I.

Introduzzjoni

1.

Dawn iż-żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari mressqa mit-Tribunale di Milano (il-Qorti Distrettwali ta’ Milano, l-Italja) jirrigwardaw l-interpretazzjoni tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13 KEE tal‑5 ta’ April 1993 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur  ( 2 ) u l-Artikolu 47 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”). Dawn tqajmu fil-kuntest ta’ proċeduri għall-eżekuzzjoni ta’ ordnijiet ta’ ħlas li ma ġewx ikkontestati u li għalhekk saru definittivi.

2.

Il-kwistjoni prinċipali fil-kawżi preżenti essenzjalment hija jekk l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li l-qorti responsabbli mill-eżekuzzjoni teżamina n-natura eventwalment inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt li abbażi tiegħu tkun saret l-ordni ta’ ħlas minħabba l-awtorità ta’ res judicata li tkun inkisbet minn dik l-ordni.

3.

Il-kawżi preżenti qegħdin jinstemgħu mill-Qorti tal-Ġustizzja flimkien ma’ tliet kawżi oħrajn (C‑600/19, C‑725/19 u C‑869/19) li l-konklużjonijiet tiegħi fihom ser jiġu ppreżentati llum. Dawk il-kawżi huma bbażati fuq talbiet Spanjoli u Rumeni għal deċiżjonijiet preliminari u wkoll jirrigwardaw kwistjonijiet simili u li huma potenzjalment sensittivi rigward il-portata tal-obbligu tal-qorti nazzjonali li teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 93/13 u r-relazzjoni ma’ ċerti prinċipji proċedurali nazzjonali, inkluż il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata.

4.

Konsegwentement, il-kawżi preżenti joffru lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tiżviluppa l-ġurisprudenza tagħha dwar id-Direttiva 93/13, u b’mod partikolari li tiċċara kwistjonijiet relatati mal-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata b’konnessjoni mal-istħarriġ ġudizzjarju ta’ klawżoli inġusti taħt dik id-direttiva. Il-kawżi preżenti jqajmu wkoll kwistjonijiet dwar ir-relazzjoni bejn il-prinċipju ta’ effettività u l-Artikolu 47 tal-Karta f’dan il-kuntest.

II.

Il‑kuntest ġuridiku

A.

Id‑dritt tal‑Unjoni

5.

L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jistipula li:

6.

L-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 jipprovdi li:

B.

Id‑dritt Taljan

7.

Id-Decreto legislativo n. 206 recante Codice del consumo (id-Digriet Leġiżlattiv Nru 206 dwar il-Kodiċi tal-Konsumatur), tas‑6 ta’ Settembru 2005 (suppliment ordinarju għall-GURI Nru 235, tat‑8 ta’ Ottubru 2005) (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi tal-Konsumatur”), ittraspona d-Direttiva 93/13 fid-dritt Taljan.

8.

L-Artikolu 633 tal-Codice di procedura civile (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili”) jipprovdi li:

9.

L-Artikolu 641 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jistipula li:

10.

L-Artikolu 647 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jipprovdi li:

11.

L-Artikolu 650 tal-Kodiċi ta’ Proċedura Ċivili jgħid li:

12.

L-Artikolu 2909 tal-Codice civile (iktar ’il quddiem il-“Kodiċi Ċivili”) jistipula li:

III.

Il‑fatti, il‑kawża prinċipali u d‑domandi preliminari

A.

Il‑Kawża C‑693/19, SPV Project 1503 et

13.

Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, YB, bħala konsumatur, daħal fi tliet kuntratti ta’ self ma’ Findomestic Banca SpA għal ammont globali ta’ EUR 18 200. Din il-kumpannija iktar tard assenjat il-pretensjoni tagħha lil Activa Factor SpA, li, min-naħa tagħha, assenjat din il-pretensjoni lil SPV Project 1503 Srl (iktar ’il quddiem “SPV”). Skont il-klawżoli ta’ dawn il-kuntratti, fil-każ ta’ ħlas tardiv, kellhom japplikaw penali u interessi moratorji.

14.

Permezz ta’ deċiżjoni tal‑10 ta’ Lulju 2012, il-qorti kompetenti ħarġet ordni ta’ ħlas kontra YB, għall-ammont ta’ EUR 16 290.52 fir-rigward ta’ somom dovuti skont il-kuntratti ta’ self flimkien mal-interessi għal ħlas tardiv skont dawk il-klawżoli. YB ma oġġezzjonax għall-ordni ta’ ħlas, li għaldaqstant saret definittiva.

15.

Sussegwentement, SPV innotifikat lil YB b’mandat ta’ qbid, iddatat il‑21 ta’ Settembru 2016, għal pretensjonijiet li YB kellu fil-konfront ta’ terzi persuni fl-ammont ta’ EUR 31 332, li kien jikkonsisti f’EUR 16 290.52 bħala kapital u f’EUR 13 539.27 bħala interessi kif indikati fl-ordni ta’ ħlas, filwaqt li l-kumplament kien jikkonsisti fi spejjeż u onorarji.

16.

SPV u kreditur ieħor imbagħad bdew proċeduri ta’ eżekuzzjoni kontra YB quddiem il-qorti tar-rinviju.

17.

Fil-mori ta’ dawk il-proċeduri, il-qorti tar-rinviju kkunsidrat li l-klawżola relatata mal-kalkolu tar-rata ta’ interessi moratorji, li kienet iżjed minn 14% fis-sena, setgħet tkun inġusta. Hija ordnat lil SPV sabiex tipproduċi l-kuntratti ta’ self li abbażi tagħhom inħarġet l-ordni ta’ ħlas u stiednet lil YB sabiex jindika l-intenzjoni li jinvoka n-natura inġusta tal-klawżoli rigward l-interessi moratorji li, jekk tiġi stabbilita, tista’ potenzjalment tnaqqas il-pretensjoni ta’ SPV. B’reazzjoni għal dan, YB invoka n-natura inġusta tal-klawżola relatata mal-kalkolu tal-interessi moratorji. Il-qorti tar-rinviju indikat il-possibbiltà li teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ din il-klawżola u ffissat seduta sabiex tagħti ċans lill-partijiet jieħdu pożizzjoni fuq din il-kwistjoni. F’dan ir-rigward, SPV ikkontendiet, inter alia, li l-awtorità ta’ res judicata miksuba mill-ordni ta’ ħlas ma setgħetx tiġi ssuperata.

18.

Il-qorti tar-rinviju tispjega li, skont il-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni, l-Italja), il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata jkopri mhux biss l-għoti effettiv tas-sentenza, iżda wkoll ir-raġunijiet li jifformaw, anki impliċitament, il-bażi loġika u legali tagħha. Dan l-approċċ japplika għal ordni ta’ ħlas li tirrikjedi l-ħlas ta’ somma flus, li, jekk ma tiġix ikkontestata, issir definittiva fir-rigward tal-pretensjoni li abbażi tagħha tiġi ppreżentata l-azzjoni, kif ukoll għall-istrument maħruġ fir-rigward ta’ dik il-pretensjoni, u għalhekk jipprekludi kwalunkwe eżami ulterjuri tar-raġunijiet miġjuba sabiex jiġġustifikaw dan ir-rikors. Għaldaqstant, il-prinċipju, li joriġina mill-ġurisprudenza nazzjonali u li jissejjaħ l-awtorità ta’ res judicata impliċita, huwa bbażat fuq ir-raġunament li jekk il-qorti tkun iddeċidiet fuq kwistjoni partikolari, hija tkun ittrattat il-kwistjonijiet l-oħra kollha kkunsidrati preliminari għall-kwistjoni fil-fatt deċiża u tkun ikkonkludiet li dawn ma jipprekludux id-deċiżjoni tagħha.

19.

Il-qorti tar-rinviju tirrimarka li, bħal f’dan il-każ, ladarba tinkiseb ordni ta’ ħlas, il-kreditur jista’, billi jinnotifika l-mandat ta’ qbid, jibda proċeduri ta’ eżekuzzjoni, imsejħa proċeduri ta’ esproprjazzjoni obbligatorja taħt id-dritt nazzjonali, u li, fil-każ ta’ esproprjazzjoni minn partijiet terzi, il-kreditur iwettaq esproprjazzjoni obbligatorja abbażi tal-ordni ta’ ħlas bħala titolu eżekuttiv fir-rigward tal-pretensjonijiet li d-debitur ikollu fil-konfront ta’ terzi. Fil-proċeduri ta’ eżekuzzjoni, il-qorti tista’ ex officio teżerċita setgħat intiżi sabiex tivverifika l-eżistenza tat-titolu eżekuttiv u l-kwantifikazzjoni korretta tal-pretensjoni, iżda dan ma jestendix għall-kontenut intrinsiku ta’ dak it-titolu.

20.

Il-qorti tar-rinviju tiddubita jekk il-klawżoli li jikkwantifikaw l-interessi moratorji u li jippreskrivu penali jikkonformawx mal-Kodiċi tal-Konsumatur u mad-Direttiva 93/13. Skont il-qorti tar-rinviju, il-qorti li ħarġet l-ordni ta’ ħlas ma stħarrġitx in-natura eventwalment inġusta ta’ dawn il-klawżoli. Madankollu, taħt id-dritt nazzjonali, peress li YB ma kkontestax l-ordni, din saret definittiva u l-kwistjoni dwar jekk il-klawżoli tal-kuntratti ta’ self humiex inġusti hija suġġetta għall-awtorità ta’ res judicata impliċita. Minn dan isegwi li l-qorti tar-rinviju, bħala l-qorti ta’ eżekuzzjoni, ma tistax tiddeċiedi li l-klawżoli huma inġusti, peress li hija prekluża taħt id-dritt nazzjonali milli teżamina l-kontenut tal-ordni ta’ ħlas u dik l-ordni kisbet l-awtorità ta’ res judicata.

21.

Il-qorti tar-rinviju tosserva li, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 93/13, il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata jista’ jitwarrab taħt ċerti kundizzjonijiet. Il-qorti tar-rinviju għalhekk tistaqsi jekk il-ħtieġa li jinbidel il-bilanċ formali bejn il-partijiet kontraenti b’bilanċ reali li jistabbilixxi mill-ġdid l-ugwaljanza bejniethom tippermettix lill-qorti ta’ eżekuzzjoni tinforma lill-konsumatur bin-natura eventwalment inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali li ma ġietx eskluża espliċitament bl-ordni li saret definittiva u, jekk il-konsumatur ikun jixtieq jistrieħ fuq in-natura inġusta ta’ dawn il-klawżoli, jekk l-istess qorti tistax twettaq tali eżami, peress li n-nuqqas li jsir dan jista’ jwassal għal protezzjoni tal-konsumatur mhux kompluta u insuffiċjenti. Il-qorti tar-rinviju tinnota li, fir-rigward tal-Artikolu 47 tal-Karta, l-inizjattiva tal-qorti li tinforma lill-konsumatur bil-ksur possibbli ta’ regoli ta’ protezzjoni tal-konsumatur ma tippreġudikax l-imparzjalità tagħha u li l-Qorti tal-Ġustizzja tat importanza partikolari lil din id-dispożizzjoni mill-perspettiva tal-effett utli tad-drittijiet li jirriżultaw mid-Direttiva 93/13.

22.

Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal di Milano (il-Qorti Distrettwali ta’ Milano) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri fil-kawża prinċipali u li tirreferi d-domanda sussegwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:

B.

Il‑Kawża C‑831/19, Banco di Desio e della Brianza et

23.

Skont id-deċiżjoni tar-rinviju, fit‑18 ta’ Novembru 2005, Banco di Desio e della Brianza SpA (iktar ’il quddiem “BDB”) ikkonkludiet kuntratti ta’ garanzija ma’ YX u ZW li kienu intiżi bħala garanzija għal self meħud mill-kumpannija kummerċjali Bimecar Trade Srl.

24.

Permezz ta’ deċiżjoni tal‑20 ta’ Diċembru 2012, it-Tribunale di Monza (il-Qorti Distrettwali ta’ Monza, l-Italja) ħarġet ordni ta’ ħlas favur BDB fil-konfront, inter alia, ta’ YX u ZW. Din l-ordni ma ġietx ikkontestata u għaldaqstant saret definittiva.

25.

Sussegwentement, BDB bdiet proċeduri ta’ eżekuzzjoni quddiem it-Tribunale di Milano (il-Qorti Distrettwali ta’ Milano) għall-esproprjazzjoni ta’ proprjetà fir-rigward ta’ assi li huma proprjetà nofs bin-nofs ta’ YX u ZW, li huma miżżewġin. Bimecar Trade u kredituri oħrajn ta’ YX u ZW ingħaqdu f’dawn il-proċeduri.

26.

YX u ZW dehru fil-proċeduri ta’ eżekuzzjoni. Fuq talba tal-qorti tar-rinviju, BDB ipproduċiet il-kuntratti ta’ garanzija. Il-qorti tar-rinviju kkunsidrat li, filwaqt li l-istatus ta’ YX bħala konsumatur kien eskluż peress li kien ir-rappreżentant legali ta’ Bimecar Trade u azzjonist b 51 % fiha, ZW setgħet tikkwalifika bħala konsumatur peress li kienet azzjonista b’ 22 % f’dik il-kumpannija u jidher li ma kellha ebda pożizzjoni ta’ responsabbiltà fi ħdanha. Sabiex tistabbilixxi l-istatus tagħha bħala konsumatur, ZW ipproduċiet il-kuntratt ta’ trasferiment, iddatat id‑29 ta’ Jannar 2013, li permezz tiegħu hija saret azzjonista f’Bimecar Trade, flimkien ma’ dokumenti li juru li ilha impjegata ma’ kumpannija oħra mis-sena 1976. ZW esprimiet ukoll l-intenzjoni tagħha li tinvoka n-natura inġusta ta’ numru ta’ klawżoli inklużi fil-kuntratti konklużi mal-kredituri kollha abbażi tal-Kodiċi tal-Konsumatur. BDB u l-kredituri l-oħrajn argumentaw, inter alia, li ZW ma kinitx konsumatur u li l-awtorità ta’ res judicata miksuba mill-ordni ta’ ħlas ma setgħetx tiġi ssuperata.

27.

Il-qorti tar-rinviju tispjega, b’mod simili għal dak fil-Kawża C‑693/19, li, skont id-dritt u l-ġurisprudenza nazzjonali, l-awtorità ta’ res judicata impliċita hija bbażata fuq ir-raġunament li, jekk il-qorti tkun iddeċidiet fuq kwistjoni partikolari, hija tkun neċessarjament solviet il-kwistjonijiet l-oħra kollha li jippreċedu l-kwistjoni fil-fatt deċiża, u dan l-approċċ japplika għal ordnijiet ta’ ħlas. Ladarba tinkiseb ordni, il-kreditur jibda proċeduri ta’ eżekuzzjoni u, bl-esproprjazzjoni ta’ proprjetà, bħal f’dan il-każ, il-kreditur, abbażi ta’ dik l-ordni bħala titolu eżekuttiv, jesproprja, billi jinnotifika mandat ta’ qbid, proprjetà li tappartjeni lid-debitur.

28.

Il-qorti tar-rinviju tindika li, peress li ZW tista’ titqies bħala konsumatur, għandha dubji jekk il-klawżola inkluża fil-kuntratt ta’ garanzija bejn BDB u ZW, li tindika qorti b’ġurisdizzjoni territorjali li ma hijiex dik tad-domiċilju tal-konsumatur, tikkonformax mal-Kodiċi tal-Konsumatur u mad-Direttiva 93/13. Peress li ZW ma kkontestatx l-ordni ta’ ħlas, dik l-ordni kisbet l-awtorità ta’ res judicata u l-kwistjoni dwar jekk il-klawżoli tal-kuntratt ta’ garanzija humiex inġusti hija suġġetta għall-awtorità ta’ res judicata impliċita. Filwaqt li l-kredituri jikkontendu li l-qorti tar-rinviju hija prekluża milli teżamina jekk dawn il-klawżoli humiex inġusti, b’mod partikolari fid-dawl tas-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2009, Asturcom Telecomunicaciones  ( 3 ), il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk dik is-sentenza hijiex applikabbli, minħabba d-differenzi bejn l-ordinamenti nazzjonali inkwistjoni u ċ-ċirkustanzi tal-kawża preżenti.

29.

F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju tindika li ZW ħadet rwol attiv fil-proċeduri ta’ eżekuzzjoni u li meta nħarġet l-ordni ta’ ħlas, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja  ( 4 ), li tistabbilixxi l-kriterji għall-klassifikazzjoni ta’ garanti bħal ZW bħala konsumatur ma kinitx għadha ngħatat. Lanqas kienet għadha ħadet approċċ simili l-ġurisprudenza tal-Corte suprema di cassazione (il-Qorti Suprema tal-Kassazzjoni)  ( 5 ), iżda f’dak il-perijodu kienet eskludiet li persuna fiżika li taġixxi ta’ garanti għal kumpannija kummerċjali titqies bħala konsumatur  ( 6 ). Konsegwentement, ZW ma setgħetx targumenta li l-klawżoli kienu inġusti f’oġġezzjoni għall-ordni ta’ ħlas, peress li dan sar possibbli biss wara li kienu nbdew il-proċeduri ta’ eżekuzzjoni, meta skont id-dritt nazzjonali dik l-ordni ma setgħetx tinbidel. Il-qorti tar-rinviju tistaqsi jekk, f’sitwazzjoni bħal din, il-leġiżlazzjoni nazzjonali tagħmilhiex impossibbli jew eċċessivament diffiċli għall-konsumaturi sabiex jeżerċitaw id-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 93/13.

30.

Il-qorti tar-rinviju tosserva li, fis-sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2017, Banco Primus  ( 7 ), il-Qorti tal-Ġustizzja eskludiet il-possibbiltà li tiġi ssuperata l-awtorità ta’ res judicata espliċita, iżda għadha ma eżaminatx il-kompatibbiltà tal-awtorità ta’ res judicata impliċita mal-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta. Skont il-qorti tar-rinviju, aktarx li, meta ħarġet l-ordni ta’ ħlas, il-qorti ma eżaminatx in-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali, peress li l-possibbiltà li ZW tiġi kklassifikata bħala konsumatur ġiet eskluża. Il-qorti tar-rinviju għalhekk tistaqsi jekk l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta jippermettux li l-awtorità ta’ res judicata impliċita tiġi ssuperata fejn ir-riżultat tagħha jkun li l-konsumatur jiċċaħħad mid-dritt għal rimedju effettiv u minn drittijiet li jirriżultaw minn dik id-direttiva.

31.

Kien f’dawn iċ-ċirkustanzi li t-Tribunal di Milano (il-Qorti Distrettwali ta’ Milano) iddeċidiet li tissospendi l-proċeduri fil-kawża prinċipali u li tirreferi d-domandi sussegwenti lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari:

IV.

Il‑proċedura quddiem il‑Qorti tal‑Ġustizzja

32.

Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati lill-Qorti tal-Ġustizzja fil-Kawża C‑693/19 mill-Gvern Spanjol, mill-Gvern Taljan u mill-Gvern Ungeriż kif ukoll mill-Kummissjoni, u fil-Kawża C‑831/19 minn BDB, ZW  ( 8 ), mill-Gvern Spanjol, mill-Gvern Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni.

33.

Inżammet seduta konġunta fis‑27 ta’ April 2021 li fiha BDB, ZW, il-Gvern Ġermaniż, il-Gvern Spanjol u l-Gvern Taljan kif ukoll il-Kummissjoni ppreżentaw argumenti orali.

V.

Sommarju tal-osservazzjonijiet tal-partijiet

34.

BDB tissottometti li d-domanda fil-Kawża C‑831/19 hija inammissibbli peress li ZW ma tikkwalifikax bħala konsumatur u għalhekk id-Direttiva 93/13 ma hijiex applikabbli. Fi kwalunkwe każ, hija targumenta li d-deċiżjoni dwar il-validità tal-klawżoli kuntrattwali saret definittiva, mingħajr ma’ ZW oġġezzjonat jew invokat l-istatus ta’ konsumatur. Skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, l-awtorità ta’ res judicata ma tistax tiġi ssuperata, anki fil-kuntest ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni, u, kif enfasizzat waqt is-seduta, il-protezzjoni mogħtija lill-konsumaturi mid-Direttiva 93/13 ma tipprevalix fuq iċ-ċertezza legali.

35.

ZW issostni li huwa evidenti fil-Kawża C‑831/19 li hija tikkwalifika bħala konsumatur taħt id-Direttiva 93/13. ZW tispjega li hija ma ppreżentatx oġġezzjoni għall-ordni ta’ ħlas minħabba l-ġurisprudenza nazzjonali, li kienet teskludi persuni fil-pożizzjoni tagħha milli jitqiesu bħala konsumaturi, iżda li minn dak iż-żmien inbidlet skont id-direzzjoni tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Kif argumentat ZW waqt is-seduta, il-fatt li l-qorti ta’ eżekuzzjoni ma titħalliex tistħarreġ klawżoli li n-natura inġusta tagħhom ma kinitx ġiet eżaminata meta nħarġet l-ordni, ikun iċaħħad lil konsumaturi minn protezzjoni effettiva taħt id-Direttiva 93/13.

36.

Il-Gvern Ġermaniż isostni li t-tqassim tal-kompiti bejn il-qorti li tiddeċiedi fuq il-merti u l-qorti ta’ eżekuzzjoni huwa bbażat fuq il-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali nazzjonali, u d-Direttiva 93/13 ma teħtieġx stħarriġ sostantiv fil-proċedura ta’ eżekuzzjoni, sakemm l-ewwel proċedura toffri lill-konsumatur biżżejjed opportunità sabiex jasserixxi d-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 93/13. Għaldaqstant, jekk, kif jidher fil-kawżi preżenti, l-ordinament nazzjonali jipprovdi għal stħarriġ ġudizzjarju ta’ klawżoli inġusti fl-istadju tal-ordni ta’ ħlas, ma hemmx ħtieġa għat-tieni verifika fl-istadju ta’ eżekuzzjoni.

37.

Il-Gvern Spanjol isostni li l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni. Fi kwistjonijiet ta’ klawżoli inġusti, l-ordinament ġuridiku tal-Unjoni ma jeħtieġx li l-qorti nazzjonali tistħarreġ għal żmien indeterminat pretensjoni li kienet is-suġġett ta’ deċiżjoni ġudizzjarja definittiva, li tapplika meta l-konsumatur ma jkunx uża fiż-żmien ir-rimedji stabbiliti fid-dritt nazzjonali, u l-possibbiltà li tistħarreġ klawżoli inġusti barra mill-ambitu tal-proċedura prevista għal dan il-għan tirriżulta f’telf ta’ effett utli tal-proċedura ta’ eżekuzzjoni. Kif argumenta waqt is-seduta, il-prinċipju ta’ effettività jeħtieġ li leġiżlazzjoni nazzjonali tiġi analizzata fil-kuntest tas-sistema proċedurali nazzjonali kollha kemm hi u, kuntrarjament għal dak li ssostni l-Kummissjoni, il-kawżi preżenti jikkonċernaw l-awtorità ta’ res judicata. Iżid li, fir-rigward tal-Kawża C‑831/19, il-fatt li meta l-ordni ta’ ħlas kisbet l-awtorità ta’ res judicata l-Qorti tal-Ġustizzja kienet għadha ma tatx id-deċiżjonijiet tagħha dwar il-kriterji sabiex garanti jitqies bħala konsumatur ma jaffettwax il-pożizzjoni tiegħu.

38.

Il-Gvern Taljan jargumenta li l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni. Il-kawżi preżenti huma differenti mill-ġurisprudenza preċedenti tal-Qorti tal-Ġustizzja, u din il-leġiżlazzjoni tirrispetta l-prinċipju ta’ ekwivalenza, peress li l-qorti ta’ eżekuzzjoni ma tistax terġa’ teżamina ex officio l-kundizzjonijiet għall-ħruġ ta’ ordni ta’ ħlas li kisbet l-awtorità ta’ res judicata, anki fejn din tikkonċerna ksur possibbli ta’ regoli tal-ordni pubbliku. Kif enfasizza waqt is-seduta, il-qorti li tiddeċiedi dwar l-ordni tista’ teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali u l-konsumatur għandu rimedji sabiex jevita li jintrabat b’tali klawżoli, iżda jekk il-qorti ma tkunx għamlet hekk u l-konsumatur ma jkunx uża dawn ir-rimedji, il-qorti ta’ eżekuzzjoni ma tistax tevita li teżegwixxi d-deċiżjoni bbażata fuq l-ordni; dik id-deċiżjoni impliċitament teskludi n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali, peress li inkella ma setgħetx tinħareġ. Għall-kuntrarju tal-pożizzjoni tal-Kummissjoni fil-Kawża C‑693/19, tkun xi tkun il-kawża tal-invalidità tal-klawżola li fuqha huwa bbażat id-dritt tal-kreditur, mill-mument li jiġi stabbilit dan id-dritt, anki jekk impliċitament, permezz ta’ deċiżjoni li kisbet l-awtorità ta’ res judicata, dik l-invalidità ma tistax tiġi ddikjarata iktar mill-qorti li għandha teżegwixxieha, u dan japplika wkoll f’każijiet li jinvolvu interess eċċessiv. Iżid ukoll li, fir-rigward tal-Kawża C‑831/19, huwa irrilevanti li l-ġurisprudenza tal-Unjoni u dik nazzjonali li tirrikonoxxi garanti bħala konsumatur ma kinitx teżisti meta ttieħdet id-deċiżjoni dwar l-ordni, peress li l-qorti setgħet użat il-proċedura għal deċiżjoni preliminari.

39.

Il-Gvern Ungeriż jargumenta li, fir-rigward tal-Kawża C‑693/19, l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni. Huwa jsostni li l-awtorità ta’ res judicata miksuba fl-assenza ta’ oġġezzjoni mid-debitur ma tistax titwarrab, u l-fatt li l-qorti ta’ eżekuzzjoni titħalla tistħarreġ in-natura inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt li fuqhom hija bbażata l-ordni ta’ ħlas jirrendi l-proċedura ta’ ordni ta’ ħlas mingħajr skop.

40.

Il-Kummissjoni tissottometti li, fir-rigward tal-Kawża C‑693/19, l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, sakemm din tippermetti li l-qorti tivverifika jekk klawżola relatata mal-ħlas ta’ interessi fil-każ ta’ nuqqas ta’ twettiq jew dewmien fit-twettiq ta’ obbligu kuntrattwali hijiex potenzjalment inġusta u għalhekk twarrabha. Dan jaf ikun il-każ jekk tagħmilha possibbli li tiġi stabbilita l-ineżistenza legali ta’ titolu eżekuttiv limitatament għall-pretensjoni relatata mal-interessi jew jekk tippermetti li l-qorti tillimita l-eżekuzzjoni, meta tagħti s-somom, għall-pretensjoni li tirriżulta mit-tneħħija tal-interessi li jitqiesu eċċessivi. Madankollu, jekk dik il-leġiżlazzjoni kellha tiġi interpretata b’mod li ma tippermettix li l-qorti tistabbilixxi l-eżistenza ta’ klawżoli inġusti, din tkun tmur kontra l-Artikoli 6 u 7 tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività. Hija ssostni li l-awtorità ta’ res judicata ma tkoprix ordni ta’ ħlas fir-rigward ta’ interessi fuq pretensjoni meta r-rata hija eċċessiva  ( 9 ), u jekk il-qorti ta’ eżekuzzjoni għandha s-setgħa li tivverifika li l-eżekuzzjoni titwettaq bis-saħħa ta’ titolu validu, skont il-prinċipju ta’ ekwivalenza, dik l-istess setgħa tinkludi s-setgħa li tiddetermina l-assenza ta’ ksur ta’ regoli tal-ordni pubbliku, bħal ma huwa l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13.

41.

Il-Kummissjoni ssostni li, fir-rigward tal-Kawża C‑831/19, iż-żewġ domandi għandhom jingħataw risposta flimkien fis-sens li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 ma jipprekludux il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni, sakemm din tippermetti li l-qorti ta’ eżekuzzjoni teżamina jekk klawżola hijiex inġusta u konsegwentement twarrabha. Jekk dan ma huwiex il-każ, din il-leġiżlazzjoni ma hijiex konsistenti ma’ dawn id-dispożizzjonijiet, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività. Fil-fehma tagħha, il-kuntratti konklużi ma’ ZW jaqgħu fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13, u t-tardività fl-għarfien ta’ ZW bl-istatus tagħha ta’ konsumatur ma hijiex rilevanti. F’din il-kawża, bħal fil-Kawża C‑693/19, l-Artikolu 47 tal-Karta għandu jitqies bħala dispożizzjoni li l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 għandu jiġi interpretat fid-dawl tagħha, u n-natura definittiva tal-ordni ta’ ħlas tirriżulta mill-preskrizzjoni, u mhux mill-awtorità ta’ res judicata. Hija targumenta li l-istħarriġ ex officio ta’ klawżoli inġusti għandu jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni espliċita u suffiċjentement motivata mill-qorti nazzjonali. Kif enfasizzat waqt is-seduta, il-qrati li ħarġu l-ordnijiet fil-kawżi preżenti ma stħarrġux in-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali, u ma huwiex biżżejjed li l-possibbiltà ta’ klawżola inġusta tista’ tiġi identifikata; il-qorti għandha tagħmel dan.

VI.

Analiżi

42.

Permezz tad-domanda tagħha fil-Kawża C‑693/19, li fis-sustanza tikkorrispondi għall-ewwel domanda fil-Kawża C‑831/19, il-qorti tar-rinviju essenzjalment tistaqsi lill-Qorti tal-Ġustizzja jekk l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevjeni lill-qorti ta’ eżekuzzjoni milli teżamina l-kontenut ta’ ordni ta’ ħlas li tkun kisbet l-awtorità ta’ res judicata u milli twarrab l-effetti tal-awtorità ta’ res judicata impliċita fejn il-konsumatur ikun esprima l-intenzjoni li jistrieħ fuq in-natura inġusta ta’ klawżola fil-kuntratt li abbażi tiegħu tkun inkisbet dik l-ordni.

43.

Permezz tat-tieni domanda tagħha fil-Kawża C‑831/19, il-qorti tar-rinviju, essenzjalment, tfittex li tivverifika jekk l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13 u l-Artikolu 47 tal-Karta jipprekludux leġiżlazzjoni nazzjonali li, bis-saħħa tal-awtorità ta’ res judicata impliċita, tipprevjeni lill-qorti ta’ eżekuzzjoni, li titqajjem quddiemha oġġezzjoni għall-eżekuzzjoni mill-konsumatur, milli teżamina n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali, filwaqt li jitqies li, skont id-dritt nazzjonali fis-seħħ fiż-żmien meta ġiet ikkostitwita l-awtorità ta’ res judicata, l-evalwazzjoni ta’ klawżoli inġusti kienet eskluża peress li l-garanti ma setax jitqies li jikkwalifika bħala konsumatur.

44.

Kif jidher ċar mid-deċiżjoni tar-rinviju u mill-osservazzjonijiet tal-Gvern Taljan, dawn iż-żewġ domandi jirriżultaw mill-arranġamenti proċedurali rigward l-eżekuzzjoni ta’ ordnijiet ta’ ħlas kif stabbiliti fid-dritt Taljan, li skonthom ordni li fuqha jkunu bbażati proċeduri sussegwenti ta’ eżekuzzjoni u l-qbid ta’ assi mill-kredituri ssir definittiva u tikseb l-awtorità ta’ res judicata peress li l-konsumatur, bħala debitur, ma jressaqx oġġezzjoni kontriha fit-terminu preskritt. Fil-każ ta’ ordni ta’ ħlas mhux ikkontestata, in-natura inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt li abbażi tiegħu tkun inħarġet dik l-ordni hija b’hekk meqjusa li hija suġġetta għall-awtorità ta’ res judicata impliċita, jiġifieri, awtorità ta’ res judicata b’implikazzjoni. Barra minn hekk, id-dritt nazzjonali jipprovdi li l-qorti li toħroġ l-ordni tista’ teżamina ex officio n-natura eventwalment inġusta tal-klawżoli kuntrattwali, u jekk il-konsumatur iressaq oġġezzjoni, il-qorti li tagħti deċiżjoni dwar dik l-oġġezzjoni tista’ wkoll twettaq stħarriġ ex officio tan-natura inġusta ta’ dawn il-klawżoli. Madankollu, jidher li huwa paċifiku li, fil-kawżi preżenti, il-qrati ħarġu ordnijiet ta’ ħlas li ma ġewx ikkontestati mill-konsumaturi u ma hemmx indikazzjoni li f’dak l-istadju sar xi eżami tal-preżenza ta’ klawżoli inġusti.

45.

Konsegwentement, fil-fehma tiegħi dawn iż-żewġ domandi jistgħu jingħataw risposta flimkien, peress li jduru fuq aspett ċentrali, jiġifieri, il-konsistenza mad-dritt tal-Unjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali li ma tippermettix li n-natura inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt li fuqu tkun ibbażata l-ordni ta’ ħlas tiġi mistħarrġa mill-qorti ta’ eżekuzzjoni minħabba l-awtorità ta’ res judicata impliċita miksuba minn dik l-ordni.

46.

Sabiex nirrispondi dawn id-domandi, sejjer l-ewwel nindirizza l-argumenti ta’ BDB dwar l-ammissibbiltà tad-domanda preliminari fil-Kawża C‑831/19 (Parti A). Sejjer imbagħad indur fuq is-sustanza tal-Kawżi C‑693/19 u C-831/19 u nagħmel xi osservazzjonijiet preliminari dwar l-għarfien tardiv tal-istatus ta’ konsumatur ta’ ZW fil-Kawża C‑831/19 u r-rilevanza potenzjali tal-Artikolu 47 tal-Karta f’dan il-kuntest (Parti B). Sejjer imbagħad nikkunsidra l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja rigward l-istħarriġ ex officio mill-qorti nazzjonali tal-klawżoli inġusti taħt id-Direttiva 93/13 (Parti C) u l-applikazzjoni tal-prinċipji żviluppati f’dik il-ġurisprudenza għaċ-ċirkustanzi tal-kawżi preżenti (Parti D).

47.

Abbażi ta’ din l-analiżi, wasalt għall-konklużjoni li d-domanda preliminari fil-Kawża C‑831/19 hija ammissibbli u li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal ma hija dik inkwistjoni.

A.

L-ammissibbiltà tad-domanda preliminari fil-Kawża C‑831/19

48.

Skont l-argumenti mressqa minn BDB, id-domanda preliminari fil-Kawża C‑831/19 hija inammissibbli peress li ZW ma tikkwalifikax bħala konsumatur, u għalhekk id-Direttiva 93/13 ma hijiex applikabbli.

49.

Fil-fehma tiegħi, dawn l-argumenti għandhom jiġu miċħuda.

50.

Huwa evidenti li ZW tista’ tiġi kklassifikata bħala konsumatur mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

51.

Għandu jitfakkar li, kif iddikjarat fl-għaxar premessa tad-Direttiva 93/13, ir-regoli uniformi li jikkonċernaw il-klawżoli inġusti għandhom japplikaw għall-“kuntratti kollha” konklużi bejn konsumatur u bejjiegħ jew fornitur, kif iddefiniti rispettivament fl-Artikolu 2(b) u (ċ) ta’ dik id-direttiva  ( 10 ). Skont l-Artikolu 2(b) tagħha, konsumatur tfisser kull persuna fiżika li, f’kuntratti koperti minn dik id-direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha  ( 11 ). Huwa għalhekk b’riferiment għall-kwalità tal-partijiet kontraenti li d-Direttiva 93/13 tiddefinixxi l-kuntratti li huma suġġetti għaliha  ( 12 ). Din l-interpretazzjoni wiesgħa tal-kunċett ta’ konsumatur tippermetti li tiġi żgurata l-protezzjoni li d-Direttiva 93/13 tagħti lill-persuni fiżiċi kollha li jinsabu f’sitwazzjoni ta’ inferjorità fil-konfront tal-bejjiegħ jew fornitur  ( 13 ).

52.

F’dan ir-rigward, fid-digrieti tad‑19 ta’ Novembru 2015, fil-kawża Tarcău  ( 14 ) u tal‑14 ta’ Settembru 2016, fil-kawża Dumitraş  ( 15 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Direttiva 93/13 hija applikabbli għal kuntratt ta’ garanzija konkluż bejn persuna fiżika u istituzzjoni ta’ kreditu sabiex jiġu ggarantiti obbligi kuntrattwali dovuti minn kumpannija kummerċjali lil dik l-istituzzjoni skont ftehim ta’ kreditu, fejn dik il-persuna aġixxiet għal skopijiet barra mis-sengħa, min-negozju jew mill-professjoni tagħha u ma għandha ebda rabta ta’ natura funzjonali ma’ dik il-kumpannija. Hija għaldaqstant il-qorti nazzjonali li, wara li tieħu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi u l-provi kollha, għandha tistabbilixxi jekk dik il-persuna aġixxietx għal skopijiet relatati mas-sengħa, man-negozju jew mal-professjoni tagħha jew minħabba rabtiet funzjonali li hija għandha ma’ dik il-kumpannija, bħal direttorat jew sehem mhux negliġibbli fil-kapital azzjonarju tagħha, jew jekk hija aġixxietx għal skopijiet ta’ natura privata.

53.

Fil-każ preżenti, kif indikat il-qorti tar-rinviju, ZW tista’ titqies bħala konsumatur, sa fejn fil-perijodu meta ġew konklużi l-kuntratti ta’ garanzija ma’ BDB u l-kredituri l-oħrajn, ZW kienet qiegħda taġixxi barra mill-attivitajiet professjonali tagħha u ma kellha ebda rabtiet funzjonali ma’ Bimecar Trade. Tabilħaqq, il-qorti tar-rinviju indikat li, b’teħid inkunsiderazzjoni tad-dokumenti ppreżentati minn ZW fil-proċeduri ta’ eżekuzzjoni kif issemma’ fil-punt 26 ta’ dawn il-konklużjonijiet, ZW kisbet 22% fil-kapital azzjonarju ta’ Bimecar Trade fil‑31 ta’ Jannar 2013, filwaqt li l-kuntratti ta’ garanzija bejn ZW u l-kredituri kollha ġew konklużi qabel din id-data, u l-ordni ta’ ħlas miksuba minn BDB ukoll tiddata għal qabel il-kisba ta’ dawn l-ishma minn ZW. Barra minn hekk, skont il-qorti tar-rinviju, ZW kellha rabta ma’ kumpannija oħra permezz ta’ relazzjoni ta’ impjieg sa mill‑1976 u meta ġew konklużi l-kuntratti ta’ garanzija, ZW ma kienet tokkupa ebda funzjoni ġestjonarja f’Bimecar Trade.

54.

Konsegwentement, għandu jitqies li, bla ħsara għal verifika mill-qorti tar-rinviju, ZW tikkwalifika bħala konsumatur taħt id-Direttiva 93/13 u għalhekk din id-direttiva hija applikabbli għall-kawża prinċipali.

55.

Għaldaqstant, jiena tal-opinjoni li d-domanda preliminari fil-Kawża C‑831/19 hija ammissibbli.

B.

Osservazzjonijiet preliminari

1. Għarfien tardiv tal-istatus ta’ konsumatur fil-Kawża C‑831/19

56.

Ninnota li hemm element addizzjonali fit-tieni domanda fil-Kawża C‑831/19, li jirriżulta mill-fatt li, meta l-ordni ta’ ħlas li kienet is-suġġett tal-proċeduri ta’ eżekuzzjoni kisbet l-awtorità ta’ res judicata, ZW, bħala l-garanti, mid-dehra ma setgħetx tkun konxja mill-istatus tagħha bħala konsumatur u għalhekk ma setgħetx tinvoka n-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali fit-terminu preskritt sabiex titqajjem oġġezzjoni għall-ordni. F’dan ir-rigward, il-fatt li, kif indikat mill-qorti tar-rinviju u minn ZW (ara l-punti 29 u 35 ta’ dawn il-konklużjonijiet), il-ġurisprudenza tal-Unjoni u nazzjonali li tirrikonoxxi lill-garanti bħala konsumaturi taħt id-Direttiva 93/13 ma kinitx għadha ngħatat fil-perijodu li fih nħarġet l-ordni ta’ ħlas u l-konsumatur seta’ qajjem oġġezzjoni għall-ordni ma jidhirlix li jikkostitwixxi kunsiderazzjoni rilevanti f’dan il-każ.

57.

Mill-ġurisprudenza stabbilita tal-Qorti tal-Ġustizzja (ara l-punt 63 ta’ dawn il-konklużjonijiet) isegwi li d-Direttiva 93/13 teħtieġ stħarriġ ex officio ta’ klawżoli inġusti minn qorti nazzjonali, u kif indikat mill-Kummissjoni, talba minn parti, bħal ma huwa l-konsumatur, ma tistax fiha nnifisha tissostitwixxi l-istħarriġ ġudizzjarju ta’ klawżoli inġusti taħt dik id-direttiva. Tabilħaqq, l-għarfien tardiv ta’ konsumatur dwar l-istatus tiegħu jifforma l-bażi tar-ratio legis għall-eżistenza ta’ dak l-obbligu fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, kif indikat mill-Gvern Spanjol u mill-Gvern Taljan kif ukoll mill-Kummissjoni, hemm indikazzjonijiet ċari mid-Direttiva 93/13, b’mod partikolari mill-għaxar premessa tagħha, li din tapplika għall-“kuntratti kollha” (ara l-punt 51 ta’ dawn il-konklużjonijiet), u ma kien hemm xejn x’jipprevjeni eżami tan-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali mill-qorti kompetenti, li setgħet ressqet talba għal deċiżjoni preliminari.

2. Rilevanza potenzjali tal-Artikolu 47 tal-Karta

58.

Fid-domandi tagħha, il-qorti tar-rinviju tistaqsi wkoll jekk il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni hijiex konsistenti mal-Artikolu 47 tal-Karta. Għandu jitfakkar li din id-dispożizzjoni, li tikkostitwixxi affermazzjoni mill-ġdid tal-prinċipju ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, tistabbilixxi, favur kull persuna li d-drittijiet u l-libertajiet tagħha ggarantiti mid-dritt tal-Unjoni jkunu ġew miksura, id-dritt għal rimedju effettiv quddiem qorti  ( 16 ). Ma hemm ebda kwistjoni rigward l-applikabbiltà tal-Artikolu 47 tal-Karta fil-kawżi preżenti. Fil-fehma tiegħi, kif indikat mir-Repubblika Taljana, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni taqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 93/13 u għaldaqstant tikkostitwixxi implimentazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għall-iskopijiet tal-Artikolu 51(1) tal-Karta  ( 17 ).

59.

Nosserva li, fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 93/13, hemm relazzjoni partikolari bejn l-Artikolu 47 tal-Karta u l-prinċipju ta’ effettività, li jinkludi wkoll obbligu fuq l-Istati Membri sabiex jiżguraw il-protezzjoni ġudizzjarja ta’ drittijiet ibbażati fuq id-dritt tal-Unjoni (ara l-punt 65 ta’ dawn il-konklużjonijiet)  ( 18 ). F’dan ir-rigward, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-obbligu għall-Istati Membri li jiżguraw l-effettività tad-drittijiet li l-partijiet jisiltu mid-Direttiva 93/13 kontra l-użu ta’ klawżoli inġusti jimplika rekwiżit ta’ protezzjoni ġudizzjarja effettiva, iggarantita wkoll mill-Artikolu 47 tal-Karta, applikabbli, b’mod partikolari, f’dak li jirrigwarda r-regoli proċedurali ddettaljati relatati ma’ tali azzjonijiet  ( 19 ).

60.

Barra minn hekk, kif jirriżulta mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar id-Direttiva 93/13 sal-preżent, l-Artikolu 47 tal-Karta jidher li għandu, fil-biċċa l-kbira, rwol ta’ appoġġ jew kumpensatorju b’relazzjoni mal-prinċipju ta’ effettività b’konnessjoni mal-evalwazzjoni tal-kompatibbiltà ta’ regoli proċedurali nazzjonali mar-rekwiżiti ta’ dik id-direttiva. Pereżempju, l-Artikolu 47 tal-Karta huwa rilevanti f’dan il-kuntest fir-rigward ta’ kwistjonijiet relatati ma’ aċċess għal rimedju effettiv sabiex partijiet ikunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom ibbażati fuq id-Direttiva 93/13  ( 20 ), kif ukoll ta’ kwistjonijiet relatati ma’ smigħ xieraq, bħall-osservanza tal-prinċipji ta’ opportunitajiet ugwali għall-partijiet u ta’ kontradittorju fil-kuntest ta’ proċeduri ġudizzjarji fejn il-legalità ta’ klawżoli fir-rigward ta’ dik id-direttiva huma inkwistjoni  ( 21 ).

61.

Fil-kawżi preżenti, huwa paċifiku li, kif indikat mill-Gvern Taljan, il-partijiet ingħataw aċċess għal rimedji effettivi li jippermettulhom jasserixxu d-drittijiet tagħhom taħt id-Direttiva 93/13. Barra minn hekk, kif indikat mill-Kummissjoni, id-domandi ma jikkonċernawx l-imparzjalità tal-qorti ta’ eżekuzzjoni  ( 22 ), iżda pjuttost il-possibbiltà li dik il-qorti teżamina n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali li jista’ jitqies li ngħatat deċiżjoni impliċita dwarha permezz ta’ deċiżjoni ġudizzjarja li kisbet l-awtorità ta’ res judicata. Għaldaqstant, f’dawn iċ-ċirkustanzi, minkejja l-kunsiderazzjoni tal-Artikolu 47 tal-Karta fejn meħtieġa, dawn il-każijiet għandhom jitqiesu bħala li huma bbażati fuq l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività.

C.

Ġurisprudenza rilevanti tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar l-istħarriġ ex officio ta’ klawżoli inġusti minn qrati nazzjonali

62.

L-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 jirrikjedi li l-Istati Membri jistabbilixxu li klawżoli inġusti użati f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi ma jkunux jorbtu lill-konsumatur  ( 23 ). L-Artikolu 7(1) ta’ din id-direttiva, moqri flimkien mal-erba’ u għoxrin premessa tagħha, jobbliga lill-Istati Membri sabiex jipprovdu mezzi adegwati u effettivi sabiex jipprevjenu li jibqgħu jintużaw klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi mal-konsumaturi  ( 24 ). Filwaqt li dawn id-dispożizzjonijiet taw lok għal ġabra estensiva ta’ ġurisprudenza, sejjer nindika l-prinċipji applikabbli misluta minn din il-ġurisprudenza dwar l-eżistenza u l-portata tal-obbligu tal-qorti nazzjonali li tistħarreġ ex officio n-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali li huma l-iżjed rilevanti għall-analiżi tiegħi fil-kawżi preżenti.

1.

Eżistenza tal-obbligu ta’ stħarriġ ex officio tal-qorti nazzjonali

63.

Skont ġurisprudenza paċifika, is-sistema ta’ protezzjoni li daħlet fis-seħħ permezz tad-Direttiva 93/13 hija bbażata fuq l-idea li l-konsumatur jinsab f’sitwazzjoni ta’ inferjorità fil-konfront tal-bejjiegħ jew fornitur f’dak li jirrigwarda kemm il-poter ta’ negozjati kif ukoll il-livell ta’ informazzjoni, sitwazzjoni li twasslu sabiex jaderixxi mal-kundizzjonijiet imfassla minn qabel mill-bejjiegħ jew fornitur, mingħajr ma jista’ jeżerċita influwenza fuq il-kontenut ta’ dawn il-kundizzjonijiet  ( 25 ). Sabiex tiġi żgurata l-protezzjoni mixtieqa mid-Direttiva 93/13, in-nuqqas ta’ bilanċ bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew fornitur jista’ jiġi kkumpensat biss b’intervent pożittiv li ma jkunx konness mal-partijiet fil-kuntratt  ( 26 ). Għaldaqstant, fid-dawl tan-natura u l-importanza tal-interess pubbliku li fuqu hija bbażata l-protezzjoni li d-Direttiva 93/13 tagħti lill-konsumaturi, il-qorti nazzjonali għandha l-obbligu tevalwa ex officio, meta hija jkollha għad-dispożizzjoni tagħha l-punti ta’ liġi u ta’ fatt neċessarji għal dan il-għan, in-natura inġusta ta’ klawżola kuntrattwali u, b’hekk, tirrimedja n-nuqqas ta’ bilanċ li jeżisti bejn il-konsumatur u l-bejjiegħ jew fornitur  ( 27 ).

2.

Portata tal-obbligu ta’ stħarriġ ex officio tal-qorti nazzjonali

64.

Skont ġurisprudenza ugwalment konsistenti, id-Direttiva 93/13 tobbliga lill-Istati Membri jipprevedu mekkaniżmu li jiżgura li kull klawżola kuntrattwali li ma tkunx ġiet innegozjata b’mod individwali tista’ tiġi mistħarrġa sabiex tiġi evalwata n-natura possibbilment inġusta tagħha  ( 28 ). Il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat ukoll li l-karatteristiċi partikolari tal-proċeduri ġudizzjarji li jseħħu taħt id-dritt nazzjonali bejn konsumaturi u bejjiegħa jew fornituri ma għandhomx jikkostitwixxu element li jista’ jaffettwa l-protezzjoni ġuridika li għandhom jibbenefikaw minnha l-konsumaturi skont id-Direttiva 93/13  ( 29 ).

65.

Minkejja li l-Qorti tal-Ġustizzja ddefinixxiet, f’diversi aspetti u billi ħadet inkunsiderazzjoni r-rekwiżiti tal-Artikolu 6(1) u tal-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, il-mod kif il-qrati nazzjonali għandhom jiżguraw il-protezzjoni tad-drittijiet li l-konsumaturi jisiltu minn din id-direttiva, xorta waħda jibqa’ l-fatt li, fl-assenza ta’ armonizzazzjoni tal-Unjoni, ir-regoli li jirregolaw il-proċeduri applikabbli sabiex issir evalwazzjoni dwar jekk klawżola kuntrattwali hijiex inġusta jaqgħu fl-ordinamenti ġuridiċi tal-Istati Membri, sakemm dawn ma jkunux inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw sitwazzjonijiet simili suġġetti għad-dritt intern (prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma jagħmlux impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet mogħtija lill-konsumaturi mid-dritt tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività)  ( 30 ).

66.

Rigward il-prinċipju ta’ effettività, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li kull każ fejn tqum il-kwistjoni dwar jekk dispożizzjoni proċedurali nazzjonali tagħmilx impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni għandu jiġi analizzat billi jittieħed inkunsiderazzjoni l-kuntest ta’ din id-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iżvolġiment tagħha u l-karatteristiċi partikolari tagħha, flimkien ma’, fejn rilevanti, il-prinċipji li fuqhom huwa bbażat l-ordinament ġuridiku nazzjonali, bħalma huma l-protezzjoni tad-drittijiet tad-difiża, il-prinċipju ta’ ċertezza legali u l-iżvolġiment korrett tal-proċeduri  ( 31 ). B’rabta ma’ dan, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat li l-osservanza ta’ dan il-prinċipju ma tistax tasal sabiex tirrimedja għal kollox il-passività totali tal-konsumatur ikkonċernat  ( 32 ).

67.

B’mod partikolari, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-protezzjoni effettiva tad-drittijiet mogħtija lill-konsumaturi permezz tad-Direttiva 93/13 tista’ tiġi ggarantita biss jekk is-sistema proċedurali nazzjonali tippermetti lill-qorti, fil-kuntest tal-proċeduri ta’ ordni ta’ ħlas jew f’dak tal-proċeduri ta’ eżekuzzjoni ta’ ordni ta’ ħlas, tivverifika ex officio n-natura eventwalment inġusta tal-klawżoli kuntrattwali  ( 33 ). B’hekk, fil-każ fejn l-istħarriġ ex officio ta’ klawżoli inġusti mill-qorti nazzjonali ma jkunx previst fl-istadju ta’ eżekuzzjoni tal-ordni ta’ ħlas, leġiżlazzjoni nazzjonali għandha titqies li hija ta’ natura li tippreġudika l-effettività tal-protezzjoni mogħtija mid-Direttiva 93/13 jekk ma tipprevedix tali eżami fl-istadju tal-ħruġ tal-ordni jew, meta tali eżami jkun previst biss fl-istadju tal-oġġezzjoni kontra l-ordni maħruġa, jekk ikun hemm riskju sostanzjali li l-konsumaturi ma jqajmux l-oġġezzjoni meħtieġa  ( 34 ). Id-Direttiva 93/13 għalhekk tipprekludi li leġiżlazzjoni nazzjonali tippermetti li ordni ta’ ħlas tinħareġ mingħajr ma l-konsumatur jitqiegħed f’pożizzjoni li jibbenefika, f’xi mument tal-proċeduri, mill-garanzija li ssir verifika mill-qorti li ma hemmx klawżoli inġusti  ( 35 ).

68.

Barra minn hekk, il-Qorti tal-Ġustizzja rrikonoxxiet li l-protezzjoni tal-konsumatur ma hijiex assoluta u li d-dritt tal-Unjoni ma jimponix l-obbligu fuq qorti nazzjonali li ma tapplikax regoli proċedurali nazzjonali li jagħtu l-awtorità ta’ res judicata lil deċiżjoni, anki jekk dan ikun jippermetti li jingħata rimedju għal ksur ta’ dispożizzjoni, tkun xi tkun in-natura tagħha, inkluża fid-Direttiva 93/13  ( 36 ). Tabilħaqq, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat l-importanza li għandu l-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata, kemm fl-ordinament ġuridiku tal-Unjoni kif ukoll fl-ordinamenti ġuridiċi nazzjonali, u li, sabiex tiġi żgurata kemm l-istabbiltà tad-dritt u tar-relazzjonijiet ġuridiċi kif ukoll l-amministrazzjoni tajba tal-ġustizzja, huwa neċessarju li d-deċiżjonijiet ġudizzjarji li jkunu saru definittivi wara li jkunu ġew eżawriti r-rimedji ġudizzjarji disponibbli jew wara l-iskadenza tat-termini previsti għall-eżerċizzju ta’ dawn ir-rimedji ma jkunux jistgħu jiġu iktar ikkontestati  ( 37 ). Bl-istess mod, fl-interess taċ-ċertezza legali, l-iffissar ta’ termini raġonevoli għall-preżentata ta’ rikorsi taħt piena ta’ dekadenza huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni  ( 38 ). Madankollu, il-leġiżlazzjoni nazzjonali ma tistax timmina s-sustanza tad-dritt li l-konsumaturi għandhom skont l-Artikolu 6(1) tad-Direttiva 93/13 li ma jkunux marbuta minn klawżoli inġusti  ( 39 ).

69.

Għandu jiġi osservat li fis-sentenza tas‑6 ta’ Ottubru 2009, Asturcom Telecomunicaciones  ( 40 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet, b’mod partikolari, li regoli nazzjonali li jimponu terminu ta’ xahrejn, li meta jiskadi, fl-assenza ta’ kwalunkwe rikors għal annullament, deċiżjoni ta’ arbitraġġ kienet saret definittiva u għalhekk kienet kisbet l-awtorità ta’ res judicata, kienu konsistenti mal-prinċipju ta’ effettività, u ppreċiżat li dan il-prinċipju ma jistax jasal sabiex jirrimedja għal kollox il-passività totali ta’ konsumatriċi li ma tkun ressqet ebda azzjoni ġudizzjarja sabiex tasserixxi d-drittijiet tagħha.

70.

Għall-kuntrarju, fis-sentenza tat‑18 ta’ Frar 2016, Finanmadrid EFC  ( 41 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevedi l-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata fil-kuntest tal-proċedura ta’ ordni ta’ ħlas kienet tmur kontra l-prinċipju ta’ effettività, peress li d-deċiżjoni tal-awtorità li tagħlaq il-proċeduri ta’ ordni ta’ ħlas kisbet l-awtorità ta’ res judicata, fatt li rrenda impossibbli li jsir eżami tal-klawżoli inġusti fl-istadju ta’ eżekuzzjoni sempliċement minħabba li l-konsumatur ma qajjimx oġġezzjoni fit-terminu previst, u kien hemm riskju sostanzjali li l-konsumatur ma jagħmilx dan.

71.

Għandu wkoll jiġi ċċarat li, fis-sentenza, Banco Primus  ( 42 ), li ngħatat fil-kuntest ta’ oġġezzjoni mqajma mill-konsumatur għal proċeduri ta’ sekwestru ipotekarju, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li d-Direttiva 93/13 ma tipprekludix leġiżlazzjoni nazzjonali li tipprevjeni lill-qorti milli teżamina ex officio n-natura inġusta ta’ klawżoli fejn tkun diġà ngħatat deċiżjoni definittiva dwar il-legalità tal-klawżoli kuntrattwali kollha fid-dawl ta’ din id-direttiva permezz ta’ deċiżjoni li kisbet l-awtorità ta’ res judicata. Madankollu, skont il-Qorti tal-Ġustizzja, fil-każ ta’ klawżola waħda jew ta’ diversi klawżoli li n-natura inġusta tagħhom ma tkunx ġiet eżaminata waqt stħarriġ ġudizzjarju preċedenti tal-kuntratt magħluq permezz ta’ deċiżjoni li kisbet l-awtorità ta’ res judicata, id-Direttiva 93/13 tirrikjedi li l-qorti regolarment adita mill-konsumatur permezz ta’ oġġezzjoni tistħarreġ in-natura inġusta ta’ dawn il-klawżoli, ex officio jew fuq talba ta’ xi parti, sakemm ikollha l-elementi ta’ dritt u ta’ fatt neċessarji għal dan il-għan. Fl-assenza ta’ tali stħarriġ, il-protezzjoni tal-konsumatur tkun inkompleta u insuffiċjenti.

72.

Konsegwentement, minn din il-ġurisprudenza jsegwi li l-Istati Membri ma humiex obbligati mid-Direttiva 93/13 li jadottaw sistema proċedurali partikolari għall-istħarriġ ġudizzjarju ta’ klawżoli inġusti, sakemm jaderixxu mal-obbligi tagħhom taħt id-dritt tal-Unjoni, inklużi l-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività, u għalhekk jiżguraw li ssir verifika minn qorti nazzjonali fir-rigward tan-natura inġusta ta’ kwalunkwe klawżola kuntrattwali irrispettivament mill-proċeduri. Għandu jkun hemm stħarriġ ex officio jew mill-ewwel qorti fil-proċeduri, jew mit-tieni qorti, kemm jekk adita mill-eżekuzzjoni jew fuq il-mertu, li jista’ jiġi skattat mill-konsumatur, sakemm ma hemmx riskju sostanzjali li l-għażla proċedurali partikolari ma tiġix adottata mill-konsumatur, u b’hekk tingħalaq il-possibbiltà għall-istħarriġ ġudizzjarju ta’ klawżoli inġusti skont id-Direttiva 93/13.

73.

Barra minn hekk, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, filwaqt li l-protezzjoni tal-konsumatur ma hijiex assoluta, lanqas ma huwa assolut il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata. Kif intwera mis-sentenzi msemmija fil-punti 69 sa 71 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja tadotta approċċ ibbilanċjat fir-rigward tal-interazzjoni bejn regoli nazzjonali li jimplimentaw l-awtorità ta’ res judicata u r-rekwiżiti tad-Direttiva 93/13, filwaqt li tiżgura li tali regoli ma jimminawx is-sistema ta’ protezzjoni tal-konsumatur stabbilita permezz ta’ din id-direttiva. B’mod partikolari, filwaqt li s-sentenza fil-kawża Banco Primus ma tindirizzax direttament l-awtorità ta’ res judicata impliċita, l-enfasi tal-Qorti tal-Ġustizzja fuq il-ħtieġa ta’ evalwazzjoni definittiva dwar in-natura inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali f’deċiżjoni li kisbet l-awtorità ta’ res judicata ssostni l-opinjoni li leġiżlazzjoni nazzjonali, bħal dik inkwistjoni, tmur kontra d-Direttiva 93/13. Sejjer nerġa’ niġi lura għal dik is-sentenza iktar tard fl-analiżi tiegħi (ara l-punt 81 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

74.

Huwa fid-dawl ta’ dawk il-prinċipji żviluppati fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li huwa meħtieġ li jiġu eżaminati ċ-ċirkustanzi tal-kawżi preżenti.

D.

Applikazzjoni tal-prinċipji żviluppati fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għaċ-ċirkustanzi tal-kawżi preżenti

75.

Għandu jitfakkar mill-punt 44 ta’ dawn il-konklużjonijiet li, fil-kawżi preżenti, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tipprovdi li, fil-proċeduri għall-eżekuzzjoni ta’ ordnijiet ta’ ħlas li ma humiex ikkontestati u li għalhekk kisbu l-awtorità ta’ res judicata, il-qorti ta’ eżekuzzjoni ma hijiex permessa li tistħarreġ il-kontenut tal-ordni ta’ ħlas u li teżamina, jew ex officio jew fuq it-talba tal-konsumatur, in-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali bis-saħħa tal-awtorità ta’ res judicata impliċita miksuba minn dik l-ordni.

76.

Għandu jingħad mill-bidu li, għall-kuntrarju tal-argumenti mressqa mill-Kummissjoni li l-kawżi preżenti jikkonċernaw preskrizzjoni u mhux il-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata, huwa evidenti mid-deċiżjonijiet tar-rinviju li l-qorti tar-rinviju tikkunsidra li l-ordnijiet ta’ ħlas li huma s-suġġett tal-proċeduri ta’ eżekuzzjoni kisbu l-awtorità ta’ res judicata. Skont ġurisprudenza stabbilita, hija biss il-qorti nazzjonali li għandha ġurisdizzjoni sabiex tinterpreta u tapplika d-dritt nazzjonali  ( 43 ).

77.

Barra minn hekk, ma jidhirx li hemm indikazzjonijiet fil-kawżi preżenti li jistgħu jagħtu lok għal dubji rigward il-prinċipju ta’ ekwivalenza. Jidher li, kif indikat mill-Gvern Taljan, id-dritt nazzjonali ma jippermettix li l-qorti ta’ eżekuzzjoni teżamina ordni ta’ ħlas li kisbet l-awtorità ta’ res judicata, anki fejn din tikkonċerna ksur possibbli ta’ regoli interni tal-ordni pubbliku (ara l-punt 38 ta’ dawn il-konklużjonijiet).

78.

Għandu jingħad ukoll, li għall-kuntrarju ta’ dak li targumenta l-Kummissjoni, il-Gvern Taljan jiċħad il-possibbiltà li, fil-Kawża C‑693/19, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tista’ tiġi interpretata b’mod konformi mad-Direttiva 93/13, sabiex il-qorti ta’ eżekuzzjoni tista’ teżamina n-natura inġusta tal-klawżola rigward interessi eċċessivi (ara l-punti 38 u 40 ta’ dawn il-konklużjonijiet). Għalhekk, din il-kwistjoni hija suġġett għal verifika mill-qorti tar-rinviju fid-dawl tar-rekwiżit stabbilit fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li d-dritt nazzjonali jiġi interpretat b’mod konformi mad-dritt tal-Unjoni  ( 44 ).

79.

Rigward issa l-qalba tal-kwistjoni, fl-opinjoni tiegħi, abbażi tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, hemm indikazzjonijiet ċari li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, jipprekludu l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni.

80.

F’dan ir-rigward, jidhirli li l-istħarriġ tan-natura eventwalment inġusta ta’ klawżoli kuntrattwali taħt id-Direttiva 93/13 għandu jkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni espliċita u suffiċjentement motivata mill-qorti nazzjonali. Kif jidher miċ-ċirkustanzi tal-kawżi preżenti, il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni twassal għas-sitwazzjoni fejn il-kwistjoni tan-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali titqies li ġiet deċiża fuq il-mertu, anki meta assolutament ma tkunx ġiet diskussa mill-qorti nazzjonali. Fil-fehma tiegħi, kif indikat mill-Kummissjoni, jekk l-istħarriġ tan-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali ma jkunx motivat fid-deċiżjoni li fiha l-ordni ta’ ħlas, il-konsumatur ma jkunx jista’ jifhem jew janalizza r-raġunijiet għal din id-deċiżjoni jew, fejn xieraq, jopponi l-eżekuzzjoni b’mod effettiv. Lanqas ikun possibbli għal qorti nazzjonali li jista’ jiġi ppreżentat appell quddiemha li tagħti deċiżjoni. F’dan ir-rigward il-Qorti tal-Ġustizzja għamlitha ċara li, fl-assenza ta’ stħarriġ effettiv tan-natura eventwalment inġusta tal-klawżoli tal-kuntratt, ir-rispett tad-drittijiet mogħtija mid-Direttiva 93/13 ma jistax jiġi ggarantit  ( 45 ).

81.

Iktar appoġġ għal dan l-approċċ jista’ wkoll jiġi dedott mis-sentenza fil-kawża Banco Primus  ( 46 ). Kif intqal fil-punt 71 ta’ dawn il-konklużjonijiet, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset bħala inkompatibbli mad-Direttiva 93/13 leġiżlazzjoni nazzjonali li estendiet l-effetti ta’ awtorità ta’ res judicata għal klawżoli li dwarhom il-qorti nazzjonali ma kinitx tat deċiżjoni definittiva. Il-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tippreżumi li jekk il-qorti nazzjonali ma tkunx eżaminat in-natura inġusta tal-klawżoli kuntrattwali speċifiċi inkwistjoni, ikun diffiċli li jitqies li l-prinċipju ta’ awtorità ta’ res judicata ġie affettwat  ( 47 ).

82.

Dan l-approċċ huwa konsistenti wkoll mal-għanijiet segwiti mid-Direttiva 93/13 kif interpretati mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja. Għandu jitfakkar mill-punt 63 ta’ dawn il-konklużjonijiet li l-obbligu ta’ stħarriġ ex officio tal-qorti nazzjonali huwa ġġustifikat bin-natura u l-importanza tal-interess pubbliku li fuqu hija bbażata l-protezzjoni li d-Direttiva 93/13 tagħti lill-konsumaturi. Il-qorti responsabbli mill-eżekuzzjoni għalhekk għandha tiżgura l-effettività ta’ dik il-protezzjoni jekk dan ma jkunx sar fi stadju preċedenti tal-proċeduri. Inkella, hemm riskju li dan l-obbligu tal-qorti nazzjonali taħt id-Direttiva 93/13 isir bla sustanza.

83.

Dan huwa kkonfermat miċ-ċirkustanzi tal-kawżi preżenti, fejn jidher li ma sar ebda stħarriġ ex officio tal-klawżoli inġusti mill-qorti nazzjonali li ħarġet l-ordnijiet ta’ ħlas. Huwa minnu, kif indikat mill-Gvern Ġermaniż, li skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja kif imsemmija fil-punt 67 ta’ dawn il-konklużjonijiet, huma l-Istati Membri li għandhom il-kompetenza li jiddeċiedu jekk tali stħarriġ għandux isir fl-istadju tal-ordni ta’ ħlas jew fl-istadju tal-eżekuzzjoni ta’ dik l-ordni, u ma hemm ebda rekwiżit taħt id-Direttiva 93/13 li għandu jsir fit-tnejn. Madankollu, tali stħarriġ għandu jitwettaq fi stadju wieħed jew l-ieħor. Għaldaqstant, il-fatt li l-qorti ta’ eżekuzzjoni tiġi prekluża milli twettaq, għall-ewwel darba, l-evalwazzjoni ta’ klawżoli inġusti sempliċement minħabba l-awtorità ta’ res judicata impliċita tal-ordni jagħmilha impossibbli li ssir verifika dwar in-natura inġusta fi kwalunkwe stadju tal-proċeduri.

84.

Għandu jingħad ukoll li dan l-approċċ jidher li huwa konsistenti mal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar leġiżlazzjoni nazzjonali li timplimenta l-awtorità ta’ res judicata barra mill-kuntest tad-Direttiva 93/13. F’ċerti sentenzi  ( 48 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ma qablitx li tingħata protezzjoni eċċessiva lil deċiżjonijiet definittivi permezz tal-awtorità ta’ res judicata b’modi li jfixklu b’mod sostanzjali l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni  ( 49 ). Barra minn hekk, għandu jingħad ukoll li, fis-sentenza tas‑17 ta’ Ottubru 2018, fil-kawża Klohn  ( 50 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ppreċiżat li l-awtorità ta’ res judicata testendi biss għall-pretensjonijiet ġuridiċi li fuqhom il-qorti tkun iddeċidiet u b’hekk ma tipprekludix lil qorti, fil-kuntest ta’ tilwima sussegwenti, milli tiddeċiedi fuq punti ta’ liġi li fuqhom din id-deċiżjoni definittiva ma tkunx iddeċidiet. Bl-istess mod, fil-ġurisprudenza tagħha rigward l-applikazzjoni tal-awtorità ta’ res judicata fid-dritt tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet b’mod konsistenti li l-awtorità ta’ res judicata tintrabat biss ma’ kwistjonijiet ta’ fatt u ta’ liġi li ġew effettivament jew neċessarjament deċiżi mid-deċiżjoni ġudizzjarja inkwistjoni  ( 51 ).

85.

Konsegwentement, għandu jitqies li l-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tmur kontra l-prinċipju ta’ effettività, peress li tagħmilha impossibbli jew eċċessivament diffiċli li tiġi żgurata l-protezzjoni mogħtija lill-konsumaturi mid-Direttiva 93/13.

86.

Għaldaqstant nikkonkludi li l-Artikolu 6(1) u l-Artikolu 7(1) tad-Direttiva 93/13, moqrija fid-dawl tal-prinċipju ta’ effettività, jipprekludu leġiżlazzjoni nazzjonali bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali.

VII.

Konklużjoni

87.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domandi preliminari tat-Tribunale di Milano (il-Qorti Distrettwali ta’ Milano, l-Italja):