–

η Trenitalia SpA, εκπροσωπούμενη από τους P. Fattori, A. Lirosi και S. Spagnuolo, avvocati,

–

η Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato, εκπροσωπούμενη από τον F. Sclafani, avvocato dello Stato,

–

η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την G. Palmieri, επικουρούμενη από τη L. Fiandaca και τον P. Gentili, avvocati dello Stato,

–

η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον P. Kienapfel, τον P. Ondrůšek και την D. Recchia,

1

Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 11 της οδηγίας 2005/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2005, για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές στην εσωτερική αγορά και για την τροποποίηση της οδηγίας 84/450/ΕΟΚ του Συμβουλίου, των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 98/27/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου («Οδηγία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές») (ΕΕ 2005, L 149, σ. 22).

2

Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της Trenitalia SpA και της Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato (Αρχής προστασίας του ανταγωνισμού και της αγοράς, Ιταλία) (στο εξής: AGCM), σχετικά με τις κυρώσεις που η αρχή αυτή επέβαλε στην Trenitalia λόγω αθέμιτης εμπορικής πρακτικής.

Το νομικό πλαίσιο

Το δίκαιο της Ένωσης

Η οδηγία 2005/29

3

Το άρθρο 1 της οδηγίας 2005/29, το οποίο φέρει τον τίτλο «Στόχος», προβλέπει τα εξής:

4

Το άρθρο 5 της οδηγίας, το οποίο έχει τον τίτλο «Απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:

5

Το άρθρο 11 της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επιβολή του νόμου», προβλέπει τα εξής:

6

Το άρθρο 13 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Κυρώσεις», προβλέπει τα εξής:

Ο κανονισμός 2006/2004

7

Η έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (ΕΚ) 2006/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 2004, σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών («κανονισμός για τη συνεργασία όσον αφορά την προστασία των καταναλωτών») (ΕΕ 2004, L 364, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2005/29 (στο εξής: κανονισμός 2006/2004), είχε ως εξής:

8

Το άρθρο 1 του κανονισμού 2006/2004, το οποίο έφερε τον τίτλο «Στόχος», προέβλεπε τα εξής:

9

Το άρθρο 3 του κανονισμού, το οποίο έφερε τον τίτλο «Ορισμοί», είχε ως εξής:

10

Το άρθρο 9 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο έφερε τον τίτλο «Συντονισμός της εποπτείας της αγοράς και των ενεργειών της επιβολής της νομοθεσίας», προέβλεπε τα εξής:

11

Το παράρτημα του κανονισμού ανέφερε, στο σημείο 16, την οδηγία 2005/29.

12

Ο κανονισμός 2006/2004 καταργήθηκε, με ισχύ από 17 Ιανουαρίου 2020, από τον κανονισμό (ΕΕ) 2017/2394 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2017, σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών και με την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2006/2004 (ΕΕ 2017, L 345, σ. 1).

Το ιταλικό δίκαιο

Ο κώδικας προστασίας του καταναλωτή

13

Το άρθρο 27 του decreto legislativo n. 206 – Codice del consumo (νομοθετικού διατάγματος αριθ. 206, περί κώδικα προστασίας του καταναλωτή), της 6ης Σεπτεμβρίου 2005 (τακτικό συμπλήρωμα στην GURI αριθ. 235, της 8ης Οκτωβρίου 2005), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διοικητική και δικαστική προστασία», ορίζει τα εξής:

Ο νόμος 689/81

14

Ο νόμος 689/81 ρυθμίζει το γενικό καθεστώς των διοικητικών προστίμων και προβλέπει στο άρθρο 14, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανακοίνωση αιτιάσεων και κοινοποίηση», τα εξής:

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

15

Η Trenitalia είναι η κύρια εταιρία διαχείρισης των επιβατικών σιδηροδρομικών μεταφορών στην Ιταλία. Παρέχει τόσο περιφερειακές σιδηροδρομικές υπηρεσίες όσο και υπηρεσίες μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, στην τελευταία δε κατηγορία περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι αμαξοστοιχίες υψηλής ταχύτητας.

16

Μεταξύ των ετών 2011 και 2016, η AGCM έλαβε αναφορές και καταγγελίες από καταναλωτές, από την Autorità di regolazione dei trasporti (Ρυθμιστική αρχή μεταφορών, Ιταλία), καθώς και από την ένωση Federconsumatori, οι οποίες αφορούσαν τον τρόπο πώλησης των σιδηροδρομικών εισιτηρίων στο διαδίκτυο. Στις 21 Οκτωβρίου 2016 η AGCM περιέλαβε στον φάκελο της υπόθεσης τα αποτελέσματα προσομοιώσεων αγορών που πραγματοποίησαν οι υπάλληλοί της μεταξύ 26 Αυγούστου και 30 Σεπτεμβρίου 2016.

17

Στις 15 Νοεμβρίου 2016 η AGCM κοινοποίησε στην Trenitalia την απόφαση κίνησης διαδικασίας για τη διαπίστωση παράβασης των κανόνων προστασίας των καταναλωτών και διενήργησε έλεγχο στην έδρα της ως άνω εταιρίας, κατόπιν της οποίας κατασχέθηκαν έγγραφα. Οι σύμβουλοι της Trenitalia είχαν πρόσβαση στον φάκελο της έρευνας και δυνατότητα προβολής επιχειρημάτων προς υπεράσπισή της. Περαιτέρω, υποβλήθηκε επίσης σε έλεγχο η εταιρία που προμήθευσε το ηλεκτρονικό σύστημα που χρησιμοποιούσε η Trenitalia.

18

Με απόφαση της 19ης Ιουλίου 2017, η AGCM διαπίστωσε την ύπαρξη αθέμιτης εμπορικής πρακτικής της Trenitalia στο πλαίσιο της πώλησης σιδηροδρομικών εισιτηρίων στο διαδίκτυο. Συγκεκριμένα, κατά την AGCM, οι ταξιδιωτικές προτάσεις που προσέφερε στον καταναλωτή η Trenitalia μέσω του τηλεματικού της συστήματος πληροφόρησης, αναζήτησης και αγοράς εισιτηρίων συνεπάγονταν κατά κύριο λόγο τη χρήση αμαξοστοιχιών υψηλής ταχύτητας, ενώ για τα ίδια δρομολόγια υπήρχε δυνατότητα χρήσης πολύ πιο οικονομικών περιφερειακών αμαξοστοιχιών, η οποία όμως δεν προτεινόταν. Κατά συνέπεια, η αρχή αυτή διέταξε την Trenitalia να παύσει την προσαπτόμενη πρακτική, της χορήγησε προθεσμία για τον προσδιορισμό των αναγκαίων προς τούτο μέτρων και, λαμβανομένης υπόψη της σοβαρότητας και της διάρκειας της παράβασης, της επέβαλε πρόστιμο ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ.

19

Η Trenitalia προσέβαλε την απόφαση της AGCM της 19ης Ιουλίου 2017 ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου περιφέρειας Λατίου, Ιταλία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, προβάλλοντας, μεταξύ άλλων, την εκπρόθεσμη έναρξη του συνιστάμενου σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα σταδίου της διαδικασίας επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή.

20

Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατά την πρόσφατη νομολογία του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας, Ιταλία), στις διαδικασίες που διεξάγει η AGCM στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών πρέπει να τηρείται το άρθρο 14 του νόμου 689/81, δυνάμει του οποίου η αρχή αυτή υποχρεούται, επί ποινή απώλειας της εξουσίας της να επιβάλλει κυρώσεις, να κινεί το στάδιο της διαδικασίας το οποίο συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα προβαίνοντας στην κοινοποίηση αιτιάσεων εντός προθεσμίας 90 ημερών από το χρονικό σημείο κατά το οποίο λαμβάνει γνώση των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλόμενης παράβασης (στο εξής: επίμαχη προθεσμία).

21

Η αφετηρία της επίμαχης προθεσμίας υπόκειται σε δικαστικό έλεγχο στο πλαίσιο του οποίου ο διοικητικός δικαστής θα πρέπει να προβεί σε αναδρομική εκτίμηση και να εξακριβώσει από πότε τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η AGCM σε δεδομένο χρονικό σημείο ήταν επαρκή ώστε να υποχρεούται η AGCM να προβεί στην κοινοποίηση των αιτιάσεων και να προκαλέσει, με τον τρόπο αυτό, την έναρξη του σταδίου της διαδικασίας το οποίο συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα. Κάθε υπέρβαση της προθεσμίας αυτής συνεπάγεται την ολική ακύρωση της αποφάσεως που εκδίδει η AGCM κατά το πέρας της διαδικασίας επί παραβάσει. Εξάλλου, κατ’ εφαρμογήν της αρχής ne bis in idem, η AGCM δεν μπορεί πλέον να κινήσει νέα διαδικασία επί παραβάσει σχετικά με την ίδια πρακτική, ακόμη και στην περίπτωση που η εμπλεκόμενη επιχείρηση ουδέποτε έπαυσε την εν λόγω πρακτική.

22

Κατά το αιτούν δικαστήριο, η εφαρμογή της επίμαχης προθεσμίας θίγει την αυτονομία της AGCM, υποχρεώνοντάς την να εξετάζει τις υποθέσεις των οποίων επιλαμβάνεται με αμιγώς χρονολογική σειρά, χωρίς να μπορεί να λαμβάνει υπόψη τις εγγενείς ιδιαιτερότητες κάθε υποθέσεως. Επιπλέον, λαμβανομένης υπόψη της μεγάλης πολυπλοκότητας της δραστηριότητας της AGCM, ιδίως κατά τις έρευνες που αφορούν τις πρακτικές μεγάλων οικονομικών φορέων, η υπερβολική επίσπευση της έναρξης του σταδίου της διαδικασίας το οποίο συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα θα αύξανε τον κίνδυνο να μην κατορθώσει η αρχή αυτή να συλλέξει τα στοιχεία που είναι αναγκαία και επαρκή προκειμένου να διαπιστωθεί η προσαπτόμενη παράβαση.

23

Στο πλαίσιο αυτό, το αιτούν δικαστήριο εξετάζει τη δυνατότητα παραλληλισμού με τις κυρώσεις στον τομέα του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι η αρμόδια αρχή υποχρεούται να περατώσει τη διαδικασία επί παραβάσει εντός «εύλογης προθεσμίας». Κατά το αιτούν δικαστήριο, η εύλογη προθεσμία ισχύει, κατ’ αναλογίαν, και στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών, με αποτέλεσμα να πρέπει να μην εφαρμοσθεί η επίμαχη προθεσμία, η οποία εν πάση περιπτώσει δεν απορρέει από το δίκαιο της Ένωσης στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών.

24

Επιπλέον, δεδομένου ότι η επιχείρηση για την οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι εφαρμόζει αθέμιτες εμπορικές πρακτικές δεν υποχρεούται, βάσει του εθνικού δικαίου όπως αυτό ερμηνεύεται από το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας), να αποδείξει ότι υπέστη ζημία λόγω της ενάρξεως του συνιστάμενου σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα σταδίου της διαδικασίας μετά την παρέλευση της επίμαχης προθεσμίας, συνάγεται αμάχητο τεκμήριο προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας της εν λόγω επιχειρήσεως για τον λόγο και μόνον της ως άνω υπερβάσεως της προθεσμίας.

25

Εν πάση περιπτώσει, η εφαρμογή προθεσμίας με αφετηρία εξαρτώμενη από την εκάστοτε συγκεκριμένη περίπτωση δεν συνάδει με την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, την τήρηση της οποίας πρέπει να μπορούν να αξιώσουν οι επιχειρήσεις στις οποίες επιβάλλονται κυρώσεις.

26

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω σκέψεων, το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης η εφαρμογή της επίμαχης προθεσμίας στις διαδικασίες έρευνας που αφορούν παραβάσεις οι οποίες επισύρουν κυρώσεις βάσει των εκδοθεισών κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2005/29 εθνικών διατάξεων.

27

Υπό τις συνθήκες αυτές, το Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικό πρωτοδικείο περιφέρειας Λατίου) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

Επί του προδικαστικού ερωτήματος

28

Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου την οποία θεσπίζει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, στο Δικαστήριο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επιλύσεως της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί και να λάβει υπόψη, εν ανάγκη, κανόνες του δικαίου της Ένωσης στους οποίους δεν αναφέρθηκε ο εθνικός δικαστής με το ερώτημά του (πρβλ. απόφαση της 30ής Ιανουαρίου 2024, Direktor na Glavna direktsia «Natsionalna politsia» pri MVR – Sofia, C‑118/22, EU:C:2024:97, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

29

Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο, μολονότι περιόρισε το ερώτημά του στο άρθρο 11 της οδηγίας 2005/29, αναφέρει επίσης ότι η μη τήρηση της επίμαχης προθεσμίας συνεπάγεται την ολική ακύρωση της τελικής αποφάσεως που εκδίδει η AGCM, καθώς και την απώλεια της εξουσίας της αρχής αυτής να κινήσει νέα διαδικασία σχετικά με τα ίδια πραγματικά περιστατικά. Στο μέτρο όμως που το άρθρο 13 της οδηγίας αφορά τον καθορισμό, εκ μέρους των κρατών μελών, των καθεστώτων κυρώσεων για παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας, για την απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το άρθρο 13.

30

Επομένως, προκειμένου να δοθεί στο αιτούν δικαστήριο πλήρως χρήσιμη απάντηση, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, με το ερώτημά του, το δικαστήριο αυτό ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν τα άρθρα 11 και 13 της οδηγίας 2005/29 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας έχουσας ως αντικείμενο τη διαπίστωση αθέμιτης εμπορικής πρακτικής και διεξαγόμενης από εθνική αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, αφενός, επιβάλλει στην εν λόγω αρχή την υποχρέωση να κινεί το στάδιο της διαδικασίας το οποίο συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα προβαίνοντας στην κοινοποίηση αιτιάσεων στην οικεία επιχείρηση εντός προθεσμίας 90 ημερών από το χρονικό σημείο κατά το οποίο λαμβάνει γνώση των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλόμενης παράβασης, τα οποία είναι δυνατόν να περιορίζονται στην πρώτη αναφορά της παράβασης, και, αφετέρου, επιβάλλει ως κύρωση για τη μη τήρηση της προθεσμίας αυτής την ολική ακύρωση της τελικής αποφάσεως που εκδίδει η εν λόγω αρχή κατά το πέρας της διαδικασίας επί παραβάσει, καθώς και την απώλεια της εξουσίας της αρχής να κινήσει νέα διαδικασία επί παραβάσει σχετικά με την ίδια πρακτική.

31

Κατά το άρθρο 11, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2005/29, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε να υπάρχουν κατάλληλα και αποτελεσματικά μέσα για την καταπολέμηση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών προκειμένου να διασφαλίσουν τη συμμόρφωση με τις διατάξεις της οδηγίας προς το συμφέρον των καταναλωτών. Η παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του άρθρου 11 διευκρινίζει ότι τα κράτη μέλη αναθέτουν στις διοικητικές αρχές εξουσίες βάσει των οποίων μπορούν, όταν κρίνουν τα μέτρα αυτά αναγκαία λαμβανομένων υπόψη όλων των εμπλεκομένων συμφερόντων και ιδιαίτερα του δημοσίου συμφέροντος, να διατάζουν την παύση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών ή να παραπέμπουν το ζήτημα στα αρμόδια δικαστήρια προς έκδοση απόφασης για την παύση των πρακτικών αυτών.

32

Επιπλέον, το άρθρο 13 της οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέλη καθορίζουν κυρώσεις για παραβάσεις των εθνικών διατάξεων που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας και λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την εξασφάλιση της επιβολής τους, οι δε προβλεπόμενες κυρώσεις πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές.

33

Όπως προκύπτει από τη συνδυασμένη ερμηνεία του άρθρου 1 και του άρθρου 11, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 2005/29, η οδηγία έχει ως σκοπό τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και, προς τούτο, τη διασφάλιση της αποτελεσματικής καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, προς το συμφέρον των καταναλωτών [πρβλ. αποφάσεις της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Wind Tre και Vodafone Italia, C‑54/17 και C‑55/17, EU:C:2018:710, σκέψη 54, και της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Παραπλανητικές τυποποιημένες συμβάσεις), C‑208/21, EU:C:2023:64, σκέψη 81].

34

Εντούτοις, η οδηγία αυτή προβλέπει απλώς, στο άρθρο 5, παράγραφος 1, ότι «απαγορεύονται» οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, αφήνοντας έτσι στα κράτη μέλη την ευχέρεια να επιλέξουν τα εθνικά μέτρα που έχουν ως σκοπό την αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, σύμφωνα με τα άρθρα 11 και 13 της ίδιας οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι πρόκειται για μέτρα κατάλληλα και αποτελεσματικά και ότι οι κυρώσεις που προβλέπονται με αυτά είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές [πρβλ. αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου 2018, Bankia, C‑109/17, EU:C:2018:735, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 2ας Φεβρουαρίου 2023, Towarzystwo Ubezpieczeń Ż (Παραπλανητικές τυποποιημένες συμβάσεις), C‑208/21, EU:C:2023:64, σκέψη 79].

35

Κατά συνέπεια, ελλείψει ειδικής ρυθμίσεως της Ένωσης που να διέπει τις διαδικαστικές προθεσμίες που αποσκοπούν στη διασφάλιση της υπάρξεως κατάλληλων και αποτελεσματικών μέσων καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και στην επιβολή αποτελεσματικών, αναλογικών και αποτρεπτικών κυρώσεων για τις πρακτικές αυτές, εναπόκειται στα κράτη μέλη να θεσπίζουν και να εφαρμόζουν τους εθνικούς διαδικαστικούς κανόνες στον τομέα αυτόν (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψεις 43 έως 45, της 13ης Ιουλίου 2023, Napfény-Toll, C‑615/21, EU:C:2023:573, σκέψη 34, καθώς και της 21ης Δεκεμβρίου 2023, BMW Bank κ.λπ., C‑38/21, C‑47/21 και C‑232/21, EU:C:2023:1014, σκέψη 303).

36

Εντούτοις, μολονότι η θέσπιση και η εφαρμογή των κανόνων αυτών υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, τα κράτη μέλη οφείλουν να ασκούν την αρμοδιότητα αυτή τηρώντας το δίκαιο της Ένωσης και, λαμβανομένης υπόψη της αρχής της αποτελεσματικότητας, δεν μπορούν να καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 46, καθώς και της 13ης Ιουλίου 2023, Napfény-Toll, C‑615/21, EU:C:2023:573, σκέψεις 35 και 47).

37

Πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο καθορισμός εύλογων διαδικαστικών προθεσμιών για τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών προς τον σκοπό της καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών είναι συμβατός με το δίκαιο της Ένωσης. Πράγματι, τέτοιες εύλογες προθεσμίες θεσπίζονται προς το συμφέρον τόσο των οικείων επιχειρήσεων όσο και των εθνικών αρχών, σύμφωνα με την αρχή της ασφάλειας δικαίου, και δεν δύνανται να καταστήσουν πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 2015, BBVA, C‑8/14, EU:C:2015:731, σκέψη 28, και της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 48).

38

Επομένως, οι εθνικοί κανόνες που καθορίζουν τις διαδικαστικές προθεσμίες για τη διαπίστωση των παραβάσεων και για την επιβολή κυρώσεων από τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών προς τον σκοπό της καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών πρέπει, τηρουμένης της αρχής της ασφάλειας δικαίου, να επιδιώκουν την εξέταση των υποθέσεων εντός εύλογης προθεσμίας, χωρίς όμως να τίθεται, συνεπεία των κανόνων αυτών, σε κίνδυνο η αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 2005/29 στην εσωτερική έννομη τάξη (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 49).

39

Προκειμένου να κριθεί αν ένα εθνικό σύστημα προθεσμιών τηρεί μια τέτοια ισορροπία, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων, η διάρκεια της οικείας προθεσμίας καθώς και το σύνολο των κανόνων εφαρμογής της, όπως είναι η ημερομηνία ενάρξεως της προθεσμίας, οι κανόνες βάσει των οποίων αρχίζει να τρέχει, καθώς και εκείνοι βάσει των οποίων αναστέλλεται ή διακόπτεται (πρβλ. αποφάσεις της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 50, και της 10ης Ιουνίου 2021, BNP Paribas Personal Finance, C‑776/19 έως C‑782/19, EU:C:2021:470, σκέψη 30).

40

Πρέπει, επίσης, να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες που συνδέονται με τις υποθέσεις που αφορούν την καταπολέμηση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2005/29 και, ειδικότερα, το γεγονός ότι οι υποθέσεις αυτές ενδέχεται να απαιτούν τη διενέργεια πολύπλοκης ανάλυσης πραγματικών περιστατικών και οικονομικών στοιχείων (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 51).

41

Εξάλλου, για τον καθορισμό των εύλογων χρονικών ορίων των διαδικασιών που διεξάγουν οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών προς τον σκοπό της καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και της επιβολής κυρώσεων για τις πρακτικές αυτές, η αρχή της ασφάλειας δικαίου επιβάλλει στα κράτη μέλη να θεσπίσουν ένα σύστημα προθεσμιών αρκούντως ακριβές, σαφές και προβλέψιμο, ώστε να παρέχεται στο σύνολο των εμπλεκομένων φορέων η δυνατότητα να γνωρίζουν με ακρίβεια την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλουν οι επίμαχοι κανόνες και να λαμβάνουν ως εκ τούτου τα μέτρα τους (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 11ης Δεκεμβρίου 2012, Επιτροπή κατά Ισπανίας, C‑610/10, EU:C:2012:781, σκέψη 49, της 3ης Ιουνίου 2021, Jumbocarry Trading, C‑39/20, EU:C:2021:435, σκέψη 48, καθώς και της 7ης Μαρτίου 2024, Die Länderbahn κ.λπ., C‑582/22, EU:C:2024:213, σκέψη 66).

42

Στο πλαίσιο αυτό, από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις διαδικασίες επί παραβάσει των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ τις οποίες διεξάγει η Επιτροπή προκύπτει ότι η τήρηση της αρχής της εύλογης προθεσμίας επιβάλλεται, κατ’ αρχήν, σε κάθε στάδιο των εν λόγω διαδικασιών (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582, σκέψεις 199 και 230, και της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied κατά Επιτροπής, C‑105/04 P, EU:C:2006:592, σκέψεις 37 έως 39).

43

Για παρόμοιους λόγους, κατά τον καθορισμό των διαδικαστικών προθεσμιών για τη διαπίστωση των παραβάσεων και για την επιβολή κυρώσεων από τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν όχι μόνον γενικούς κανόνες παραγραφής εφαρμοστέους στη διαδικασία επί παραβάσει στο σύνολό της, αλλά και, ενδεχομένως, προθεσμίες που διέπουν τη διεξαγωγή ορισμένων σταδίων της διαδικασίας, όπως είναι το στάδιο που προηγείται της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων στην οικεία επιχείρηση, εφόσον οι προθεσμίες αυτές είναι σύμφωνες προς τις απαιτήσεις που μνημονεύθηκαν στις σκέψεις 38 έως 41 της παρούσας αποφάσεως.

44

Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί, πρώτον, ότι ο εύλογος χαρακτήρας της διάρκειας του σταδίου αυτού πρέπει, κατ’ αρχήν, να εκτιμάται με γνώμονα τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως (πρβλ. απόφαση της 13ης Ιουνίου 2013, HGA κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑630/11 P έως C‑633/11 P, EU:C:2013:387, σκέψη 82). Ειδικότερα, η διάρκεια μιας διαδικαστικής προθεσμίας που οριοθετεί το εν λόγω στάδιο πρέπει να είναι ουσιαστικά επαρκής για τη διασφάλιση της ομαλής διεξαγωγής του εν λόγω σταδίου [πρβλ. αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 2015, BBVA, C‑8/14, EU:C:2015:731, σκέψη 29, και της 9ης Σεπτεμβρίου 2020, Commissaire général aux réfugiés et aux apatrides (Απόρριψη μεταγενέστερης αίτησης – Προθεσμία για την άσκηση προσφυγής), C‑651/19, EU:C:2020:681, σκέψη 57].

45

Υπενθυμίζεται επίσης ότι, στο πλαίσιο των διαδικασιών επί παραβάσει των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ που διεξάγει η Επιτροπή, το στάδιο της προκαταρκτικής έρευνας, το οποίο εκτείνεται μέχρι την κοινοποίηση αιτιάσεων, αποσκοπεί στο να παράσχει στο εν λόγω θεσμικό όργανο τη δυνατότητα όχι μόνο να συλλέξει όλα τα κρίσιμα στοιχεία για την εξακρίβωση της παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, αλλά και να λάβει θέση για την κατεύθυνση και τη συνέχεια της διαδικασίας (πρβλ. αποφάσεις της 15ης Οκτωβρίου 2002, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, EU:C:2002:582, σκέψη 182, και της 29ης Σεπτεμβρίου 2011, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής, C‑521/09 P, EU:C:2011:620, σκέψη 113).

46

Μολονότι η πολυπλοκότητα μιας διαδικασίας στον τομέα του ανταγωνισμού μπορεί να δικαιολογήσει μεγάλη διάρκεια του προκαταρκτικού σταδίου της διαδικασίας αυτής (πρβλ. αποφάσεις της 2ας Σεπτεμβρίου 2021, Επιτροπή κατά Tempus Energy και Tempus Energy Technology, C‑57/19 P, EU:C:2021:663, σκέψη 62, και της 17ης Νοεμβρίου 2022, Irish Wind Farmers’ Association κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑578/21 P, EU:C:2022:898, σκέψη 88), δεν επιτρέπεται στην Επιτροπή να διαιωνίζει μια κατάσταση αδράνειας κατά το στάδιο αυτό της διαδικασίας (πρβλ. αποφάσεις της 18ης Μαρτίου 1997, Guérin automobiles κατά Επιτροπής,, C‑282/95 P, EU:C:1997:159, σκέψη 36, και της 13ης Ιουνίου 2013, HGA κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑630/11 P έως C‑633/11 P, EU:C:2013:387, σκέψη 81).

47

Επιπλέον, ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας συνιστά θεμελιώδη αρχή του δικαίου της Ένωσης η οποία πρέπει να τηρείται πλήρως στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης. Στο πλαίσιο διαδικασίας επί παραβάσει των κανόνων του ανταγωνισμού, η κοινοποίηση των αιτιάσεων αποτελεί τη βασική εγγύηση ως προς το ζήτημα αυτό (πρβλ. αποφάσεις της 26ης Οκτωβρίου 2017, Global Steel Wire κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑457/16 P και C‑459/16 P έως C‑461/16 P, EU:C:2017:819, σκέψεις 139 και 140, της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, UBS Europe κ.λπ., C‑358/16, EU:C:2018:715, σκέψη 60, και της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 56).

48

Επομένως, οι εκτιμήσεις που εκτίθενται στις σκέψεις 45 έως 47 της παρούσας αποφάσεως ασκούν επίσης επιρροή και στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας την οποία διεξάγει, σε εθνικό επίπεδο, εθνική αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών με σκοπό την καταστολή παραβάσεως της ενωσιακής ρυθμίσεως στον τομέα αυτόν.

49

Προκειμένου, όμως, να εκπληρώσουν αποτελεσματικά την υποχρέωσή τους να εφαρμόζουν την ενωσιακή ρύθμιση περί προστασίας των καταναλωτών, οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της σχετικής νομοθεσίας πρέπει να είναι σε θέση να προσδίδουν διαφορετικό βαθμό προτεραιότητας στις καταγγελίες που τους υποβάλλονται, διαθέτοντας, προς τούτο, ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως (βλ., κατ’ αναλογίαν, αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 2000, Masterfoods και HB, C‑344/98, EU:C:2000:689, σκέψη 46, και της 19ης Σεπτεμβρίου 2013, EFIM κατά Επιτροπής, C‑56/12 P, EU:C:2013:575, σκέψεις 72 και 83).

50

Δεύτερον, ο κανονισμός 2006/2004, ο οποίος είχε εφαρμογή κατά τον χρόνο έναρξης του κατ’ αντιπαράθεση σταδίου της διαδικασίας στην υπόθεση της κύριας δίκης, και στη συνέχεια ο κανονισμός 2017/2394 θέσπισαν μηχανισμό συνεργασίας και συντονισμού στο πλαίσιο του οποίου οι εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών είναι δυνατόν να κληθούν να συνεργαστούν και να συντονιστούν μεταξύ τους καθώς και με την Επιτροπή προς τον σκοπό καταπολέμησης ορισμένων κατηγοριών παραβάσεων των πράξεων που μνημονεύονται στο παράρτημα καθενός από τους προαναφερθέντες δύο κανονισμούς, στις οποίες συγκαταλέγεται η οδηγία 2005/29.

51

Σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 2006/2004, οι αρμόδιες αρχές όφειλαν να συντονίζουν τις δραστηριότητές τους για την εποπτεία της αγοράς και την επιβολή της νομοθεσίας περί προστασίας των καταναλωτών, επιδιώκοντας να διενεργήσουν έρευνες και να λάβουν μέτρα επιβολής της νομοθεσίας ταυτοχρόνως. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού, η ικανότητα των αρμόδιων αρχών να συνεργάζονται ελεύθερα σε αμοιβαία βάση στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην ανίχνευση και στη διερεύνηση των παραβάσεων που καλύπτονται από τον κανονισμό καθώς και στην ανάληψη δράσης για την εξασφάλιση της παύσης ή της απαγόρευσης των παραβάσεων αυτών, είναι αποφασιστικής σημασίας για την εξασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και της προστασίας των καταναλωτών.

52

Τόσο από τον ίδιο τον σκοπό του προ της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων σταδίου διαδικασίας επί παραβάσει στον τομέα της προστασίας των καταναλωτών όσο και από το ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως που πρέπει να διαθέτει εθνική αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή της σχετικής νομοθεσίας κατά τον καθορισμό των προτεραιοτήτων για τις διαδικασίες της στον εν λόγω τομέα προκύπτει ότι, κατά το στάδιο αυτό της διαδικασίας, η εν λόγω αρχή πρέπει να είναι σε θέση όχι μόνον να λαμβάνει το σύνολο των προκαταρκτικών μέτρων έρευνας και να προβαίνει στις συχνά πολύπλοκες πραγματικές και νομικές εκτιμήσεις που της είναι αναγκαίες για να εκτιμήσει αν δικαιολογείται η κίνηση του σταδίου της κατ’ αντιπαράθεση έρευνας, αλλά και να επιλέγει, ανάλογα με τον βαθμό προτεραιότητας που επιθυμεί να προσδώσει, στο πλαίσιο άσκησης της λειτουργικής ανεξαρτησίας της, σε εν εξελίξει διαδικασία επί παραβάσει, το καταλληλότερο χρονικό σημείο για την έναρξη, εφόσον συντρέχει περίπτωση, του σταδίου της διαδικασίας που συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα.

53

Επομένως, εθνική αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αναβάλει προσωρινά την έναρξη του σταδίου της κατ’ αντιπαράθεση έρευνας σε συγκεκριμένη διαδικασία, ενώ έχει ήδη διαπιστώσει την ύπαρξη των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλομένης παραβάσεως. Η δυνατότητα αυτή συνάδει με τον σκοπό να είναι η οικεία αρχή σε θέση να χειρίζεται δεόντως όλες τις διαδικασίες επί παραβάσει που εκκρεμούν ενώπιόν της. Μπορεί επίσης να συμβάλει στην αποτελεσματική χρήση των διαθέσιμων πόρων και στην προώθηση της κατάλληλης συνεργασίας στο πλαίσιο του θεσπισθέντος από τον κανονισμό 2006/2004, και στη συνέχεια από τον κανονισμό 2017/2394, δικτύου συνεργασίας μεταξύ των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών. Εντούτοις, μια τέτοια προσωρινή αναβολή δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια την υπέρβαση της εύλογης προθεσμίας εντός της οποίας πρέπει να ολοκληρώνεται το προ της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων στάδιο μιας διαδικασίας επί παραβάσει.

54

Τρίτον, κατά την άσκηση της διαδικαστικής αυτονομίας του, ένα κράτος μέλος οφείλει να διασφαλίζει όχι μόνον την πλήρη αποτελεσματικότητα της ενωσιακής ρυθμίσεως περί προστασίας των καταναλωτών καθώς και τη δίωξη και καταστολή των παραβάσεων της εν λόγω ενωσιακής ρυθμίσεως, αλλά και την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων ιδίως των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων τις οποίες αφορούν οι διαδικασίες επί παραβάσει (πρβλ. αποφάσεις της 7ης Δεκεμβρίου 2010, VEBIC, C‑439/08, EU:C:2010:739, σκέψη 63, καθώς και της 5ης Ιουνίου 2018, Kolev κ.λπ., C‑612/15, EU:C:2018:392, σκέψη 98).

55

Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η υπερβολική διάρκεια του προ της κοινοποιήσεως αιτιάσεων σταδίου δύναται να έχει συνέπειες για τις μελλοντικές δυνατότητες άμυνας των οικείων επιχειρήσεων, καθόσον, μεταξύ άλλων, προσβάλλει τα δικαιώματά τους άμυνας στο πλαίσιο του συνιστάμενου σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα σταδίου της διαδικασίας επί παραβάσει της οποίας αποτελούν αντικείμενο. Συγκεκριμένα, όσο μεγαλύτερος χρόνος μεσολαβεί μεταξύ ενός μέτρου προκαταρκτικής έρευνας και της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων, τόσο πιθανότερο καθίσταται να μην μπορέσουν πια να συλλεγούν ή να συλλεγούν μόνο με δυσκολία ενδεχόμενες απενοχοποιητικές αποδείξεις σχετικά με την παράβαση που προσάπτεται με την κοινοποίηση αιτιάσεων (πρβλ. απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied κατά Επιτροπής, C‑105/04 P, EU:C:2006:592, σκέψη 49).

56

Επομένως, μολονότι οι εύλογες διαδικαστικές προθεσμίες αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, στη διασφάλιση της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων κατά των οποίων έχει κινηθεί διαδικασία επί παραβάσει, εντούτοις εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει διαδικαστικές προθεσμίες για την επιβολή κυρώσεων από τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών προς τον σκοπό της καταπολέμησης των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών και της επιβολής κυρώσεων για τις πρακτικές αυτές πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις ιδιαιτερότητες του δικαίου της Ένωσης στον εν λόγω τομέα και στους σκοπούς της εφαρμογής του ως άνω δικαίου της Ένωσης εκ μέρους των ενδιαφερομένων, προκειμένου να μην υπονομεύεται η πλήρης αποτελεσματικότητα του προαναφερθέντος δικαίου της Ένωσης (βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 52).

57

Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, η AGCM υποχρεούται να κινήσει το συνιστάμενο σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα στάδιο της διαδικασίας με την κοινοποίηση αιτιάσεων εντός προθεσμίας καθορισμένης διάρκειας 90 ημερών από της διαπιστώσεως των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλόμενης παράβασης. Επιπλέον, η μη τήρηση της επίμαχης προθεσμίας έχει ως συνέπεια, αφενός, την ολική και αυτόματη ακύρωση της τελικής αποφάσεως που εκδίδει η AGCM κατά το πέρας της διαδικασίας επί παραβάσει, τόσο κατά το μέρος που αφορά την παύση της αθέμιτης εμπορικής πρακτικής όσο και κατά το μέρος που αφορά τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στην οικεία επιχείρηση. Αφετέρου, η εν λόγω αρχή κωλύεται οριστικώς, δυνάμει της αρχής ne bis in idem, να κινήσει νέα διαδικασία επί παραβάσει για την ίδια αθέμιτη εμπορική πρακτική. Όπως προκύπτει από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο, σκοπός των κανόνων αυτών είναι η διασφάλιση των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της εις βάρος τους διαδικασίας επί παραβάσει, χάρη στην έγκαιρη ενημέρωσή τους για τις εναντίον τους αιτιάσεις.

58

Όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 107 έως 109 και 114 των προτάσεών του, η εφαρμογή της επίμαχης προθεσμίας ενέχει τον κίνδυνο να υποχρεωθεί η AGCM να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο το σύνολο των διαδικασιών επί παραβάσει των οποίων επιλαμβάνεται, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε διαδικασίας, αλλά ακολουθώντας αποκλειστικά και μόνον τη χρονολογική σειρά, με αποτέλεσμα να εμποδίζεται να καθορίσει και να θέσει σε εφαρμογή προτεραιότητες για τις διαδικασίες της σχετικά με την προστασία των καταναλωτών. Συνακόλουθα, η εν λόγω αρχή θα μπορούσε να υποχρεωθεί να κινήσει διαδικασίες έρευνας στηριζόμενη επί αβέβαιων πραγματικών και νομικών βάσεων ή να ευνοήσει την εξέταση ορισμένων κατηγοριών υποθέσεων τις οποίες, βάσει των διαθέσιμων πόρων της, δύναται να χειριστεί πέραν του σταδίου της προκαταρκτικής έρευνας, ενδεχομένως εις βάρος υποθέσεων που είναι ιδιαίτερα περίπλοκες και επιζήμιες για τα συμφέροντα των καταναλωτών. Μια τέτοια προσβολή της λειτουργικής ανεξαρτησίας της AGCM είναι κατά μείζονα λόγο πιθανή σε περίπτωση κατά την οποία η αφετηρία της προθεσμίας, η οποία εξάλλου ενεργοποιείται υπό όρους ελάχιστα ακριβείς, ελάχιστα σαφείς και ελάχιστα προβλέψιμους τόσο για την εν λόγω αρχή όσο και για την οικεία επιχείρηση, συμπίπτει με την πρώτη αναφορά της προβαλλόμενης παραβάσεως στην εν λόγω αρχή, οπότε αυτή υποχρεούται να διερευνήσει αμέσως την υπόθεση.

59

Επιπλέον, οι συνέπειες που συνδέονται με την υπέρβαση της επίμαχης προθεσμίας είναι ικανές να εμποδίσουν την AGCM να συνεργαστεί πλήρως στο πλαίσιο του δικτύου που θεσπίστηκε με τον κανονισμό 2006/2004 και στη συνέχεια με τον κανονισμό 2017/2394. Πράγματι, όπως ορθώς υποστήριξαν η AGCM και η Επιτροπή με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, ενδέχεται η αρχή αυτή να κληθεί να ενεργήσει σε διασυνοριακές καταστάσεις, βάσει αναφοράς προερχόμενης από αρχή άλλου κράτους μέλους ή από την Επιτροπή. Πλην όμως, η επίμαχη προθεσμία θα μπορούσε να αποδειχθεί ανεπαρκής προκειμένου να δυνηθεί η AGCM να συνεργαστεί λυσιτελώς με τις αρχές των άλλων κρατών μελών και με την Επιτροπή, κατά μείζονα λόγο όταν η οικεία εμπορική πρακτική είχε ήδη αποτελέσει αντικείμενο αναφοράς στην Ιταλία, με αποτέλεσμα να αρχίσει να τρέχει η επίμαχη προθεσμία.

60

Εξάλλου, επισημαίνεται, αφενός, ότι τα δικαιώματα άμυνας των επιχειρήσεων κατά των οποίων έχει κινηθεί διαδικασία επί παραβάσει δεν μπορούν, εν πάση περιπτώσει, να προσβληθούν εκ μόνου του λόγου της μη τηρήσεως της επίμαχης προθεσμίας.

61

Πράγματι, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 131 των προτάσεών του, μολονότι είναι βεβαίως σημαντικό να αποφεύγεται η ανεπανόρθωτη προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας μιας επιχειρήσεως κατά το προκαταρκτικό στάδιο διαδικασίας επί παραβάσει στον τομέα των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών, η επιχείρηση αυτή θα εξακολουθεί, εν πάση περιπτώσει, να είναι σε θέση να ασκήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά της άμυνας, εφόσον διασφαλίζεται ότι η εθνική αρχή ανταγωνισμού δεν θα μπορεί να λάβει καμία απόφαση ως προς την εν λόγω επιχείρηση χωρίς να έχει προβεί σε στάδιο κατ’ αντιπαράθεση έρευνας κατά το οποίο η εν λόγω εταιρία θα έχει μπορέσει να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματά της άμυνας.

62

Αφετέρου, στο πλαίσιο της δραστηριότητας των εθνικών αρχών ανταγωνισμού που αποσκοπεί στην καταστολή των παραβιάσεων του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι ένα εθνικό καθεστώς παραγραφής το οποίο, για εγγενείς σε αυτό λόγους, εμποδίζει συστημικά την επιβολή αποτελεσματικών και αποτρεπτικών κυρώσεων για παραβιάσεις του περί ανταγωνισμού δικαίου της Ένωσης μπορεί να καταστήσει πρακτικώς αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης. Κατά συνέπεια, έχει κρίνει ότι δεν είναι σύμφωνη με την αρχή της αποτελεσματικότητας εθνική ρύθμιση η οποία προβλέπει προθεσμία παραγραφής της οποίας η εφαρμογή είναι ικανή, λαμβανομένης υπόψη της μεγάλης πολυπλοκότητας των υποθέσεων που εμπίπτουν στο δίκαιο του ανταγωνισμού, να δημιουργήσει συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας για πράξεις που συνιστούν παραβάσεις του δικαίου αυτού (πρβλ. απόφαση της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψεις 53 και 56).

63

Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού της οδηγίας 2005/29 περί εξασφαλίσεως υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών και διασφαλίσεως αποτελεσματικής καταπολεμήσεως των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών προς το συμφέρον των καταναλωτών, ο οποίος υπομνήσθηκε στη σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως, οι εκτιμήσεις που διαλαμβάνονται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως ασκούν επιρροή και στο πλαίσιο της δραστηριότητας των εθνικών αρχών που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών.

64

Πλην όμως, όπως επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ο γενικός εισαγγελέας στα σημεία 137 έως 139 των προτάσεών του, οι συνέπειες που προσδίδει η επίμαχη στην κύρια δίκη εθνική ρύθμιση στη μη τήρηση της επίμαχης προθεσμίας είναι ικανές να προκαλέσουν συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας για πράξεις που συνιστούν παραβάσεις της απαγορεύσεως των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών την οποία καθιερώνει το άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29. Πράγματι, η εν λόγω εθνική ρύθμιση θα μπορούσε, συνακόλουθα, να συνεπάγεται τη μη επιβολή αποτελεσματικών και αποτρεπτικών κυρώσεων σε σημαντικό αριθμό αποδεδειγμένων παραβάσεων της εν λόγω διατάξεως. Εξάλλου, η αδυναμία της AGCM να κινήσει νέα διαδικασία επί παραβάσει προκειμένου να επιβάλει τέτοιες κυρώσεις θα μπορούσε, στην πράξη, να παρακινήσει επιχειρήσεις να διατηρήσουν αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, υπονομεύοντας έτσι σοβαρά την αποτελεσματική εφαρμογή, από τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, των σχετικών κανόνων της Ένωσης.

65

Υπό τις συνθήκες αυτές, λαμβανομένων υπόψη των εκτιμήσεων που εκτίθενται στις σκέψεις 58, 59 και 64 της παρούσας αποφάσεως, η εφαρμογή της επίμαχης προθεσμίας στη δραστηριότητα της AGCM μπορεί να έχει ως συνέπεια την προσβολή της λειτουργικής ανεξαρτησίας της αρχής αυτής καθώς και να δημιουργήσει συστημικό κίνδυνο ατιμωρησίας των πράξεων που συνιστούν παραβάσεις της απαγορεύσεως των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που καθιερώνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2005/29.

66

Επιπλέον, πρέπει να διευκρινιστεί ότι τυχόν ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία οι συνέπειες της μη τηρήσεως της επίμαχης προθεσμίας από την AGCM θα περιορίζονταν στο να απολέσει η εν λόγω αρχή την εξουσία επιβολής κυρώσεων, παραμένοντας, συνακόλουθα, σε θέση να υποχρεώσει μια επιχείρηση να παύσει μια αθέμιτη εμπορική πρακτική, δεν θα ήταν ικανή να αποκλείσει την ύπαρξη τέτοιου κινδύνου ατιμωρησίας και να διασφαλίσει την αποτελεσματική εφαρμογή της οδηγίας 2005/29. Συγκεκριμένα, τέτοιοι περιορισμοί στη δράση εθνικής αρχής που είναι αρμόδια για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών δεν θα ήταν συμβατοί με την υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίζουν και να διασφαλίζουν την εφαρμογή ενός συστήματος αποτελεσματικών και αποτρεπτικών κυρώσεων, την οποία θέτει το άρθρο 13 της οδηγίας.

67

Στο μέτρο που, κατά το αιτούν δικαστήριο, η εφαρμογή της επίμαχης προθεσμίας στην υπόθεση της κύριας δίκης είναι απόρροια ορισμένης ερμηνείας του εθνικού δικαίου στην οποία προέβη ανώτερο δικαστήριο, πρέπει ακόμη να προστεθεί ότι, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα όλων των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, η αρχή της υπεροχής επιβάλλει στα εθνικά δικαστήρια να ερμηνεύουν, στο μέτρο του δυνατού, το εσωτερικό τους δίκαιο κατά τρόπο σύμφωνο προς το δίκαιο της Ένωσης [αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 70 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 12ης Οκτωβρίου 2023, Z. (Δικαίωμα σε αντίγραφο της συμβάσεως πίστωσης), C‑326/22, EU:C:2023:775, σκέψη 34 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].

68

Επομένως, κατά την εφαρμογή του εθνικού δικαίου, τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να το ερμηνεύουν, στο μέτρο του δυνατού, με γνώμονα το γράμμα και τον σκοπό των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο του εσωτερικού δικαίου και εφαρμόζοντας τις αναγνωρισμένες από αυτό μεθόδους ερμηνείας, προκειμένου να διασφαλίζεται η πλήρης αποτελεσματικότητα των εν λόγω διατάξεων και να επιτυγχάνεται λύση σύμφωνη προς τον σκοπό που αυτές επιδιώκουν [πρβλ. αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2021, Sumal, C‑882/19, EU:C:2021:800, σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, και της 22ας Σεπτεμβρίου 2022, Vicente (Διαδικασία για την καταβολή δικηγορικής αμοιβής), C‑335/21, EU:C:2022:720, σκέψη 72 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].

69

Συνεπώς, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να ερμηνεύσει, στο μέτρο του δυνατού, το εθνικό του δίκαιο, ιδίως το άρθρο 27, παράγραφος 13, του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 206, περί κώδικα προστασίας του καταναλωτή, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, και το άρθρο 14 του νόμου 689/81, κατά τρόπο σύμφωνο προς το δίκαιο της Ένωσης, προκειμένου να διασφαλίσει την πλήρη αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης. Η υποχρέωση σύμφωνης προς το δίκαιο της Ένωσης ερμηνείας επιβάλλει στο αιτούν δικαστήριο να τροποποιεί, αν παρίσταται ανάγκη, πάγια νομολογία σε περίπτωση που αυτή στηρίζεται σε ερμηνεία του εσωτερικού δικαίου η οποία δεν συμβιβάζεται με τους σκοπούς διάταξης του δικαίου της Ένωσης και, προς τούτο, ενεργώντας αυτεπαγγέλτως, να μην ακολουθεί οποιαδήποτε εκ μέρους ανώτερου ή ακόμη και ανώτατου δικαστηρίου ερμηνεία, η οποία το δεσμεύει δυνάμει του εθνικού του δικαίου, αν η ερμηνεία αυτή δεν είναι συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης (πρβλ. αποφάσεις της 24ης Ιουνίου 2019, Popławski, C‑573/17, EU:C:2019:530, σκέψη 78 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία, της 21ης Ιανουαρίου 2021, Whiteland Import Export, C‑308/19, EU:C:2021:47, σκέψη 58, και της 13ης Ιουνίου 2024, DG de la Función Pública, Generalitat de Catalunya και Departamento de Justicia de la Generalitat de Catalunya, C‑331/22 και C‑332/22, EU:C:2024:496, σκέψεις 108 και 110).

70

Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι τα άρθρα 11 και 13 της οδηγίας 2005/29, ερμηνευόμενα υπό το πρίσμα της αρχής της αποτελεσματικότητας, έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται σε εθνική κανονιστική ρύθμιση η οποία, στο πλαίσιο διαδικασίας έχουσας ως αντικείμενο τη διαπίστωση αθέμιτης εμπορικής πρακτικής και διεξαγόμενης από εθνική αρχή που είναι αρμόδια για την επιβολή της νομοθεσίας για την προστασία των καταναλωτών, αφενός, επιβάλλει στην εν λόγω αρχή την υποχρέωση να κινεί το στάδιο της διαδικασίας το οποίο συνίσταται σε κατ’ αντιπαράθεση έρευνα προβαίνοντας στην κοινοποίηση αιτιάσεων στην οικεία επιχείρηση εντός προθεσμίας 90 ημερών από το χρονικό σημείο κατά το οποίο λαμβάνει γνώση των ουσιωδών στοιχείων της προβαλλόμενης παράβασης, τα οποία είναι δυνατόν να περιορίζονται στην πρώτη αναφορά της παράβασης, και, αφετέρου, επιβάλλει ως κύρωση για τη μη τήρηση της προθεσμίας αυτής την ολική ακύρωση της τελικής αποφάσεως που εκδίδει η εν λόγω αρχή κατά το πέρας της διαδικασίας επί παραβάσει, καθώς και την απώλεια της εξουσίας της αρχής να κινήσει νέα διαδικασία επί παραβάσει σχετικά με την ίδια πρακτική.

Επί των δικαστικών εξόδων

71

Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.