(1)

Le hAirteagal 14(1) de Rialachán (AE) 2023/2405 bunaítear scéim dheonach lipéadaithe comhshaoil lena bhféadfar feidhmíocht chomhshaoil na n-eitiltí a thomhas, ar scéim í atá ar oscailt do na hoibreoirí aerárthaí uile a thagann faoi raon feidhme an Rialacháin sin.

(2)

Chun é a chur ar a gcumas do thomhaltóirí roghanna eolasacha a dhéanamh maidir le heitiltí agus modhanna malartacha eile iompair, ba cheart modheolaíocht láidir, iontaofa, thrédhearcach agus chomhchuibhithe a leagan síos leis an Rialachán seo chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte trí úsáid a bhaint as sonraí príomhúla, agus rialacha maidir le hastaíochtaí eitilte a chur in iúl do phaisinéirí. Ós rud é gurb é toradh na modheolaíochta meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte, ba cheart téarma a úsáid sa Rialachán seo le haghaidh an lipéid sin a léiríonn go dlúth an mhodheolaíocht a úsáidtear. Sin é an fáth ar cheart Lipéad Astaíochtaí Eitilte a thabhairt ar an lipéad.

(3)

Ba cheart d’oibreoirí aerárthaí atá ag iarraidh go n-eiseofar lipéid dá n-eitiltí iarratas a dhéanamh chuig Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh (an ‘Ghníomhaireacht’) luath go leor roimh ré, ionas gur féidir leis an nGníomhaireacht agus leis an oibreoir aerárthaí araon an bonneagar tuairiscithe agus an bonneagar digiteach ábhartha a ullmhú.

(4)

Leis an modheolaíocht chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte a leagtar síos sa Rialachán seo, ba cheart a áirithiú go mbeidh na leibhéil is airde trédhearcachta agus inrianaitheachta ann i leith na meastachán agus na dtoimhdí bunúsacha ar cheart dóibh a bheith i gcomhréir i gcónaí le gníomhartha an Aontais atá ar na bacáin maidir le cuntasaíocht a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa seirbhísí iompair.

(5)

Ba cheart meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte bunaithe ar mheánfheidhmíocht eitiltí roimhe seo mar fheidhm de mheánfheidhmíocht chomhshaoil na mbreoslaí eitlíochta a úsáidtear chun gach eitilt a oibriú agus de mheánídiú breoslaí eitlíochta sa tréimhse sceidealaithe chomhfhreagrach roimhe sin. Is iad an dá thoisc sin na tosca is iontaofa agus is láidre chun meastachán cruinn a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte. Mar gheall ar na teorainneacha teicniúla a d’fhéadfadh a bheith ann i ndáil le teacht ar an leibhéal sin mionsonraí maidir leis na baisceanna beachta breoslaí eitlíochta a ídítear chun gach eitilt a oibriú, ba cheart a leagan síos leis an Rialachán seo freisin modhanna láidre chun an garmheastachán is gaire agus is sábháilte a bhaint amach maidir le hídiú breoslaí eitlíochta agus astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta agus iarracht á déanamh an t-ualach a chuirtear ar na hoibreoirí aerárthaí agus ar an nGníomhaireacht a íoslaghdú an tráth céanna. Chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte eitilte ar bhealach do thréimhse sceidealaithe ar leith, ba cheart an fhaisnéis is déanaí atá ar fáil maidir leis an tréimhse sceidealaithe chomhfhreagrach roimhe sin a chur san áireamh agus ba cheart ceanglais shonracha a leagan síos leis an Rialachán seo chun na críche sin. Trí úsáid a bhaint as faisnéis na bliana féilire roimhe sin agus meastachán á dhéanamh ar astaíochtaí eitilte, ba cheart go gcuirfí ar a cumas don Ghníomhaireacht faisnéis atá fíoraithe cheana féin ag fíoraitheoirí neamhspleácha a úsáid agus an t-ualach riaracháin á íoslaghdú agus an fhaisnéis feidhmíochta is déanaí á húsáid.

(6)

Tá meastacháin chruinne ar ídiú breoslaí eitlíochta eitiltí amach anseo fíor-riachtanach chun astaíochtaí eitilte a ríomh agus ba cheart na meastacháin sin a bheith bunaithe ar an bhfianaise eolaíoch is déanaí. Ba cheart na meastacháin sin ar ídiú breoslaí eitlíochta a bheith bunaithe freisin ar shonraí príomhúla arna dtuairisciú ag oibreoirí aerárthaí maidir lena n-oibríochtaí is déanaí ar cheart gurb iad sonraí na tréimhse sceidealaithe comhfhreagraí roimhe sin. Ba cheart úsáid sonraí tánaisteacha, amhail na sonraí sin a eascraíonn as samhlacha agus meastacháin nach ndíorthaítear go hiomlán ó shonraí príomhúla, a theorannú do chásanna eisceachtúla nuair nach bhfuil sonraí príomhúla ar fáil nó nuair nach féidir meastacháin atá bunaithe ar shonraí príomhúla a dhéanamh le cruinneas leordhóthanach. D’fhéadfadh sé sin a bheith amhlaidh, go háirithe, nuair a chinneann oibreoir aerárthaí oibriú ar bhealaí nua nó nuair atá eitiltí a oibrítear ar bhealaí atá ann cheana sceidealaithe lena n-oibriú faoi dhálaí éagsúla. Ba cheart a áirithiú leis an Rialachán seo go leanfaidh na ceanglais mhodheolaíocha chun meastachán a dhéanamh ar ídiú breoslaí eitlíochta de bheith i gcomhréir leis an bhfianaise eolaíoch agus na forbairtí is déanaí.

(7)

D’fhéadfadh astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta a bheith níos ísle ná astaíochtaí saolré gnáthbhreoslaí eitlíochta, ag brath ar go leor tosca amhail rogha an bhunábhair agus na gconairí táirgeachta lena dtáirgeadh. Cuirtear san áireamh in astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta den sórt sin astaíochtaí coibhéise dé-ocsaíde carbóin (CO2eq) ó tháirgeadh, iompar, dáileadh agus úsáid ar bord fuinnimh, lena n-áirítear le linn dócháin, chun go leanfar de bheith comhsheasmhach le dlí an Aontais, go háirithe Rialachán (AE) 2023/2405, ach le Treoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (2) freisin. Dá bhrí sin, ba cheart suim an dé-ocsaíde carbóin (CO2), an mheatáin (CH4), agus na hocsaíde nítriúil (N2O) a léiriú leis an raon gás a chuirtear san áireamh sa mheastachán ar astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta. Ba cheart astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta a ríomh i gcomhréir le Pointe C d’Iarscríbhinn V a ghabhann le Treoir (AE) 2018/2001 agus, i gcás inarb infheidhme, i gcomhréir le dlí ábhartha eile de chuid an Aontais agus le caighdeán idirnáisiúnta ábhartha, agus le sonraí agus modheolaíochtaí a léiríonn na forbairtí eolaíocha is déanaí a forbraíodh faoi chreat na hEagraíochta Eitlíochta Sibhialta Idirnáisiúnta (EESI).

(8)

Ag aithint go bhfuil an fhaisnéis maidir leis an ídiú agus leis na hastaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta an-tábhachtach chun meastachán cruinn a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte, leis an Rialachán seo ba cheart na coinníollacha a leagan síos maidir le hoibreoirí aerárthaí an fhaisnéis sin a thuairisciú don Ghníomhaireacht. Ba cheart an t-ualach tuairiscithe a íoslaghdú, go háirithe d’oibreoirí beaga agus meánmhéide aerárthaí, chun nach ndíspreagfaí oibreoirí aerárthaí ó ghlacadh leis an Lipéad Astaíochtaí Eitilte. Dá bhrí sin, ba cheart oibreoirí aerárthaí a bheith in ann sonraí a thuairisciú don Ghníomhaireacht ar bhealach rianúil réidh, trí úsáid a bhaint as uirlisí tuairiscithe digiteacha arna bhforbairt ag an nGníomhaireacht, agus, i gcás inarb infheidhme, trí úsáid a bhaint as faisnéis a tuairiscíodh cheana chun críoch eile. Chun bheith in ann meastacháin láidre a dhéanamh, ba cheart rochtain a bheith ag an nGníomhaireacht ar an bhfaisnéis uile is gá maidir le méideanna na mbreoslaí eitlíochta arna gcur ar bord ag gach oibreoir aerárthaí ag gach aerfort, agus maidir leis na méideanna arna soláthar ag soláthróirí breosla eitlíochta d’oibreoirí aerárthaí ag gach aerfort agus maidir leis na hastaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta a ghabhann leo.

(9)

Ba cheart an mhodheolaíocht chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte a leagtar síos sa Rialachán seo a choinneáil cothrom le dáta le forbairtí ar dhlí ábhartha an Aontais agus caighdeáin idirnáisiúnta, le sonraí, agus le modheolaíochtaí agus forbairtí eolaíocha, go háirithe a mhéid a bhaineann le húsáid luachanna réamhshocraithe. Chun críoch an Rialacháin seo, ba cheart 89 g CO2eq/MJ a bheith ann mar an bonnlíne déine astaíochtaí le haghaidh gnáthbhreoslaí eitlíochta, arb é an luach tagartha é le haghaidh na mbreoslaí eitlíochta a fhorbraítear faoi chreat EESI go dtí go saineofar táirge comparáide breoslaí iontaise a bhaineann go sonrach le heitlíocht i ndlí an Aontais. Ba cheart 100 kg a bheith ann mar an meáchan a luaitear in aghaidh an phaisinéara, bagáiste an phaisinéara san áireamh, agus ba cheart luach fuinnimh breoslaí eitlíochta a bheith i gcomhréir le Treoir (AE) 2018/2001 agus leis na caighdeáin agus na modheolaíochtaí idirnáisiúnta is infheidhme.

(10)

Chun críoch an Rialacháin seo, tá feidhmíocht chomhshaoil teoranta d’astaíochtaí gás ceaptha teasa na mbreoslaí eitlíochta a úsáideann oibreoirí aerárthaí, d’fheidhmíocht oibríochtúil na n-eitiltí agus a bhflít, agus do thionchar an aerthráchta ar ídiú breoslaí eitlíochta. Dá bhrí sin, ní chumhdaítear leis an Rialachán seo tionchair eile ar an gcomhshaol, amhail torann agus astaíochtaí truailleán aeir eile amhail ocsaídí nítrigine (NOx) nó ábhar cáithníneach (PM).

(11)

Tá an mhodheolaíocht chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte bunaithe ar mheánídiú breoslaí eitlíochta roimhe seo agus ar athnuachan flíteanna agus is féidir le pleanáil optamaithe bealaí tionchar neamhdhiomaibhseach a bheith aige ar an ídiú breoslaí eitlíochta a laghdú agus, ar an gcaoi sin, astaíochtaí eitilte a laghdú. Ba cheart an dá fhachtóir sin a léiriú go huathoibríoch sa mhodheolaíocht chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte chun an t-aistriú chuig aerárthaí níos éifeachtúla agus pleanáil optamaithe bealaí a éascú. Dá bhrí sin, ba cheart astaíochtaí eitilte arna meas ag an nGníomhaireacht agus úsáid á baint as an modheolaíocht a leagtar síos sa Rialachán seo athnuachan flíteanna agus pleanáil optamaithe bealaí a dhreasú. Ba cheart an mhodheolaíocht a leagtar síos sa Rialachán seo a bheith láidir go leor chun freastal ar athruithe teicneolaíochta agus ar dhul chun cinn oibríochtúil.

(12)

I gcás ina dtagann dálaí oibriúcháin na n-eitiltí sceidealaithe amach anseo leis na heitiltí atá á n-oibriú ar an mbealach sin cheana féin, is iontaofa go mór na meastacháin ar fheidhmíocht chomhshaoil na n-eitiltí sceidealaithe sin na meastacháin atá bunaithe, i gcomhréir leis an Rialachán seo, ar an mbealach céanna sin. Chun críoch an Rialacháin seo, tagraíonn dálaí oibriúcháin do chineál an aerárthaigh, do chineál na mbreoslaí eitlíochta, do mheánlíon na bpaisinéirí agus do mhais an lasta a iompraítear. Mar sin féin, nuair a athraíonn an t-oibreoir aerárthaí dálaí oibriúcháin eitilte nó nuair a oibríonn sé eitiltí nua, ba cheart meastachán a dhéanamh ar an ídiú measta breoslaí eitlíochta agus ar fheidhmíocht chomhshaoil mheasta na mbreoslaí eitlíochta trí úsáid a bhaint as na modhanna eolaíocha agus an fhianaise eolaíoch is déanaí atá ar fáil. Ba cheart na meastacháin sin a bheith cruinn agus bunaithe ar chur chuige a fhreagraíonn do phrionsabal an réamhchúraim. Dá bhrí sin, ba cheart a leagan síos sa Rialachán seo an mhodheolaíocht chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte sa dá chás, is é sin, i gcás eitiltí ina bhfuil an fhaisnéis uile is gá maidir le hoibríochtaí an oibreora aerárthaí roimhe sin ar fáil agus ina meastar gur foinse iontaofa í chun meastachán a dhéanamh ar na hoibríochtaí sin, agus i gcás na n-eitiltí sin nach bhfuil an fhaisnéis sin ar fáil ina leith.

(13)

Ba cheart sceidil eitiltí amach anseo a roinnt leis an nGníomhaireacht, agus an aird is gá á tabhairt ar chúinsí rúndachta, chun go ndéanfaidh an Ghníomhaireacht comparáid idir na dálaí oibriúcháin agus meastachán ar astaíochtaí eitiltí ar an mbealach is cruinne. Thairis sin, ba cheart d’oibreoirí aerárthaí féachaint le haon fhaisnéis eile a sholáthar don Ghníomhaireacht a d’fhéadfadh an meastachán is cruinne ar astaíochtaí eitilte a éascú.

(14)

Ba cheart d’fhíoraitheoir neamhspleách fíorú a dhéanamh ar fhaisnéis a thuairiscítear don Ghníomhaireacht, go háirithe faisnéis maidir le hídiú breosla eitlíochta in aghaidh na heitilte agus maidir le hastaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta a chuirtear ar bord in aghaidh an aerfoirt, sula dtuairiscítear don Ghníomhaireacht í. Ba cheart an fíorú neamhspleách sin a dhéanamh bunaithe ar phrionsabail agus ar threoraíocht dhlí ábhartha an Aontais agus ar na caighdeáin agus na modheolaíochtaí idirnáisiúnta is infheidhme. Ba cheart na forbairtí idirnáisiúnta leanúnacha a chur san áireamh san fhíorú freisin, go háirithe chun a áirithiú gur féidir le heitiltí a thagann isteach san Aontas tairbhe a bhaint as forálacha an Rialacháin seo freisin, i gcás inarb infheidhme.

(15)

Leis an Rialachán seo, ba cheart na rialacha a leagan síos maidir le tréimhse bhailíochta na lipéad arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht agus na coinníollacha chun an tréimhse bhailíochta a chur san áireamh ina n-eisiúint d’oibreoirí aerárthaí, chomh maith leis na coinníollacha d’oibreoirí aerárthaí maidir le faisnéis faoin mbailíocht sin a thaispeáint go soiléir do chustaiméirí.

(16)

Leis an Rialachán seo, ba cheart na coinníollacha a leagan síos maidir le lipéid arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht a thaispeáint. Tráth na digiteála, go háirithe i gcás an aeriompair, is féidir le custaiméirí rochtain a fháil ar líne ar thacar faisnéise i bhfad níos leithne maidir leis na seirbhísí aeriompair a chuireann oibreoirí aerárthaí iomaíocha ar fáil. Dá bhrí sin, tá sé fíor-riachtanach a áirithiú go mbeidh na lipéid arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht le haghaidh oibreoir aerárthaí ar taispeáint ag gach díolphointe atá faoi úinéireacht an oibreora aerárthaí sin de réir na dteimpléad a leagtar síos sa Rialachán seo. Ba cheart d’oibreoirí aerárthaí a áirithiú freisin go dtaispeánfar na lipéid arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht ag gach díolphointe a bhfuil caidreamh conarthach acu leis. Ar deireadh, ba cheart d’oibreoirí aerárthaí iarrachtaí réasúnta a dhéanamh chun a áirithiú go dtaispeánfar na lipéid arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht ag díolphointí nach gcomhoibríonn siad leo. Mura ndéanfaí amhlaidh, bheadh an baol ann go ndéanfar dochar do mhuinín na ndaoine as an Lipéad agus as na hiarrachtaí a dhéanann oibreoirí aerárthaí breoslaí eitlíochta a bhfuil astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta níos ísle acu a úsáid.

(17)

Leis an Rialachán seo, ba cheart na coinníollacha a leagan síos d’oibreoirí aerárthaí maidir le lipéid arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht a chur ar taispeáint agus chun a áirithiú go n-aithneofar astaíochtaí eitilte go héasca. Ba cheart a leagan síos ann na sonraíochtaí dearaidh agus na teimpléid taispeána le haghaidh na n-astaíochtaí eitilte chun go dtaispeánfaidh gach oibreoir aerárthaí iad ar bhealach comhchuibhithe agus inaitheanta.

(18)

Ba cheart lógó a bheith san áireamh sna heilimintí dearaidh chun a léiriú go ndearna an Ghníomhaireacht meastachán ar na hastaíochtaí eitilte thar ceann an Aontais Eorpaigh i gcomhréir leis an Rialachán seo. Ba cheart an lógó comhchuibhithe sin a úsáid mar mhodh chun an t-aitheantas a áirithiú agus chun muinín a chothú sa mheastachán ar astaíochtaí eitilte i gcomhréir leis an Rialachán seo. Ba cheart é a bheith ina léiriú ar an Rialachán seo ar fud an domhain agus ba cheart mearbhall le reachtaíocht eile de chuid an Aontais agus le tionscnaimh atá ann cheana i réimse na hinbhuanaitheachta a sheachaint leis, amhail na lipéid arna n-eisiúint de bhun Rialachán (AE) 2017/1369 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (3) agus na rialacháin tharmligthe arna nglacadh faoi. D’fhonn cumarsáid a fheabhsú agus feasacht a mhúscailt, leis an Rialachán seo ba cheart an téarmaíocht shonrach a leagan síos freisin chun tagairt shoiléir a dhéanamh do gach ceann de na heilimintí a áirítear i lipéad na n-astaíochtaí eitilte. Áirítear leis sin, mar shampla, an teaglaim de na hastaíochtaí eitilte, an lógó agus na gnéithe eile ba cheart a bheith mar phríomhghnéithe an lipéid. Dá bhrí sin, ba cheart a leagan síos leis an Rialachán seo dearadh lógó lipéid shimplí shoiléir ina bhfuil bratach an Aontais agus nach mór a thaispeáint i gcónaí taobh leis na hastaíochtaí eitilte. Leis na coinníollacha maidir le lipéid a thaispeáint a leagtar síos sa Rialachán seo, ba cheart a áirithiú go bhfuil na lipéid inrochtana go héasca agus intuigthe, agus leis na coinníollacha maidir leis an taispeáint, ba cheart a chur ar a gcumas do chustaiméirí comparáid éasca a dhéanamh idir feidhmíocht chomhshaoil eitiltí a oibríonn oibreoirí aerárthaí éagsúla ar an mbealach céanna. Leis an Rialachán seo, ba cheart taispeáint chomhsheasmhach chruinn sonraí maidir le hastaíochtaí a áirithiú chun inchomparáideacht agus iomaíocht chóir a áirithiú sa mhargadh inmheánach don iompar, go háirithe nuair is cuid de shlabhraí iompair ilmhódacha iad seirbhísí aeriompair nó nuair atá na seirbhísí in iomaíocht le modhanna eile iompair. Chuige sin, ba cheart an Rialachán seo a bheith comhsheasmhach leis an reachtaíocht is infheidhme maidir le cuntasaíocht a dhéanamh ar astaíochtaí gás ceaptha teasa seirbhísí iompair.

(19)

Ba cheart na coinníollacha maidir le lipéid a thaispeáint a roinnt ina bpríomhthaispeántas agus ina dtaispeántas tánaisteach. D’fhéadfadh taispeáint lipéad feabhas a chur ar fheasacht custaiméirí ar astaíochtaí measta eitiltí agus ar na hiarrachtaí atá déanta ag oibreoirí aerárthaí lorg comhshaoil na seirbhísí aeriompair a chuireann siad ar fáil a laghdú. Níor cheart aon idirghníomhaíocht custaiméara a bheith de dhíth maidir leis an bpríomhthaispeántas, ar cheart a bheith san áireamh ann i gcónaí, i bhformáid shothuigthe, príomhghnéithe eitilte ar leith le linn an phróisis iomláin cuardaigh agus ceannaigh eitilte. Ba cheart a ionchorprú sa phríomhthaispeántas freisin na heilimintí is gá chun go mbeidh an custaiméir in ann feidhmíocht oibreora aerárthaí ar leith a chur i gcomparáid le hoibreoirí aerárthaí iomaíocha eile ar an mbealach céanna. Ba cheart é a bheith de chuspóir ag an gcomparáid sin é a dhéanamh níos éasca don chustaiméir an fhaisnéis comhshaoil ábhartha a thuiscint, agus iarrachtaí ó oibreoirí aerárthaí chun feabhas a chur ar a bhfeidhmíocht chomhshaoil a dhreasú a thuilleadh. Ba cheart leibhéal níos airde mionsonraí agus faisnéis chúlra maidir leis an gcaoi a ndearnadh meastachán ar astaíochtaí eitilte, lena n-áirítear, mar shampla, meánfheidhmíocht chomhshaoil na mbreoslaí eitlíochta a úsáideann an t-oibreoir aerárthaí, a bheith i dtaispeántas tánaisteach, agus ba cheart idirghníomhaíocht custaiméara a bheith de dhíth chun go mbeidh an taispeántas sin infheicthe.

(20)

Chun muinín custaiméirí a chothú, tá sé fíor-riachtanach a áirithiú nach dtaispeánfaidh oibreoirí aerárthaí ach lipéid bhailí. Leis an Rialachán seo, ba cheart na coinníollacha a leagan síos faoina bhfíoróidh an Ghníomhaireacht cur chun feidhme ceart agus taispeáint cheart na lipéad ag oibreoirí aerárthaí i gcomhréir le dlí ábhartha an Aontais agus leis na caighdeáin agus na modheolaíochtaí idirnáisiúnta is infheidhme. Ní cheart d’oibreoirí aerárthaí lipéid a cúlghaireadh agus atá imithe in éag a thaispeáint. Ba cheart a leagan síos leis freisin na coinníollacha faoina ndéanfaidh an Ghníomhaireacht athbhreithniú ar chruinneas agus fírinneacht na faisnéise arna tuairisciú ag oibreoirí aerárthaí i ndáil lena n-oibríochtaí. Da bhrí sin, is iomchuí a leagan síos leis an Rialachán seo, in éineacht le rialacha agus cumhachtaí forfheidhmiúcháin is infheidhme na Gníomhaireachta, na coinníollacha maidir le hathbhreithniú a dhéanamh ar lipéid, chomh maith leis an nós imeachta don Ghníomhaireacht chun lipéid neamhbhailí a chúlghairm nó treoraíocht a thabhairt d’oibreoirí aerárthaí a dtaispeáint a choigeartú dá réir.

(21)

Ba cheart don Ghníomhaireacht suíomh gréasáin maidir le hastaíochtaí eitilte a chruthú agus a chothabháil, lenar féidir le hoibreoirí aerárthaí agus leis an bpobal araon rochtain éasca a bheith acu ar fhaisnéis faoin scéim. Tá gá leis sin freisin chun an scéim a dhéanamh níos tarraingtí d’oibreoirí aerárthaí.

(22)

Chun glacadh an Lipéid Astaíochtaí Eitilte san Aontas a éascú, ó dháta theacht i bhfeidhm an Rialacháin seo go dtí an 1 Eanáir 2028, níor cheart don Ghníomhaireacht lipéid a eisiúint ach le haghaidh seirbhísí aeriompair paisinéirí nó eitiltí measctha lasta agus paisinéirí, agus ní le haghaidh aersheirbhísí nach n-iompraíonn ach lasta. Tá seirbhísí aeriompair paisinéirí agus lasta éagsúil ó chéile ó nádúr maidir leis an gcaoi a n-eagraítear a n-oibríochtaí, agus go háirithe, leis an gcaidreamh atá acu le custaiméirí deiridh. Leis an Rialachán seo, tugtar tosaíocht d’eisiúint lipéad d’oibreoirí aerárthaí a sholáthraíonn seirbhísí aeriompair do phaisinéirí ionas go mbeidh a ndóthain ama ag rannpháirtithe sa mhargadh eolas a chur ar an lipéad. Níor cheart gach cineál seirbhíse aeriompair a chumhdach le lipéid ach ón 1 Eanáir 2028 ar aghaidh.

(23)

Tá na bearta dá bhforáiltear sa Rialachán seo i gcomhréir leis an tuairim ón gCoiste um ReFuelEU Aviation.

(a)

modheolaíocht chaighdeánaithe eolaíochtbhunaithe chun astaíochtaí eitilte a ríomh, lena n-áirítear an mhodheolaíocht le haghaidh meastachán, bunaithe ar na sonraí eolaíocha is fearr atá ar fáil;

(b)

an nós imeachta trína soláthróidh oibreoirí aerárthaí an fhaisnéis ábhartha do Ghníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh (‘an Ghníomhaireacht’) chun meastachán a dhéanamh ar astaíochtaí eitilte agus chun na lipéid lena mbaineann a eisiúint;

(c)

fad thréimhse bhailíochta na lipéad arna n-eisiúint ag an nGníomhaireacht;

(d)

na coinníollacha agus na nósanna imeachta faoina ndéanfaidh an Ghníomhaireacht lipéid a athbhreithniú nó a chúlghairm nó lipéid nua a eisiúint;

(e)

na teimpléid chun lipéid a thaispeáint;

(f)

na rialacha chun rochtain éasca a áirithiú ar gach lipéad eisithe i bhformáid atá inléite ag meaisín;

(g)

an fhéidearthacht agus na coinníollacha faoina bhféadfaidh oibreoirí aerárthaí faisnéis eile maidir le feidhmíocht chomhshaoil a thaispeáint lasmuigh de raon feidhme an Rialacháin seo.

(1)

ciallaíonn ‘astaíochtaí eitilte’ astaíochtaí saolré measta breoslaí eitlíochta eitilte a oibríonn oibreoir aerárthaí atá comhdhéanta d’astaíochtaí cábáin agus d’astaíochtaí lasta, arna dtomhas i dtonnaí de choibhéis dé-ocsaíde carbóin;

(2)

ciallaíonn ‘astaíochtaí cábáin’ an cion d’astaíochtaí eitilte a luaitear leis an gcábán, arna dtomhas i dtonnaí de choibhéis dé-ocsaíde carbóin;

(3)

ciallaíonn ‘astaíochtaí lasta’ an cion d’astaíochtaí eitilte a luaitear leis an lasta, arna dtomhas i dtonnaí de choibhéis dé-ocsaíde carbóin;

(4)

ciallaíonn ‘astaíochtaí cábáin in aghaidh an phaisinéara’ an toradh a fhaightear nuair a roinntear na hastaíochtaí cábáin ar mheánlíon na bpaisinéirí ar na heitiltí sa tréimhse sceidealaithe chomhfhreagrach roimhe sin, arna dtomhas i gcileagraim de choibhéis dé-ocsaíde carbóin in aghaidh an phaisinéara;

(5)

ciallaíonn ‘astaíochtaí lasta in aghaidh an tonna’ an toradh a fhaightear nuair a roinntear na hastaíochtaí lasta ar mheánmhais an lasta arna iompar ar an aerárthach sa tréimhse sceidealaithe chomhfhreagrach roimhe sin, arna dtomhas i gcileagraim de choibhéis dé-ocsaíde carbóin in aghaidh an tonna lasta;

(6)

ciallaíonn ‘astaíochtaí cábáin in aghaidh an chiliméadair paisinéara’ an toradh a fhaightear nuair a roinntear na hastaíochtaí cábáin measta in aghaidh an phaisinéara ar fhad an bhealaigh arna oibriú, arna dtomhas i ngraim de choibhéis dé-ocsaíde carbóin in aghaidh an chiliméadair paisinéara;

(7)

ciallaíonn ‘astaíochtaí lasta in aghaidh an tonna-ciliméadair’ an toradh a fhaightear nuair a roinntear na hastaíochtaí lasta measta in aghaidh an tona ar fhad an bhealaigh arna oibriú, arna dtomhas i ngraim de choibhéis dé-ocsaíde carbóin in aghaidh an tonna-ciliméadair;

(8)

ciallaíonn ‘lipéad’ léaráid ghrafach, clóite nó leictreonach, ina gcomhcheanglaítear lógó an lipéid agus an fhaisnéis a leagtar amach in Iarscríbhinn III;

(9)

ciallaíonn ‘lógó lipéid’ an íomhá a shainítear i bPointe 1 d’Iarscríbhinn III a ghabhann leis an Rialachán seo a léireoidh fíorú na n-astaíochtaí eitilte;

(10)

ciallaíonn ‘lipéid atá imithe in éag’ lipéid a bhfuil a dtréimhse bailíochta thart;

(11)

ciallaíonn ‘uirlis tuairiscithe dhigiteach’ ardán digiteach arna fhorbairt agus arna bhainistiú ag an nGníomhaireacht mar an pointe teagmhála uathúil le hoibreoirí aerárthaí chun sonraí a thuairisciú agus chun lipéid a dháileadh;

(12)

ciallaíonn ‘aerárthach’ aerárthach mar a shainmhínítear in Airteagal 3, pointe 28, de Rialachán (AE) 2018/1139 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4);

(13)

ciallaíonn ‘deimhniú aeroibreora’ (‘AOC’) ‘deimhniú aeroibreora (AOC)’ mar a shainmhínítear in Airteagal 2, pointe 8, de Rialachán (CE) 1008/2008 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (5);

(14)

ciallaíonn ‘aerfort’‘aerfort’ mar a shainmhínítear in Airteagal 2, pointe 1, de Threoir 2009/12/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (6);

(15)

ciallaíonn ‘suíochán’ suíochán atá feistithe ar aerárthach ar a bhféadfadh paisinéir suí fad a mhaireann turas;

(16)

ciallaíonn ‘paisinéir’ (‘pax’) duine atá ina shuí ar shuíochán laistigh de limistéar cábáin aerárthaigh tráth imeachta aerárthaigh, agus atá ag taisteal ar bord aerárthaigh chun ceann scríbe sonrach a bhaint amach;

(17)

ciallaíonn ‘limistéar suí’ an limistéar a leithdháiltear do gach suíochán do gach paisinéir agus do gach aicme cábáin, arna thomhas i méadair chearnacha;

(18)

ciallaíonn ‘aicme cábáin’ an tseirbhís agus an chóiríocht ar leith a sholáthraítear do phaisinéirí arb é is saintréith di cumraíocht shonrach na suíochán sa chábán, na háiseanna, agus na struchtúir táillí;

(19)

ciallaíonn ‘tréimhse sceidealaithe’‘tréimhse sceidealaithe’ mar a shainmhínítear in Airteagal 2, pointe (d), de Rialachán (CEE) Uimh. 95/93 ón gComhairle (7);

(20)

ciallaíonn ‘breosla eitlíochta eitilte’ an méid breoslaí eitlíochta a ídíonn aerárthach agus eitilt á hoibriú aige, óna ghluaiseacht tosaigh óna áit pháirceála ag an aerfort imeachta go dtí go stopann sé go hiomlán ag an áit pháirceála ag an aerfort teachta, arna thomhas i dtonnaí;

(21)

ciallaíonn ‘aga eitilte’ an méid iomlán ama idir gluaiseacht tosaigh an aerárthaigh óna áit pháirceála ag an aerfort imeachta go dtí go stopann sé go hiomlán ag an áit pháirceála ag an aerfort teachta, arna thomhas i nóiméid;

(22)

ciallaíonn ‘astaíochtaí saolré breoslaí eitlíochta’ astaíochtaí coibhéise dé-ocsaíde carbóin breoslaí eitilte lena n-áirítear astaíochtaí coibhéise dé-ocsaíde carbóin ó tháirgeadh, iompar, dáileadh agus úsáid ar bord fuinnimh, lena n-áirítear le linn dócháin, agus arb iad suim an dé-ocsaíde carbóin (CO2), an mheatáin (CH4), agus na hocsaíde nítriúil (N2O) arna n-astú, arna ríomh i gcomhréir le Pointe C d’Iarscríbhinn V a ghabhann le Treoir (AE) 2018/2001 agus, i gcás inarb infheidhme, i gcomhréir le dlí ábhartha eile de chuid an Aontais agus le caighdeán idirnáisiúnta ábhartha, agus le sonraí agus modheolaíochtaí a léiríonn na forbairtí eolaíocha is déanaí a forbraíodh faoi chreat EESI, agus arna dtomhas i ngraim de choibhéis dé-ocsaíde carbóin ina aghaidh an mheigigiúil;

(23)

ciallaíonn ‘coibhéis dé-ocsaíde carbóin’ (‘Co2eq’)2eq’) an t-aonad tomhais lena gcuirtear fórsa radantach gáis ceaptha teasa i gcomparáid le fórsa radantach dé-ocsaíde charbóin (CO2);

(24)

ciallaíonn ‘scéim gás ceaptha teasa breoslaí eitlíochta’ scéim lena dtugtar sochair d’oibreoirí aerárthaí chun astaíochtaí gás ceaptha teasa ó bhreoslaí eitlíochta a laghdú;

(25)

ciallaíonn ‘lasta’ earraí, ábhair, agus beartáin seachas bagáiste paisinéirí a iompraítear ar bord aerárthaigh, arna dtomhas i dtonnaí;

(26)

ciallaíonn ‘díolphointe’ suíomh fisiciúil nó seirbhís ardáin ar líne atá faoi úinéireacht oibreora aerárthaí, nó a thairgeann eitiltí oibreora aerárthaí, agus a úsáideann oibreoir aerárthaí, nó aon duine atá údaraithe ionadaíocht a dhéanamh ar an oibreoir aerárthaí sin, chun faisnéis a stóráil agus a chur ar fáil don phobal faoi eitiltí a oibríonn an oibreoir aerárthaí sin chun críoch ceannaigh nó comparáide.