<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-694/20</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62020CC0694</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:259">EU:C:2022:259</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>24</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>24</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Προτάσεις Ράντου – Υπόθεση C-694/20</HT></P><P><HT TYPE="SC">Orde van Vlaamse Balies κ.λπ.</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Προτάσεις του Γενικού Εισαγγελέα</HT></P><P>ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ <HT TYPE="UC">Ράντου</HT></P><P>της <DATE ISO="20220405">5ης Απριλίου 2022</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.</P></NOTE></P></TI><STI><P>Υπόθεση C-694/20</P><P>Orde van Vlaamse Balies,</P><P>IG,</P><P>Belgian Association of Tax Lawyers,</P><P>CD,</P><P>JU</P><P>κατά</P><P>Vlaamse Regering</P><P><HT TYPE="NORMAL">[αίτηση του Grondwettelijk Hof (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Βέλγιο)<BR/>για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]</HT></P></STI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="»" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN="«"><KEYWORD>Προδικαστική παραπομπή</KEYWORD><KEYWORD>Διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας</KEYWORD><KEYWORD>Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης</KEYWORD><KEYWORD>Άρθρα 7 και 47</KEYWORD><KEYWORD>Υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών για δηλωτέες διασυνοριακές ρυθμίσεις</KEYWORD><KEYWORD>Επαγγελματικό απόρρητο των δικηγόρων</KEYWORD><KEYWORD>Απαλλαγή του ενδιαμέσου από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως</KEYWORD><KEYWORD>Αίτηση προς εκτίμηση του κύρους</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><CONTENTS.CONCLUSION><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">I.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Εισαγωγή</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>Η υπό κρίση υπόθεση εγείρει ζητήματα σχετικά με το εύρος της προστασίας του επαγγελματικού απορρήτου των δικηγόρων που συμμετέχουν ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0001" REF.END="QE0001"/>ενδιάμεσοι<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="00BB" ID="QE0001"/> στον σχεδιασμό φορολογικών διευθετήσεων και σχετικά με τις υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων και γνωστοποιήσεως τις οποίες υπέχουν οι εν λόγω δικηγόροι στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2011/16/ΕΕ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Οδηγία του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20110215">15ης Φεβρουαρίου 2011</DATE>, σχετικά με τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας και με την κατάργηση της οδηγίας 77/799/ΕΟΚ (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="064" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2011">ΕΕ 2011, L 64, σ. 1</REF.DOC.OJ>), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία (ΕΕ) 2018/822 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20180525">25ης Μαΐου 2018</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="139" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2018">ΕΕ 2018, L 139, σ. 1</REF.DOC.OJ>) (στο εξής: οδηγία 2011/16). Η λύση που θα γίνει δεκτή στην υπό κρίση υπόθεση θα καθορίσει την έκβαση της υποθέσεως C-398/21 (Conseil national des barreaux κ.λπ.), η εκδίκαση της οποίας έχει ανασταλεί εν αναμονή της εκδοθησομένης εν προκειμένω αποφάσεως. Συγκεκριμένα, οι διατάξεις της οδηγίας 2011/16, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο του προδικαστικού ερωτήματος στην υπό κρίση υπόθεση, καθώς και η νομική του βάση είναι πανομοιότυπες με τις προβαλλόμενες στο πλαίσιο της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως που υπέβαλε το Conseil d’Etat (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) στην υπόθεση C-398/21.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="2"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την εκτίμηση του κύρους του άρθρου 8αβ, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/16, το οποίο προστέθηκε με την οδηγία 2018/822<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Οδηγία του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20180525">25ης Μαΐου 2018</DATE>, για την τροποποίηση της οδηγίας 2011/16/ΕΕ όσον αφορά την υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών στον τομέα της φορολογίας σχετικά με δηλωτέες διασυνοριακές ρυθμίσεις (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="139" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2018">ΕΕ 2018, L 139, σ. 1</REF.DOC.OJ>, και διορθωτικό <REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="031" PAGE.FIRST="108" DATE.PUB="2019">ΕΕ 2019, L 31, σ. 108</REF.DOC.OJ>, στο εξής: οδηγία 2018/822).</P></NOTE> (στο εξής: επίμαχη διάταξη) και το οποίο επιβάλλει στον <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0002" REF.END="QE0002"/>δικηγόρο-ενδιάμεσο<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="00BB" ID="QE0002"/>, που τυγχάνει απαλλαγής από την υποχρέωση υποβολής στοιχείων λόγω προστασίας του επαγγελματικού απορρήτου, να γνωστοποιεί σε κάθε άλλον <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0003" REF.END="QE0003"/>ενδιάμεσο<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="00BB" ID="QE0003"/> τις υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων που υπέχει έναντι των φορολογικών αρχών, με γνώμονα τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>Η ως άνω αίτηση υποβλήθηκε από το Grondwettelijk Hof (Συνταγματικό Δικαστήριο, Βέλγιο) στο πλαίσιο αιτήσεων με αίτημα την εν όλω ή εν μέρει αναστολή εκτελέσεως φλαμανδικού διατάγματος για τη μεταφορά της επίμαχης διατάξεως στο εσωτερικό δίκαιο και για την τροποποίηση της φλαμανδικής νομοθεσίας περί διοικητικής συνεργασίας στον τομέα της φορολογίας, τις οποίες υπέβαλαν η Orde van Vlaamse Balies (Ένωση Φλαμανδικών Δικηγορικών Συλλόγων, Βέλγιο) και η ένωση προσώπων χωρίς νομική προσωπικότητα Belgian Association of Tax Lawyers (στο εξής: προσφεύγουσες).</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">II.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Το νομικό πλαίσιο</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Α.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Το δίκαιο της Ένωσης</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>Η οδηγία 2011/16 καθιερώνει σύστημα για τη συνεργασία μεταξύ των εθνικών φορολογικών αρχών των κρατών μελών και θεσπίζει τους εφαρμοστέους κανόνες και διαδικασίες κατά την ανταλλαγή πληροφοριών για φορολογικούς σκοπούς.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Με την οδηγία 2018/822 επιβλήθηκε υποχρέωση γνωστοποιήσεως πληροφοριών στις αρμόδιες αρχές σχετικά με ενδεχόμενες δυνητικά επιθετικές διασυνοριακές φορολογικές ρυθμίσεις<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Στο ελληνικό κείμενο των προτάσεων, ο όρος <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0004" REF.END="QE0004"/>ρυθμίσεις<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="00BB" ID="QE0004"/> χρησιμοποιήθηκε για την απόδοση του όρου <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0005" REF.END="QE0005"/>dispositifs<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="00BB" ID="QE0005"/>. Τούτο υπαγορεύθηκε από την ανάγκη να ακολουθηθεί ο όρος όπως έχει υιοθετηθεί στο ελληνικό κείμενο της οδηγίας. Ορθότερη θα ήταν η χρήση του όρου <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0006" REF.END="QE0006"/>διαρρυθμίσεις<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="00BB" ID="QE0006"/> ή του περιφραστικού όρου <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0007" REF.END="QE0007"/>φορολογικές κατασκευές<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="00BB" ID="QE0007"/>.</P></NOTE>. Οι αιτιολογικές σκέψεις 2, 6, 8 και 18 της εν λόγω οδηγίας έχουν ως εξής:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><CONSID><NP><NO.P><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0008" REF.END="QE0008"/>(2)</NO.P><TXT>Τα κράτη μέλη δυσκολεύονται διαρκώς περισσότερο να προστατεύσουν τις εθνικές φορολογικές βάσεις τους από τη διάβρωση, καθώς οι δομές φορολογικού σχεδιασμού έχουν εξελιχθεί και έχουν καταστεί ιδιαίτερα πολύπλοκες, επωφελούμενες συχνά από την αυξημένη κινητικότητα κεφαλαίων και προσώπων στην εσωτερική αγορά. […] Είναι επομένως ζωτικής σημασίας να λαμβάνουν οι φορολογικές αρχές των κρατών μελών πλήρεις και κατάλληλες πληροφορίες για δυνητικά επιθετικές φορολογικές ρυθμίσεις. Οι εν λόγω πληροφορίες θα έδιναν στις αρχές τη δυνατότητα να αντιδρούν άμεσα σε επιζήμιες φορολογικές πρακτικές και να λαμβάνουν μέτρα για την κάλυψη των νομοθετικών κενών, θεσπίζοντας νομοθεσία ή εκπονώντας κατάλληλες αξιολογήσεις κινδύνων και διενεργώντας φορολογικούς ελέγχους. […]</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><?PAGE NO="3"?><CONSID><NP><NO.P>(6)</NO.P><TXT>Η γνωστοποίηση διασυνοριακών ρυθμίσεων δυνητικά επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού μπορεί να συμβάλει αποτελεσματικά στις προσπάθειες διαμόρφωσης ενός περιβάλλοντος δίκαιης φορολόγησης στην εσωτερική αγορά. Υπό αυτό το πρίσμα, η επιβολή υποχρέωσης στους ενδιαμέσους να ενημερώνουν τις φορολογικές αρχές […] συνιστά ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. […]</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><CONSID><NP><NO.P>(8)</NO.P><TXT>Για να διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και να αποφευχθούν τυχόν νομοθετικά κενά στο προτεινόμενο πλαίσιο κανόνων, η υποχρέωση γνωστοποίησης θα πρέπει να επιβληθεί σε όλους τους παράγοντες που εμπλέκονται συνήθως στην κατάρτιση, την προώθηση στην αγορά, την οργάνωση ή τη διαχείριση της εφαρμογής δηλωτέας διασυνοριακής συναλλαγής ή σειράς συναφών συναλλαγών, καθώς [και] σε όσους παρέχουν συνδρομή ή συμβουλές. Δεν θα πρέπει να παραβλέπεται ακόμη το γεγονός ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η υποχρέωση γνωστοποίησης δεν είναι ενδεχομένως δυνατό να επιβληθεί σε ενδιάμεσο λόγω της κάλυψής του από το επαγγελματικό απόρρητο ή όταν δεν υπάρχει ενδιάμεσος διότι, για παράδειγμα, ο φορολογούμενος καταρτίζει και εφαρμόζει τον μηχανισμό εσωτερικά. Είναι επομένως ζωτικής σημασίας, σε τέτοιες περιπτώσεις, να μην χάνεται η ευκαιρία απόκτησης πληροφοριών από τις φορολογικές αρχές για φορολογικές ρυθμίσεις που σχετίζονται ενδεχομένως με επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι συνεπώς αναγκαίο να μετατοπίζεται η υποχρέωση γνωστοποίησης στον φορολογούμενο που ωφελείται από τη ρύθμιση.</TXT></NP></CONSID><P>[…]</P><CONSID><NP><NO.P>(18)</NO.P><TXT>Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται ιδίως από τον [Χάρτη].<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="00BB" ID="QE0008"/></TXT></NP></CONSID></P></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>Το άρθρο 3 της οδηγίας 2011/16, το οποίο φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0009" REF.END="QE0009"/>Ορισμοί<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="00BB" ID="QE0009"/>, ορίζει, στα σημεία 18 έως 22, 24 και 25, τα οποία προστέθηκαν με το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2018/822, τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="003.018"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0010" REF.END="QE0010"/>18.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0011" REF.END="QE0011"/>διασυνοριακή ρύθμιση<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/>: ρύθμιση [που αφορά είτε τουλάχιστον δύο κράτη μέλη είτε ένα κράτος μέλος και μια τρίτη χώρα], η οποία πληροί τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:</ALINEA><ALINEA>[…]</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.019"><NO.PARAG>19.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0012" REF.END="QE0012"/>δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>: κάθε διασυνοριακή ρύθμιση που διαθέτει τουλάχιστον ένα από τα διακριτικά του Παραρτήματος IV·</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.020"><NO.PARAG>20.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0013" REF.END="QE0013"/>διακριτικό<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>: χαρακτηριστικό ή γνώρισμα μιας ρύθμισης το οποίο συνιστά ένδειξη δυνητικού κινδύνου φοροαποφυγής, με βάση τον κατάλογο του Παραρτήματος IV·</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.021"><NO.PARAG>21.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0014" REF.END="QE0014"/>ενδιάμεσος<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/>: κάθε πρόσωπο που καταρτίζει, διαθέτει στην αγορά, οργανώνει ή διαχειρίζεται την εφαρμογή μιας δηλωτέας διασυνοριακής ρύθμισης.</ALINEA><ALINEA>Ως <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0015" REF.END="QE0015"/>ενδιάμεσος<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/> νοείται επίσης κάθε πρόσωπο το οποίο, λαμβανομένων υπόψη όλων των σχετικών γεγονότων και περιστάσεων και βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών και της συναφούς [εξειδικευμένης εμπειρίας] και αντίληψης που απαιτούνται για την παροχή τέτοιων υπηρεσιών,<?PAGE NO="4"?> γνωρίζει ή μπορεί ευλόγως να υποτεθεί ότι γνωρίζει ότι έχει αναλάβει να παρέχει, απευθείας ή μέσω άλλων προσώπων, βοήθεια, συνδρομή ή συμβουλές σχετικά με την κατάρτιση, τη διάθεση στην αγορά, την οργάνωση ή τη διαχείριση της εφαρμογής μιας δηλωτέας διασυνοριακής ρύθμισης. Οποιοδήποτε πρόσωπο έχει δικαίωμα να παράσχει αποδείξεις περί του ότι το προαναφερόμενο πρόσωπο δεν γνώριζε και δεν θα ήταν εύλογο να υποτεθεί ότι γνώριζε ότι το εν λόγω πρόσωπο συμμετείχε σε δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση. Για τον σκοπό αυτόν, ένα πρόσωπο δύναται να παραπέμψει σε κάθε σχετικό γεγονός και περίσταση, καθώς και στις διαθέσιμες πληροφορίες και τη συναφή [εξειδικευμένη εμπειρία] και αντίληψη του προσώπου.</ALINEA><ALINEA><P>Για να εμπίπτει στην κατηγορία του ενδιαμέσου, ένα πρόσωπο πρέπει να πληροί επιπροσθέτως τουλάχιστον μία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>να έχει τη φορολογική του κατοικία σε κράτος μέλος·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>να διαθέτει μόνιμη εγκατάσταση σε κράτος μέλος μέσω της οποίας να παρέχονται οι υπηρεσίες που άπτονται της ρύθμισης·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>να έχει συσταθεί σε κράτος μέλος ή να διέπεται από τους νόμους κράτους μέλους·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>δ)</NO.P><TXT>να έχει εγγραφεί σε επαγγελματική ένωση που σχετίζεται με την παροχή νομικών, φορολογικών ή συμβουλευτικών υπηρεσιών σε ένα κράτος μέλος·</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.022"><NO.PARAG>22.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0016" REF.END="QE0016"/>ενδιαφερόμενος φορολογούμενος<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/>: κάθε πρόσωπο στη διάθεση του οποίου τίθεται δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση προς εφαρμογή, ή το οποίο είναι έτοιμο να εφαρμόσει δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση ή έχει ήδη εφαρμόσει το πρώτο στάδιο τέτοιας ρύθμισης·</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="003.024"><NO.PARAG>24.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0017" REF.END="QE0017"/>ρύθμιση γενικής χρήσης<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/>: διασυνοριακή ρύθμιση η οποία έχει καταρτιστεί, έχει διατεθεί στην αγορά, έτοιμη για εφαρμογή ή καθίσταται διαθέσιμη προς εφαρμογή χωρίς να απαιτείται ουσιαστική εξατομίκευσή της·</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="003.025"><NO.PARAG>25.</NO.PARAG><ALINEA><QUOT.START CODE="201C" ID="QS0018" REF.END="QE0018"/>ρύθμιση ειδικού τύπου<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>: οποιαδήποτε διασυνοριακή ρύθμιση η οποία δεν είναι ρύθμιση γενικής χρήσης.<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="00BB" ID="QE0010"/></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>Όσον αφορά την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών και την επίκληση του επαγγελματικού απορρήτου, το άρθρο 8αβ της οδηγίας 2011/16, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2018/822, ορίζει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="008.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0019" REF.END="QE0019"/>1.</NO.PARAG><ALINEA><P>Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να επιβάλει στους ενδιαμέσους την υποχρέωση να υποβάλλουν στις αρμόδιες φορολογικές αρχές πληροφορίες που έχουν περιέλθει στη γνώση τους, στην κατοχή ή στον έλεγχό τους σχετικά με δηλωτέες διασυνοριακές ρυθμίσεις εντός 30 ημερών υπολογιζόμενων:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία η δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση καθίσταται διαθέσιμη προς εφαρμογή, ή</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>από την επομένη της ημερομηνίας κατά την οποία η δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση είναι έτοιμη για εφαρμογή, ή</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="5"?><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>από την ολοκλήρωση του πρώτου σταδίου της εφαρμογής της δηλωτέας διασυνοριακής ρύθμισης,</TXT></NP></ITEM></LIST><P>όποιο συμβεί πρώτο.</P></ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="008.005"><NO.PARAG>5.</NO.PARAG><ALINEA>Κάθε κράτος μέλος δύναται να λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να χορηγεί στους ενδιαμέσους δικαίωμα απαλλαγής από την υποβολή πληροφοριών σχετικά με δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση στις περιπτώσεις που η εν λόγω υποχρέωση υποβολής στοιχείων θα παραβίαζε το δικηγορικό απόρρητο βάσει της εθνικής νομοθεσίας του συγκεκριμένου κράτους μέλους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε οι ενδιάμεσοι να υποχρεούνται να γνωστοποιούν, χωρίς καθυστέρηση, σε κάθε άλλον ενδιάμεσο ή, αν δεν υπάρχει άλλος ενδιάμεσος, στον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο τις υποχρεώσεις γνωστοποίησης που υπέχουν δυνάμει της παραγράφου 6.</ALINEA><ALINEA>Οι ενδιάμεσοι δύνανται να έχουν δικαίωμα απαλλαγής δυνάμει του πρώτου εδαφίου μόνο εφόσον δραστηριοποιούνται εντός των ορίων των συναφών εθνικών νόμων που διέπουν το επάγγελμά τους.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="008.006"><NO.PARAG>6.</NO.PARAG><ALINEA>Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να επιβάλει ότι, στις περιπτώσεις που δεν υπάρχει ενδιάμεσος ή ο ενδιάμεσος γνωστοποιεί στον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο ή σε άλλον ενδιάμεσο την εφαρμογή απαλλαγής βάσει της παραγράφου [5], την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών σχετικά με δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση υπέχει ο άλλος ενδιάμεσος στον οποίο απευθύνεται η γνωστοποίηση ή, αν δεν υπάρχει άλλος ενδιάμεσος, ο ενδιαφερόμενος φορολογούμενος.</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="008.009"><NO.PARAG>9.</NO.PARAG><ALINEA>Κάθε κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα ώστε να επιβάλει ότι, στις περιπτώσεις που υπάρχουν περισσότεροι του ενός ενδιάμεσοι, την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών σχετικά με δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση υπέχουν όλοι οι ενδιάμεσοι που συμμετέχουν στη συγκεκριμένη δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση.</ALINEA><ALINEA>Για να απαλλαγεί ένας ενδιάμεσος από την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών πρέπει να διαθέτει απόδειξη, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, ότι οι ίδιες ακριβώς πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 14 έχουν ήδη υποβληθεί από άλλον ενδιάμεσο.</ALINEA></PARAG><P>[…]</P><PARAG IDENTIFIER="008.014"><NO.PARAG>14.</NO.PARAG><ALINEA><P>Οι πληροφορίες που κοινοποιούνται από την αρμόδια αρχή ενός κράτους μέλους [στις αρμόδιες αρχές όλων των άλλων κρατών μελών] σύμφωνα με την παράγραφο 13 περιλαμβάνουν τα ακόλουθα, κατά περίπτωση:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>τα στοιχεία αναγνώρισης ενδιαμέσων και ενδιαφερόμενων φορολογουμένων, μεταξύ άλλων, το όνομα, την ημερομηνία και τον τόπο γέννησης (για φυσικά πρόσωπα), τη φορολογική κατοικία, τον ΑΦΜ και, κατά περίπτωση, τα πρόσωπα που είναι συνδεδεμένες επιχειρήσεις για τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο·</TXT></NP></ITEM><?PAGE NO="6"?><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>λεπτομερείς πληροφορίες για τα διακριτικά που αναφέρονται στο παράρτημα IV και τα οποία καθιστούν δηλωτέα τη διασυνοριακή ρύθμιση·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>γ)</NO.P><TXT>σύνοψη του περιεχομένου της δηλωτέας διασυνοριακής ρύθμισης, μεταξύ άλλων, αναφορά της ονομασίας με την οποία είναι ευρέως γνωστή, εφόσον υπάρχει, και περιγραφή των σχετικών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ή ρυθμίσεων με γενικούς όρους, χωρίς να αποκαλύπτεται τυχόν εμπορικό, βιομηχανικό ή επαγγελματικό απόρρητο, ή εμπορική διαδικασία ή πληροφορία της οποίας η γνωστοποίηση θα ήταν αντίθετη προς τη δημόσια τάξη·</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="00BB" ID="QE0019"/>.</P></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Β.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Το βελγικό δίκαιο</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Το decreet betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van belastingen (διάταγμα σχετικά με τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας), της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE> (<HT TYPE="ITALIC">Belgisch Staatsblad</HT> της <DATE ISO="20130626">26ης Ιουνίου 2013</DATE>, σ. 40587) (στο εξής: διάταγμα της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>), μεταφέρει την οδηγία 2011/16 στην έννομη τάξη της Περιφέρειας της Φλάνδρας (Βέλγιο).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Το ως άνω διάταγμα τροποποιήθηκε με το decreet tot wijziging van het decreet van 21 juni 2013, wat betreft de verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied met betrekking tot meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies (διάταγμα περί τροποποιήσεως του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>, όσον αφορά την υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών στον τομέα της φορολογίας σχετικά με δηλωτέες διασυνοριακές ρυθμίσεις), της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE> (<HT TYPE="ITALIC">Belgisch Staatsblad</HT> της <DATE ISO="20200703">3ης Ιουλίου 2020</DATE>, σ. 49170) (στο εξής: διάταγμα της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>), το οποίο μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο την οδηγία 2018/822.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Το κεφάλαιο 2, τμήμα 2, ενότητα 2, του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE> ρυθμίζει την εκ μέρους του ενδιαμέσου ή των ενδιαφερόμενων φορολογουμένων υποχρεωτική υποβολή πληροφοριών σχετικών με δηλωτέες διασυνοριακές φορολογικές ρυθμίσεις.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>Το άρθρο 11/6 του ως άνω διατάγματος, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 14 του διατάγματος της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>, προσδιορίζει τη σχέση μεταξύ της υποχρεώσεως υποβολής στοιχείων και του επαγγελματικού απορρήτου από το οποίο δεσμεύονται ορισμένοι ενδιάμεσοι. Μεταφέρει στο εσωτερικό δίκαιο το άρθρο 8αβ, παράγραφοι 5 και 6, της οδηγίας 2011/16. Το άρθρο 11/6, παράγραφος 1, του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE> προβλέπει τα ακόλουθα:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0020" REF.END="QE0020"/>Εφόσον ο ενδιάμεσος δεσμεύεται από επαγγελματικό απόρρητο, οφείλει:</P><P><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>να ενημερώνει εγγράφως και αιτιολογημένα τον άλλο ενδιάμεσο ή τους άλλους ενδιαμέσους για την αδυναμία του να εκπληρώσει την υποχρέωση γνωστοποιήσεως που υπέχει, οπότε η εν λόγω υποχρέωση γνωστοποιήσεως βαρύνει αυτομάτως τον άλλο ενδιάμεσο ή τους άλλους ενδιαμέσους·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>ελλείψει άλλου ενδιαμέσου, να ενημερώνει εγγράφως και αιτιολογημένα τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο ή τους ενδιαφερόμενους φορολογούμενους για την υποχρέωση γνωστοποιήσεως που υπέχουν.</TXT></NP></ITEM></LIST></P></ALINEA><ALINEA>Η απαλλαγή από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως ισχύει μόνον αφότου ο ενδιάμεσος εκπληρώσει την υποχρέωση που προβλέπεται στο πρώτο εδάφιο.</ALINEA><?PAGE NO="7"?><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="00BB" ID="QE0020"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Το άρθρο 11/7 του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 15 του διατάγματος της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>, ορίζει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0021" REF.END="QE0021"/>[…] όταν ο ενδιάμεσος γνωστοποιεί στον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο ή σε άλλον ενδιάμεσο την εφαρμογή απαλλαγής βάσει του άρθρου 11/6, πρώτο εδάφιο, την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών σχετικά με δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση υπέχει ο άλλος ενδιάμεσος στον οποίο απευθύνεται η γνωστοποίηση ή, αν δεν υπάρχει άλλος ενδιάμεσος, ο ενδιαφερόμενος φορολογούμενος<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="00BB" ID="QE0021"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">III.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Η διαφορά της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>Με δικόγραφα που κατέθεσαν στις 31 Αυγούστου και την <DATE ISO="20201001">1η Οκτωβρίου 2020</DATE>, αντιστοίχως, οι προσφεύγουσες ζήτησαν από το αιτούν δικαστήριο την αναστολή εκτελέσεως του διατάγματος της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE> καθώς και την ακύρωσή του εν όλω ή εν μέρει.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>Το αιτούν δικαστήριο διέταξε την αναστολή εκτελέσεως, μέχρι την ημερομηνία δημοσιεύσεως της αποφάσεως επί των προσφυγών ακυρώσεως, πρώτον, του άρθρου 11/6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, σημείο 1, του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 14 του διατάγματος της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>, μόνον κατά το μέρος που επιβάλλει σε δικηγόρο, υπό την ιδιότητά του ως ενδιαμέσου, την υποχρέωση ενημερώσεως άλλου ενδιαμέσου που δεν είναι πελάτης του και δεύτερον, του άρθρου 11/6, παράγραφος 3, του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>, το οποίο προστέθηκε με το άρθρο 14 του διατάγματος της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>, μόνον κατά το μέρος που προβλέπει ότι ο δικηγόρος δεν μπορεί να επικαλεστεί το επαγγελματικό απόρρητο όσον αφορά την υποχρέωση περιοδικής υποβολής πληροφοριών σχετικά με διασυνοριακές ρυθμίσεις γενικής χρήσεως κατά την έννοια του άρθρου 11/4 του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Υπό τις συνθήκες αυτές, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0022" REF.END="QE0022"/>Αντίκειται το άρθρο 1, σημείο 2, της [οδηγίας 2018/822] στο δικαίωμα για δίκαιη δίκη, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 47 του [Χάρτη], και στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του [Χάρτη], στον βαθμό που το νέο άρθρο 8αβ, παράγραφος 5, που προστέθηκε στην οδηγία [2011/16], προβλέπει ότι, όταν κράτος μέλος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να χορηγεί στους ενδιαμέσους δικαίωμα απαλλαγής από την υποβολή πληροφοριών σχετικά με δηλωτέα διασυνοριακή ρύθμιση στις περιπτώσεις που η εν λόγω υποχρέωση γνωστοποιήσεως θα παραβίαζε την προβλεπόμενη βάσει της εθνικής νομοθεσίας του συγκεκριμένου κράτους μέλους υποχρέωση εμπιστευτικότητας, το εν λόγω κράτος μέλος υποχρεούται να απαιτεί από τον ενδιάμεσο να γνωστοποιεί, χωρίς καθυστέρηση, σε κάθε άλλον ενδιάμεσο ή, αν δεν υπάρχει άλλος ενδιάμεσος, στον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο τις υποχρεώσεις γνωστοποιήσεως που υπέχουν, στο μέτρο που η εν λόγω υποχρέωση συνεπάγεται ότι ο δικηγόρος που ενεργεί ως ενδιάμεσος υποχρεούται να παρέχει σε άλλον ενδιάμεσο που δεν είναι πελάτης του πληροφορίες οι οποίες περιέρχονται σε γνώση του κατά την άσκηση των ουσιωδών δραστηριοτήτων του επαγγέλματός του, ήτοι της υπερασπίσεως ή της εκπροσωπήσεως πελάτη ενώπιον δικαστηρίου και της παροχής νομικών συμβουλών, ακόμη και εκτός δικαστικής διαδικασίας;<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="00BB" ID="QE0022"/></P></QUOT.S></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν οι προσφεύγουσες, η Βελγική, η Τσεχική, η Γαλλική και η Λεττονική Κυβέρνηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με εξαίρεση την Τσεχική και τη Λεττονική Κυβέρνηση, οι ως άνω μετέχοντες στη διαδικασία ανέπτυξαν τις απόψεις τους και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που πραγματοποιήθηκε, ενώπιον του τμήματος μείζονος συνθέσεως, στις <DATE ISO="20220125">25 Ιανουαρίου 2022</DATE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">IV.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Ανάλυση</HT></TXT></NP></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Α.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Προκαταρκτικές παρατηρήσεις</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>Η οδηγία 2011/16 –γνωστή ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0023" REF.END="QE0023"/>DAC6<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="00BB" ID="QE0023"/>– εντάσσεται στο πλαίσιο της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και ευθυγραμμίζεται με τα μέτρα που έλαβε ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε παγκόσμιο επίπεδο για την ενίσχυση της φορολογικής διαφάνειας και την καταπολέμηση των πρακτικών φοροαποφυγής και φοροδιαφυγής.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Στο πλαίσιο αυτό, η ως άνω οδηγία θέσπισε την αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών για διασυνοριακές φορολογικές ρυθμίσεις, επιβάλλοντας υποχρέωση υποβολής στοιχείων στους φορολογικούς ενδιαμέσους, προκειμένου να αποθαρρύνει τον σχεδιασμό ή τη χρήση μεθοδεύσεων επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>Όσον αφορά τις διασυνοριακές ρυθμίσεις που αποτελούν αντικείμενο της προβλεπόμενης από την εν λόγω οδηγία ανταλλαγής πληροφοριών, αυτές προσδιορίζονται βάσει ενός καταλόγου ειδικών χαρακτηριστικών τα οποία καλούνται <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0024" REF.END="QE0024"/>διακριτικά<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="00BB" ID="QE0024"/> και παρατίθενται στο παράρτημα IV της οδηγίας 2018/822.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Το νέο στοιχείο που εισήγαγε η οδηγία 2018/822 για την επίτευξη του σκοπού της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού είναι η υποχρέωση που υπέχουν πλέον όλοι οι ενδιάμεσοι, λόγω του κομβικού ρόλου που διαδραματίζουν στον σχεδιασμό ρυθμίσεων επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού όπως έχει διαπιστωθεί, μεταξύ άλλων, από τον ΟΟΣΑ, να υποβάλλουν πληροφορίες στις φορολογικές αρχές. Μόνον όταν δεν υπάρχουν τέτοιοι ενδιάμεσοι ή κωλύονται να υποβάλουν πληροφορίες, η υποχρέωση αυτή μεταφέρεται στον φορολογούμενο. Επομένως, η υποχρέωση υποβολής στοιχείων που υπέχει ο φορολογούμενος καθιερώθηκε ως ύστατη λύση, διότι ο νομοθέτης της Ένωσης εκτίμησε, ορθώς κατά τη γνώμη μου, ότι η αποτελεσματικότητα του μηχανισμού γνωστοποιήσεως θα μειωνόταν ουσιωδώς εάν όφειλε ο ίδιος ο φορολογούμενος να γνωστοποιεί στις φορολογικές αρχές την απόφασή του να υπαχθεί σε <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0025" REF.END="QE0025"/>επιθετική ρύθμιση<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="00BB" ID="QE0025"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Κατά συνέπεια, η παρέμβαση του ενδιαμέσου συνιστά τον ακρογωνιαίο λίθο του μηχανισμού αυτού, οποιοσδήποτε δε περιορισμός της λειτουργίας του ενέχει τον κίνδυνο να θίξει την ουσία των σκοπών της οδηγίας 2011/16. Η επίτευξη των σκοπών αυτών δεν πρέπει, πάντως, να έχει ως συνέπεια προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται με τον Χάρτη. Πρέπει, επομένως, να εξεταστεί κατά πόσον το σύστημα που εγκαθιδρύεται με την οδηγία 2011/16, καθώς και οι επελθούσες με την οδηγία 2018/822 τροποποιήσεις του, ενδέχεται να συνεπάγονται τέτοια προσβολή.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Πριν υπεισέλθω στη νομική ανάλυση του συμβατού ή μη χαρακτήρα της επίμαχης διατάξεως με τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη, εκτιμώ ότι είναι σημαντικό να διευκρινιστούν τα χαρακτηριστικά της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως που υπέχουν οι <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0026" REF.END="QE0026"/>δικηγόροι-ενδιάμεσοι<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="00BB" ID="QE0026"/>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Πρώτον, φαίνεται ότι βούληση του νομοθέτη της Ένωσης είναι η προστασία του δικηγορικού απορρήτου, αφενός, με τη χορήγηση στους δικηγόρους απαλλαγής από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Βλ. επίμαχη διάταξη και αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2018/822.</P></NOTE> και, αφετέρου, με τον περιορισμό του περιεχομένου των πληροφοριών τις οποίες ο δικηγόρος-ενδιάμεσος οφείλει να υποβάλει στον τρίτο-ενδιάμεσο σε περίπτωση απαλλαγής του<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Βλ. άρθρο 8αβ, παράγραφος 6, της οδηγίας 2011/16.</P></NOTE>. Ωστόσο, μόνον οι δικηγόροι που ενεργούν <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0027" REF.END="QE0027"/>εντός των ορίων των συναφών εθνικών νόμων που διέπουν το επάγγελμά τους<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="00BB" ID="QE0027"/> δύνανται να επικαλεστούν το επαγγελματικό απόρρητο και να τύχουν απαλλαγής από την υποβολή στοιχείων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Βλ. επίμαχη διάταξη.</P></NOTE>. Ως εκ τούτου, κατ’ αρχήν, δικηγόρος ο οποίος ενεργεί εκτός του εθνικού πλαισίου που διέπει το επάγγελμά του δεν δύναται να επικαλεστεί το επαγγελματικό απόρρητο και βρίσκεται στην ίδια θέση με οποιονδήποτε άλλον ενδιάμεσο ο οποίος δεν τυγχάνει απαλλαγής από την υποχρέωση υποβολής στοιχείων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>Δεύτερον, σε περίπτωση που ο δικηγόρος-ενδιάμεσος τυγχάνει πράγματι απαλλαγής, θα πρέπει να το γνωστοποιήσει στους λοιπούς ενδιαμέσους και να τους ενημερώσει για τις υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων που υπέχουν. Επιβάλλεται, όμως, η διαπίστωση ότι, όταν δεν υπάρχει άλλος ενδιάμεσος τον οποίο να αφορά η επίμαχη διασυνοριακή ρύθμιση, η γνωστοποίηση από τον δικηγόρο‑ενδιάμεσο της απαλλαγής της οποίας τυγχάνει ως προς τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο, ήτοι, εν προκειμένω, τον πελάτη του, δεν παραβιάζει, κατ’ αρχήν, το επαγγελματικό απόρρητο μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του. Επομένως, στην ανάλυση που ακολουθεί σκόπιμο είναι να εξεταστεί μόνον η υποχρέωση γνωστοποιήσεως που υπέχει ο δικηγόρος‑ενδιάμεσος έναντι άλλου ενδιαμέσου ο οποίος δεν είναι πελάτης του<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Υπενθυμίζω, επ’ αυτού, ότι, στην απόφαση περί παραπομπής, το Grondwettelijk Hof (Συνταγματικό Δικαστήριο) διέταξε την αναστολή εκτελέσεως του άρθρου 11/6, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, σημείο 1, του διατάγματος της <DATE ISO="20130621">21ης Ιουνίου 2013</DATE>, το οποίο προστέθηκε με το διάταγμα της <DATE ISO="20200626">26ης Ιουνίου 2020</DATE>, <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0028" REF.END="QE0028"/>μόνον στην έκταση που επιβάλλει σε δικηγόρο, υπό την ιδιότητά του ως ενδιαμέσου, την υποχρέωση ενημερώσεως άλλου ενδιαμέσου που δεν είναι πελάτης του<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="00BB" ID="QE0028"/>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι, σε περίπτωση που υπάρχει άλλος ενδιάμεσος, η υποχρέωση υποβολής πληροφοριών που υπέχει προκύπτει ήδη σαφώς από το άρθρο 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16. Ακόμη και στην περίπτωση που υπάρχουν πλείονες ενδιάμεσοι, βάσει της παραγράφου 9 του ως άνω άρθρου, έκαστος εξ αυτών οφείλει να εκπληρώσει τη συγκεκριμένη υποχρέωση, εκτός εάν αποδείξει ότι η υποχρέωση έχει ήδη εκπληρωθεί από άλλον ενδιάμεσο. Με άλλα λόγια, η ενημέρωση άλλου ενδιαμέσου σύμφωνα με την επίμαχη διάταξη δεν δημιουργεί νέα υποχρέωση υποβολής πληροφοριών για το (ενδιάμεσο) πρόσωπο προς το οποίο απευθύνεται η ενημέρωση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Τρίτον, πρέπει να επισημανθεί ότι η επίμαχη διάταξη ουδόλως καθορίζει τον τύπο ή τον τρόπο εκπληρώσεως της ως άνω υποχρεώσεως υποβολής πληροφοριών ούτε το ακριβές περιεχόμενο των πληροφοριών που πρέπει να υποβληθούν. Πράγματι, θα αρκούσε οι παρεχόμενες πληροφορίες να προσδιορίζουν τη διασυνοριακή ρύθμιση την οποία αφορούν και να υπενθυμίζουν την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών που υπέχει ο έτερος ενδιαφερόμενος ενδιάμεσος<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>Επιβάλλεται, ωστόσο, η επισήμανση ότι, καίτοι η προβλεπόμενη στην επίμαχη διάταξη υποχρέωση υποβολής στοιχείων δεν φαίνεται να απαιτεί από τον δικηγόρο-ενδιάμεσο τη γνωστοποίηση προς τον ως άνω έτερο ενδιάμεσο άλλων πληροφοριών τις οποίες κατέχει σχετικά με τον ενδιαφερόμενο πελάτη, τούτο δεν φαίνεται να ισχύει στην περίπτωση της βελγικής διατάξεως περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο. Συγκεκριμένα, το βελγικό δίκαιο απαιτεί πρόσθετη αιτιολόγηση με την οποία επεξηγούνται οι λόγοι για τους οποίους ο δικηγόρος-ενδιάμεσος αδυνατεί λόγω του επαγγελματικού απορρήτου να συμμορφωθεί προς την υποχρέωση υποβολής στοιχείων. Επισημαίνω, πάντως, ότι το προδικαστικό ερώτημα δεν αφορά τη βελγική διάταξη περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, αλλά το συμβατό της επίμαχης διατάξεως με τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="10"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Τέταρτον και τελευταίο, σημειώνεται ότι, λόγω των ιδίων υποχρεώσεών τους προς υποβολή στοιχείων δυνάμει του άρθρου 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16, οι τρίτοι ενδιάμεσοι προς τους οποίους απευθύνεται η γνωστοποίηση και ενημερώνονται, συνεπώς, για τη συμμετοχή του δικηγόρου, χωρίς οι ίδιοι να δεσμεύονται από επαγγελματικό απόρρητο, οφείλουν να ενημερώνουν τη φορολογική διοίκηση όχι μόνον για την ύπαρξη της διασυνοριακής ρυθμίσεως και για τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο, αλλά και για τη συμμετοχή του δικηγόρου ενδιαμέσου. Σχετικώς, από το άρθρο 8αβ, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 14, της ως άνω οδηγίας προκύπτει ότι τα στοιχεία αναγνωρίσεως ενδιαμέσων συγκαταλέγονται στις πληροφορίες που πρέπει να υποβληθούν προς εκπλήρωση της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Β.</HT></HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Επί του συμβατού χαρακτήρα της επίμαχης διατάξεως με τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη</HT></HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Υπενθυμίζω ότι το αιτούν δικαστήριο εγείρει το ζήτημα του κύρους της επίμαχης διατάξεως, διερωτώμενο κατά πόσον η διάταξη αυτή παραβιάζει τον κανόνα του επαγγελματικού απορρήτου των δικηγόρων, ο οποίος κατοχυρώνεται στα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν σχετικώς ότι η υποχρέωση γνωστοποιήσεως, ιδίως όσον αφορά τους τρίτους ενδιαμέσους, παραβιάζει το επαγγελματικό απόρρητο των δικηγόρων και αντιβαίνει τόσο στο άρθρο 7 όσο και στο άρθρο 47 του Χάρτη. Ειδικότερα, προβάλλουν ότι το δικηγορικό απόρρητο αποτελεί ουσιώδες στοιχείο του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή και του δικαιώματος για δίκαιη δίκη και ότι η αναγκαία σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ του πελάτη και του δικηγόρου του δύναται να εξακολουθήσει να υφίσταται μόνον εφόσον ο πελάτης διασφαλίζεται για το ότι όσα εμπιστεύεται στον δικηγόρο του δεν πρόκειται να αποκαλυφθούν. Απλώς και μόνον η αναζήτηση νομικής συμβουλής εμπίπτει ήδη στο εν λόγω απόρρητο. Κατά συνέπεια, ο δικηγόρος δεν μπορεί να παρέχει σε τρίτους ή σε αρχές την παραμικρή πληροφορία σχετικά με διασυνοριακή ρύθμιση, έστω και αν η παρέμβασή του περιορίζεται σε απλή γνωμοδότηση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Από την πλευρά τους, η Βελγική, η Τσεχική, η Γαλλική και η Λεττονική Κυβέρνηση, η Επιτροπή, καθώς και το Συμβούλιο υποστηρίζουν ότι η υποχρέωση γνωστοποιήσεως συνάδει με τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη και ότι, ως εκ τούτου, η επίμαχη διάταξη δεν παραβιάζει το επαγγελματικό απόρρητο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Υπογραμμίζω ευθύς εξαρχής ότι τόσο το Δικαστήριο όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (στο εξής: ΕΔΔΑ) είχαν την ευκαιρία να αποφανθούν επανειλημμένως επί του εύρους του επαγγελματικού απορρήτου των δικηγόρων. Το Δικαστήριο αναγνώρισε, ειδικότερα, ότι το εν λόγω επαγγελματικό απόρρητο αποτελεί μία από τις γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης, οι οποίες πηγάζουν από τις κοινές αξίες και την κοινή συνταγματική παράδοση των κρατών μελών<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19820518">18ης Μαΐου 1982</DATE>, <NAME.CASE>AM &amp; S Europe κατά Επιτροπής</NAME.CASE> (<NO.CASE>155/79</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1982:157">EU:C:1982:157</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι ο κανόνας του επαγγελματικού απορρήτου μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του, σύμφωνα με τη νομολογία του ΕΔΔΑ, κατοχυρώνεται διττώς, αφενός, από το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις <DATE ISO="19501104">4 Νοεμβρίου 1950</DATE> (στο εξής: ΕΣΔΑ), και, αφετέρου, από το άρθρο της 8<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του ΕΔΔΑ της <DATE ISO="19921216">16ης Δεκεμβρίου 1992</DATE>, Niemietz κατά Γερμανίας (CΕ:ECHR:1992:1216JUD001371088, § 37). Σχετικά με το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, βλ. αποφάσεις του ΕΔΔΑ της <DATE ISO="20080724">24ης Ιουλίου 2008</DATE>, André κ.λπ. κατά Γαλλίας (CΕ:ECHR:2008:0724JUD001860303, § 36), και της <DATE ISO="20121206">6ης Δεκεμβρίου 2012</DATE>, Michaud κατά Γαλλίας (στο εξής: απόφαση Michaud, CΕ:ECHR:2012:1206JUD001232311, § 117 έως 119).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="11"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι, μολονότι το εύρος προστασίας του δικηγορικού απορρήτου και ο τρόπος με τον οποίο αυτή διασφαλίζεται εξακολουθούν να διέπονται από το εθνικό δίκαιο κάθε κράτους μέλους, η ίδια η αρχή της ως άνω προστασίας, κατά το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη και τη σχετική με την εφαρμογή του νομολογία του Δικαστηρίου, πρέπει να θεωρηθεί ότι κατοχυρώνεται διττώς με έρεισμα τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Εξάλλου, το άρθρο 52, παράγραφος 3, του Χάρτη αποσκοπεί στη διασφάλιση της αναγκαίας συνοχής μεταξύ των δικαιωμάτων που περιλαμβάνονται σε αυτόν και των αντίστοιχων δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στην ΕΣΔΑ, χωρίς αυτό να θίγει την αυτονομία του δικαίου της Ένωσης. Το Δικαστήριο οφείλει, επομένως, να ερμηνεύει τα άρθρα 7 και 47 του Χάρτη κατά τέτοιον τρόπο ώστε να διασφαλίζεται επίπεδο προστασίας σύμφωνο με εκείνο που κατοχυρώνεται στα άρθρα 6 και 8 της ΕΣΔΑ, όπως ερμηνεύονται από το ΕΔΔΑ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20210715">15ης Ιουλίου 2021</DATE>, <NAME.CASE>Επιτροπή κατά Πολωνίας (Πειθαρχικό καθεστώς των δικαστών)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C-791/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2021:596">EU:C:2021:596</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0165">165</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">1.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Παραβιάζει η επίμαχη διάταξη το άρθρο 47 του Χάρτη;</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Πρέπει να υπομνησθεί, πρώτον, ότι το άρθρο 47 του Χάρτη εγγυάται το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη και περιλαμβάνει το δικαίωμα ενημερώσεως, υπερασπίσεως και εκπροσωπήσεως κάθε προσώπου του οποίου παραβιάστηκαν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το κατά την ΕΣΔΑ δικαίωμα σε δίκαιη δίκη περιλαμβάνει διάφορα στοιχεία, όπως, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα άμυνας, την αρχή της ισότητας των όπλων των διαδίκων και το δικαίωμα προσβάσεως στη δικαιοσύνη και στις υπηρεσίες συνηγόρου τόσο σε αστικές όσο και σε ποινικές υποθέσεις<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Απόφαση της <DATE ISO="20070626">26ης Ιουνίου 2007</DATE>, Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ. (C‑305/05, στο εξής: απόφαση <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ.</NAME.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:383">EU:C:2007:383</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Η σχέση μεταξύ της εμπιστευτικότητας της αλληλογραφίας του δικηγόρου με τον πελάτη του, αφενός, και του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη, αφετέρου, διευκρινίστηκε από το Δικαστήριο σε μια υπόθεση που παρουσιάζει έντονη ομοιότητα με την υπό κρίση. Ειδικότερα, η υπόθεση Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ. έθεσε το ζήτημα του συμβατού του απορρήτου της αλληλογραφίας προς την υποχρέωση συνεργασίας με τις εθνικές αρχές που είναι αρμόδιες για την καταστολή της νομιμοποιήσεως των εσόδων από παράνομες δραστηριότητες<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Στο πλαίσιο του άρθρου 2α, παράγραφος 5, της οδηγίας 91/308/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19910610">10ης Ιουνίου 1991</DATE>, για την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="166" PAGE.FIRST="77" DATE.PUB="1991">ΕΕ 1991, L 166, σ. 77</REF.DOC.OJ>), ο ρόλος των δικηγόρων ήταν να επικουρούν τον πελάτη στην προπαρασκευή ή τη διενέργεια ορισμένων πράξεων οι οποίες έχουν κυρίως χρηματοοικονομικό χαρακτήρα ή αφορούν την αγοραπωλησία ακινήτων, ή να ενεργούν εξ ονόματος του πελάτη τους και για λογαριασμό του στο πλαίσιο τέτοιων συναλλαγών.</P></NOTE>. Το Δικαστήριο έκρινε επί του ζητήματος αυτού ότι, ως εκ της φύσεώς τους, οι δραστηριότητες που καλύπτονται από τις υποχρεώσεις γνωστοποιήσεως πληροφοριών <HT TYPE="ITALIC">δεν</HT> <HT TYPE="ITALIC">συνδέονται με ένδικες διαδικασίες</HT> και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαιώματος για δίκαιη δίκη<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Απόφαση Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ. (σκέψεις 33 και 35).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Συγκεκριμένα, όσον αφορά την εμπιστευτικότητα της επικοινωνίας μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του, αφενός, και τα δικαιώματα άμυνας, αφετέρου, το Δικαστήριο έκρινε ότι <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0029" REF.END="QE0029"/>[ο] δικηγόρος δεν θα ήταν σε θέση να διασφαλίσει την προσήκουσα εκπλήρωση των αποστολών του παροχής συμβουλών, υπερασπίσεως και εκπροσωπήσεως του πελάτη του και, επομένως, ο πελάτης θα στερούνταν τα δικαιώματα που του παρέχει το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ, αν όφειλε, είτε<?PAGE NO="12"?> κατά τον προ της ένδικης διαδικασίας χρόνο είτε κατά τη διάρκεια αυτής, να συνεργάζεται με τις αρμόδιες δημόσιες αρχές, διαβιβάζοντας σε αυτές πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση του κατά τις πραγματοποιηθείσες στο πλαίσιο μιας τέτοιας διαδικασίας νομικές διαβουλεύσεις<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="00BB" ID="QE0029"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Απόφαση Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ. (σκέψη 32). Η υπογράμμιση δική μου.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Επιπλέον, το ΕΔΔΑ έχει αναγνωρίσει ότι, στην περίπτωση των δικηγόρων, η παραβίαση του επαγγελματικού απορρήτου μπορεί να έχει συνέπειες για την ορθή απονομή της δικαιοσύνης και, ως εκ τούτου, και για τα δικαιώματα που διασφαλίζονται με το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Βλ. απόφαση του ΕΔΔΑ της <DATE ISO="19921216">16ης Δεκεμβρίου 1992</DATE>, Niemietz κατά Γερμανίας (CE:ECHR:1992:1216JUD001371088, § 37).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Από την ως άνω νομολογία του Δικαστηρίου και του ΕΔΔΑ προκύπτει ότι, πρώτον, το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη συνδέεται, εξ ορισμού, με ένδικη διαδικασία και είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ύπαρξη δικαιοδοτικού πλαισίου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Στην υπό κρίση υπόθεση, όμως, διαπιστώνεται ότι δεν αποδείχθηκε τέτοια σύνδεση. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της οδηγίας 2011/16, ο ενδιάμεσος δεν υπερασπίζεται τον πελάτη του σε ένδικη διαφορά με τη φορολογική διοίκηση. Μολονότι από τις παρασχεθείσες συμβουλές ενδέχεται να ανακύψει διαφορά με τη φορολογική διοίκηση σε μεταγενέστερο στάδιο, τούτο δεν σημαίνει ότι οι εν λόγω συμβουλές παρασχέθηκαν <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0030" REF.END="QE0030"/>στο πλαίσιο και προς το συμφέρον της υπερασπίσεως<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="00BB" ID="QE0030"/>, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Δεύτερον, η έλλειψη συνδέσεως με ένδικη διαδικασία καθίσταται ακόμη εμφανέστερη στην περίπτωση της επίμαχης διατάξεως, δεδομένου ότι η υποχρέωση γνωστοποιήσεως γεννάται, κατά τεκμήριο, σε αρχικό στάδιο, πριν από την υλοποίηση της δηλωτέας διασυνοριακής ρυθμίσεως, και, επομένως, σε χρόνο κατά τον οποίο, κατ’ αρχήν, δεν θα μπορούσε να έχει προκύψει διαφορά με τη φορολογική διοίκηση ως προς τη ρύθμιση αυτή.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Επιπλέον, η έλλειψη συνδέσεως με ένδικη διαδικασία επιβεβαιώνεται και από τους σκοπούς που επιδιώκει η οδηγία 2011/16, οι οποίοι είναι πρωτίστως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0031" REF.END="QE0031"/>προληπτικού<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="00BB" ID="QE0031"/> χαρακτήρα. Επ’ αυτού, η αιτιολογική σκέψη 2 της οδηγίας 2018/822 προβλέπει σαφώς ότι η ανταλλαγή πληροφοριών αποσκοπεί ακριβώς να παράσχει στις φορολογικές αρχές τη δυνατότητα <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0032" REF.END="QE0032"/>να αντιδρούν άμεσα σε επιζήμιες φορολογικές πρακτικές και να λαμβάνουν μέτρα για την κάλυψη των νομοθετικών κενών, θεσπίζοντας νομοθεσία ή εκπονώντας κατάλληλες αξιολογήσεις κινδύνων και διενεργώντας φορολογικούς ελέγχους<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="00BB" ID="QE0032"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>Τρίτον, επισημαίνεται ότι οι υποχρεώσεις υποβολής πληροφοριών που προβλέπονται στην οδηγία 2011/16 αφορούν δραστηριότητα νόμιμη και, ως εκ τούτου, μη αποτελούσα καταρχήν αντικείμενο ένδικης διαφοράς, τουλάχιστον κατά το αρχικό στάδιο της ως άνω υποβολής στοιχείων. Ως εκ τούτου, η έλλειψη συνδέσεως με ένδικη διαδικασία καθίσταται εκ προκειμένω ακόμη πιο εμφανής από ό,τι στην υπόθεση Ordre des barreaux francophones et germanophone κ.λπ., δεδομένου ότι οι υποχρεώσεις γνωστοποιήσεως αφορούν εν προκειμένω δραστηριότητες οι οποίες δεν αντιβαίνουν ευθέως προς την ισχύουσα νομοθεσία, σε αντιδιαστολή με τις πράξεις νομιμοποιήσεως εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι η γνωστοποίηση σε άλλους ενδιαμέσους της υποχρεώσεως ενημερώσεως τρίτου-ενδιαμέσου δεν δύναται να προσβάλει τα δικαιώματα που προστατεύονται βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη, δεδομένου ότι η υποχρέωση αυτή δεν εντάσσεται στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας και δεν εμπίπτει, ως εκ τούτου, στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω διατάξεως<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Το ίδιο ισχύει και για οποιαδήποτε άλλη υποχρέωση γνωστοποιήσεως προς τις φορολογικές αρχές η οποία απορρέουν από την ως άνω οδηγία για τον εν λόγω τρίτο-ενδιάμεσο.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">2.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Παραβιάζει η επίμαχη διάταξη το άρθρο 7 του Χάρτη;</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Πρέπει να υπομνησθεί ότι τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 7 του Χάρτη αντιστοιχούν στα δικαιώματα που κατοχυρώνονται στο άρθρο 8 της ΕΣΔΑ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Βλ. Επεξηγήσεις σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="303" PAGE.FIRST="17" DATE.PUB="2007">ΕΕ 2007, C 303, σ. 17</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>. Το άρθρο 7 του Χάρτη αναγνωρίζει σε κάθε πρόσωπο το δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και των επικοινωνιών του.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Ως προς το ζήτημα αυτό, από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει σαφώς ότι το επαγγελματικό απόρρητο των δικηγόρων προστατεύεται ειδικώς από το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Απόφαση Michaud (§ 118 και 119).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 7 του Χάρτη, πρέπει, συνεπώς, να επισημανθεί ότι η προστασία του επαγγελματικού απορρήτου βάσει του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ δεν περιορίζεται στις δραστηριότητες που αφορούν την υπεράσπιση του πελάτη ενώπιον δικαστηρίου, αλλά έχει ευρύτερη διάσταση (και ευρύτερο πεδίο εφαρμογής) υπό την έννοια ότι προστατεύει και τη σχέση του δικηγόρου με τον πελάτη του εκτός δικαιοδοτικού πλαισίου (παρά το γεγονός ότι η προστασία αυτή είναι αυστηρότερη για δραστηριότητες που σχετίζονται με την ως άνω αποστολή).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Συγκεκριμένα, το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ αποσκοπεί στην προστασία της εμπιστευτικότητας οποιασδήποτε αλληλογραφίας μεταξύ ιδιωτών, παρέχοντας αυξημένη προστασία στην επικοινωνία μεταξύ των δικηγόρων και των πελατών τους. Πρέπει επίσης να διευκρινιστεί ότι η προστασία αυτή καλύπτει και την παροχή νομικών συμβουλών, διά της προστασίας του απορρήτου των εν λόγω νομικών συμβουλών, όχι μόνον όσον αφορά το περιεχόμενό τους (ανεξαρτήτως μορφής των συμβουλών) αλλά και ως προς την ύπαρξή τους<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Απόφαση Michaud (§ 118 και 119).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Με την απόφαση Michaud, το ΕΔΔΑ αποφάνθηκε επί του συμβατού με την ΕΣΔΑ της υποχρεώσεως που υπέχουν οι δικηγόροι να ενημερώνουν τις αρμόδιες αρχές για ύποπτες δραστηριότητες των πελατών τους στο πλαίσιο της γαλλικής νομοθεσίας για τη μεταφορά στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας 2005/60/ΕΚ<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20051026">26ης Οκτωβρίου 2005</DATE>, σχετικά με την πρόληψη της χρησιμοποίησης του χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="309" PAGE.FIRST="15" DATE.PUB="2005">ΕΕ 2005, L 309, σ. 15</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Στην απόφαση εκείνη, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι, <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0033" REF.END="QE0033"/>στο μέτρο που τους υποχρεώνει να υποβάλλουν σε διοικητική αρχή πληροφορίες σχετικά με άλλο πρόσωπο, τις οποίες κατέχουν λόγω επικοινωνίας τους με το πρόσωπο αυτό, η υποχρέωση αναφοράς υπονοιών, την οποία υπέχουν οι<?PAGE NO="14"?> δικηγόροι, συνιστά επέμβαση στο δικαίωμά τους για σεβασμό της αλληλογραφίας τους<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="00BB" ID="QE0033"/> και <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0034" REF.END="QE0034"/>συνιστά επίσης επέμβαση στο δικαίωμά τους για σεβασμό της <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0035" REF.END="QE0035"/>ιδιωτικής ζωής τους<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/>, έννοια η οποία καταλαμβάνει και επαγγελματικές ή εμπορικές δραστηριότητες<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="00BB" ID="QE0034"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Απόφαση Michaud (§ 91).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Ωστόσο, κατά το ΕΔΔΑ, η επέμβαση στην ιδιωτική ζωή δικαιολογείται από το γεγονός ότι η υποχρέωση αναφοράς υπονοιών αφορά μόνον <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0036" REF.END="QE0036"/>δραστηριότητες που αφίστανται του καθήκοντος υπερασπίσεως το οποίο έχει ανατεθεί στους δικηγόρους, παρόμοιες με τις δραστηριότητες που ασκούν άλλοι επαγγελματίες οι οποίοι υπέχουν την υποχρέωση αυτή<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="00BB" ID="QE0036"/>, ήτοι χρηματοοικονομικές συναλλαγές ή πράξεις αγοραπωλησίας ακινήτων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Απόφαση Michaud (§ 127). Η υπογράμμιση δική μου.</P></NOTE>, και ότι οι δικηγόροι δεν δεσμεύονται από την υποχρέωση αυτή <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0037" REF.END="QE0037"/>όταν η συγκεκριμένη δραστηριότητα <QUOT.START CODE="201C" ID="QS0038" REF.END="QE0038"/>συνδέεται με ένδικη διαδικασία, ανεξαρτήτως του εάν οι πληροφορίες που διαθέτουν λαμβάνονται ή αποκτώνται πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά τη διαδικασία αυτή, περιλαμβανομένης της παροχής συμβουλών σχετικά με τον τρόπο κινήσεως ή αποτροπής μιας τέτοιας διαδικασίας, <HT TYPE="ITALIC">ούτε όταν παρέχουν νομικές συμβουλές</HT>, εκτός εάν αυτές παρέχονται προς τον σκοπό νομιμοποιήσεως εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδοτήσεως της τρομοκρατίας ή εν γνώσει του ότι ο πελάτης τις ζητεί για σκοπούς νομιμοποιήσεως εσόδων από παράνομες δραστηριότητες ή χρηματοδοτήσεως της τρομοκρατίας<QUOT.END REF.START="QS0038" CODE="201D" ID="QE0038"/><QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="00BB" ID="QE0037"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Απόφαση Michaud (§ 127). Η υπογράμμιση δική μου.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Από τη νομολογία του ΕΔΔΑ προκύπτει ότι η προστασία του επαγγελματικού απορρήτου βάσει του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ δεν καλύπτει όλες τις δραστηριότητες των δικηγόρων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Ειδικότερα, υπάρχουν, αφενός, δραστηριότητες που εμπίπτουν στα συνήθη καθήκοντα των δικηγόρων και οι οποίες, ως εκ τούτου, καλύπτονται από το επαγγελματικό απόρρητο. Επομένως, ο δικηγόρος που συμβουλεύει τον πελάτη του στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας ή της προετοιμασίας της δύναται ασφαλώς να επικαλεστεί το επαγγελματικό απόρρητο. Το ίδιο ισχύει και για τον δικηγόρο που παρέχει ad hoc νομική γνωμοδότηση στον πελάτη του.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Αφετέρου, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες ο δικηγόρος μπορεί να ενεργεί εκτός της <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0039" REF.END="QE0039"/>συνήθους αποστολής<QUOT.END REF.START="QS0039" CODE="00BB" ID="QE0039"/> της εκπροσωπήσεως του πελάτη ή της παροχής νομικών συμβουλών, ούτως ώστε οι δραστηριότητες που ασκεί ο εν λόγω δικηγόρος να εξομοιώνονται με τις δραστηριότητες άλλων ελεύθερων επαγγελματιών. Στις περιπτώσεις αυτές, όμως, η φύση των εν λόγω δραστηριοτήτων δεν δικαιολογεί την προστασία του επαγγελματικού απορρήτου, το οποίο, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, επιτελεί συγκεκριμένη λειτουργία σε μια δημοκρατική κοινωνία, συνιστάμενη στο να παρέχει στον δικηγόρο τη δυνατότητα να εκπληρώνει το θεμελιώδες καθήκον του, ήτοι την υπεράσπιση των διαδίκων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Σημειώνω, ωστόσο, ότι η διάκριση αυτή δεν είναι απόλυτη και μπορεί να εγείρει δυσχέρειες κατά την εφαρμογή της στην πράξη –όπως αποδεικνύεται από την υπό κρίση υπόθεση–, ιδίως σε κάποιες περιπτώσεις στις οποίες ο ρόλος του δικηγόρου είναι πιο διαφοροποιημένος. Επισημαίνω σχετικώς τις αποκλίνουσες θέσεις των συμμετεχόντων στη διαδικασία στην υπό κρίση υπόθεση όσον αφορά τον ρόλο του δικηγόρου ως ενδιαμέσου στο πλαίσιο διασυνοριακής ρυθμίσεως.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Ειδικότερα, αφενός, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο δικηγόρος πρέπει πάντοτε να μπορεί να επικαλείται το επαγγελματικό του απόρρητο, ανεξαρτήτως της φύσεως των δραστηριοτήτων του ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0040" REF.END="QE0040"/>ενδιαμέσου<QUOT.END REF.START="QS0040" CODE="00BB" ID="QE0040"/>, αποκλειστικώς και μόνον λόγω της δικηγορικής του ιδιότητας. Συνακόλουθα, ο δικηγόρος δεν υπέχει ούτε υποχρέωση προς υποβολή στοιχείων ούτε επικουρική υποχρέωση προς γνωστοποίηση της απαλλαγής του σε τρίτο ενδιάμεσο.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="15"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Αντιθέτως, ορισμένα κράτη μέλη (και συγκεκριμένα, το Βασίλειο του Βελγίου και η Δημοκρατία της Λεττονίας) υποστηρίζουν ότι η δραστηριότητα του ενδιαμέσου δεν αποτελεί δικηγορική δραστηριότητα, στοιχείο που δικαιολογεί την επιβολή στον ενδιάμεσο της υποχρεώσεως υποβολής στοιχείων και γνωστοποιήσεως.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>Ειδικότερα, η ερμηνεία της οδηγίας 2011/16 φαίνεται να υποδηλώνει ότι, κατ’ αρχήν, οι υπηρεσίες που παρέχει ο δικηγόρος ως ενδιάμεσος δεν εμπίπτουν στις συνήθεις δραστηριότητες του δικηγορικού επαγγέλματος, οι οποίες συνίστανται στην υπεράσπιση και τη νομική αξιολόγηση. Συνεπώς, ο δικηγόρος που ενεργεί ως ενδιάμεσος θα πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο όπως οι άλλοι <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0041" REF.END="QE0041"/>ενδιάμεσοι<QUOT.END REF.START="QS0041" CODE="00BB" ID="QE0041"/>, ορισμένοι από τους οποίους ενδέχεται να μην καλύπτονται από επαγγελματικό απόρρητο<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Η οδηγία 2011/16 προβλέπει σε δεύτερο μόνο στάδιο τη δυνατότητα των κρατών μελών να χορηγούν απαλλαγή στον δικηγόρο-ενδιάμεσο από την υποχρέωση υποβολής των πληροφοριών που προβλέπονται στο άρθρο 8αβ, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας, εάν η υποχρέωση αυτή συνεπάγεται παραβίαση του επαγγελματικού απορρήτου κατά την εθνική νομοθεσία.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60.</NO.P><TXT>Συγκεκριμένα, αμφιβάλλω αν δικηγόρος ο οποίος καταρτίζει –μόνος του ή από κοινού με άλλους επαγγελματίες– διασυνοριακή ρύθμιση, την οποία στη συνέχεια προτείνει σε φορολογούμενους, ενεργεί σε κάθε περίπτωση στο πλαίσιο του επαγγέλματός του. Το γεγονός, μεταξύ άλλων, ότι η συμμετοχή του δικηγόρου στον σχεδιασμό της ρυθμίσεως αυτής μπορεί να είναι προγενέστερη της διαθέσεώς της σε πελάτη φρονώ ότι υποδηλώνει έλλειψη του αναγκαίου δεσμού μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του, ο οποίος θα δικαιολογούσε την προστασία του επαγγελματικού απορρήτου<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Επισημαίνω, σχετικώς, ότι, σύμφωνα με το άρθρο 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16, η υποχρέωση υποβολής στοιχείων γεννάται ήδη κατά τον σχεδιασμό της επίμαχης ρυθμίσεως.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61.</NO.P><TXT>Ενδεικτικώς, είναι δυνατόν ένας δικηγόρος να υπερβεί <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0042" REF.END="QE0042"/>[τα όρια] των συναφών εθνικών νόμων που διέπουν το επάγγελμά του<QUOT.END REF.START="QS0042" CODE="00BB" ID="QE0042"/> και, ως εκ τούτου, να απωλέσει το πλεονέκτημα της απαλλαγής από την υποχρέωση υποβολής στοιχείων, όταν σχεδιάζει διασυνοριακές ρυθμίσεις <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0043" REF.END="QE0043"/>γενικής χρήσεως<QUOT.END REF.START="QS0043" CODE="00BB" ID="QE0043"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Βλ. άρθρο 3, σημείο 24, της οδηγίας 2011/16.</P></NOTE>, χαρακτηριστικό των οποίων είναι, σε αντίθεση με τις <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0044" REF.END="QE0044"/>ρυθμίσεις ειδικού τύπου<QUOT.END REF.START="QS0044" CODE="00BB" ID="QE0044"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Βλ. άρθρο 3, σημείο 25, της οδηγίας 2011/16.</P></NOTE>, ότι μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή χωρίς να απαιτείται ουσιαστική εξατομίκευσή τους. Δεν αποκλείεται ένας δικηγόρος, χωρίς να έχει σχέση παροχής συμβουλών με οποιονδήποτε πελάτη, να σχεδιάζει διασυνοριακή ρύθμιση γενικής χρήσεως, την οποία στη συνέχεια διανέμει, είτε απευθείας στους φορολογούμενους είτε μέσω ενδιάμεσου διανομέα. Στην περίπτωση αυτή, δεν αποκλείεται ο ως άνω δικηγόρος να λειτουργεί εκτός των ορίων του επαγγέλματός του, όπως αυτά καθορίζονται από την εθνική νομοθεσία στην οποία υπόκειται, με συνέπεια να υπέχει υποχρέωση υποβολής πληροφοριών (όπως κάθε άλλος ενδιάμεσος) από της οριστικοποιήσεως της εν λόγω ρυθμίσεως, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0062"><NO.P>62.</NO.P><TXT>Ωστόσο, η αποδοχή αποκλειστικά ενός τέτοιου ορισμού του δικηγόρου-ενδιαμέσου θα αγνοούσε τη συμβουλευτική αποστολή που αυτός ενδέχεται να κληθεί να επιτελέσει στο πλαίσιο της νομικής εκτιμήσεως μιας διασυνοριακής ρυθμίσεως.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0063"><NO.P>63.</NO.P><TXT>Υπογραμμίζω, επιπλέον, ότι αν γίνει δεκτό ότι η ασκούμενη από τον δικηγόρο δραστηριότητα ενδιαμέσου ουδέποτε εμπίπτει στη δραστηριότητα της παροχής νομικών συμβουλών, τίθεται το ερώτημα για ποιον λόγο η οδηγία 2011/16 προέβλεψε την προστασία του δικηγορικού απορρήτου μέσω του μηχανισμού της απαλλαγής που θεσπίζεται στην επίμαχη διάταξη. Η επιλογή αυτή του νομοθέτη της Ένωσης οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, κυρίως σε δύο λόγους.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="16"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0064"><NO.P>64.</NO.P><TXT>Αφενός, ελλείψει εναρμονίσεως του επαγγελματικού απορρήτου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η οδηγία 2018/822 αποσκοπεί στην αποτροπή συγκρούσεως με τους εθνικούς κανόνες, διασφαλίζοντας παράλληλα την τήρηση των θεμελιωδών αρχών που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Βλ. αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2018/822.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0065"><NO.P>65.</NO.P><TXT>Αφετέρου, η διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων του δικηγόρου που εντάσσονται στη <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0045" REF.END="QE0045"/>συνήθη άσκηση των καθηκόντων του<QUOT.END REF.START="QS0045" CODE="00BB" ID="QE0045"/> και των δραστηριοτήτων που δεν εντάσσονται σε αυτήν κάθε άλλο παρά προφανής είναι συνήθως στην πράξη. Ειδικότερα, είναι πολύ πιθανό, ακόμη και στο πλαίσιο της επίμαχης διασυνοριακής ρυθμίσεως, ο δικηγόρος να κληθεί από τον πελάτη του να αξιολογήσει την ως άνω καταρτισθείσα ρύθμιση και να του ζητηθεί, ως εκ τούτου, η παροχή νομικών συμβουλών. Όμως, σε μια τέτοια περίπτωση, ο δικηγόρος αυτός θα πρέπει να δύναται καθ’ όλα να επικαλεστεί το επαγγελματικό απόρρητο, δεδομένου ότι παρέχει νομικές συμβουλές στον φορολογούμενο τον οποίο αφορά η εν λόγω ρύθμιση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0066"><NO.P>66.</NO.P><TXT>Επισημαίνω, ενδεικτικώς, ότι, στην περίπτωση <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0046" REF.END="QE0046"/>ρυθμίσεως ειδικού τύπου<QUOT.END REF.START="QS0046" CODE="00BB" ID="QE0046"/> δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο, ο δικηγόρος που ενεργεί ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0047" REF.END="QE0047"/>ενδιάμεσος<QUOT.END REF.START="QS0047" CODE="00BB" ID="QE0047"/>, κατά την έννοια της οδηγίας 2018/822, να λειτουργεί στο πλαίσιο του επαγγέλματός του παρέχοντας νομικές συμβουλές κατά τον ίδιο τρόπο, εν γένει, με κάθε δραστηριότητα στο πλαίσιο της οποίας ο δικηγόρος καταρτίζει ή διαχειρίζεται, για λογαριασμό του πελάτη του, οποιαδήποτε σύμβαση ή συμφωνία αστικού ή εμπορικού δικαίου, διευθέτηση εταιρικού δικαίου ή νομοθεσίας σχετικής με το εργατικό δίκαιο ή και οποιαδήποτε νομική στρατηγική.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0067"><NO.P>67.</NO.P><TXT>Φρονώ, επομένως, ότι ακριβώς επειδή είναι δυσχερές να αποκλεισθεί εκ των προτέρων το ενδεχόμενο, όσον αφορά το ανωτέρω παράδειγμα, να κληθεί ο δικηγόρος-ενδιάμεσος να παράσχει νομικές συμβουλές στο ανωτέρω παράδειγμα, η οδηγία 2011/16 απαλλάσσει τον δικηγόρο από την υποχρέωση υποβολής στοιχείων, ούτως ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση, στην περίπτωσή του, του επαγγελματικού απορρήτου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0068"><NO.P>68.</NO.P><TXT>Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, καίτοι δεν είναι πάντοτε προφανής η διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων του δικηγόρου –δεδομένου ότι αυτές είναι ενίοτε σύνθετες και αδιαίρετες–, φρονώ ότι είναι δυνατόν να διαχωριστούν, αφενός, οι περιπτώσεις στις οποίες ο δικηγόρος, ενεργώντας <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0048" REF.END="QE0048"/>ως δικηγόρος<QUOT.END REF.START="QS0048" CODE="00BB" ID="QE0048"/>, θα πρέπει να μπορεί να επικαλείται το επαγγελματικό απόρρητο και, κατά συνέπεια, να τυγχάνει απαλλαγής από την υποβολή πληροφοριών, και, αφετέρου, οι περιπτώσεις στις οποίες δεν παρίσταται ανάγκη τέτοιας προστασίας. Πρέπει, επομένως, να διασφαλιστεί, αφενός, ότι ο προκρινόμενος ορισμός του επαγγελματικού απορρήτου δεν είναι τόσο ευρύς ώστε να καλύπτει δραστηριότητες δικηγόρου-ενδιαμέσου οι οποίες υπερβαίνουν σαφώς τα συγκεκριμένα καθήκοντα εκπροσωπήσεως και παροχής συμβουλών, απαλλάσσοντάς τον από ορισμένες υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων, ενώ ασκεί την ίδια δραστηριότητα με ενδιαμέσους άλλων επαγγελμάτων. Αφετέρου, τυχόν δυσανάλογος περιορισμός του ορισμού αυτού ενέχει τον κίνδυνο ανεπίτρεπτης επεμβάσεως στη σχέση μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0069"><NO.P>69.</NO.P><TXT>Υπό το πρίσμα αυτό, η ως άνω διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της εφαρμογής της οδηγίας 2018/822, προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ, αφενός, της απαιτήσεως προστασίας του δικηγορικού απορρήτου, η οποία κατέχει ιδιαίτερη θέση σε κάθε κράτος δικαίου, και, αφετέρου, του σκοπού της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, ο οποίος αποτελεί ένα από τα κύρια μέσα για την αποτροπή της διαβρώσεως των φορολογικών βάσεων.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="17"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0070"><NO.P>70.</NO.P><TXT>Συνεπώς, καίτοι εναπόκειται, πρωτίστως, στο εθνικό δικαστήριο να προβεί στη διάκριση αυτή, ιδίως λόγω της μη εναρμονίσεως του επαγγελματικού απορρήτου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατά τη διενέργειά της πρέπει να ληφθούν υπόψη τα προαναφερθέντα στοιχεία.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">α)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Επί του συμβατού της προβλεπόμενης από την επίμαχη διάταξη υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως με το άρθρο 7 του Χάρτη</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0071"><NO.P>71.</NO.P><TXT>Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, πρέπει να εξεταστεί το συμβατό της επίμαχης διατάξεως με το άρθρο 7 του Χάρτη.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0072"><NO.P>72.</NO.P><TXT>Όσον αφορά την επίμαχη διάταξη, υπενθυμίζεται ότι η διάταξη αυτή υποχρεώνει –εφόσον ο δικηγόρος-ενδιάμεσος τυγχάνει απαλλαγής ως προς τον πελάτη του– τον ως άνω δικηγόρο να γνωστοποιήσει στους λοιπούς ενδιαμέσους τις υποχρεώσεις υποβολής στοιχείων που υπέχουν βάσει του άρθρου 8αβ, παράγραφος 6, της οδηγίας 2011/16. Συνεπώς, η υποχρέωση γνωστοποιήσεως περιλαμβάνει ipso facto, πέραν των στοιχείων αναγνωρίσεως της οικείας διασυνοριακής ρυθμίσεως και της υπομνήσεως προς τους εν λόγω τρίτους ενδιαμέσους των δικών τους υποχρεώσεων υποβολής στοιχείων, τα στοιχεία αναγνωρίσεως του δικηγόρου που προβαίνει στη γνωστοποίηση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0073"><NO.P>73.</NO.P><TXT>Επισημαίνω, πρώτον, ότι η επίμαχη διάταξη μπορεί να τύχει εφαρμογής μόνον στην περίπτωση κατά την οποία ο δικηγόρος-ενδιάμεσος και ο τρίτος ενδιάμεσος γνωρίζονται μεταξύ τους λόγω της κοινής συμμετοχής τους στη διασυνοριακή ρύθμιση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0074"><NO.P>74.</NO.P><TXT>Συνεπώς, η υποχρέωση γνωστοποιήσεως προς άλλους ενδιαμέσους δεν αφορά την περίπτωση κατά την οποία ο δικηγόρος-ενδιάμεσος αγνοεί τη συμμετοχή άλλου ενδιαμέσου στη διασυνοριακή ρύθμιση, όταν, για παράδειγμα, ο φορολογούμενος έχει ζητήσει συμβουλές από διαφορετικούς ενδιαμέσους χωριστά. Άλλωστε, εάν το πρόσωπο που εκπληρώνει την υποχρέωση ενημερώσεως δεν έχει γνώση της υπάρξεως άλλου ενδιαμέσου, ουδόλως είναι σε θέση να τον ενημερώσει. Συνεπώς, ο δικηγόρος-ενδιάμεσος που εκπληρώνει την υποχρέωση ενημερώσεως δεν υποχρεούται να αναζητήσει άγνωστους σε αυτόν ενδιαμέσους της επίμαχης ρυθμίσεως. Στην περίπτωση αυτή, θα πρέπει να ενημερώσει τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο, ήτοι τον πελάτη του, στον οποίο θα μεταφερθεί η υποχρέωση υποβολής πληροφοριών, περίπτωση η οποία δεν εγείρει ζητήματα από απόψεως επαγγελματικού απορρήτου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0075"><NO.P>75.</NO.P><TXT>Δεύτερον, υπενθυμίζω ότι, προς τον σκοπό προστασίας του επαγγελματικού απορρήτου, η οδηγία 2011/16 περιορίζει ουσιωδώς το περιεχόμενο των πληροφοριών τις οποίες οφείλει να διαβιβάσει ο δικηγόρος-ενδιάμεσος στον άλλο ενδιάμεσο σε περίπτωση απαλλαγής. Ειδικότερα, οι πληροφορίες αυτές περιορίζονται στην ενημέρωση για την απαλλαγή της οποίας τυγχάνει ο δικηγόρος-ενδιάμεσος και τη συνακόλουθη υποχρέωση υποβολής στοιχείων που βαρύνει τον έτερο ενδιάμεσο. Η προβλεπόμενη από την επίμαχη διάταξη υποχρέωση γνωστοποιήσεως δεν συνεπάγεται τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικών με το περιεχόμενο της ρυθμίσεως, τη νομική ανάλυση του δικηγόρου ή και τις επικοινωνίες που μπορεί να είχε ο δικηγόρος με τον πελάτη του<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Βλ. άρθρο 8αβ, παράγραφος 14, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 2011/16.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0076"><NO.P>76.</NO.P><TXT>Τρίτον, σημειώνω ενδεικτικώς ότι είναι δυνατόν, με τη συγκατάθεση του ενδιαφερόμενου φορολογούμενου (ενδεχομένως και υπό τον συντονισμό του), όλοι οι ενδιάμεσοι που εμπλέκονται στον σχεδιασμό διασυνοριακής ρυθμίσεως να συμμετείχαν από κοινού σε όλα τα στάδια οργανώσεώς της, περιλαμβανομένου του ζητήματος της υποβολής στοιχείων στις<?PAGE NO="18"?> φορολογικές αρχές και των αντίστοιχων υποχρεώσεών τους<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Τούτο συμβαίνει, για παράδειγμα, αν ο πελάτης <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0049" REF.END="QE0049"/>αίρει<QUOT.END REF.START="QS0049" CODE="00BB" ID="QE0049"/> ο ίδιος το επαγγελματικό απόρρητο συμπεριλαμβάνοντας στην επικοινωνία του με τον δικηγόρο του άλλους ενδιαμέσους.</P></NOTE>. Δεν μπορεί επίσης να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ενδιάμεσος ο οποίος υπέχει σε κάθε περίπτωση υποχρέωση υποβολής στοιχείων να είχε (ήδη) καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η επίμαχη ρύθμιση είναι δηλωτέα, προτού ο δικηγόρος (με τον οποίο έθεσαν από κοινού σε εφαρμογή τη ρύθμιση) τον ενημερώσει περί της απαλλαγής του και του υπενθυμίσει την υποχρέωσή του γνωστοποιήσεως στοιχείων. Άλλωστε, τα κριτήρια βάσει των οποίων ενεργοποιείται η υποχρέωση γνωστοποιήσεως απαριθμούνται στην οδηγία 2011/16, ούτως ώστε οποιοσδήποτε άλλος ενδιάμεσος ή ακόμη και ο ίδιος ο φορολογούμενος να έχουν τη δυνατότητα να <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0050" REF.END="QE0050"/>αναγνωρίζουν<QUOT.END REF.START="QS0050" CODE="00BB" ID="QE0050"/> ποια φορολογική διευθέτηση είναι δηλωτέα. Συγκεκριμένα, σε τέτοιες περιπτώσεις –και με την επιφύλαξη των εθνικών κανόνων που διέπουν το δικηγορικό απόρρητο– θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι δεν υφίσταται παραβίαση του επαγγελματικού απορρήτου<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Κατά τη γνώμη μου, η εκδοχή αυτή ενδέχεται να ομοιάζει με εκείνη στην οποία δικηγόρος και άλλοι επαγγελματίες (όπως συμβολαιογράφος, τραπεζίτης, λογιστής, μεσίτης ακινήτων ή οποιοσδήποτε άλλος σύμβουλος) παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε πελάτη στο πλαίσιο κοινού έργου και μπορεί να κληθούν από τον ως άνω πελάτη να επικοινωνούν μεταξύ τους απευθείας και <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0051" REF.END="QE0051"/>ελεύθερα<QUOT.END REF.START="QS0051" CODE="00BB" ID="QE0051"/>, περιλαμβανομένης της περιπτώσεως κατά την οποία η επικοινωνία αυτή αφορά υποχρεώσεις του πελάτη έναντι των δημόσιων αρχών. Το γεγονός ότι ο δικηγόρος <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0052" REF.END="QE0052"/>υπενθυμίζει<QUOT.END REF.START="QS0052" CODE="00BB" ID="QE0052"/> σε έναν από τους ανωτέρω επαγγελματίες την υποχρέωση γνωστοποιήσεως την οποία μπορεί να υπέχει για τη διασφάλιση των (κοινών) συμφερόντων του πελάτη του (ή του πελάτη τους) δεν πρέπει να προκαλεί δυσχέρειες από απόψεως επαγγελματικού απορρήτου, με την επιφύλαξη, προφανώς, των εθνικών κανόνων που διέπουν τα επαγγέλματα αυτά (συμπεριλαμβανομένου του δικηγορικού).</P></NOTE>. Υπέρ της προσεγγίσεως αυτής συνηγορεί το γεγονός ότι οι πληροφορίες τις οποίες οφείλει να γνωστοποιεί ο δικηγόρος-ενδιάμεσος στον τρίτο ενδιάμεσο περιορίζονται στην απαλλαγή της οποίας τυγχάνει και στα στοιχεία αναγνωρίσεως της επίμαχης περιπτώσεως<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Βλ. σημείο 75 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0077"><NO.P>77.</NO.P><TXT>Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι, εκ πρώτης όψεως, η επίμαχη διάταξη δεν δύναται να θίξει τα δικαιώματα που προστατεύονται βάσει του άρθρου 7 του Χάρτη, δεδομένου ότι οι πληροφορίες που διαβιβάζει ο δικηγόρος σε τρίτο ενδιάμεσο, συμπεριλαμβανομένου του ονόματος του δικηγόρου, είναι ήδη σε γνώση του ως άνω τρίτου ενδιαμέσου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0078"><NO.P>78.</NO.P><TXT>Δεν μπορεί, πάντως, να αποκλειστεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ανεξαρτήτως του αν ο δικηγόρος-ενδιάμεσος και ο τρίτος-ενδιάμεσος γνωρίζονται μεταξύ τους, μπορεί να ανακύψει επέμβαση στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0079"><NO.P>79.</NO.P><TXT>Πρώτον, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ προστατεύει την παροχή νομικών συμβουλών όχι μόνο ως προς το περιεχόμενό της αλλά και ως προς την ύπαρξή της<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>. Το δικηγορικό απόρρητο, το οποίο βασίζεται στη σχέση εμπιστοσύνης του δικηγόρου με τον πελάτη του, απαιτεί από τον δικηγόρο να μην αποκαλύπτει σε κανέναν την ύπαρξη της σχέσεως αυτής και, έτι περαιτέρω, το περιεχόμενο των επικοινωνιών τους (εκτός εάν υπάρχει ρητή συγκατάθεση του πελάτη του)<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Εξαιρείται, προφανώς, η περίπτωση κατά την οποία η συμβουλή που ζητήθηκε αποσκοπεί στην τέλεση αξιόποινης πράξεως από τον πελάτη, οπότε ο δικηγόρος που λαμβάνει γνώση αυτού όχι μόνον δεν μπορεί να συμβάλει με τη συμβουλή του στην εν λόγω αξιόποινη πράξη, αλλά μπορεί και να απαλλαγεί από την υποχρέωσή του τηρήσεως του επαγγελματικού απορρήτου.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0080"><NO.P>80.</NO.P><TXT>Ειδικότερα, όταν ο δικηγόρος απαλλάσσεται από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως που βαρύνει τους ενδιαμέσους, θα πρέπει, ως φυσική απόρροια της σχέσεως εμπιστοσύνης που έχει με τον πελάτη του και του καθήκοντος εχεμύθειας που υπέχει έναντι αυτού, να είναι σε θέση να ενημερώνει πρωτίστως αυτόν. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η γνωστοποίηση στον πελάτη των νομικών υποχρεώσεων τις οποίες υπέχει ο δικηγόρος, συνιστά επαγγελματική υποχρέωση του δικηγόρου, η αθέτηση της οποίας μπορεί να στοιχειοθετεί επαγγελματική του ευθύνη.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="19"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0081"><NO.P>81.</NO.P><TXT>Δεύτερον, υπενθυμίζω ότι το επαγγελματικό απόρρητο δεν καλύπτει μόνον την επικοινωνία μεταξύ πελάτη και δικηγόρου, αλλά και τη νομική γνωμοδότηση που παρασχέθηκε από τον δικηγόρο. Επομένως, έστω και αν υποτεθεί ότι ο δικηγόρος και ο τρίτος- ενδιάμεσος γνωρίζονται μεταξύ τους –λόγω της κοινής συμμετοχής τους στην επίμαχη ρύθμιση–, γεγονός παραμένει, ωστόσο, ότι ο δικηγόρος, γνωστοποιώντας την απαλλαγή του στον τρίτο ενδιάμεσο, ενημερώνει τον ως άνω τρίτο για την εκτίμησή του ότι η επίμαχη ρύθμιση περιέχει τα χαρακτηριστικά (<QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0053" REF.END="QE0053"/>διακριτικά<QUOT.END REF.START="QS0053" CODE="00BB" ID="QE0053"/>) που απαριθμούνται στο παράρτημα IV της οδηγίας 2018/822 και είναι, συνεπώς, δηλωτέα ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0054" REF.END="QE0054"/>διασυνοριακή ρύθμιση<QUOT.END REF.START="QS0054" CODE="00BB" ID="QE0054"/>. Η εκτίμηση αυτή, όμως, είναι απόρροια της πραγματικής και νομικής αναλύσεως η οποία αποτελεί την ουσία της συμβουλευτικής δραστηριότητας του δικηγόρου. Επομένως, η δραστηριότητα αυτή καλύπτεται από το επαγγελματικό απόρρητο και μπορεί να γνωστοποιηθεί από τον δικηγόρο μόνο προς τον πελάτη του.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0082"><NO.P>82.</NO.P><TXT>Τρίτον, επισημαίνω ότι το παράδειγμα που εξετάζεται στο σημείο 76 των παρουσών προτάσεων ενδέχεται να μην αφορά όλες τις επιμέρους περιπτώσεις, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο δικηγόρος και ο (οι) τρίτος (τρίτοι) ενδιάμεσος (ενδιάμεσοι) γνωρίζονται μεταξύ τους λόγω της συμμετοχής τους στον σχεδιασμό της ίδιας διασυνοριακής ρυθμίσεως. Τούτο συμβαίνει, μεταξύ άλλων, όταν πλείονες ενδιάμεσοι εμπλέκονται σε διαφορετικά στάδια του σχεδιασμού της επίμαχης ρυθμίσεως, η δε συμμετοχή τους στη διασυνοριακή ρύθμιση ποικίλλει αναλόγως της αποστολής που επιτελεί, αντιστοίχως, ο καθένας από αυτούς<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>Ειδικότερα, ενδέχεται οι διάφοροι ενδιάμεσοι να έχουν συμμετάσχει σε διαφορετικά στάδια του σχεδιασμού της επίμαχης ρυθμίσεως και να μην εμπλέκονται όλοι στον ίδιο βαθμό εμπλοκής σε αυτήν, με αποτέλεσμα να υπάρχει μεταξύ των ενδιαμέσων ασυμμετρία ως προς την πληροφόρηση.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0083"><NO.P>83.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, καίτοι, πράγματι, η οδηγία 2011/16 αποσκοπεί στον περιορισμό της παραβιάσεως του επαγγελματικού απορρήτου, ενδέχεται ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις να διαπιστωθεί τέτοια παραβίαση.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="4"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">β)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Επί της αιτιολογήσεως της επίμαχης διατάξεως</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0084"><NO.P>84.</NO.P><TXT>Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα δεν αποτελούν απόλυτα προνόμια, αλλά επιδέχονται περιορισμούς, υπό την προϋπόθεση ότι οι περιορισμοί αυτοί ανταποκρίνονται πράγματι σε σκοπούς γενικού συμφέροντος που επιδιώκει το οικείο μέτρο και δεν αποτελούν, υπό το πρίσμα του επιδιωκομένου σκοπού, υπέρμετρη και επαχθή επέμβαση που θα προσέβαλλε την ίδια την ουσία των διασφαλιζομένων δικαιωμάτων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20180913">13ης Σεπτεμβρίου 2018</DATE>, <NAME.CASE>UBS Europe κ.λπ.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C-358/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:715">EU:C:2018:715</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0062">62</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0085"><NO.P>85.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, πρέπει να εξεταστεί αν η επίμαχη υποχρέωση γνωστοποιήσεως προβλέπεται από τον νόμο, επιδιώκει σκοπό γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζεται από την Ένωση, είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού και τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0086"><NO.P>86.</NO.P><TXT>Πρώτον, η εκ μέρους του δικηγόρου/ενδιαμέσου γνωστοποίηση της απαλλαγής της οποίας τυγχάνει από την υποχρέωση υποβολής στοιχείων προς άλλον ενδιάμεσο που συμμετείχε στην ίδια διασυνοριακή ρύθμιση προβλέπεται ρητώς από τον νόμο, ήτοι, εν προκειμένω, από την επίμαχη διάταξη.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0087"><NO.P>87.</NO.P><TXT>Ως προς το ζήτημα αυτό, φρονώ ότι η υποχρέωση γνωστοποιήσεως προβλέπεται από διάταξη αρκούντως σαφή και ακριβή<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Εναπόκειται, προφανώς, στα εθνικά δικαστήρια να εκτιμήσουν κατά πόσον οι εθνικές διατάξεις για τη μεταφορά της οδηγίας έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="20"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0088"><NO.P>88.</NO.P><TXT>Δεύτερον, το γενικό συμφέρον που επιδιώκει εν προκειμένω το δίκαιο της Ένωσης είναι η καταπολέμηση του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, η οποία αποτελεί αντικείμενο διεθνούς φορολογικής συνεργασίας που εκδηλώνεται με την ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0089"><NO.P>89.</NO.P><TXT>Υπενθυμίζω, σχετικώς, ότι, κατά πάγια νομολογία, η πρόληψη του κινδύνου φοροαποφυγής και φοροδιαφυγής συνιστά σκοπό γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζει η Ένωση<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20201006">6ης Οκτωβρίου 2020</DATE>, <NAME.CASE>État luxembourgeois (Δικαίωμα προσφυγής κατά αιτήματος παροχής πληροφοριών σε φορολογικά θέματα)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C-245/19 και C-246/19</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2020:795">EU:C:2020:795</NO.ECLI>, σκέψεις <REF.NP.ECR REF="NP0086">86</REF.NP.ECR> έως <REF.NP.ECR REF="NP0088">88</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την καταπολέμηση καταχρηστικών σχημάτων, οσάκις η αναζήτηση φορολογικού πλεονεκτήματος είναι ο κύριος σκοπός των επίμαχων πράξεων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20171122">22ας Νοεμβρίου 2017</DATE>, <NAME.CASE>Cussens κ.λπ.</NAME.CASE> (<NO.CASE>C-251/16</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2017:881">EU:C:2017:881</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0053">53</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0090"><NO.P>90.</NO.P><TXT>Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει ότι <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0055" REF.END="QE0055"/>η ανάγκη διαφυλάξεως της ισόρροπης κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ κρατών μελών<QUOT.END REF.START="QS0055" CODE="00BB" ID="QE0055"/> συνιστά λόγο ικανό να δικαιολογήσει περιορισμούς, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση που τα επίμαχα εθνικά μέτρα αποσκοπούν <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0056" REF.END="QE0056"/>στην αποτροπή συμπεριφορών ικανών να υπονομεύσουν το δικαίωμα του κράτους μέλους να ασκήσει τη φορολογική του αρμοδιότητα σε σχέση με τις δραστηριότητες που ασκούνται στο έδαφός του<QUOT.END REF.START="QS0056" CODE="00BB" ID="QE0056"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190226">26ης Φεβρουαρίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>X (Εγκατεστημένες σε τρίτες χώρες ενδιάμεσες εταιρίες)</NAME.CASE> (<NO.CASE>C-135/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:136">EU:C:2019:136</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0091"><NO.P>91.</NO.P><TXT>Όσον αφορά το ως άνω ζήτημα, καίτοι η οδηγία 2018/822 δεν επιδιώκει ρητώς τον σκοπό της καταπολεμήσεως της φοροδιαφυγής ως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0057" REF.END="QE0057"/>παράνομης δραστηριότητας<QUOT.END REF.START="QS0057" CODE="00BB" ID="QE0057"/>, από τις αιτιολογικές σκέψεις 2, 4, 8 και 9 της ως άνω οδηγίας προκύπτει σαφώς ότι οι υποχρεώσεις που επιβάλλει στους ενδιαμέσους έχουν ως στόχο να προστατεύσουν τις εθνικές φορολογικές βάσεις από τη διάβρωση μέσω της επιτηρήσεως <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0058" REF.END="QE0058"/>ρυθμίσεων δυνητικά επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού<QUOT.END REF.START="QS0058" CODE="00BB" ID="QE0058"/>. Επομένως, η υποχρέωση γνωστοποιήσεως που θεσπίζει αποσκοπεί, αφενός, στη διευκόλυνση της ταχείας προσαρμογής των φορολογικών νομοθεσιών σε νόμιμες μεν, πλην όμως επιθετικές φορολογικές πρακτικές και, αφετέρου, σε συνάρτηση με τα προεκτεθέντα, στην αποθάρρυνση εν τέλει του σχεδιασμού τέτοιων ρυθμίσεων<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Επισημαίνω επίσης ότι με την αιτιολογική σκέψη 14 της οδηγίας 2018/822 διευκρινίζεται ότι <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0059" REF.END="QE0059"/>οι διασυνοριακές ρυθμίσεις επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, κύριος σκοπός ή ένας εκ των κύριων σκοπών των οποίων είναι η απόκτηση φορολογικού πλεονεκτήματος αντίθετου προς το αντικείμενο ή τον σκοπό του εφαρμοστέου φορολογικού δικαίου, υπόκεινται στον γενικό αντικαταχρηστικό κανόνα που τίθεται στην οδηγία (ΕΕ) 2016/1164 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20160712">12ης Ιουλίου 2016</DATE>, για τη θέσπιση κανόνων κατά πρακτικών φοροαποφυγής που έχουν άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="193" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2006">ΕΕ 2006, L 193, σ. 1</REF.DOC.OJ>), [και συγκεκριμένα] στο άρθρο 6 αυτής<QUOT.END REF.START="QS0059" CODE="00BB" ID="QE0059"/>.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0092"><NO.P>92.</NO.P><TXT>Μολονότι η επέμβαση στο δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να δικαιολογείται υπό το πρίσμα του επιδιωκόμενου από την οδηγία 2018/822 σκοπού, ωστόσο, η επέμβαση αυτή πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να είναι αναγκαία και αναλογική.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0093"><NO.P>93.</NO.P><TXT>Συνεπώς πρέπει, τρίτον, να εξεταστεί κατά πόσον η επίμαχη υποχρέωση γνωστοποιήσεως είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0094"><NO.P>94.</NO.P><TXT>Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να υπομνησθεί, πρώτον, ότι ο νομοθέτης της Ένωσης εκτίμησε ότι το περιεχόμενο της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως πρέπει να περιοριστεί στο ελάχιστο δυνατό, θεσπίζοντας εγγυήσεις σχετικά με το επαγγελματικό απόρρητο.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="21"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0095"><NO.P>95.</NO.P><TXT>Ειδικότερα, αφενός, η επίμαχη διάταξη τυγχάνει εφαρμογής μόνο σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, ήτοι όταν οι τρίτοι-ενδιάμεσοι συνεργάζονται στην πράξη με τον δικηγόρο-ενδιάμεσο και δη με τη συγκατάθεση του φορολογούμενου πελάτη<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Βλ. σημεία 73 και 74 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>. Αφετέρου, η παραβίαση του δικηγορικού απορρήτου περιορίζεται περαιτέρω από την έκταση και το περιεχόμενο των πληροφοριών τις οποίες υποχρεούται να γνωστοποιήσει ο δικηγόρος-ενδιάμεσος στον τρίτο-ενδιάμεσο και οι οποίες είναι –σε μεγάλο βαθμό– ήδη γνωστές στον τελευταίο<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Βλ. σημείο 75 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0096"><NO.P>96.</NO.P><TXT>Δεύτερον, φρονώ ότι η επίμαχη διάταξη καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας του μηχανισμού γνωστοποιήσεως διασυνοριακών ρυθμίσεων προς τις φορολογικές αρχές. Παρά το γεγονός ότι, ανεξαρτήτως οποιασδήποτε γνωστοποιήσεως από τον δικηγόρο-ενδιάμεσο, οι τρίτοι ενδιάμεσοι εξακολουθούν να υπέχουν υποχρέωση υποβολής πληροφοριών προς τις φορολογικές αρχές δυνάμει του άρθρου 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16, η υποχρέωση γνωστοποιήσεως που προβλέπει η επίμαχη διάταξη διασφαλίζει, κατ’ ουσίαν, ότι οι φορολογικές αρχές αποκτούν τις πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την αξιολόγηση της διασυνοριακής ρυθμίσεως. Με άλλα λόγια, ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει, αφενός, την <QUOT.START CODE="00AB" ID="QS0060" REF.END="QE0060"/>ευαισθητοποίηση<QUOT.END REF.START="QS0060" CODE="00BB" ID="QE0060"/> των άλλων ενδιαμέσων ως προς το καθήκον τους να τηρήσουν την υποχρέωση γνωστοποιήσεως που υπέχουν και, αφετέρου, τη διασφάλιση γνωστοποιήσεως στην πράξη των διασυνοριακών ρυθμίσεων για τις οποίες υφίσταται κίνδυνος μη γνωστοποιήσεως.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0097"><NO.P>97.</NO.P><TXT>Είμαι, ωστόσο, της γνώμης ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί πλήρως το συμβατό της επίμαχης διατάξεως με το άρθρο 7 του Χάρτη, πρέπει να ληφθεί υπόψη και η επικουρική υποχρέωση που υπέχει ο τρίτος-ενδιάμεσος να γνωστοποιεί το όνομα του δικηγόρου-ενδιαμέσου στις φορολογικές αρχές.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="ITALIC">3.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Αποτελεί παραβίαση του άρθρου 7 του Χάρτη η δημοσιοποίηση του ονόματος του δικηγόρου-ενδιαμέσου, ο οποίος καλύπτεται από επαγγελματικό απόρρητο, στις φορολογικές αρχές βάσει της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως την οποία υπέχουν οι ενδιάμεσοι και ο φορολογούμενος;</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0098"><NO.P>98.</NO.P><TXT>Επισημαίνεται ότι οι αμφιβολίες που εξέφρασε το αιτούν δικαστήριο ως προς το συμβατό της οδηγίας 2011/16 με τον Χάρτη αφορούν μόνον την επίμαχη διάταξη και όχι τη διαδικασία γνωστοποιήσεως (σε μεταγενέστερο στάδιο) στις φορολογικές αρχές των πληροφοριών που αφορούν τη διασυνοριακή ρύθμιση. Εκτιμώ, ωστόσο, ότι, υπό το πρίσμα του άρθρου 7 του Χάρτη, το ζήτημα της δημοσιοποιήσεως του ονόματος του δικηγόρου-ενδιαμέσου, ο οποίος επικαλείται το επαγγελματικό απόρρητο, είναι εξίσου κρίσιμο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0099"><NO.P>99.</NO.P><TXT>Συγκεκριμένα, υπενθυμίζω ότι το ΕΔΔΑ έχει αποφανθεί ότι η επιβολή σε δικηγόρο της υποχρεώσεως να παράσχει σε διοικητική αρχή πληροφορίες για άλλο πρόσωπο, τις οποίες κατέχει λόγω επικοινωνίας που είχε με αυτό, συνιστά επέμβαση στο δικαίωμά του για σεβασμό της ιδιωτικής του ζωής<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Απόφαση Michaud (§ 91).</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="22"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0100"><NO.P>100.</NO.P><TXT>Εν προκειμένω, όμως, ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία ο δικηγόρος τυγχάνει απαλλαγής από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως προς τις φορολογικές αρχές, η ύπαρξη επικοινωνίας με τον φορολογούμενο πελάτη του (και, συνεπώς, το όνομα του δικηγόρου) θα αποκαλυφθεί στις φορολογικές αρχές είτε από τον ίδιο τον φορολογούμενο είτε από τρίτο-ενδιάμεσο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0101"><NO.P>101.</NO.P><TXT>Υπενθυμίζω ότι, λόγω των δικών τους υποχρεώσεων γνωστοποιήσεως δυνάμει του άρθρου 8αβ, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/16, οι τρίτοι ενδιάμεσοι προς τους οποίους γίνεται η γνωστοποίηση και οι οποίοι ενημερώνονται κατ’ αυτόν τον τρόπο για τη συμμετοχή του δικηγόρου, χωρίς οι ίδιοι να δεσμεύονται από επαγγελματικό απόρρητο, ενημερώνουν τη φορολογική διοίκηση όχι μόνο για την ύπαρξη της διασυνοριακής ρυθμίσεως και για τον ενδιαφερόμενο φορολογούμενο, αλλά και για τη συμμετοχή του δικηγόρου ενδιαμέσου. Ως προς τούτο, από το άρθρο 8αβ, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 14, της ως άνω οδηγίας προκύπτει σαφώς ότι τα στοιχεία αναγνωρίσεως ενδιαμέσων περιλαμβάνονται στις πληροφορίες που πρέπει να υποβληθούν προς εκπλήρωση της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0102"><NO.P>102.</NO.P><TXT>Φρονώ, συνεπώς, ότι η επίμαχη διάταξη παραβιάζει την αυξημένη προστασία της επικοινωνίας μεταξύ του δικηγόρου και του πελάτη του, η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 8 της ΕΣΔΑ. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν η επίμαχη υποχρέωση προβλέπεται πράγματι από τον νόμο, αν επιδιώκει σκοπό γενικού συμφέροντος που αναγνωρίζει η Ένωση, αν είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού αυτού και αν τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0103"><NO.P>103.</NO.P><TXT>Όσον αφορά τα δύο πρώτα κριτήρια που πρέπει να ληφθούν υπόψη, παραπέμπω στην προηγηθείσα ανάλυση σχετικά με την επίμαχη διάταξη, η οποία εφαρμόζεται, τηρουμένων των αναλογιών, στο άρθρο 8αβ, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 14, της οδηγίας 2011/16<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Βλ. σημεία 86 έως 91 των παρουσών προτάσεων.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0104"><NO.P>104.</NO.P><TXT>Συνεπώς, η ανάλυση που ακολουθεί επικεντρώνεται αποκλειστικώς στο ερώτημα κατά πόσον η διαβίβαση του ονόματος του δικηγόρου στις φορολογικές αρχές από τρίτο ενδιάμεσο ή από τον φορολογούμενο είναι αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού και τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0105"><NO.P>105.</NO.P><TXT>Πρέπει να σημειωθεί ότι, βάσει των πληροφοριών που λαμβάνουν, οι φορολογικές αρχές διαθέτουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την εκτίμηση των επίμαχων διασυνοριακών ρυθμίσεων. Συνεπώς, η γνώση του ονόματος του δικηγόρου δεν τους παρέχει κάποια ουσιαστική πληροφόρηση σε σχέση με την επίμαχη ρύθμιση.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0106"><NO.P>106.</NO.P><TXT>Επιπλέον, δυνάμει των εξουσιών εξακριβώσεως και ελέγχου που διαθέτουν, οι φορολογικές αρχές μπορούν να ζητούν κάθε συμπληρωματική πληροφορία (και επιπλέον αυτών που έχουν ήδη λάβει με τη γνωστοποίηση), είτε από τον ίδιο τον φορολογούμενο είτε από ενδιαμέσους που δεν υπόκεινται σε επαγγελματικό απόρρητο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0107"><NO.P>107.</NO.P><TXT>Η γνώση της ταυτότητας του δικηγόρου ενδιαμέσου δεν είναι κατά τα λοιπά λυσιτελής για τις ως άνω αρχές, δεδομένου ότι, όπως αναφέρεται στην ίδια την οδηγία 2011/16, το επαγγελματικό απόρρητο απαλλάσσει τον δικηγόρο από κάθε υποχρέωση γνωστοποιήσεως σχετικά με τη διασυνοριακή ρύθμιση. Με άλλα λόγια, κάθε αίτημα παροχής πληροφοριών της φορολογικής διοικήσεως προς τον δικηγόρο ενδιάμεσο θα προσκρούει στο επαγγελματικό<?PAGE NO="23"?> απόρρητο (εκτός εάν ο πελάτης εξουσιοδοτεί τον δικηγόρο να απαντήσει στο αίτημα αυτό) και μπορεί να έχει αποτέλεσμα μόνον εάν απευθύνεται στον φορολογούμενο ή, ενδεχομένως, σε άλλους ενδιάμεσους που δεν υπόκεινται σε επαγγελματικό απόρρητο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0108"><NO.P>108.</NO.P><TXT>Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ορισμένα κράτη μέλη και η Επιτροπή υποστήριξαν ότι η γνωστοποίηση του ονόματος του δικηγόρου στις φορολογικές αρχές δικαιολογείται από την ανάγκη διασφαλίσεως αποτελεσματικού ελέγχου των ενδιαμέσων που εμπλέκονται σε διασυνοριακές ρυθμίσεις. Όσον αφορά τους δικηγόρους, σκοπός του μέτρου αυτού είναι, επομένως, να εξακριβωθεί εάν ο δικηγόρος εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις που υπέχει σύμφωνα με την οδηγία 2018/822 και εάν ορθώς έγινε επίκληση του επαγγελματικού απορρήτου.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0109"><NO.P>109.</NO.P><TXT>Καίτοι η οδηγία 2018/822 αποσκοπεί πράγματι να διασφαλίσει ότι οι ενδιάμεσοι, λόγω του κομβικού τους ρόλου στην οργάνωση διασυνοριακών ρυθμίσεων, υποχρεούνται να υποβάλλουν τις απαραίτητες πληροφορίες στις φορολογικές αρχές, γεγονός παραμένει, ωστόσο, ότι κύριος σκοπός της είναι η καταπολέμηση των πρακτικών επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0110"><NO.P>110.</NO.P><TXT>Ο σκοπός αυτός βασίζεται στη δυνατότητα που διαθέτουν πλέον οι φορολογικές αρχές να αποκτούν τις απαραίτητες πληροφορίες, οι οποίες τους παρέχουν τη δυνατότητα αξιολογήσεως των διασυνοριακών ρυθμίσεων, ανταλλαγής των δεδομένων αυτών μεταξύ των κρατών μελών και ανάλογης προσαρμογής της φορολογικής τους νομοθεσίας. Ο εν λόγω σκοπός, όμως, ο οποίος εκπληρώνεται από τη στιγμή που λαμβάνονται οι ως άνω πληροφορίες –ανεξαρτήτως του εάν υποβλήθηκαν από ενδιάμεσο ή από φορολογούμενο–, δεν απαιτεί να γνωστοποιείται το όνομα του εμπλεκόμενου δικηγόρου όταν αυτός επικαλείται το επαγγελματικό απόρρητο, ούτε να ελέγχεται αν αυτός ορθώς επικαλέσθηκε το επαγγελματικό του απόρρητο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0111"><NO.P>111.</NO.P><TXT>Επισημαίνεται ότι η οδηγία 2018/822 αποσκοπεί επίσης στην προστασία του επαγγελματικού απορρήτου των δικηγόρων και των γενικών αρχών που προβλέπονται στον Χάρτη<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Βλ. αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2018/822.</P></NOTE>. Η επιβολή, όμως, σε τρίτους ενδιαμέσους και στον φορολογούμενο υποχρεώσεως να γνωστοποιούν το όνομα του δικηγόρου θα συνιστούσε μέτρο αντίθετο προς τον ως άνω σκοπό.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0112"><NO.P>112.</NO.P><TXT>Θα ήταν, επομένως, παράδοξο να αναγνωρίζεται μεν το επαγγελματικό απόρρητο του δικηγόρου και να του χορηγείται, επί της βάσεως αυτής, απαλλαγή από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως, στη συνέχεια, όμως, να προσβάλλεται το δικαίωμα αυτό με την πρόβλεψη ότι, ως έμμεση συνέπεια της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως που υπέχει ο τρίτος-ενδιάμεσος (και ο φορολογούμενος), το όνομα του δικηγόρου θα κοινοποιείται στις φορολογικές αρχές. Επιπλέον, από καμία διάταξη της οδηγίας 2018/822 δεν προκύπτει ρητώς ότι η εν λόγω οδηγία αποσκοπεί να εξακριβώσει αν ο δικηγόρος είχε δικαίωμα στο επαγγελματικό απόρρητο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0113"><NO.P>113.</NO.P><TXT>Φρονώ, επομένως, ότι, καίτοι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο (και τους κανόνες επαγγελματικής δεοντολογίας που ισχύουν για τους δικηγόρους), ένα κράτος μέλος μπορεί, στην πράξη, να διενεργήσει τέτοιον έλεγχο –για παράδειγμα, σε περίπτωση υπόνοιας για συμμετοχή δικηγόρου σε απάτη–, ο εν λόγω έλεγχος δεν έχει νομικό έρεισμα στην οδηγία 2018/822.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0114"><NO.P>114.</NO.P><TXT>Ως εκ τούτου, κατά τη γνώμη μου, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 8αβ, παράγραφος 9, της οδηγίας 2011/16, ο τρίτος-ενδιάμεσος και ο φορολογούμενος πρέπει να είναι σε θέση να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις γνωστοποιήσεως που υπέχουν εντός ενός πιο γενικού πλαισίου όπου δεν απαιτείται μνεία της ταυτότητας του δικηγόρου<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Για παράδειγμα, η ανωνυμοποίηση των στοιχείων του ονόματος του δικηγόρου θα μπορούσε να γίνει δεκτή ως ενδεδειγμένη λύση.</P></NOTE>.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="24"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0115"><NO.P>115.</NO.P><TXT>Μια τέτοια λύση τηρεί, επιπλέον, την αρχή της αναλογικότητας, περιοριζόμενη στο απολύτως αναγκαίο για την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει η οδηγία 2018/822.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0116"><NO.P>116.</NO.P><TXT>Πράγματι, η χρήση ενός πιο γενικού πλαισίου, στο οποίο δεν μνημονεύεται το όνομα του δικηγόρου, παρέχει τη δυνατότητα να επιτευχθεί ο σκοπός της καταπολεμήσεως του επιθετικού φορολογικού σχεδιασμού, διασφαλίζοντας, παράλληλα, τον σεβασμό του επαγγελματικού απορρήτου και της ιδιωτικής ζωής, ο οποίος κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Χάρτη. Επιπλέον, η προτεινόμενη λύση εξασφαλίζει, κατά τη γνώμη μου, την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού γνωστοποιήσεως των διασυνοριακών ρυθμίσεων στις φορολογικές αρχές, χωρίς να στερεί από τις αρχές αυτές τη δυνατότητα να λαμβάνουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες σχετικά με τις επίμαχες φορολογικές ρυθμίσεις (μη συμπεριλαμβανομένου στις πληροφορίες αυτές του ονόματος του δικηγόρου για τους λόγους που εκτίθενται στα σημεία 105 έως 107 των παρουσών προτάσεων).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0117"><NO.P>117.</NO.P><TXT>Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ, αφενός, ότι η συμπερίληψη των στοιχείων αναγνωρίσεως του δικηγόρου στις πληροφορίες που πρέπει να παρασχεθούν προς εκτέλεση της υποχρεώσεως γνωστοποιήσεως κατά το άρθρο 8αβ, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 14, της οδηγίας 2011/16 συνιστά παράβαση του άρθρου 7 του Χάρτη όταν ο δικηγόρος απαλλάσσεται από την υποχρέωση γνωστοποιήσεως λόγω επαγγελματικού απορρήτου. Αφετέρου, η προσβολή της προστασίας της ιδιωτικής ζωής που οφείλεται στην επίμαχη διάταξη δεν συνεπάγεται, λαμβανομένου υπόψη του επιδιωκόμενου σκοπού, υπέρμετρη και επαχθή επέμβαση που θα υπονόμευε την ίδια την ουσία των διασφαλιζομένων δικαιωμάτων, υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι δεν αποκαλύπτεται στις φορολογικές αρχές το όνομα του δικηγόρου-ενδιαμέσου.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">V.</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Πρόταση</HT></TXT></NP></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0118"><NO.P>118.</NO.P><TXT>Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Grondwettelijk Hof (Συνταγματικό Δικαστήριο, Βέλγιο) ως εξής:</TXT><P>Το άρθρο 8αβ, παράγραφος 5, της οδηγίας 2011/16/ΕΕ του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20110215">15ης Φεβρουαρίου 2011</DATE>, σχετικά με τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας και με την κατάργηση της οδηγίας 77/799/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία (ΕΕ) 2018/822 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20180525">25ης Μαΐου 2018</DATE>, το οποίο υποχρεώνει τον δικηγόρο που ενεργεί ως ενδιάμεσος και που, επικαλούμενος το επαγγελματικό του απόρρητο, τυγχάνει απαλλαγής από την υποχρέωση υποβολής πληροφοριών να γνωστοποιεί χωρίς καθυστέρηση σε άλλον ενδιάμεσο τις υποχρεώσεις υποβολής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει της παραγράφου 6 του ως άνω άρθρου, δεν παραβιάζει το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής ζωής, το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι το όνομα του ως άνω δικηγόρου δεν αποκαλύπτεται στις φορολογικές αρχές στο πλαίσιο εκτελέσεως της υποχρεώσεως υποβολής πληροφοριών η οποία προβλέπεται στο άρθρο 8αβ, παράγραφος 9, δεύτερο εδάφιο, και παράγραφος 14, της εν λόγω οδηγίας.</P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>