεί στη Σουηδία να εφαρμόζει αυστηρότερες εθνικές διατάξεις για το κρεόσωτο. Η Δανία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι και αυτή επιθυμεί να εφαρμόσει αυστηρότερους εθνικούς κανόνες σχετικά με το κρεόσωτο. (24) Η Ιταλία πληροφορεί την Επιτροπή ότι δεν έχει ουσιαστικές αντιρρήσεις στο σουηδικό αίτημα. Οι ιταλικές αρχές κρίνουν δικαιολογημένη την ανάγκη διατήρησης από τη Σουηδία αυστηρότερων κανόνων σχετικά με τη χρήση του κρεοσώτου, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές κλιματολογικές (λιγότερη ηλιοφάνεια) και γεωγραφικές της συνθήκης (μεγάλος αριθμός λιμνών). Η Ιταλία υπενθυμίζει επίσης ότι η νομοθεσία την οποία θέλει η Σουηδία να διατηρήσει, ισχύει πάνω από δέκα χρόνια και δεν έχει δημιουργήσει προβλήματα στην αγορά στο θέμα της εμπορίας του κρεσώτου. (25) Η Αυστρία τονίζει ότι ασπάζεται απολύτως την εκτίμηση ότι η πώληση κρεοσώτου σε ιδιώτες καταναλωτές θα πρέπει να απαγορεύεται και ότι το επίπεδο προστασίας της κοινοτικής οδηγίας από την άποψη αυτή είναι ανεπαρκές. Λόγω της απουσίας προστατευτικών μέτρων, ο κίνδυνος καρκίνου για τους καταναλωτές από την επίθεση με πινέλο πισσελαίων που περιέχουν B[a]P για τη διαπότιση των ξύλων είναι ιδιαίτερα υψηλός (δερματική και εισπνευστική έκθεση) ενώ, επιπλέον, η διαδικασία αυτή δημιουργεί περιβαλλοντικά προβλήματα και προβλήματα από πλευράς αποβλήτων. Η εφαρμογή συνεπώς κρεοσώτου θα πρέπει να περιορίζεται σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθέσιμη εναλλακτική λύση. Οι σουηδικές διατάξεις σχετικά με τις προδιαγεγραμμένες τεχνικές διαπότισης και τη χρήση επεξεργασμένων ξύλων είναι δικαιολογημένες. Επιπλέον, οι σουηδικές διατάξεις σε καμία περίπτωση δεν συνιστούν αυθαίρετη διάκριση ή συγκεκαλυμμένο εμπόδιο στο εμπόριο. Η προσφυγή στο πρότερο άρθρο 100α παράγραφος 4 δικαιολογείται επίσης και από τις ειδικές κλιματολογικές και γεωγραφικές συνθήκες της Σουηδίας. (26) Η Ολλανδία συμμερίζεται τις σουηδικές ανησυχίες ότι η οδηγία 94/60/ΕΚ δεν διασφαλίζει επαρκώς το επιθυμητό επίπεδο προστασίας για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Οι ολλανδικές αρχές αναφέρονται στη δική τους αίτηση για παρέκκλιση και την ουσιαστική τεκμηρίωση που έχουν υποβάλει για αιτιολόγηση. Τα σουηδικά μέτρα είναι δικαιολογημένα και η Ολλανδία εκφράζει την πεποίθησή της ότι η Επιτροπή θα εξετάσει με προσοχή αν τα μέτρα είναι αναγκαία για τους επιτακτικούς λόγους που αναφέρονται στο πρότερο άρθρο 100α παράγραφος 4 και αν πληρούν επίσης τις προϋποθέσεις για προσφυγή στη διάταξη αυτή από άλλες πλευρές. (27) Η Φινλανδία θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις που προβλέπονται στο πρότερο άρθρο 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ και ότι η Επιτροπή θα πρέπει να επικυρώσει την εθνική σουηδική νομοθεσία, πιστεύει όμως επίσης ότι θα πρέπει στη σουηδική νομοθεσία να ενσωματωθούν και οι διατάξεις για τα μέγιστα όρια συγκεντρώσεως του B[a]P στο κρεόσωτο και για τις υδατοδιαλυτές φαινόλες σύμφωνα με την οδηγία 94/60/ΕΚ. (28) Η Ελλάδα πληροφορεί την Επιτροπή ότι συμφωνεί με το σουηδικό αίτημα. Εφόσον η Σουηδία διατηρήσει την εθνική της πολιτική, δεν θα υπάρξουν ιδιαίτερες συνέπειες για την Ελλάδα. (29) Τουναντίον, η Ισπανία ισχυρίζεται ότι η αποχοδή των σουηδικών εθνικών κανονισμών μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια στο εμπόριο, δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτό η οδηγία 94/60/ΕΚ δεν θα επιτύγχανε στον εναρμονιστικό της σκοπό. Όταν υιοθετήθηκε η οδηγία 94/60/ΕΚ, έγιναν μακρές συζητήσεις στην Επιτροπή και το Συμβούλιο για τους περιορισμούς που θα επιβάλλονταν, και οι περιορισμοί του σημείου 32 του παραρτήματος θεσπίστηκαν με βάση τους κινδύνους από το κρεόσωτο. Οι ισπανικές αρχές θεωρούν ότι το σουηδικό αίτημα επιβολής αυστηρότερων περιορισμών από εκείνους που ήδη εφαρμόζονται δεν θα πρέπει να γίνει αποδεκτό. (30) Την ίδια γνώμη εκφράζει και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το Ηνωμένο Βασίλειο σημειώνει ότι οι σουηδικές αρχές δεν παρέχουν οποιαδήποτε επιστημονική απόδειξη ή στοιχείο, νέο ή άλλου είδους, για να αιτιολογήσουν τον ισχυρισμό τους περί κινδύνων για την υγεία. Το Ηνωμένο Βασίλειο ζητά να τηρηθεί η αρχή ότι όλα τα κράτη μέλη αποδέχονται τα πρότυπα που επιβάλλονται από μέτρα για την ενιαία αγορά, εκτός και αν σε ένα κράτος μέλος επικρατούν ειδικές συνθήκες που απαιτούν αυστηρότερες διατάξεις για την επίτευξη του ίδιου επιπέδου προστασίας της υγείας, της ασφάλειας ή του περιβάλλοντος. Στην προκειμένη περίπτωση κρίνεται ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. (31) Την 1η Μαΐου 1999, άρχισε να ισχύει η συνθήκη του Άμστερνταμ που υπογράφτηκε στο Άμστερνταμ στις 2 Οκτωβρίου 1997 και τροποποιεί τη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις συνθήκες για την ίδρυση των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και ορισμένες σχετικές πράξεις. Σε επιστολή της με ημερομηνία 24 Αυγούστου 1999, η Γενική Γραμματεία της Επιτροπής πληροφόρησε τις σουηδικές αρχές ότι η κοινοποίησή τους σχετικά με τη διάθεση στην αγορά και χρήση κρεοσώτου θα εξεταστεί στα πλαίσια των νέων διατάξεων της συνθήκης. III. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ 1. Εφαρμοζόμενοι κανόνες (32) Η συνθήκη του Άμστερνταμ τροποποίησε ουσιαστικά τις διατάξεις του πρότερου άρθρου 100α της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, αντικαθιστώντας τις παραγράφους 3, 4 και 5 του άρθρου αυτού με οκτώ νέες παραγράφους που αριθμώνται από το 3 έως το 10. Λόγω της νέας αρίθμησης όλων των άρθρων, το τροποποιημένο άρθρο έγινε άρθρο 95 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. (33) Η συνθήκη του Άμστερνταμ δεν περιλαμβάνει ειδικές μεταβατικές διατάξεις για τους κανόνες που εφαρμόζονται στις κοινοποιήσεις που έχουν γίνει πριν από τη χρονική στιγμή έναρξης ισχύος της εν λόγω συνθήκης, όπως είναι η περίπτωση της σουηδικής κοινοποίησης, που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης. (34) Λόγω της απουσίας ειδικών διατάξεων για παράταση της εφαρμογής τους, οι παλιές διατάξεις του άρθρου 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ θεωρούνται ότι παύουν να ισχύουν από την ημέρα έναρξης ισχύος των νέων διατάξεων (1η Μαΐου 1999). Αντιθέτως, οι νέες διατάξεις της συνθήκης εφαρμόζονται αμέσως από αυτή την ημερομηνία στην εξέταση αυτής της κοινοποίησης. 2. Εξέταση της δυνατότητας αποδοχής (35) Η κοινοποίηση που υποβλήθηκε από τις σουηδικές αρχές αποσκοπεί στη λήψη εγκρίσεως για τη διατήρηση εθνικών διατάξεων που είναι ασύμβατες με την οδηγία 94/60/ΕΚ, οδηγία που αποτελεί μέτρο εναρμόνισης που υιοθετήθηκε με βάση το πρότερο άρθρο 100α (νυν άρθρο 95) της συνθήκης ΕΚ. (36) Το άρθρο 95 παράγραφος 4 της συνθήκης αναφέρει τα εξής: "Όταν, αφού το Συμβούλιο ή η Επιτροπή θεσπίσουν ένα μέτρο εναρμόνισης, ένα κράτος μέλος θεωρεί αναγκαίο να διατηρήσει εθνικές διατάξεις που δικαιολογούνται από τις επιτακτικές ανάγκες που προβλέπονται στο άρθρο 30 ή διατάξεις σχετικές με την προστασία του περιβάλλοντος ή του χώρου εργασίας, τις κοινοποιεί στην Επιτροπή, καθώς και τους λόγους διατήρησής τους". (37) Η οδηγία 94/60/ΕΚ έπρεπε να μεταφερθεί από τα κράτη μέλη μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου 1995 και να εφαρμοστεί μέχρι τις 20 Ιουνίου 1996. Η Σουηδία κοινοποίησε την εθνική της νομοθεσία σχετικά με το κρεόσωτο και τα επεξεργασμένα με κρεόσωτο ξύλα, που ίσχυε από το 1985 και 1992, αντίστοιχα, στις 14 Δεκεμβρίου 1995, κατά συνέπεια πριν από την ημερομηνία που προβλεπόταν για την εφαρμογή των εθνικών διατάξεων μεταφοράς της οδηγίας. (38) Είναι συνεπώς απόλυτα αιτιολογημένο το να θεωρηθεί ότι στην περίπτωση αυτή πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 95 παράγραφος 4 της συνθήκης, σύμφωνα με τις οποίες οι κοινοποιούμενες εθνικές διατάξεις, για τις οποίες ένα κράτος μέλος επιθυμεί να λάβει έγκριση διατήρησής τους μετά την ημερομηνία μεταφοράς ενός κοινοτικού μέτρου εναρμόνισης, πρέπει να έχουν υιοθετηθεί πριν από την έκδοση αυτού του κοινοτικού μέτρου εναρμόνισης. (39) Βάσει των προαναφερθέντων, η Επιτροπή θεωρεί ότι το αίτημα του Βασίλειου της Σουηδίας για παρέκκλιση από την οδηγία 94/60/ΕΚ που κοινοποιήθηκε στις 14 Δεκεμβρίου 1995 βάσει του πρότερου άρθρου 100α παράγραφος 4 είναι αποδεκτό, βάσει του άρθρου 95 παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. 3. Αξιολόγηση του αιτήματος (40) Σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 95 της συνθήκης, η Επιτροπή πρέπει να διασφαλίζει ότι πληρούνται όλοι οι όροι που παρέχουν τη δυνατότητα σε ένα κράτος μέλος να εκμεταλλευτεί τις δυνατότητες παρέκκλισης που προσφέρονται από αυτό το άρθρο. Η Επιτροπή πρέπει, ιδιαίτερα, να ελέγχει αν οι διατάξεις που κοινοποιούνται από το κράτος μέλος αιτιολογούνται από τις επιτακτικές ανάγκες προστασίας που αναφέρονται στο άρθρο 30 ή ανάγκες που έχουν σχέση με το περιβάλλον ή το εργασιακό περιβάλλον. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να ελέγχει, στην περίπτωση που κρίνει αιτιολογημένα αυτά τα μέτρα, αν τα μέτρα αυτά συνιστούν ή όχι μέτρο αυθαίρετης διάκρισης ή συγκεκαλυμμένου περιορισμού στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και αν συνιστούν ή όχι εμπόδιο στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (άρθρο 95 παράγραφος 6). (41) Οι σουηδικές αρχές στηρίζουν το αίτημά τους σε λόγους προστασίας της ανθρώπινης υγείας και του περιβάλλοντος. Για να υποστηρίξει το αίτημά της, η Σουηδία υπέβαλε σύντομο μνημόνιο, με ημερομηνία 14 Δεκεμβρίου 1995, στο οποίο εξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους η Σουηδία κρίνει αναγκαία τη διατήρηση των αυστηρότερων εθνικών της διατάξεων. Εντούτοις, τα στοιχεία που περιέχονται στο εν λόγω μνημόνιο είναι πολύ περιορισμένα και γενικά. Έτσι, δεν ήταν δυνατόν να αξιολογηθεί το αίτημα με βάση αυτές μόνον τις πληροφορίες. (42) Για να εξεταστεί αν οι σουηδικές εθνικές διατάξεις για την εμπορία και τη χρήση ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο είναι πράγματι αναγκαίες και αναλογικές με τον σκοπό τους, η Επιτροπή παρήγγειλε τη διενέργεια μελέτης σε εξωτερικό σύμβουλο(4). Με τη μελέτη επιχειρείται να αξιολογηθεί ο κίνδυνος καρκίνου που αναφύεται από τη χρήση κρεσώτου και ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο από τους καταναλωτές, και αν η εφαρμογή της οδηγίας 94/60/ΕΚ στη Σουηδία ενδέχεται να οδηγήσει σε μη αποδεκτά υψηλά επίπεδα έκθεσης του κοινού, καθώς και σε μη αποδεκτά υψηλά επίπεδα έκθεσης του υδατικού περιβάλλοντος στο κρεόσωτο. Επιπλέον, στην αξιολόγηση του αιτήματος της Σουηδίας, χρησιμοποιήθηκαν και τα συμπεράσματα τριών ακόμη μελετών(5), που παραγγέλθηκαν από την Επιτροπή στα πλαίσια παρόμοιων αιτημάτων από άλλες χώρες. (43) Πρέπει να σημειωθεί ότι, βάσει του χρονικού πλαισίου που προβλέπεται από το άρθρο 95 παράγραφος 6, το οποίο δεν υφίστατο στο πρότερο άρθρο 100α παράγράφος 4 βάσει του οποίου κοινοποιήθηκε η σουηδική αίτηση, οι ουσιαστικές αυτές προσπάθειες της Επιτροπής για την εύρεση των αναγκαίων στοιχείων αιτιολόγησης της διατήρησης των σουηδικών εθνικών διατάξεων δεν μπορούν να αποτελέσουν προηγούμενο για το μέλλον. Κατά την εξέταση του αν τα εθνικά μέτρα που κοινοποιούνται βάσει του άρθρου 95 παράγραφος 4 αιτιολογούνται από επιτακτικές ανάγκες, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει ως βάση "τους λόγους" που προβάλλονται από το κράτος μέλος για να αιτιολογήσει τη διατήρηση των εθνικών του διατάξεων. Αυτό σημαίνει ότι, σύμφωνα με τις διατάξεις της συνθήκης, την ευθύνη της απόδειξης αιτιολόγησης αυτών των μέτρων έχει το αιτούν κράτος μέλος. Με δεδομένο το διαδικαστικό πλαίσιο που προβλέπεται από το άρθρο 95, η Επιτροπή πρέπει κανονικά να περιορίζεται στην εξέταση της σχετικότητας των στοιχείων που υποβάλλονται από το αιτούν κράτος μέλος, χωρίς να απαιτείται να αναζητήσει η ίδια πιθανούς λόγους αιτιολόγησης. (44) Καμία από τις μελέτες που αναφέρθηκαν παραπάνω δεν κατέληγε σε απόλυτα συμπεράσματα ως προς τις επιπτώσεις του κρεσώτου στην ανθρώπινη υγεία, ιδιαίτερα όσον αφορά την καρκινογενετικότητά του, δεδομένου ότι βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη μια ειδικά σχεδιασμένη μελέτη για τη μακροπρόθεσμη καρκινογενετικότητά του. Τη μελέτη αυτή(6) πήρε η Επιτροπή στις αρχές του 1998. Τα ευρήματα όλων αυτών των μελετών εκτίθενται στο κείμενο που ακολουθεί. Επιπλέον, όλες οι μελέτες υποβλήθηκαν στην επιστημονική επιτροπή για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον, η οποία εξέφρασε μια πρώτη γνώμη σχετικά με τους κινδύνους όσον αφορά τον καρκίνο στους οποίους εκτίθενται οι καταναλωτές από τη χρήση κρεοσώτου και ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο στις 27 Νοεμβρίου 1998. Η γνώμη αυτή αναθεωρήθηκε στις 4 Μαρτίου 1999. 3.1. Αιτιολόγηση για λόγους επιτακτικών αναγκών 3.1.1. Κρεόσωτο - γενικές πληροφορίες (45) Το κρεόσωτο είναι ένα πολύπλοκο μείγμα από περισσότερες από 200 χημικές ενώσεις, με προεξάρχουσες τους αρωματικούς υδρογονάνθρακες, καθώς και φαινολικές και αρωματικές αζωτούχες και θειούχες ενώσεις. Είναι ένα μεσαίας κλίμακας απόσταγμα λιθανθρακόπισσας (σημείο ζέσεως περίπου 200-400 °C). (46) Το κρεόσωτο μπορεί να περιέχει πάνω από 30 διαφορετικούς πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH) με πιθανή συνολική περιεκτικότητα σε PAH της τάξεως του 85 %. Οι σημαντικότεροι τέτοιοι υδρογονάνθρακες είναι: - ακεναφθένιο, - ναφθαλίνιο, - φαινανθρένιο, - ανθρακένιο, - φλουρένιο, - φλουορανθένιο, - χρυσένιο, - τριφαινυλένιο, - βενζο[a]ανθρακένιο, - βενζο[b]φλουορανθένιο, - βενζο[k]φλουορανθένιο, - βενζο[a]πυρένιο. (47) Το βενζο[a]πυρένιο (B[a]P) είναι ένας από τους ενδελεχέστερα διερευνημένους PAH, η δε περιεκτικότητα σε B[a]P χρησιμοποιείται ως δείκτης ή ως ουσία επισήμανσης για σκοπούς ταξινόμησης χωρίς να αντιπροσωπεύει από μόνη της τη συνολική περιεκτικότητα του κρεοσώτου σε PAH. Ανάλογα με τον τύπο του υπόψη κρεοσώτου, η συγκέντρωση του B[a]P μπορεί να ποικίλλει μεταξύ 0,003 και 0,3 % κατά βάρος (30 έως 3000 ppm). Με εξεζητημένη απόσταξη της λιθανθρακόπισσας και επιλογή των κλασμάτων μπορεί να επιτευχθούν χαμηλότερες συγκεντρώσεις B[a]P ή φαινολικών ενώσεων. Το δυτικοευρωπαϊκό ινστιτούτο συντήρησης ξύλου έχει εκπονήσει διάφορα βιομηχανικά πρότυπα, που χαρακτηρίζονται κυρίως από διαφορετικές περιεκτικότητες σε ειδικά αποστακτικά κλάσματα και, το σπουδαιότερο στα πλαίσια αυτά, από διαφορετικές περιεκτικότητες σε B[a]P. Οι οριακές τιμές στα πρότυπα ταξινόμησης είναι 500 ppm και 50 ppm. (48) Εφόσον απαιτείται για χρηστικούς ή περιβαλλοντικούς σκοπούς, μπορούν να γίνουν τροποποιήσεις τόσο στις φυσικές όσο και στις χημικές ιδιότητες του κρεοσώτου. Μπορεί να παρασκευαστεί προϊόν χαμηλότερου ιξώδους, που μπορεί να επιστρωθεί καλύτερα με πινέλο, προσθέτοντας συστατικά με χαμηλότερο σημείο ζέσεως, προϊόν που συχνά αποκαλείται carbolineum. Στην οδηγία 94/60/ΕΚ δεν γίνεται διάκριση, αφού από αυτήν καλύπτονται και αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο μια ολόκληρη σειρά διαφόρων αποσταγμάτων λιθανθρακόπισσας που χαρακτηρίζονται όλα με τις ονομασίες τους και τους αριθμούς τους EINECS και CAS. (49) Το κρεόσωτο χρησιμοποιείται κυρίως και σχεδόν αποκλειστικά ως μέσο συντηρήσεως του ξύλου. Οι σημαντικότερες εφαρμογές του συνίστανται σε βιομηχανικές και επαγγελματικές εφαρμογές μεγάλης κλίμακας: τραβέρσες σιδηροδρομικών γραμμών, στύλοι μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος, υδραυλική μηχανική (προστασία ακτών), γεωργία και οπωροκαλλιέργεια. Το κρεόσωτο και διάφορα παρόμοια προϊόντα χρησιμοποιούνται επίσης και από μεμονωμένους καταναλωτές για σκοπούς συντήρησης ξύλου. (50) Οι σπουδαιότερες ιδιότητες του κρεοσώτου είναι: - ισχυρή μυκητοκτόνος δράση, - ισχυρή εντομοκτόνος δράση, - μακρά διάρκεια ζωής, - αντοχή στην απόπλυση και στις καιρικές συνθήκες. (51) Μια πολύ μικρή ποσότητα κρεοσώτου χρησιμοποιείται σε φαρμακευτικά προϊόντα για τη θεραπεία ορισμένων δερματικών ασθενειών, π.χ. ψωρίαση. Τοξικότητα του κρεοσώτου Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία (52) Παρά το γεγονός ότι το κρεόσωτο χρησιμοποιείται ως συντηρητικό του ξύλου πάνω από έναν αιώνα, υπάρχουν λίγα μόνον δημοσιευμένα στοιχεία για τις επιπτώσεις του στους ανθρώπους από την παρατεταμένη έκθεση σε αυτό. Πολλές από τις μελέτες είναι μάλλον παλιές και δεν συμβαδίζουν πάντοτε με τα σύγχρονα πρότυπα όσον αφορά την τεκμηρίωση. (53) Η έκθεση μπορεί να επέλθει μέσω εισπνοής, κατάποσης ή επαφής με το δέρμα. Το κρεόσωτο θεωρείται ηπίως έως μετρίως τοξικό στην κατάποση. Οι περισσότερες επιδράσεις που προκύπτουν από πειράματα σε ζώα και επιδημιολογικές μελέτες σε ανθρώπους σχετίζονται με τη δερματική επαφή. (54) Η δερματική φωτοευαισθησία από τη λιθανθρακόπισσα περιγράφεται από πολλούς συγγραφείς. Σε εργαζομένους που εκτίθενται στο κρεόσωτο έχει αναφερθεί η εμφάνιση ερεθιστικών συμπτωμάτων, σπίλων, αποχρωματισμού του δέρματος και δερματικών σκασιμάτων. Η πλέον πρόσφατη μελέτη σε εργαζομένους που εκτίθενται στο κρεόσωτο στη Σουηδία και τη Νορβηγία δημοσιεύτηκε το 1992(7). Στη μελέτη εξετάστηκαν εργαζόμενοι που εκτέθηκαν σε κρεόσωτο μεταξύ των ετών 1950 και 1975. Οι ερευνητές βρήκαν μια κάπως χαμηλότερη συνολική συχνότητα εμφάνισης καρκίνου από την αναμενόμενη και αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του δέρματος και των χειλέων καθώς και λεμφωμάτων μη ανηκόντων στα τύπου Hodgkin. Η σύσταση όμως του κρεοσώτου δεν τεκμηριώθηκε και οι συγγραφείς συμπεραίνουν ότι λόγω του μικρού αριθμού περιπτώσεων δεν μπορούν να εξαχθούν έγκυρα συμπεράσματα. Η αύξηση μπορεί να αποδοθεί στην έκθεση τόσο στο κρεόσωτο όσο και στο ηλιακό φως. Σε μια άλλη μελέτη(8) διαπιστώθηκε αυξημένος κίνδυνος θνησιμότητας από καρκίνο του οσχέου σε εργαζομένους στην κατασκευή τούβλων που εκτέθηκαν σε κρεόσωτο κατά την περίοδο 1911-1938. Και στην περίπτωση αυτή, ούτε η περιεκτικότητα του κρεοσώτου σε B[a]P ούτε και κάποια σαφής σχέση δόσης-απόκρισης είναι γνωστές. (55) Με βάση κυρίως πειράματα σε ζώα, στα οποία το δέρμα ποντικών εκτίθετο τακτικά σε διαλύματα B[a]P σε ακετόνη κατά τη διάρκεια της ζωής τους(9), ο διεθνής οργανισμός έρευνας του καρκίνου (IARC) κατέταξε το κρεόσωτο στην ομάδα 2Α των καρκινογόνων ουσιών για τον άνθρωπο. Το IARC εκτιμά ότι για τις ουσίες αυτής της κλάσης υπάρχουν επαρκή στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το κρεόσωτο είναι καρκινογόνο για τα ζώα και ορισμένα στοιχεία από επιδημιολογικές μελέτες που οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το κρεόσωτο μπορεί να είναι καρκινογόνο για τους ανθρώπους. Δεν υπάρχουν σημαντικά νέα στοιχεία από πιο πρόσφατες έρευνες που να μπορούν να επηρεάσουν αυτά τα συμπεράσματα. (56) Για αρκετά χρόνια, εμπειρογνώμονες από τα κράτη μέλη εξέτασαν το θέμα της κατάταξης του κρεοσώτου, άλλων αποσταγμάτων λιθανθρακόπισσας καθώς και διαφόρων ακόμη παρόμοιων πολύπλοκων ουσιών στα πλαίσια της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1967, σχετικά με την ταξινόμηση, συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών(10), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από την οδηγία 99/33/ΕΚ(11). Με βάση τα ίδια κατά κύριο λόγο στοιχεία με εκείνα του IARC, κατά την εκπόνηση της οδηγίας 94/69/ΕΚ της Επιτροπής(12), για την 21η προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο, επιτεύχθηκε συμφωνία σύμφωνα με την οποία το κρεόσωτο και ορισμένα άλλα αποστάγματα της λιθανθρακόπισσας κατατάσσονται ως καρκινογόνα κατηγορίας 2 και πρέπει να επισημαίνονται με τη φράση κινδύνου R 45 "Μπορεί να προκαλέσει καρκίνο". Εντούτοις, η κατάταξη αυτή ως καρκινογόνου δεν χρειάζεται να εφαρμόζεται εφόσον μπορεί να αποδειχθεί ότι η ουσία περιέχει λιγότερο από 0,005 % (= 50 ppm) κατά βάρος B[a]P(13). Εδώ υπάρχει μια διαφορά σε σχέση με την κατάταξη IARC, που εφαρμόζεται χωρίς καμία απολύτως σύνδεση με την περιεκτικότητα σε B[a]P. (57) Η επιλογή του ορίου των 50 ppm στη συγκέντρωση του B[a]P για σκοπούς ταξινόμησης στην κοινοτική νομοθεσία με σκοπό τη διάκριση καρκινογόνων και μη καρκινογόνων αποσταγμάτων λιθανθρακόπισσας έγινε δεκτή από τα κράτη μέλη στην ομάδα εργασίας για την προσαρμογή της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ στην τεχνική πρόοδο μόνον με βάση κοινή δήλωση της Επιτροπής και των κρατών μελών. Σε αυτήν δηλώνεται ότι η κατάσταση είναι δυνατόν να επανεξεταστεί όταν γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα της ανωτέρω αναφερθείσας επιστημονικής μελέτης του Fraunhofer Institute, που είχε ξεκινήσει από τη βιομηχανία σε συνεργασία με τον IARC και ήταν σε εξέλιξη εκείνη την εποχή. Πρέπει να σημειωθεί ότι το 1994 δεν υπήρχαν διαθέσιμα πειραματικά στοιχεία που να αποδεικνύουν αν κρεόσωτο με περιεκτικότητα μικρότερη από 50 ppm σε B[a]P είναι καρκινογόνο ή μη. Η κατάσταση αυτή έχει αλλάξει και τα αποτελέσματα της μελέτης Fraunhofer θα παρουσιαστούν παρακάτω. (58) Δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία σχετικά με την τοξικοκινητικότητα του κρεοσώτου στους ανθρώπους ή τα πειραματόζωα. Μόνον σε ορισμένες πολύ πρόσφατες μελέτες ερευνήθηκε η ποσοτική απορρόφηση των PAH μέσω του δέρματος μετρώντας τους εκκρινόμενους μεταβολίτες πυρενίου(14): η απορρόφηση εμφανίζεται να ποικίλλει μεταξύ ατόμων και μεταξύ διαφόρων σημείων στο ίδιο άτομο. Σε μια ξεχωριστή μελέτη(15), μετρήθηκε η δερματική απορρόφηση διαφόρων ενώσεων PAH. Ενώσεις PAH υψηλότερου μοριακού βάρους από το πυρένιο, π.χ. το B[a]P, απορροφήθηκαν βραδύτερα. Οποιαδήποτε εκτίμηση πρόσληψης B[a]P με βάση το πυρένιο θα οδηγήσει συνεπώς σε υπερεκτιμήσεις και μπορεί να θεωρηθεί ως συντηρητική. (59) Πρέπει να σημειωθεί ότι όλες οι επιδράσεις που παρατηρούνται σε πειραματόζωα ή σε επιδημιολογικές έρευνες σε ανθρώπους βασίζονται σε υψηλού επιπέδου χρόνιες εκθέσεις. Δεν έχουν βρεθεί στη βιβλιογραφία αναφορές παραδειγμάτων καρκίνου του δέρματος (ή άλλου τύπου καρκίνου) που να μπορούν να αποδοθούν στην έκθεση στο κρεόσωτο σε μη επαγγελματικό περιβάλλον. (60) Έκθεση των καταναλωτών μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια της χρήσης παρασκευασμάτων συντήρησης ξύλου που περιέχουν κρεόσωτο (ή carbolineum) με επίθεση με πινέλο (δερματική και εισπνευστική) ή μέσω της χρήσης επεξεργασμένων ξύλων (π.χ. ενήλικες κατά τη διάρκεια της κατασκευής φρακτών ή άλλων ξύλινων κατασκευών για ιδιωτική χρήση, παιδιά που παίζουν σε κατασκευές από επεξεργασμένα ξύλα). Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία μετρήσεων σχετικά με την έκθεση καταναλωτών στο κρεόσωτο, είτε απευθείας μέσω χρήσης του προϊόντος είτε εμμέσως μέσω επαφής με ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο. Στις μελέτες έχουν αναπτυχθεί διάφορα μοντέλα και υπολογισμοί έκθεσης που θα συζητηθούν αργότερα. Επιδράσεις στο περιβάλλον (61) Υπάρχουν αρκετές χώρες στις οποίες έχει αναφερθεί περιβαλλοντική ρύπανση από κρεόσωτο και όπου συχνά πηγή της ρύπανσης είναι διάφορες παλιές εγκαταστάσεις επεξεργασίας ξύλων. Πράγματι, οι περισσότερες πληροφορίες για την τύχη του κρεοσώτου στο περιβάλλον έχουν ληφθεί από βιομηχανικές εκχύσεις κρεσώτου και από ρυπάνσεις που προκλήθηκαν από εγκαταλελειμμένα εργοστάσια κρεοσώτου. Η περιβαλλοντική ρύπανση ανιχνεύθηκε με ανάλυση επιλεγμένων ενώσεων PAH, κυρίως B[a]P. (62) Το κρεόσωτο είναι τοξικό για ορισμένους οργανισμούς του εδάφους και λίαν τοξικό για τους υδρόβιους οργανισμούς (με τιμές 96h LC-50 συχνά κάτω του 1 mg/l. Πολλά από τα συστατικά του είναι βιοσυσσωρεύσιμα. (63) Τα κυρία χαρακτηριστικά των PAH στο περιβάλλον είναι: - οι PAH ενώνονται ισχυρά με την οργανική ύλη του εδάφους, - ο ρυθμός αποικοδόμησης των PAH στο έδαφος και άλλα σημεία του περιβάλλοντος είναι σχετικά βραδύς. Τα υπολείμματα κρεοσώτου μπορεί να παραμείνουν για πολλά χρόνια στο περιβάλλον ( > 20-30 χρόνια), - οι κύριες διεργασίες διάσπασης είναι η φωτοαποικοδόμηση (δηλαδή με την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας) και η μικροβιακή αποικοδόμηση (δηλαδή με την επίδραση ορισμένων βακτηρίων). Μικροβιακή αποικοδόμηση μπορεί να γίνει τόσο υπό αερόβιες όσο και υπό αναερόβιες συνθήκες. PAH με τέσσερις ή περισσότερους δακτυλίους μπορεί να είναι ασθενώς αποικοδομήσιμοι, - PAH που φθάνουν στα ύδατα μεταφέρονται ταχέως στην ιλύ, - στα ύδατα, οι περισσότεροι από τους χαμηλού μοριακού βάρους PAH απομακρύνονται κυρίως με μικροβιακή αποικοδόμηση ενώ οι υψηλότερου μοριακού βάρους ενώσεις με φωτοξείδωση και καθίζηση. Η μικροβιακή αποικοδόμηση των πιο υδατοδιαλυτών PAH γίνεται υπό αερόβιες και αναερόβιες συνθήκες. Οι PAH έχει βρεθεί ότι βιοσυσσωρεύονται σε διάφορα υδρόβια είδη. (64) Εκπομπές PAH στον αέρα, το νερό και το έδαφος μπορούν να εμφανιστούν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας διαπότισης και αποθήκευσης στους χώρους διαπότισης, καθώς και κατά τη διάρκεια της χρήσης επεξεργασμένων ξύλων. Εντούτοις, οι PAH που ανευρίσκονται στα διάφορα περιβάλλοντα προέρχονται από διάφορες πηγές (π.χ. από τις διάφορες καύσεις, την κυκλοφορία, κ.λπ.) και είναι συχνά δύσκολο να αποδοθεί η ύπαρξή τους σε κάποια συγκεκριμένη πηγή όπως π.χ. σε ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο. (65) Μελέτη(16) που έγινε στη Σουηδία έδειξε ότι μετά 40 χρόνια στο έδαφος, στύλοι διαποτισμένοι με κρεόσωτο είχαν χάσει μέρος των ουσιών που περιέχονται στο κρεόσωτο, ιδιαίτερα εκείνες με χαμηλά σημεία ζέσεως (< 270 °C). Το μεγαλύτερο μέρος είχε χάσει το τμήμα των στύλων που ήταν πάνω από το έδαφος. Η κινητικότητα όμως των αποπλυμένων ουσιών ήταν πολύ χαμηλή καθώς αυτές μπορούσαν να ανιχνευθούν μόνον στο έδαφος γύρω από τους στύλους. Το γεγονός αυτό συνάδει με την παρατήρηση ότι η κινητικότητα των PAH στο έδαφος είναι εξαιρετικά χαμηλή λόγω της ισχυρής τους απορρόφησης στην οργανική ύλη του εδάφους. (66) Η παρουσία υψηλών επιπέδων PAH στα υδάτινα περιβάλλοντα αποδίδεται συχνά στην παρουσία ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο. Η μετανάστευση συστατικών του κρεοσώτου από τα επεξεργασμένα ξύλα στο νερό είναι μεγαλύτερη στο γλυκό νερό απ' ότι στο θαλασσινό νερό, πράγμα που έχει αποδειχθεί σε πολλές μελέτες. Η μετανάστευση φαίνεται να είναι πιο περιορισμένη στο θαλασσινό νερό. Σε μια μελέτη, έπειτα από δέκα χρόνια στη θάλασσα, ναυτικές κατασκευές με πασσάλους διατηρούσαν το 93 % της αρχικής συστάσεως σε ενώσεις κρεοσώτου(17). Τεκμηριωμένα στοιχεία για τη ρύπανση της ιλύος του βυθού από κρεόσωτο αποπλυμένο από προστατευτικά αναχώματα υπάρχουν τόσο για την Ολλανδία(18) όσο και από μελέτες σχετικά με τη ρύπανση που προέρχεται από παλιές εγκαταστάσεις διαπότισης. (67) Όσον αφορά την έκθεση των ανθρώπων, τα σημερινά στοιχεία μετρήσεων για τη ρύπανση του περιβάλλοντος από PAH που προέρχονται από κρεόσωτο είναι ελαχιστότατα. 3.1.2. Η σουηδική θέση (68) Οι σουηδικές αρχές διατηρούν την άποψη ότι το επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας που διασφαλίζεται από την οδηγία 94/60/ΕΚ είναι ανεπαρκές. Το κρεόσωτο είναι μια ουσία που προέρχεται από ένα ειδικό κλάσμα απόσταξης της λιθανθρακόπισσας που περιέχει γύρω στις 30 ουσίες/ομάδες ουσιών που τεκμηριώνονται ως καρκινογόνες και μεταλλαξιογόνες. Όπως αποδεικνύεται από την ταξινόμηση από τον IARC, το κρεόσωτο έχει εξαιρετικά επικίνδυνες ιδιότητες για την υγεία. Εκτός από τα καρκινογόνα χαρακτηριστικά του, είναι ισχυρά ερεθιστικό για το δέρμα και σε συνδυασμό με το ηλιακό φως μπορεί να προκαλέσει φωτοαλλεργικές αντιδράσεις όπως φλύκταινες και σοβαρά εκζέματα. (69) Οι σουηδικές αρχές υπογραμμίζουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να στηρίζουν την άποψη ότι κρεόσωτο με λιγότερα από 50 ppm B[a]P παρουσιάζει αποδεκτό κίνδυνο. Αντιθέτως, ισχυρίζονται ότι, καθώς το B[a]P είναι γονιδιοτοξικό, δεν υπάρχει κατώτερη δόση κάτω από την οποία η έκθεση σε αυτό να μην εμφανίζει κινδύνους για την υγεία. Οι σουηδικές αρχές υπενθυμίζουν τη δήλωση που έγινε κατά τη συνεδρίαση της επιτροπής τεχνικών προσαρμογών το 1994 (αναφέρεται παραπάνω) η οποία, σύμφωνα με αυτές, δείχνει ότι δεν υφίσταται κάποια ικανοποιητική βάση για την αξιολόγηση της καρκινογενετικότητας πολύπλοκων ουσιών της λιθανθρακόπισσας που περιέχουν λιγότερο από 50 ppm B[a]P. (70) Το κρεόσωτο έχει ιδιότητες καταστρεπτικές για την υγεία και το περιβάλλον, πράγμα που σημαίνει ότι η χρήση του θα πρέπει να περιορίζεται σε εφαρμογές όπου απαιτείται μακρόχρονη προστασία. Η επαφή με το δέρμα θα πρέπει να αποφεύγεται όσο είναι δυνατόν. Το κρεόσωτο δεν θα πρέπει συνεπώς να χρησιμοποιείται από καταναλωτές που δεν έχουν τον αναγκαίο προστατευτικό εξοπλισμό. Στην περίπτωση της βιομηχανικής διαπότισης υπό πίεση, οι εργαζόμενοι ενημερώνονται και προστατεύονται όσο είναι δυνατό. (71) Έχουν ήδη αναπτυχθεί και κυκλοφορούν στην αγορά κρεοσωτέλαια από τα οποία έχουν απομακρυνθεί ορισμένα κλάσματα από τις πιο επικίνδυνες ουσίες. Δεν υπάρχει ένδειξη ότι η ύπαρξη B[a]P στο προϊόν έχει κάποια επίδραση στη μέθοδο διαπότισης, την πρόσληψη του κρεοσώτου από το ξύλο ή τη διάρκεια της προστασίας. Τα προϊόντα αυτά έχουν περιεκτικότητα σε B[a]P λιγότερο από 10 ppm. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να σταματήσει αν γίνουν αποδεκτά προϊόντα με περιεκτικότητα μέχρι 50 ppm. (72) Όσον αφορά την επίδραση στο περιβάλλον, οι σουηδικές αρχές υπογραμμίζουν ότι το κρεόσωτο είναι λίαν τοξικό για ορισμένους υδρόβιους οργανισμούς και ότι ορισμένα συστατικά του είναι βιοσυσσωρεύσιμα. Τα συστατικά του κρεοσώτου διαφεύγουν από τα επεξεργασμένους πασσάλους, τόσο στο γλυκό όσο και στο αλμυρό νερό. (73) Η Σουηδία έχει ειδικές εθνικές ανάγκες επειδή, αντίθετα με την κατάσταση που επικρατεί σε άλλες χώρες της ΕΕ, το ξύλο είναι ένα εξαιρετικά σημαντικό δομικό υλικό για εξέδρες, γέφυρες και άλλες εξωτερικές κατασκευές στη Σουηδία. Λόγω του μεγάλου αριθμού ξύλινων κτιρίων και του υψηλού ποσοστού του εδάφους της που καλύπτεται από επιφανειακά ύδατα (λίμνες/ποταμοί), η χρήση επεξεργασμένων με κρεόσωτο ξύλο μπορεί να έχει περιβαλλοντικές συνέπειες. Η αυξημένη χρήση ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο από καταναλωτές είναι πιθανόν να έχει αρνητικά αποτελέσματα στην ανθρώπινη υγεία και το περιβάλλον. Στις ισχύουσες ρυθμίσεις χρησιμοποιείται η αρχή της υποκατάστασης για να διασφαλιστεί ότι το κρεόσωτο χρησιμοποιείται μόνον εκεί όπου είναι η καλύτερη εναλλακτική λύση. (74) Περαιτέρω, η Σουηδία ισχυρίζεται ότι έχει ειδικές εθνικές ανάγκες λόγω της γεωγραφικής της θέσεως με χαμηλές ετήσιες μέσες θερμοκρασίες και χαμηλά ετήσια μέσα επίπεδα ηλιοφάνειας, πράγμα που οδηγεί σε μειωμένη αποικοδόμηση του κρεοσώτου. Η φωτοχημική μετατροπή είναι η κύρια διεργασία αποσύνθεσης για τους πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρκες (PAH) από τους οποίους αποτελείται το κρεόσωτο. Το κρεόσωτο μπορούν να διασπάσουν και ορισμένοι τύποι βακτηρίων. Η γεωγραφική θέση της Σουηδίας σημαίνει ότι ο αριθμός των θερμών, ηλιόλουστων ημερών είναι μικρότερος από τον αντίστοιχο στις περισσότερες από τις υπόλοιπες χώρες της Κοινότητας. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλότερη φωτοχημική και βακτηριακή αποσύνθεση του κρεοσώτου. (75) Συνοπτικά, οι σουηδικές αρχές υποστηρίζουν ότι υπάρχουν σοβαροί λόγοι προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος που συνηγορούν κατά της τροποποίησης των σουηδικών διατάξεων για το κρεόσωτο. Η σουηδική κυβέρνηση δεν σκοπεύει να απαγορεύσει τελείως τη χρήση του κρεοσώτου, επιθυμεί όμως η χρήση του κρεοσώτου να συνεχιστεί σε εφαρμογές για τις οποίες θεωρείται ως η καλύτερη εναλλακτική λύση. Σκοπός της διαδικασίας εγκρίσεως κάθε επιμέρους προϊόντος είναι να διασφαλιστεί η επίτευξη των στόχων αυτών. Οι κανόνες για το κρεόσωτο αποτελούν μέρος της γενικής σουηδικής πολιτικής για περιορισμό στη χρήση επικίνδυνων χημικών προϊόντων. 3.1.3. Αξιολόγηση της σουηδικής θέσης (76) Το ζήτημα των επιπτώσεων στην υγεία του κρεοσώτου εξετάστηκε πολύ προσεκτικά στις μελέτες τη διενέργεια των οποίων παρήγγειλε η Επιτροπή. Όλα τα γνωστά συμπεράσματα αναφέρθηκαν ήδη στο γενικό πληροφοριακό τμήμα παραπάνω. (77) Περιβαλλοντικά δεδομένα που έγιναν γνωστά μόλις πρόσφατα δείχνουν ότι οι κίνδυνοι καρκινογένεσης από κρεόσωτο με λιγότερο 50 ppm B[a]P δεν μπορούν να θεωρηθούν αμελητέοι. Εντούτοις, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι όλα τα διαθέσιμα στοιχεία εξετάστηκαν λεπτομερώς κατά τη διάρκεια των συζητήσεων για την εκπόνηση των κοινοτικών διατάξεων σχετικά με την ταξινόμηση του κρεοσώτου και των διατάξεων της οδηγίας 94/60/ΕΚ. Επίσης, όλα τα δυσμενή για την υγεία αποτελέσματα έχουν παρατηρηθεί σε περιπτώσεις υψηλού επιπέδου χρόνιας έκθεσης σε πειραματόζωα ή σε επαγγελματικά περιβάλλοντα. Δεν βρέθηκαν αναφορές στη βιβλιογραφία παραδειγμάτων καρκίνου του δέρματος (ή σε άλλα σημεία) που να μπορούν να αποδοθούν στην έκθεση στο κρεόσωτο σε μη επαγγελματικά περιβάλλοντα. (78) Η ανάλυση που γίνεται από τις σουηδικές αρχές κατά τη διάρκεια της έγκρισης προϊόντων βασίζεται στην αρχή της επιδίωξης ελαχιστοποίησης των κινδύνων όπου είναι δυνατόν, τόσο με τη μείωση όσο είναι δυνατόν της έκθεσης σε επιβλαβείς ουσίες όσο και με την υποκατάσταση από άλλα εναλλακτικά προϊόντα που θεωρούνται ως πιο αποδεκτά. Στην περίπτωση του κρεοσώτου, οι εναλλακτικές λύσεις είναι τα παράγωγα χαλκού-χρωμίου-αρσενικού (XXA). Η σουηδική λοιπόν θέση ως προς την αποδοχή ενός κινδύνου που σχετίζεται με τη χρήση μιας χημικής ουσίας είναι διαφορετική από την κοινοτική θέση που εφαρμόστηκε στην υιοθέτηση της οδηγίας 94/60/ΕΚ. (79) Σύμφωνα με τη μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή, οι σουηδικές αρχές δεν μπόρεσαν να παράσχουν ούτε τεκμηρίωση σχετικά με τις συγκεκριμένες αξιολογήσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας έγκρισης των τεσσάρων προϊόντων κρεοσώτου που επιτρέπονται τη στιγμή αυτή για βιομηχανική χρήση, ούτε παρέδωσαν κείμενα με τα οποία να αποδεικνύεται ο ισχυρισμός ότι και τα τέσσερα προϊόντα περιέχουν λιγότερο από 50 ppm B[a]P και 3 % υδατοδιαλυτές φαινόλες. (80) Υπάρχουν ωστόσο σοβαρές ενδείξεις ότι πράγματι έτσι συμβαίνει. Σύμφωνα με τη μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή, τα τέσσερα προϊόντα έχουν εγκριθεί στη βάση εθελοντικής συμφωνίας μεταξύ των αρχών και της σχετικής εμπορικής ένωσης. Η τελευταία είχε αναλάβει ειδικές έρευνες για τη μείωση και εξάλειψη της διαφυγής κρεοσώτου από επεξεργασμένα ξύλα, πράγμα που οδηγεί σε αυξημένη έκθεση του περιβάλλοντος και των εργατών που χειρίζονται ή εργάζονται με επεξεργασμένους στύλους. Υπήρξε πίεση στη βιομηχανία διαπότισης ξυλείας να μειώσει την απόπλυση από τους βασικούς πελάτες, τις επιχειρήσεις ηλεκτρισμού και τηλεφωνίας. Οι νέες προδιαγραφές απαιτούν το προϊόν να παράγεται από ένα αποστακτικό κλάσμα με πολύ μειωμένο εύρος συστάσεως σε σχέση με τα συνήθη είδη κρεοσώτου, πράγμα το οποίο οδηγεί στην εξάλειψη πολλών από τα πτητικά και υψηλού σημείο ζέσεως συστατικά (ιδιαίτερα PAH, συμπεριλαμβανομένου του B[a]P. Στο κείμενο του τεχνικού δελτίου έγκρισης που πήρε ο σύμβουλος από έναν μεγάλο βιομηχανικό χρήστη, καθώς και σε εσωτερικό έγγραφο από την επιθεώρηση χημικών προϊόντων αναφέρεται ότι η περιεκτικότητα σε B[a]P θα πρέπει να είναι κάτω από τα 50 ppm. Αποτέλεσμα τούτου είναι όλα τα εγκεκριμένα προϊόντα στη Σουηδία να είναι παχιά, ιξώδη έλαια που συνίστανται μέχρι 100 % από κρεόσωτο μέσα στο συγκεκριμένο αποστακτικό κλάσμα για τα αντίστοιχα έλαια. Τα έλαια είναι κατάλληλα μόνο για χρήση σε εξειδικευμένη, βιομηχανική μέθοδο διαπότισης πίεσης/κενού που είναι σχεδιασμένη, ιδιαίτερα, για να επιτυγχάνεται η άριστη διαπότιση στρογγυλής ξυλείας. Η τεχνική οδηγεί σε ξυλεία που περιέχει κατά μέσον όρο 135 kg κρεόσωτο/m3 και παρέχει ένα ιδιαίτερα συντηρήσιμο ξύλο (περίπου 40-50 χρόνια). (81) Σχετικά με το ζήτημα των ειδικών συνθηκών στη Σουηδία, ο ισχυρισμός ότι η επεξεργασμένη ξυλεία είναι ένα εξαιρετικώς σημαντικό δομικό υλικό στη Σουηδία επιβεβαιώνεται εν μέρει από στοιχεία για την κατανάλωση ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο στην Ευρώπη το 1990: Πίνακας 2 Κατανάλωση κρεοσωτομένου ξύλου στην Ευρώπη (1990)((Πηγή: βλέπε υποσημείωση 18 (σ. 6 της έκθεσης).)) >ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ> (82) Η χρήση κρεοσωτομένης ξυλείας έχει παραμείνει σχετικά σταθερή από το 1990. Το 1995, υποβλήθηκαν σε επεξεργασία με κρεόσωτο 74400 m3 ξυλείας (63 % στύλοι, το υπόλοιπο σιδηροδρομικές τραβέρσες), το ένα τέταρτο περίπου των οποίων εξήχθη. (83) Ο πίνακας 2 δείχνει ότι η χρήση κρεσωτομένων ξύλων ανά κεφαλή στη Σουηδία είναι η υψηλότερη στην Ευρώπη, ενώ η χρήση ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο είναι από τις χαμηλότερες. Ο τελευταίος αριθμός μπορεί να είναι παραπλανητικός καθώς μπορεί λογικά να υποτεθεί ότι η χρήση κρεοσωτομένου ξύλου είναι συγκεντρωμένη περισσότερο στις περιοχές με υψηλότερη πυκνότητα πληθυσμού (π.χ. στη νότια Σουηδία). Η υψηλή χρήση ανά κεφαλή μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα της εν δυνάμει υψηλότερης έκθεσης του σουηδικού πληθυσμού. Από την άλλη μεριά, το χαμηλό νούμερο χρήσης ανά επιφάνεια φαίνεται να δείχνει ότι η πιθανότητα επαφής για ένα άτομο του πληθυσμού είναι μάλλον μικρή. Έκθεση του περιβάλλοντος (84) Ο καθοριστικός δείκτης για την έκθεση του περιβάλλοντος είναι η χρήση επεξεργασμένων ξύλων ανά επιφάνεια. Από τον πίνακα 1 φαίνεται ότι ο αριθμός αυτός είναι ιδιαίτερα μικρός στη Σουηδία. Ακόμη και αν αυξηθεί σημαντικά, δεν θα μπορέσει να φθάσει ή να υπερβεί τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. (85) Είναι σαφές ότι η κατασκευή θαλάσσιων εξεδρών δεν μπορεί να οδηγήσει στην ύπαρξη ξύλινων κατασκευών στο νερό στην ίδια πυκνότητα και συχνότητα με εκείνη που εμφανίζεται στην Ολλανδία από τη χρήση συνεχών προστατευτικών έργων στις όχθες των υδάτινων οδών. Συνεπώς, η επιφάνεια των επεξεργασμένων ξύλων που είναι σε επαφή με το νερό είναι πολύ μικρότερη, ενώ ο υδάτινος όγκος μεγαλύτερος. Από τις σουηδικές αρχές δεν παρουσιάστηκαν στοιχεία προς υποστήριξη του ισχυρισμού ότι κοντά στις εξέδρες εμφανίζονται τοπικά αρνητικά αποτελέσματα στους υδρόβιους οργανισμούς. Αντιθέτως, με βάση μετρήσεις ρυθμού απόπλυσης και με την υπόθεση της ύπαρξης ιζημάτων, όπου το κρεόσωτο απορροφάται ισχυρά, η μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι συγκεντρώσεις κρεοσώτου στο νερό είναι τουλάχιστον μια τάξη μεγέθους χαμηλότερες από τα τοξικά επίπεδα. (86) Η μελέτη μπόρεσε να εντοπίσει στοιχεία σχετικά με το έδαφος γύρω από επεξεργασμένους στύλους (ορισμένοι από τους οποίους ήταν διαποτισμένοι με υψηλές ποσότητες κρεοσώτου). Σε αποστάσεις 10-15 cm ήδη από τους επεξεργασμένους στύλους, οι συγκεντρώσεις των διαφόρων PAH συμβάδιζαν με τις κανονικές αρχικές συγκεντρώσεις. Μια δεύτερη μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα έδειξε ότι δεν βρέθηκε κρεόσωτο στο έδαφος σε απόσταση 10 cm από επεξεργασμένους με κρεόσωτο στύλους έπειτα από 37 χρόνια. (87) Δεν δόθηκαν στοιχεία μετρήσεων προς υποστήριξη των σουηδικών ισχυρισμών σχετικά με τις ειδικές συνθήκες όσον αφορά την αποικοδόμηση του κρεοσώτου. Αν και τα επίπεδα ακτινοβολίας στη Σουηδία είναι χαμηλότερα απ' ότι στα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη, η μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή τονίζει ότι η φωτοχημική αποικοδόμηση αποτελεί σημαντικό μηχανισμό μόνο σε σημεία όπου μπορεί να διεισδύσει το φως, δηλαδή στην επιφάνεια του εδάφους και στην κορυφή της υδάτινης στήλης. Στην περίπτωση των επεξεργασμένων με κρεόσωτο στύλων στο έδαφος, το μεγαλύτερο μέρος του αποπλυμένου υλικού δεν θα είναι στην επιφάνεια καθώς η κινητικότητα είναι πολύ μικρή, ενώ στο υδατικό περιβάλλον θα απορροφάται στα ιζήματα. Συνεπώς, η φωτοαποικοδόμηση δεν μπορεί να είναι σημαντική για την όλη αποικοδόμηση του κρεοσώτου. Η βιοαποικοδόμηση του κρεοσώτου είναι βραδεία εν γένει. Δεν δόθηκαν στοιχεία σχετικά με τις επιδράσεις της θερμοκρασίας στη βιοαποικοδόμηση και αν αυτό μπορεί να έχει σημαντικές επιδράσεις στην αποικοδόμηση του κρεοσώτου στη Σουηδία σε σύγκριση με τα υπόλοιπα κράτη μέλη. (88) Γενικά, η Σουηδία δεν απέδειξε, και η μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει, ότι υφίστανται κάποιες ειδικές συνθήκες στη Σουηδία όσον αφορά τους κινδύνους για το περιβάλλον από το κρεόσωτο σε σύγκριση με τα υπόλοιπα κράτη μέλη. Έκθεση των ανθρώπων (89) Εάν η Σουηδία εφαρμόσει τις διατάξεις της οδηγίας 94/60/ΕΚ, τότε δυνητικά θα αυξηθεί η έκθεση του πληθυσμού λόγω του ότι τότε θα επιτρέπεται η χρήση κρεοσώτου από καταναλωτές, θα αυξηθούν οι πιθανότητες επαναχρησιμοποίησης παλιών επεξεργασμένων ξύλων ενώ θα αυξηθεί και η περιεκτικότητα σε B[a]P του κρεοσώτου που χρησιμοποιείται στη βιομηχανία για τραβέρσες και στύλους. Εντούτοις, είναι μάλλον αδύνατον να εκτιμηθεί το μέγεθος της αύξησης αυτής καθώς το προϊόν δεν υπάρχει στην αγορά από 20 χρόνια τώρα. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά και το ζήτημα του κατά πόσον θα αυξηθεί η έκθεση εφόσον μεταβληθούν οι κανονισμοί σχετικά με τη χρήση νεοεπεξεργασμένων και παλιών επεξεργασμένων ξύλων. (90) Αντί να προσπαθήσει να εκτιμήσει την όλη αύξηση της έκθεσης, με τον ίδιο τρόπο που χρησιμοποιείται από τις ολλανδικές και γερμανικές αρχές στις αντίστοιχες αιτήσεις τους, η μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή προχωρεί σε δύο εκτιμήσεις έκθεσης βάσει των συνθηκών της οδηγίας 94/60/ΕΚ: ένα ενήλικο άτομο του πληθυσμού που κατασκευάζει ιδιωτική εξέδρα χρησιμοποιώντας ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο και επιθέτοντας το κρεόσωτο με πινέλο και παιδιά που παίζουν σε ξύλινες κατασκευές επεξεργασμένες με κρεόσωτο. Και στις δύο περιπτώσεις, το κρεόσωτο υποτέθηκε ότι περιείχε 50 ppm B[a]P. (91) Πριν να σχολιάσουμε τις τελικές εκτιμήσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι τα προβλήματα αυτά δεν ταυτίζονται αποκλειστικά με τη Σουηδία αλλά μπορούν να έχουν εφαρμογή εξίσου και στα υπόλοιπα κράτη μέλη. (92) Η μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή επεξεργάζεται λεπτομερώς το ζήτημα της απορρόφησης μέσω του δέρματος προσπαθώντας να χρησιμοποιήσει διάφορα μοντέλα που προτείνονται από τα κείμενα τεχνικής καθοδήγησης της ΕΚ για την εκτίμηση κινδύνων, τα οποία όμως δεν ήταν εφαρμόσιμα στην πράξη. Η μελέτη προβαίνει συνεπώς σε υπολογισμούς με βάση τη λογικά χειρότερη περίπτωση έκθεσης. Για τον προσδιορισμό της απορροφούμενης ποσότητας κρεοσώτου, αντί της στήριξης στους υπολογισμούς με μοντέλα, χρησιμοποιήθηκαν πειραματικά δεδομένα για την πρόσληψη PAH μέσω του δέρματος. Ο ρυθμός πρόσληψης κρεοσώτου εξήχθη πειραματικώς για την απορρόφηση PAH μέσω του ανθρώπινου δέρματος(19). (93) Το σενάριο της χειρότερης περίπτωσης για έκθεση μέσω δερματικής επαφής στην περίπτωση ατόμου που κατασκευάζει εξέδρα δίνει ως αποτέλεσμα 0,43 ng/kg βσ/ημέρα B[a]P για κρεόσωτο που περιέχει 50 ppm B[a]P [οκτάωρη έκθεση την ημέρα, 50 % κάλυψη δέρματος, μέσο βάρος σώματος (βσ) και επιφάνεια δέρματος]. Υποθέτοντας ότι ένα άτομο του πληθυσμού δαπανά οκτώ ώρες την ημέρα επί δύο εβδομάδες κάθε χρόνο χρησιμοποιώντας προϊόντα κρεοσώτου και ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο για κατασκευές (όπως π.χ. κατασκευή και συντήρηση θαλάσσιων εξεδρών), η ανεκτή ημερήσια δόση για πιθανότητα καρκίνου μία στις 100000 (με βάση τους υπολογισμούς των ολλανδικών αρχών στην αίτησή τους) είναι 2,1 ng/kg βσ/ημέρα. Η έκθεση συνεπώς στη χειρότερη περίπτωση είναι σαφώς χαμηλότερη. Σε σενάριο έκθεσης για έξι εβδομάδες το χρόνο, η τιμή γίνεται 0,7 ng/kg βσ/ημέρα, επομένως ακόμη υψηλότερη από την υπολογιζόμενη χειρότερη περίπτωση. (94) Το σενάριο της χειρότερης περίπτωσης για έκθεση μέσω δερματικής επαφής στην περίπτωση παιδιών που παίζουν σε ξύλινες κατασκευές επεξεργασμένες με κρεόσωτο (δύο ώρες την ημέρα, 50 % κάλυψη δέρματος, βάρος σώματος 15 χιλιόγραμμα) δίνει μια τιμή 0,85 ng/kg βσ/ημέρα. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθεί ότι οι ολλανδικές αρχές, στο δικό τους μοντέλο υπολογισμών, αν και χρησιμοποιούν μια ελαφρώς διαφορετική μεθοδολογία, κατέληξαν σε ημερήσια δόση έκθεσης 2 ng/kg βσ/ημέρα, που είναι πολύ κοντά σε αυτό το αποτέλεσμα και αυξάνει την εμπιστοσύνη. Υποθέτοντας ότι ένα παιδί παίζει δύο ώρες την ημέρα επί έξι μήνες το χρόνο, η ανεκτή ημερήσια δόση (με βάση τις ολλανδικές παραδοχές) για κίνδυνο καρκίνου μία στις 100000 είναι 4,8 ng/kg βσ/ημέρα, συνεπώς υψηλότερη από την υπολογιζόμενη πρόσληψη. Εάν το σενάριο τροποποιηθεί στις τέσσερις ώρες παιχνιδιού την ημέρα, η ανεκτή δόση είναι 2,4 ng/kg βσ/ημέρα και πρόσληψη 1,7 ng/kg βσ/ημέρα (πλησιάζοντας έτσι το όριο). (95) Αν και στους υπολογισμούς αυτούς υπάρχουν σαφώς πολλές αβέβαιες παραδοχές, τα αποτελέσματα δείχνουν γενικά ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μπορεί να υπάρχουν ορισμένα άτομα που να εκτίθενται σε επίπεδα που εγγίζουν τις ανεκτές ημερήσιες δόσεις, κάτι τέτοιο όμως είναι απίθανο να συμβεί στον εν γένει πληθυσμό. 3.1.4. Αξιολόγηση της επιστημονικής επιτροπής για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον (96) Κατά την εκπόνηση της οδηγίας 94/69/ΕΚ, 21η προσαρμογή στην τεχνική πρόοδο της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ, είχε γίνει δεκτή ως ασφαλής από τα κράτη μέλη μια περιεκτικότητα σε B[a]P ίση με 50 ppm. Εντούτοις, όπως αναφέρθηκε ήδη, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη συμφώνησαν σε κοινή δήλωση για επανεξέταση της κατάστασης με βάση τα αποτελέσματα της μελέτης σχετικά με τις καρκινογόνους ιδιότητες των αποσταγμάτων λιθανθρακόπισσας που πραγματοποιείτο με πρωτοβουλία της βιομηχανίας και σε συνεργασία με τον IARC. (97) Η μελέτη αυτή(20) υποβλήθηκε στην Επιτροπή τον Ιανουάριο του 1998. Η μελέτη εξέτασε την καρκινογόνο δράση δύο προϊόντων κρεοσώτου που προσφέρονται από την χορηγό εταιρεία (Rüttgers-VfT AG, Γερμανία) και περιέχουν 10 και 275 ppm B[a]P. Λόγω του υψηλού ιξώδους των προϊόντων, τα προϊόντα αυτά δεν μπορούσαν να επιτεθούν απευθείας στο δέρμα των ποντικών αλλά έπρεπε να αραιωθούν σε τολουόλιο. Έτσι, σε ομάδες 62 ποντικών και για χρονικό διάστημα 78 εβδομάδων (δύο φορές την εβδομάδα, 25 µl) επιτέθηκαν διαλύματα με διάφορες συγκεντρώσεις του προϊόντος και επομένως διάφορες συγκεντρώσεις B[a]P, καθώς επίσης και καθαρά διαλύματα B[a]P και διάλυμα-μάρτυρας καθαρού τολουολίου. Κατά τη διάρκεια του χρονικού αυτού διαστήματος παρατηρείτο η ανάπτυξη όγκων, ενώ τα πειραματόζωα εξετάστηκαν προσεκτικά μετά τον τερματισμό της μελέτης. (98) Η Επιτροπή υπέβαλε τη μελέτη αυτή και όλα τα υπόλοιπα έγγραφα με επιστημονικές πληροφορίες και πληροφορίες έκθεσης για το κρεόσωτο στην επιστημονική επιτροπή για την τοξικότητα, την οικοτοξικότητα και το περιβάλλον (ΕΕΤΟΠ). Η ΕΕΤΟΠ κλήθηκε να εκτιμήσει αν υπήρχαν επαρκή επιστημονικά στοιχεία που να στηρίζουν την άποψη ότι υφίσταται κίνδυνος καρκίνου για τους καταναλωτές από κρεόσωτο που περιέχει λιγότερο από 50 ppm B[a]P ή/και από ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο αυτού του τύπου και, σε καταφατική περίπτωση, αν μπορεί να αξιολογηθεί ή να δοθεί ποσοτική εκτίμηση του μεγέθους του. Η ΕΕΤΟΠ εξέφρασε τη γνώμη της στις 27 Νοεμβρίου 1998. (99) Η ΕΕΤΟΠ παρατηρεί ότι η μελέτη Fraunhofer είναι σωστά σχεδιασμένη και επανεπιβεβαιώνει την καρκινογόνο δράση των παρασκευασμάτων λιθανθρακόπισσας. Λόγω της γονιδιοτοξικής ικανότητας των PAH, συμπεριλαμβανομένου του B[a]P, δεν υπάρχει κατώτατο όριο συγκέντρωσης που να προσδιορίζει την καρκινογενετικότητα. Η μελέτη δείχνει σαφώς την ύπαρξη γραμμικής σχέσεως δόσεως-απόκρισης μεταξύ της περιεκτικότητας των χορηγηθεισών παρασκευασμάτων σε B[a]P και του αριθμού των αναπτυχθέντων όγκων σε ζώα. Και τα δύο παρασκευάσματα έχουν πενταπλάσια ικανότητα πρόκλησης δερματικών καρκίνων από το καθαρό B[a]P, πιθανόν λόγω της παρουσίας και των υπόλοιπων καρκινογόνων ουσιών στο κρεόσωτο. Από τη μελέτη μπορεί να συναχθεί ότι η χορήγηση κρεοσώτου που περιέχει 50 ppm B[a]P συνεπάγεται σημαντική συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του δέρματος σε ποντικούς. (100) Τα στοιχεία για την πλήρη αξιολόγηση της σχέσης των αποτελεσμάτων που παρατηρούνται στις μελέτες επάλειψης του δέρματος ποντικών με την περίπτωση της έκθεσης του ανθρώπου είναι ανεπαρκή. Η παρέκταση στοιχείων δερματικής καρκινογενετικότητας από τους ποντικούς στους ανθρώπους εμπερικλείει επίσης ορισμένες αβεβαιότητες που συνεπάγονται δυσκολίες στην άμεση χρησιμοποίηση στοιχείων καρκινογενετικότητας στους ποντικούς για την εκτίμηση του καρκινικού κινδύνου στους ανθρώπους. Η κατ' είδος ευαισθησία της δερματικής έκθεσης στην καρκινογόνο δράση του κρεοσώτου επηρεάζεται από τη μορφολογία και τη φυσιολογία του δέρματος, από τη μεταβολική ενεργοποίηση και απενεργοποίηση στο δέρμα και από τις διεργασίες αποκατάστασης. Με βάση το σύνολο των διαθέσιμων πληροφοριών, είναι συνεπώς δύσκολο να γίνει επιστημονικώς αιτιολογημένη αξιολόγηση του καρκινικού κινδύνου, π.χ. στη δερματική έκθεση παιδιών που παίζουν σε ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο. (101) Από τα στοιχεία της μελέτης Fraunhofer, η ΕΕΤΟΠ υπολόγισε την Τ25 τιμή καρκινογόνου ικανότητας του καθαρού B[a]P στο 13 µg/kg βσ/ημέρα. Η Τ25 είναι η χρόνια ημερήσια δόση ανά χιλιόγραμμο βάρους σώματος που προκαλεί όγκους στο 25 % των πειραματοζώων σε ένα συγκεκριμένο σημείο ιστού στα πλαίσια του συνήθους χρόνου ζωής αυτού του είδους. Τα εξετασθέντα σκευάσματα κρεοσώτου είχαν πενταπλάσια συνολική καρκινογόνο ικανότητα (2,7 µg/kg βσ/ημέρα). (102) Εφόσον οι τιμές έκθεσης που υπολογίστηκαν από τη μελέτη που παραγγέλθηκε από την Επιτροπή [0,85 ng B[a]P ανά kg βσ/ημέρα (για δύο ώρες παιχνιδιού) και 1,7 ng (για τέσσερις ώρες παιχνιδιού)] θεωρηθούν κοντά στην πραγματικότητα, αυτές οδηγούν σε μια διά βίου τιμή καρκινικού κινδύνου της τάξης του 8,2 × 10-5 (αντίστοιχα 1,63 × 10-4) με την υπόθεση της διά βίου καθημερινής έκθεσης, τιμή που εμπνέει σαφείς ανησυχίες, του 1,16 × 10-5 (αντίστοιχα 2,33 × 10-5) για καθημερινή έκθεση επί δέκα χρόνια από σύνολο 70 (ολλανδική παραδοχή) και 0,58 × 10-5 (αντίστοιχα 1,16 × 10-5) για καθημερινή έκθεση επί πέντε χρόνια από σύνολο 70 (γερμανική παραδοχή). Αν χρησιμοποιηθούν οι δόσεις έκθεσης που υπολογίζονται από τις ολλανδικές αρχές (2 ng/kg βσ/ημέρα) ή τις γερμανικές αρχές (2,62 ng/kg βσ/ημέρα), τότε οι κίνδυνοι αυτοί αυξάνονται αναλογικά. (103) Με βάση την πιο πρόσφατη μελέτη για τη σχέση δόσης-απόκρισης στην περίπτωση της δερματικής καρκινογενετικότητας του κρεσώτου όπως εξάγεται από την ΕΕΤΟΠ και ανάλογα με το επιλεγόμενο μοντέλο έκθεσης, ο κίνδυνος είναι έτσι ελαφρώς ή σαφέστερα πάνω από την τιμή του 1 × 10-5, που προτείνεται ως αποδεκτό επίπεδο κινδύνου για τα γονιδιοτοξικά καρκινογόνα στο πόσιμο νερό από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας. (104) Η ΕΕΤΟΠ αναφέρει επίσης ότι η τιμή των 2 ng B[a]P ανά kg βσ/ημέρα ως η χειρότερη περίπτωση έκθεσης στο B[a]P από το παιχνίδι σε ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο πρέπει να συγκριθεί με τις εκτιμήσεις πρόσληψης B[a]P μέσω της τροφής. Η ετήσια πρόσληψη B[a]P από την τρόφη έχει εκτιμηθεί ότι είναι της τάξεως των 0,3-1,6 mg, πράγμα που σημαίνει ημερήσιες εκθέσεις της τάξης των 12-63 ng/kg βσ στην περίπτωση ατόμου βάρους 70 χιλιογράμμα, (δηλαδή πολύ υψηλότερες από τη δερματική επαφή). (105) Γενικά, η ΕΕΤΟΠ καταλήγει στο συμπέρασμα ότι: 1. - Δεδομένης της γονιδιοτοξικότητας του B[a]P και των αποτελεσμάτων της μελέτης Fraunhofer, υπάρχουν επαρκή επιστημονικά στοιχεία προς υποστήριξη της άποψης ότι υφίσταται καρκινικός κίνδυνος για τους καταναλωτές από κρεόσωτο που περιέχει λιγότερο από 50 ppm B[a]P ή/και ξύλα επεξεργασμένα με τέτοιου είδους κρεόσωτο. - Το B[a]P είναι ένας καλός δείκτης για την καρκινογόνο επικινδυνότητα του εξεταζομένου παρασκευάσματος κρεοσώτου, εφόσον υπήρξε γραμμική σχέση μεταξύ συχνότητας εμφάνισης καρκίνου και δόσης B[a]P. Εντούτοις, η καρκινογόνος ικανότητα του παρασκευάσματος κρεοσώτου ήταν πενταπλάσια εκείνης που αντιστοιχούσε στην περιεκτικότητά του σε B[a]P. 2. - Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών αβεβαιοτήτων στην εκτίμηση των κινδύνων για τα παιδιά που έρχονται σε επαφή με ξύλα επεξεργασμένα με κρεόσωτο, το μέγεθος του κινδύνου δικαιολογεί απόλυτα την έκφραση ανησυχιών. Εντούτοις, η μέγιστη εκτιμηθείσα έκθεση είναι κάπου 6-30 φορές χαμηλότερη από την έκθεση από το στόμα στην οποία υπόκειται ο ενήλικος πληθυσμός λόγω της ύπαρξης B[a]P στην τροφή. - Για να μπορέσει να εκτιμηθεί καλύτερα η κατάσταση από πλευράς έκθεσης, θα πρέπει να γίνει μια πραγματική δια βίου μαζική μελέτη σε εκτιθέμενα παιδιά. Εκτός από το ότι μια τέτοια μελέτη είναι ιδιαίτερα πολύπλοκη και χρειάζεται πολλούς πόρους, είναι ενδεχόμενο να εγείρει και ηθικά ζητήματα. 3.1.5. Γενική αξιολόγηση (106) Οι σουηδικές αρχές δεν απέδειξαν, ούτε μπόρεσε να αποδειχθεί μέσω περαιτέρω έρευνας, ότι στη Σουηδία υφίστανται κάποιες ειδικές συνθήκες από πλευράς γενικής ρύπανσης του περιβάλλοντος από PAH, ή από πλευράς έκθεσης του ανθρώπου και του περιβάλλοντος σε PAH που προέρχονται από τη χρήση κρεοσώτου και ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο ή ότι μπορεί κάτι τέτοιο να συμβεί εάν η Σουηδία εφαρμόσει τις διατάξεις της οδηγίας 94/60/ΕΚ. (107) Εντούτοις, η Επιτροπή πήρε πρόσθετες πληροφορίες στα πλαίσια παρόμοιων αιτημάτων από την Ολλανδία, τη Γερμανία και τη Δανία για παρέκκλιση από την οδηγία 94/60/ΕΚ βάσει του πρότερου άρθρου 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ, καθώς και νέα επιστημονικά στοιχεία από εκτεταμένη μελέτη που διενεργήθηκε μετά την έκδοση της κοινοτικής οδηγίας. (108) Με βάση αυτά τα τελευταία πειραματικά δεδομένα, η ΕΕΤΟΠ εκτίμησε ότι υπάρχει πράγματι κίνδυνος καρκίνου για τους ανθρώπους από το κρεόσωτο που περιέχει λιγότερο από 50 ppm B[a]P και ξύλα επεξεργασμένα με αυτού του είδους το κρεόσωτο, το μέγεθος όμως του κινδύνου δεν μπορεί να εκτιμηθεί με βεβαιότητα. Λαμβάνοντας υπόψη τις αβεβαιότητες σχετικά με την έκθεση, η Επιτροπή κρίνει ότι τυχόν μέτρα με στόχο τη μείωση της πιθανότητας παρατεταμένης δερματικής έκθεσης στο κρεόσωτο, είτε μέσω άμεσης επαφής με κρεόσωτο είτε μέσω ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο, δικαιολογούνται βάσει της αρχής της προφύλαξης. (109) Εντούτοις, τα μέτρα αυτά μπορούν να θεωρηθούν ως αιτιολογημένα μόνον υπό την προϋπόθεση ότι είναι σύμφωνα με τη γενική αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή τα μέτρα δεν πρέπει να υπερβαίνουν το κατάλληλο και αναγκαίο επίπεδο για την επίτευξη του θεμιτού στόχου. Συνεπώς, η νομοθεσία που κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή από τις σουηδικές αρχές μπορεί να επικυρωθεί μόνον εφόσον στη νομοθεσία αυτή προβλεφθεί σύστημα εγκρίσεων για τη χρήση κρεοσώτου που να επιτρέπει τη λήψη παρόμοιας έγκρισης, εφόσον ικανοποιεί τις ανάγκες για την προστασία της υγείας του περιβάλλοντος. (110) Παρ' όλα αυτά, πρέπει να σημειωθεί ότι οι σουηδικές διατάξεις για το κρεόσωτο προβλέπουν σύστημα εγκρίσεων χωρίς να καθορίζεται κάποιο συγκεκριμένο όριο συγκέντρωσης B[a]P ή άλλες φυσικοχημικές παράμετροι του κρεοσώτου. Το άρθρο 95 παράγραφος 4 επιτρέπει μόνον την έγκριση εθνικής νομοθεσίας για λόγους επιτακτικών αναγκών που αναφέρονται στο άρθρο 30 ή σχετικούς με την προστασία του περιβάλλοντος ή του εργασιακού περιβάλλοντος. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι δυνατόν να εγκριθούν εθνικά μέτρα που είναι λιγότερο προστατευτικά από εκείνα που θεσπίζονται στην οδηγία. Συνεπώς, η σουηδική εθνική νομοθεσία μπορεί να εγκριθεί μόνον επειδή η εφαρμογή της στην πράξη δείχνει ότι δεν έχει εγκριθεί κανένα προϊόν που να μην τηρεί τα όρια που προβλέπονται από την οδηγία 94/60/ΕΚ. Τυχόν διαφορετική εφαρμογή της σουηδικής εθνικής νομοθεσίας δεν μπορεί να εγκριθεί βάσει του άρθρου 95 παράγραφος 4. (111) Σύμφωνα με το άρθρο 95 παράγραφος 7 της συνθήκης, η Επιτροπή εξετάζει ήδη το κατά πόσον είναι πρόσφορο να προσαρμοστούν στην τεχνική πρόοδο οι διατάξεις της οδηγίας 94/60/ΕΚ σχετικά με το κρεόσωτο. Επιπλέον, η Επιτροπή θα αξιολογήσει τη χρήση του κρεοσώτου στα πλαίσια του προγράμματος ανασκόπησης που θεσπίζεται στο άρθρο 16 της οδηγίας 98/8/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 1998, για τη διάθεση βιοκτόνων στην αγορά(21) σε χρονικά πλαίσια συμβατά με το γενικό χρονοδιάγραμμα του προγράμματος ανασκόπησης, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τυχόν άλλες εντοπιζόμενες προτεραιότητες κατά την ουσιαστική κατάρτιση του προγράμματος. Περαιτέρω, στα πλαίσια του τετάρτου προγράμματος πλαισίου για την έρευνα και την τεχνολογική ανάπτυξη, βρίσκεται σε εξέλιξη ερευνητικό πρόγραμμα που εξετάζει την αλυσίδα παραγωγής και την εν χρήσει ζωή στύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο(22). 3.2. Απουσία αυθαίρετων διακρίσεων (112) Το άρθρο 95 παράγραφος 6 υποχρεώνει την Επιτροπή να ελέγχει μήπως οι εθνικές διατάξεις αποτελούν μέσον αυθαίρετων διακρίσεων. Σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, απουσία διακρίσεων σημαίνει ότι δεν πρέπει να γίνεται διαφορετική αντιμετώπιση παρόμοιων καταστάσεων ούτε παρόμοια αντιμετώπιση διαφορετικών καταστάσεων. (113) Οι περιορισμοί στην εμπορία και τη χρήση προϊόντων που περιέχουν κρεόσωτο στη σουηδική νομοθεσία είναι γενικοί, αφορώντας όλα τα προϊόντα που περιέχουν κρεόσωτο, τα οποία προορίζονται να χρησιμοποιηθούν με τον τρόπο που προβλέπει το διάταγμα. Η σουηδική νομοθεσία δεν θεσπίζει ειδικούς κανόνες για διάφορα είδη προϊόντων. Δεν αντιμετωπίζει κάποια προϊόντα με διαφορετικό τρόπο από άλλα, εγχωρίως παραγόμενα ή εισαγόμενα, αλλά έχει εφαρμογή σε όλα τα προϊόντα που περιέχουν κρεόσωτο. Επομένως, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσον επιβολής αυθαίρετων διακρίσεων μεταξύ οικονομικών παραγόντων στην Κοινότητα. 3.3. Απουσία συγκεκαλυμμένων περιορισμών στο εμπόριο (114) Κάθε αυστηρότερο εθνικό μέτρο στον τομέα των περιορισμών στο εμπόριο και τη χρήση προϊόντων που αποκλίνει από τις διατάξεις μιας κοινοτικής οδηγίας συνιστά κανονικά εμπόδιο στο εμπόριο. Προϊόντα που μπορούν να διατίθενται νόμιμα στην αγορά στην υπόλοιπη Κοινότητα, δεν μπορούν να διατίθενται στην αγορά στα υπόψη κράτη μέλη. Το σκεπτικό των διατάξεων της παραγράφου 6 του άρθρου 95 είναι να μην επιτρέπεται η εφαρμογή των περιορισμών που βασίζονται στα κριτήρια της παράγραφου 4 για απρόσφορους λόγους, οι οποίοι στην πραγματικότητα συνιστούν οικονομικά μέτρα που εισάγονται για την παρεμπόδιση της εισαγωγής προϊόντων από άλλα κράτη μέλη προκειμένου να προστατευθεί εμμέσως η εθνική παραγωγή. (115) Η Επιτροπή έδωσε εντολή για τη διενέργεια μελέτης(23) σχετικά με τα αποτελέσματα της σουηδικής νομοθεσίας στο εμπόριο και τον ανταγωνισμό. Η μελέτη ανέλαβε να εξετάσει ιδιαίτερα τον όγκο και την αξία των συναλλαγών με άλλα εμπλεκόμενα κράτη μέλη, τα συμφέροντα, αν υπάρχουν, που μπορεί να έχει η Σουηδία στο να χρησιμοποιήσει τους εθνικούς της κανονισμούς για το κρεόσωτο για την προώθηση εθνικών της συμφερόντων σε υποκατάστατα, καθώς και τα συμφέροντα που μπορεί να έχει η Σουηδία στο να χρησιμοποιήσει τους εθνικούς της κανονισμούς για τα επεξεργασμένα με κρεόσωτο ξύλα για την προώθηση εθνικών της συμφερόντων σε υποκατάστατα των επεξεργασμένων με κρεόσωτο ξύλων. Για το σκοπό αυτό, έγιναν συζητήσεις με διάφορους εκπροσώπους από τους τομείς του εμπορίου κρεοσώτου και ξυλείας, καθώς και με σχετικούς σουηδικούς κανονιστικούς φορείς. (116) Δεν υπάρχει παραγωγός κρεοσώτου στη Σουηδία και τα τέσσερα εγκεκριμένα προϊόντα εισάγονται όλα από άλλες χώρες της ΕΕ. Κατά συνέπεια, η εθνική νομοθεσία δεν προσφέρει πλεονεκτήματα στην εθνική παραγωγή κρεοσώτου. (117) Υπάρχουν τρεις παραγωγοί ξυλείας επεξεργασμένης με κρεόσωτο στη Σουηδία, που λειτουργούν πέντε εργοστάσια. Επεξεργασμένα ξύλα εισάγονται από τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και την Ολλανδία. Εξαγωγές γίνονται στα περισσότερα από τα υπόλοιπα κράτη μέλη. Τα προς εξαγωγή ξύλα μπορούν να υποβληθούν να επεξεργασία μόνον με προϊόντα εγκεκριμένα στη Σουηδία. Κατά συνέπεια, δεν προσφέρεται κανένα πλεονέκτημα στους Σουηδούς εξαγωγείς, δεδομένου ότι υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς στην παραγωγή τους με τους άλλους ευρωπαίους παραγωγούς που θέλουν να εξαγάγουν προϊόντα τους στη Σουηδία. (118) Όσον αφορά τα εναλλακτικά προϊόντα (π.χ. άλατα χρωμίου-χαλκού-αρσενικού, ενώσεις βορίου ή άλλες οργανικές ενώσεις), πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα προϊόντα συντήρησης ξύλου κατατάσσονται στη Σουηδία στα φυτοφάρμακα και υπόκεινται στους ίδιους κανονισμούς. Επιπλέον, η Σουηδία δεν παράγει συντηρητικά ξύλου που τα εισάγει στο σύνολό τους. Συνεπώς, οι περιορισμοί για το κρεόσωτο δεν υποκρύπτουν προστασία κάποιου εναλλακτικού προϊόντος στην αγορά και δεν συνιστούν συγκεκαλυμμένους περιορισμούς στο εμπόριο. (119) Όπως διαπιστώθηκε παραπάνω, υπάρχουν πράγματι ορισμένες ανησυχίες όσον αφορά την ανθρώπινη υγεία, φαίνεται δε ότι το σουηδικό αίτημα για παρέκκλιση έχει ως κίνητρο την επιθυμία διατήρησης του ελέγχου στη χρήση δυνητικώς επιβλαβών προϊόντων και όχι την παρέμβαση στο εμπόριο αυτού του προϊόντος ή υποκαταστάτων του προς όφελος των σουηδών παραγωγών. (120) Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί γενικά ότι δεν υπάρχουν ενδεικτικά στοιχεία για συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών που να προκαλείται από τη σουηδική νομοθεσία σχετικά με το κρεόσωτο. 3.4. Απουσία εμποδίων στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (121) Η προϋπόθεση αυτή, που προβλέπεται από το άρθρο 95 παράγραφος 6 πρώτο εδάφιο, είναι νέα σε σύγκριση με το κείμενο του πρότερου άρθρου 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ. Η προϋπόθεση αυτή δεν μπορεί να ερμηνευτεί κατά τρόπο που να παρεμποδίζει την έγκριση οποιουδήποτε εθνικού μέτρου που είναι πιθανόν να επηρεάσει την εγκαθίδρυση της εσωτερικής αγοράς. Στην πράξη, κάθε εθνικό μέτρο που αποκλίνει από ένα μέτρο εναρμόνισης που στοχεύει στην εγκαθίδρυση και λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, συνιστά κατ' ουσία μέτρο που είναι πιθανόν να επηρεάσει την εσωτερική αγορά. Κατά συνέπεια, για τη διατήρηση του επωφελούς χαρακτήρα της διαδικασίας παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 95 της συνθήκης ΕΚ, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στα πλαίσια του άρθρου 95 παράγραφος 6, η έννοια του εμποδίου στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς πρέπει να γίνεται αντιληπτή ως ένα δυσανάλογο αποτέλεσμα σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο. (122) Σύμφωνα με τη μελέτη της ERM(24), η ευρωπαϊκή βιομηχανία παραγωγής κρεοσώτου χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα στοιχεία: - το κρεόσωτο παράγεται ως παραπροϊόν και όχι ως πρωταρχικό προϊόν, - η παραγωγή υπερβαίνει την κατανάλωση σε σημαντικό βαθμό, - ο αριθμός των παραγωγών κρεοσώτου είναι μικρός, - υπάρχει τάση μείωσης της ζήτησης. (123) Λόγω αυτής της κατάστασης, οι προμηθευτές είναι εν γένει πρόθυμοι να εφαρμόσουν τις προδιαγραφές για το προϊόν που απαιτούνται από τους πελάτες τους (εφόσον μπορεί να γίνει από τεχνικής πλευράς). (124) Παραγωγοί κρεοσώτου υπάρχουν στη Γερμανία, την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, την Ολλανδία, την Ιταλία, την Ισπανία, και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το 90 % του κρεοσώτου χρησιμοποιείται για τη βιομηχανική διαπότιση ξυλείας από εξειδικευμένες εταιρείες συντήρησης ξύλου. Το υπόλοιπο 10 % του κρεοσώτου χρησιμοποιείται από μεμονωμένους καταναλωτές, κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία. (125) Οι ειδικές εταιρείες διαπότισης επεξεργάζονται κατά πρώτο λόγο την ξυλεία για χρήση ως τηλεφωνικοί και ηλεκτρικοί στύλοι και ως σιδηροδρομικές τραβέρσες. Η σύσταση του κρεοσώτου ποικίλλει ανάλογα με τη χρησιμοποιηθείσα λιθανθρακόπισα, τη χρησιμοποιηθείσα μέθοδο παραγωγής και τις απαιτήσεις του πελάτη. Στην πράξη, οι περισσότεροι από τους μεγάλους χρήστες έχουν αναπτύξει τις δικές τους λεπτομερείς προδιαγραφές όσον αφορά τις καμπύλες ζέσεως και τη συγκέντρωση των επιμέρους συστατικών του κρεοσώτου. Οι περισσότεροι, όχι πάντως όλοι, από τους παραγωγούς μπορούν να παράγουν κρεόσωτο με λιγότερο από 50 ppm B[a]P. (126) Στον πίνακα 3 που ακολουθεί δίνεται μια επισκόπηση της κατάστασης όσον αφορά τους παραγωγούς κρεοσώτου, τη γεωγραφική τους θέση, το αν μπορούν να παραγάγουν κρεόσωτο με περιεκτικότητα σε B[a]P < 50 ppm êáé ôï áí Ý÷ïõí åìðïñéêÝò óõíáëëáãÝò ìå ôç Óïõçäßá. Ðßíáêáò 3 ÐáñáãùãÞ, ðùëÞóåéò êáé åìðüñéï êñåïóþôïõ óôç Åõñþðç((ÐçãÞ: âëÝðå õðïóçìåßùóç 24, êáé: W. D. Betts, Study of the Effects on Trade and Competition the Retention by The Netherlands of its National Rules in Place of the Rules to be Established by Directive 94/60/EC, Tar Industries Services, Chesterfield (UK), ÄåêÝìâñéïò 1995.)) >ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ> (127) Δεν υπάρχουν παραγωγοί συντηρητικών ξύλου στη Σουηδία και όλα τα προϊόντα που περιέχουν κρεόσωτο ή υποκατάστατα εισάγονται. (128) Έστω και αν η οδηγία 94/60/ΕΚ εφαρμοζόταν στη Σουηδία, είναι απίθανο, σύμφωνα με τη μελέτη, οι διοικήσεις των εργοστασίων διαπότισης ξύλου να στραφούν στη χρησιμοποίηση παρασκευασμάτων κρεοσώτου με μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε B[a]P αφού τα εγκεκριμένα προϊόντα είναι ανώτερης ποιότητας και οι περισσότεροι πελάτες δεν θα αγόραζαν στύλους διαποτισμένους με παλιά παρασκευάσματα. Τα νέα προϊόντα είναι λίγο ακριβότερα από τα παλιά, η διαφορά όμως από πλευράς συνολικού κόστους επεξεργασμένου στύλου είναι οριακή. (129) Όσον αφορά τις επιπτώσεις της σουηδικής νομοθεσίας για το κρεόσωτο στην ευρωπαϊκή εσωτερική αγορά, η μελέτη δείχνει ότι οι σουηδικές εξαγωγές ξυλείας επεξεργασμένης με κρεόσωτο είναι ελαφρώς μεγαλύτερες από τις εισαγωγές. Η εισαγωγή πάντως των περιορισμών στην εμπορία και τη χρήση κρεοσώτου και ξυλείας επεξεργασμένης με κρεόσωτο, το 1985 και το 1990, δεν είχε σημαντικές ή διαρκείς επιπτώσεις στις τάσεις της αγοράς τον καιρό εκείνο, και δεν δημιούργησε κάποιο εμπόδιο στο εμπόριο με τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (130) Επιπλέον, το γεγονός ότι οι αυστηρότεροι κανόνες στη χρήση και την εμπορία κρεοσώτου και ξυλείας επεξεργασμένης με κρεόσωτο υπήρχαν στη Σουηδία πριν αυτή να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δείχνει ότι στόχος της αυστηρότερης νομοθεσίας δεν είναι η δημιουργία εμποδίων στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. (131) Λαμβάνοντας υπόψη τις προηγούμενες παρατηρήσεις, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν υπάρχουν ενδεικτικά στοιχεία ότι οι σουηδικές διατάξεις που υπάγονται στην παρούσα απόφαση συνιστούν δυσανάλογο εμπόδιο στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς σε σχέση με τους επιδιωκόμενους στόχους. IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ (132) Βάσει των ανωτέρω θεωρήσεων, η Επιτροπή έχει τη γνώμη ότι οι διατάξεις σχετικά με τη χρήση κρεοσώτου που κοινοποιήθηκαν από το Βασίλειο της Σουηδίας σύμφωνα με το πρότερο άρθρο 100α παράγραφος 4 της συνθήκης ΕΚ και εξετάστηκαν σύμφωνα με το νέο άρθρο 95 παράγραφοι 4 και 6 της συνθήκης ΕΚ: - πληρούν τις τυπικές απαιτήσεις των εν λόγω διατάξεων και πρέπει να γίνουν δεκτές, - μπορούν να θεωρηθούν αιτιολογημένες λόγω επιτακτικής ανάγκης για την προστασία της ανθρώπινης υγείας εφόσον εφαρμόζονται σύμφωνα με τη γενική αρχή της αναλογικότητας, - δεν συνιστούν μέσον αυθαίρετης διάκρισης, συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών ή δυσανάλογο εμπόδιο στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. (133) Η Επιτροπή έχει συνεπώς λόγους να θεωρεί ότι οι κοινοποιηθείσες εθνικές διατάξεις μπορούν να εγκριθούν, ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ: Άρθρο 1 Οι διατάξεις για την εμπορία και τη χρήση κρεοσώτου και ξύλων επεξεργασμένων με κρεόσωτο, που περιλαμβάνονται στο διάταγμα (1985:836) και τους κανονισμούς KIFS (1990:10) της εθνικής επιθεώρησης χημικών προϊόντων εγκρίνονται, εφόσον εφαρμόζονται με τρόπο ώστε: - να μην γίνεται υπέρβαση των ορίων για το βενζο[α]πυρένιο και τις υδατοεκχυλίσιμες φαινόλες που καθορίζονται από την οδηγία 94/60/ΕΚ και - η διάθεση στην αγορά και η χρήση κρεοσώτου να επιτρέπονται όταν ικανοποιούν την ανάγκη προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος. Άρθρο 2 Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Σουηδίας. Βρυξέλλες, 26 Οκτωβρίου 1999. Για την Επιτροπή Erkki LIIKANEN Μέλος της Επιτροπής (1) ΕΕ L 262 της 27.9.1976, σ. 201. (2) ΕΕ L 207 της 6.8.1999, σ. 18. (3) ΕΕ L 365 της 31.12.1994, σ. 1. (4) WS Atkins International Ltd, Study on the Justification in Scientific Terms of Allowing Sweden to Retain its National Laws on Creosote in Place of Council Directive 94/60/EC, τελική έκθεση, Αύγουστος 1997. (5) G. Grimmer, Study on the Justification in Scientific Terms of Allowing the Netherlands to retain its National Laws on Creosote in Place of Council Directive 94/60/EC. Τελική έκθεση, Biochemisches Institut für Umweltcarcinogene, Großhansdorf (Germany), Δεκέμβριος 1995. Environmental Resources Management, Scientific Evaluation of the German Request for Derogation from Provisions of Council Directive 94/60/EC Concerning Creosote, τελική έκθεση, 24 Απριλίου 1996. Dr. P. M. Sorgo, Study on the Justification in Scientific Terms of Allowing Denmark to Retain its National Laws on Creosote, τελική έκθεση, Νοέμβριος 1996. (6) Fraunhofer Institute of Toxicology and Aerosol Research, Dermal Carcinogenicity Study of two Coal Tar Products (CTP) by Chronic Epicytaneous Application in Male CD-1 Mice (78 Weeks), τελική έκθεση, Αννόβερο, Οκτώβριος 1997. (7) S. Karlehagen et. al., Cancer Incidence Among Creosote-Exposed Workers, Scand. J. Work Environ. Health, 1992:18, σ. 26. (8) IARC, Monograph on the Evaluation of Carcinogenic Risk to Humans, Vol. 35, Polynuclear Aromatic Compounds, Part 4, Bitumen, Coal Tars and Derived Products, Shale Soils and Soots, Λυών, 1985. (9) J. M. Holland, E. L. Frome, Advances in Modern Environmental Toxicology, Vol. VI, Applied Toxicology of Petroleum Hydrocarbons, ed. MacFarland et. al, Princeton Scientific Publishers 1984. (10) ΕΕ L 196 της 16.8.1967, σ. 1. (11) ΕΕ L 199 της 30.7.1999, σ. 57. (12) ΕΕ L 381 της 31.12.1994, σ. 1. (13) Η σημείωση Μ του προλόγου του παραρτήματος I της οδηγίας 67/548/ΕΟΚ του Συμβουλίου εφαρμόζεται στο κρεόσωτο. (14) Van Rooij J. G. M., et. al., Absorption of Polycyclic Aromatic Hydrocarbons Through Human Skin: Differences between Anatomical Sites and Individuals, J. Tox. Environ. Health, 38, 1993, σ. 355. (15) Van Rooij, J. G. M., Dermal Exposure to Polycyclic Aromatic Hydrocarbons Among Workers, Thesis ISBN 90-9007080-X, Nijmwegen 1993. (16) S. Holmroos, Analys av kreosotstolpar i Simlångsdalen efter 40 års exponering i fält. Έκθεση Μ205-252.092. Älvkarleby: Vattenfall Utveckling, 1994. (17) L. L. Ingram et. al., Migration of Creosote and Its Components from Treated Piling Sections in a Marine Environment, Proc. Ann. Meet. Am. Wood Preserv. Assoc. 78, 1982, σ. 120. Βλέπε επίσης υποσημείωσεις 8 και 18. (18) Bhk consulting engineers, Foundation of the appeal against the EC-directive on creosote, τελική έκθεση, Delft, 1 Ιουλίου 1995. (19) Van Rooij J.G.C., Bodelier-Bade M. M., Jongeneelen F. J., Absorption of PAHs through human skin: differences between anatomical sites and individuals, Journal of Toxicology and Environmental Health, 38 (1993), σ. 355. (20) Βλέπε υποσημείωση 6. (21) ΕΕ L 123 της 24.4.1998, σ. 1. (22) Σύμβαση έρευνας FAIR5-CT98-3933 (4o Πρόγραμμα πλαίσιο για ΕΤΑ), Integrating the processes involved in the production of creosoted utility poles. (23) Environmental Resources Management, Effects on Trade and Competition of the Retention by Sweden of its National Rules on Creosote, τελική έκθεση, Αύγουστος 1997. (24) Βλέπε υποσημείωση 24.