Το British Railway Board (ἐφ' έξης Board), εναγόμενο στην κυρία δίκη, εργοδότης τοῦ Burton, εἶναι υπεύθυνο για την διοίκηση τῶν σιδηροδρόμων στην Μεγάλη Βρετανία. Το Board εἶναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου πού ἱδρύθη ἀπό τό Transport Act 1962 γιά ἀόριστη χρονική περίοδο. Κατά τό άρθρο 30 τοῦ νόμου αὐτοῦ, τό Board δέν θεωρείται υπάλληλος ἡ εκπρόσωπος τοῦ Στέμματος.

Ό Burton, ενάγων στην κυρία δίκη, εἶχε προσληφθεί ἀπό τό Board ως στέλεχος διευθύνσεως παρά τω Chief Finance Officer (προϊσταμενω οικονομικῶν ὑπηρεσιών) στό Doncaster. Ό Burton εἶναι 58 ετών καί ὑπηρετεί στό Board ἀπό ἡλικίας 16 ἐτών.

Στό πλαίσιο ἀναδιοργανώσεως τοῦ ἀνατολικού του τομέως, τό Board προσέφερε σέ ὁρισμένους ἀπό τους υπαλλήλους του τήν δυνατότητα εθελουσίας εξόδου. Μέ υπόμνημα ἐτέθησαν ἐν ἰσχύι οἱ διατάξεις μιᾶς συλλογικής συμφωνίας μεταξύ τῆς διευθύνσεως καί τῶν ἀντιπροσωπευτικών συνδικαλιστικών ὀργανώσεων, ἡ ὁποία ρυθμίζει τήν ἀναδιοργάνωση τῆς οικονομικής υπηρεσίας. Ή παράγραφος 6 τοῦ υπομνήματος ἀναφέρει τά έξῆς:

Τόν Αύγουστο 1979, ̠ Burton ἐζ̥τησε νά ἐπωφεληθεί τῆς δυνατότητος ἐθελουσίας εξόδου. Ή αίτηση του ἀπερρίφθη μέ τήν αἰτιολογία ὅτι δέν εἶχε συμπληρώσει τό ελάχιστο όριο ηλικίας γιά τους άρρενες υπαλλήλους. 'Από αὐτό έπεται ὅτι τό Board μετεχειρίσθη τόν Burton δυσμενέστερα ἀπ' ὅ,τι θά μετεχειρίζετο μία υπάλληλο, κατά τό μέτρο πού ἡ ἀποζημίωση θά ἐχορηγεῖτο σέ μιά γυναίκα ἡλικίας 58 ἐτών.

Ἀπό τά σχετικά πού κατετέθησαν στό Δικαστήριο προκύπτει ὅτι ἡ ἐν λόγω ἀποζημίωση ἐθελουσίας ἐξόδου περιλαμβάνει δύο σημαντικές κατηγορίες: καταβολή ἀποζημιώσεως εθελουσίας εξόδου καί παροχές συντάξεων. Στην παράγραφο 24 τῶν Redundancy, Transfer and Resettlement Arrangements for Railway Staff διαπιστώνεται ἡ ὕπαρξη τριών στοιχείων στην αἰτούμενη ἀπό τόν Burton ἀποζημίωση: τό ένα, κατ' ἀποκοπή ποσό, πού υπολογίζεται κατά τίς διατάξεις τοῦ Redundancy Payments Act τοῦ 1965, ήτοι τό ποσό πού υπολογίζεται βάσει τῆς ἐν λόγω νομοθεσίας. μιά συμπληρωματική καταβολή πού υπολογίζεται ἐπί τῆς ιδίας βάσεως καί ένα ποσό 'ίσο πρός τό 25 % τῶν δύο πρώτων στοιχείων, τό όποιο, κατά τόν ἐνάγοντα, εἶναι κατά κάποιο τρόπο τόκος ἐπί τῶν δύο πρώτων στοιχείων. Καί τά τρία αὐτά στοιχεία (νομοθετικό, ἑκούσιο καί τόκοι) εἶναι ἀποζημιώσεις εξόδου καί καταβάλλονται ἀπ' εὐθείας ἀπό τό Board σέ αυτούς πού καλούνται νά ἐπωφεληθούν τοῦ καθεστώτος. Ό υπολογισμός δέν έχει καμμία σχέση μέ τό ποσό πού θά κατεβάλετο στον Burton κατά τήν συμπλήρωση τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου ηλικίας ἀποχωρήσεως, ἄν συ-νεπλήρωνε τό ὅριο αυτό.

Ἐξ άλλου, ὁ Burton θά ἠδύνατο, ἄν εἶχε δικαίωμα ἀποζημιώσεως ἐθελουσίας ἐξόδου, νά ἐπωφεληθεί ἀπό μία εἰδική σύνταξη προώρου ἀποχωρήσεως (special early retirement pension) επειδή θά ἀποχωρούσε πρό τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἐλαχίστου ὁρίου ἡλικίας ἀποχωρήσεως, πού εἶναι 60 ετών γιά τους άνδρες καί 55 γιά τίς γυναίκες. Τό ειδικό αυτό καθεστώς ἐχρηματοδοτεῖτο ἀπό τόν προϋπολογισμό τοῦ Board. Δέν χρηματοδοτεῖται ἀπό εἰσφορές στό ταμείο συντάξεων τοῦ Board άλλά πληρώνεται ἀπ᾽ ευθείας ἀπό τό Board. 'Επί πλέον ὁ Burton θά εἶχε δικαίωμα προκαταβολῆς ἐκ μέρους τοῦ Board ἴσης πρός τό κατ᾽ ἀποκοπή ποσό τῆς ἀποζημιώσεως ἀποχωρήσεως πού θά ελάμβανε κατά τήν συμπλήρωση τῆς κανονικής ηλικίας ἀποχωρήσεως. Τό ἐν λόγω ποσό θά ἐπεστρέ-φετο ὅταν ὁ Burton θά συνεπλήρωνε τό 60ό ἔτος τῆς ηλικίας του, ήτοι τό ελάχιστο όριο ηλικίας ἀποχωρήσεως. Ἐπί δύο έτη, πάντως, πρό τῆς συμπληρώσεως τοῦ 60οῦ έτους, ὁ Burton θά ἠδύνατο νά λάβει τό κατ' ἀποκοπή ποσόν πού θά τοῦ ἐδίδετο κατά τήν συμπλήρωση τῆς κανονικής ηλικίας ἀποχωρήσεως. Πρόκειται συνεπῶς, περί προκαταβολής τοῦ ποσοῦ πού θά ελάμβανε κατά τήν συμπλήρωση τοῦ 60οῦ ἔτους τῆς ηλικίας του. Θά ἠδύνατο νά χρησιμοποιήσει τά χρήματα αυτά, νά τά ἐπενδύσει καί νά ἀποκομίσει τους τόκους των.

Κατά συνέπεια, ἄν ὁ Burton ἐδικαιοῦτο νά επωφεληθεί τῆς ἐν λόγω ἀποζημιώσεως ἐθελουσίας εξόδου, θά ἐλάμβανε (1) τά τρία στοιχεία τῆς ἀποζημιώσεως ήτοι, τήν ἐκ τοῦ νόμου προβλεπομένη καταβολή, τήν πρόσθετη καταβολή καί τό 25 % ὡς τόκους ἐπί τῶν δύο πρώτων ποσῶν καί (2) τήν πρόωρη σύνταξη, ἐπί πλέον δέ μία προκαταβολή ἴση πρός τό ποσό πού θά ελάμβανε κατά τήν συμπλήρωση τοῦ 60οῦ έτους τῆς ηλικίας του.

Ἡ ἀποζημίωση εθελουσίας ἐξόδου χορηγείται ἐκ χαριστικής αίτιας. Δέν ὑφίσταται κανένα δικαίωμα ἐπ᾽ αὐτής, ἐπί τοῦ νομικοῦ δέ πεδίου δύναται νά τροποποιηθεί ή νά ἀνασταλεί ἡ χορήγηση τῆς ὁποτεδήποτε ἀπό τό Board.

Μετά τήν ἀπόρριψη τῆς αιτήσεως του περί ἐθελουσίας εξόδου, ὁ Burton κατέθεσε προσφυγή ενώπιον τοῦ Industrial Tribunal βάσει τῶν διατάξεων τοῦ Equal Pay Act 1970 (ΕΡΑ), ὅπως ἐτροποποιήθη τελευταία ἀπό τό Sex Discrimination Act 1975 (SDA). Οἱ ἰσχυρισμοί του, πάντως, βάσει τοῦ ΕΡΑ, ἀπεσύρθησαν κατά τήν ἐπ᾽ ἀκροατηρίου συζήτηση επειδή οἱ διάδικοι συνεφώνησαν ὅτι ἡ ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου δέν είναι συμβατικής φύσεως καί ευρίσκεται επομένως έκτος τοῦ πεδίου ἐφαρμογής τοῦ νόμου περί ἰσότητος τῶν ἀμοιβών.

Ὁ SDA ἐφαρμόζεται ἐπί διακρίσεων σέ μή συμβατικά θέματα στόν τομέα ἀπασχολήσεως. 'Εκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 6 παράγραφος 2 καί τοῦ άρθρου 1 παράγραφος 1 προκύπτει ὅτι ἀπαγορεύεται στόν εργοδότη νά κάνει διακρίσεις σέ εργαζόμενο λόγω τοῦ φύλου του ὅσον άφορᾶ, μεταξύ άλλων, τήν παροχή ἀποζημιώσεων, περιλαμβανομένης τῆς ἀποζημιώσεως ἐθελουσίας εξόδου. Ἐν τούτοις, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 6 παράγραφος 4, ὁ νόμος δέν εφαρμόζεται σέ διατάξεις περί θανάτου ἡ συνταξιοδοτήσεως λόγω ἀποχωρήσεως.

Τό Industrial Tribunal ἀπέρριψε τά αἰτή-ματα τοῦ Burton, ὁ ὁποῖος ἤσκησε έφεση ἐνώπιον τοῦ Employment Appeal Tribunal. Κατά τήν διαδικασία, ὁ εἰδικός πληρεξούσιός του παρεδέχθη ὅτι, δυνάμει τοῦ άρθρου 6 παράγραφος 4 τοῦ SDA, ὁ εργοδότης δέν παραβαίνει τόν ἐν λόγω νόμο ἄν μεταχειρίζεται τόν άρρενα ἐργαζόμενο δυσμενέστερα ἀπό μία εργαζομένη ὅσον άφορα τήν χορήγηση τῆς ἀποζημιώσεως εθελουσίας εξόδου. Ἐν τούτοις, ὁ Burton υπεστήριξε ὅτι τό άρθρο 6 παράγραφος 4 πρέπει νά ερμηνευθεί ὑπό την ἐπιφύλαξη δικαιωμάτων πού δύνανται νά διεκδικηθοῦν κατά τό κοινοτικό δίκαιο βάσει τοῦ άρθρου 119 τῆς συνθήκης, τοῦ ἄρθρου 1 τῆς ὁδηγίας 75/117 περί τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβῶν καί τῶν άρθρων 1, 2 καί 5 της ὁδηγίας 76/207 περί ἴσης μεταχειρίσεως.

Τό Employment Appeal Tribunal, μέ διάταξη της 16ης 'Ιανουαρίου 1981 ἀπεφάσισε, κατ' εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 177 τῆς συνθήκης νά ἀναβάλει την έκδοση ὁριστικής ἀποφάσεως μέχρι νά ἀποφανθεί προδικαστικῶς τό Δικαστήριο ἐπί τῶν ἀκολούθων ερωτημάτων:

Ή διάταξη τοῦ Employment Appeal Tribunal ἐπρωτοκολλήθη στην γραμματεία τοῦ Δικαστηρίου τήν 4η Φεβρουαρίου 1981.

Σύμφωνα μέ τό άρθρο 20 τοῦ Πρωτοκόλλου περί τοῦ 'Οργανισμοῦ τοῦ Δικαστηρίου ΕΟΚ, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσε ὁ Α. Burton, ἐκπροσωπούμενος ἀπό τόν Anthony Lester, QC, καί Judith Beale, Barrister, κατόπιν παραγγελίας τῆς Elaine Donnelly, ἀναπληρωτοῦ νομικοῦ συμβούλου τῆς Equal Opportunities Commission, τό British Railway Board, εκπροσωπούμενο ἀπό τόν Ν. Ε. Beddard, Barrister, κατόπιν παραγγελίας τοῦ Evan Harding, Solicitor, ή κυβέρνηση τοῦ 'Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν Ρ. Scott, QC, κατόπιν παραγγελίας τοῦ R. D. Munrow, τοῦ Treasury Solicitor's Department, ή δανική κυβέρνηση, ἐκπροσωπούμενη ἀπό τόν L. Mikaelsen, νομικό σύμβουλο στό Ὑπουργείο 'Εξωτερικοῦ καί ἡ 'Επιτροπή τῶν Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη ἀπό τόν John Forman.

Κατόπιν ἐκθέσεως τοῦ εἰσηγητοῦ δικαστοῦ καί μετ᾿ ἀκρόαση τοῦ γενικοῦ εἰσαγγελέως, τό Δικαστήριο ἀπεφάσισε την έναρξη της προφορικής διαδικασίας χωρίς προηγουμένη διεξαγωγή ἀποδείξεων.

Ό Burton θεωρεί ὅτι ἡ ἀπάντηση στό πρώτο ερώτημα πρέπει νά εἶναι ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβών εφαρμόζεται καί ἐπί ἀποζημιώσεως εθελουσίας εξόδου πού καταβάλλεται ἀπό ένα εργοδότη σέ ἐργαζόμενο πού επιθυμεί νά ἀποχωρήσει ἀπό τήν εργασία του.

Τό άρθρο 119 τῆς συνθήκης έχει διττό στόχο. Ἡ ἐν λόγω διάταξη ἀφ' ἔνός μέν ἐπιδιώκει νά ἀποτραπεῖ, στόν ενδοκοινοτικό ἀνταγωνισμό οἱ επιχειρήσεις πού εἶναι ἐγκατεστημένες στά κράτη καί εφαρμόζουν πράγματι τήν ἀρχή περί ἰσότητος των ἀμοιβῶν νά ευρεθούν σέ μειονεκτική ἀνταγωνιστικῶς θέση ἐν σχέσει πρός τίς επιχειρήσεις τῶν Κρατῶν μελών πού δέν τήν έχουν θέσει σέ ἐφαρμογή. Ἀφ' έτερου, τό άρθρο 119 ἀποτελεί μέρος τῶν κοινωνικών στόχων τῆς Κοινότητος, ἡ ὁποία ὀφείλει νά διασφαλίσει, μέ κοινή ενέργεια, τήν κοινωνική πρόοδο, καί νά ἐπιδιώκει τήν σταθερή βελτίωση τῶν ὅρών ζωής καί ἀπασχολήσεως τῶν λαών τῆς Ευρώπης, ὅπως τονίζεται στό προοίμιο τῆς συνθήκης (ἀπόφαση τῆς 8ης 'Απριλίου 1976, υπόθεση 43/75, Defrenne (ἀριθ. 2), ECR 1976, σ. 455). Ή ἐφαρμογή τῆς ἀρχής περί ἰσότητος τῶν ἀμοι6ῶν γιά τήν προστασία τοῦ δικαιώματος τῶν εργαζομένων ἐπί τῆς ἀποζημιώσεως εξόδου εἶναι σημαντική γιά τήν επίτευξη τῶν στόχων αυτών. Σέ ἀντίθετη περίπτωση, θά ἀπετύγχανε ὁ διττός στόχος τοῦ ἄρθρου 119. Οἱ επιχειρήσεις στά κράτη πού εφαρμόζουν τήν ἐν λόγω ἀρχή ἐπί τῆς ἀποζημιώσεως ἐξόδου θά μειονεκτούσαν ἀπό πλευρᾶς ἀνταγωνισμού ἐν σχέσει μέ τίς επιχειρήσεις πού ευρίσκονται σέ κράτη πού δέν τήν εφαρμόζουν. Ἐπί πλέον, θά ἐπρόκειτο γιά καταφανή άρνηση τῆς πλήρους καί ουσιαστικής ἀσκήσεως τοῦ δικαιώματος περί ἰσότητος τῶν ἀμοιβών ἄν ἑρμηνεύετο περιοριστικά ἡ έννοια τῆς ἀμοιβής κατά τρόπο πού νά ἀποκλεισθεί ἀπό τήν έκταση εφαρμογής τῆς ἐν λόγω ἀρχής ένα κύριο στοιχείο τῆς ἀμοιβής ἑκατομμυρίων εργαζομένων τῆς Κοινότητος ὅταν μάλιστα ἡ ἐν λόγω ἀρχή παρουσιάζει ιδιαίτερη σημασία σέ περιόδους πού χαρακτηρίζονται ἀπό οικονομική ύφεση καί ἀπό υψηλό ποσοστό ἀνεργίας.

Τό άρθρο 119 ἀναφέρει ὅτι ὡς ἀμοιβή νοούνται ὄχι μόνο οἱ βασικοί ἡ ελάχιστοι μισθοί ἡ ἀποδοχές ἀλλά, επίσης καί ὅλα τά άλλα ὀφέλη πού παρέχονται άμεσα ή έμμεσα σέ είδος ἡ σέ χρήματα ἀπό τόν εργοδότη στον ἐργαζόμενο λόγω τῆς σχέσεως εργασίας. Στίς προτάσεις του στην υπόθεση 69/80, Worringham καί Humphreys κατά Lloyds Bank, (ἀπόφαση τῆς 11ης Μαρτίου 1981, ECR σ. 767) ὁ γενικός εἰσαγγελεύς Warner ἐτόνισε ὅτι ἡ φράση ὁφέλη πού καταβάλλονται... σέ εἶδος ἡ σέ χρήματα τοῦ ἐφαίνετο ὅτι είχε ευρεία έννοια. Ή ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου στην ἐν λόγω υπόθεση έκρινε ὅτι ἡ έννοια τῆς ἀμοιβής ήταν ευρεία.

Ή ἀποζημίωση εξόδου καταβάλλεται ἀπ' ευθείας ἀπό τόν εργοδότη στόν εργαζόμενο πού ἀπασχολεί. Ό Burton ισχυρίζεται ὅτι καί μόνο αυτό τό χαρακτηριστικό δημιουργεί ισχυρό τεκμήριο ὅτι ἡ ἀποζημίωση εξόδου περιλαμβάνεται στό πλαίσιο τῆς ἀρχής περί ἰσότητος τῶν ἀμοιβών. Ό εργοδότης καί ὁ ἐργαζόμενος συνδέονται άμεσα ἀπό τήν εργασία πού παρέχει ὁ εργαζόμενος στόν ἐργοδότη. Μία ἀποζημίωση εξόδου ἀποτελεί προφανώς όφελος πού χορηγείται στον ἐργαζόμενο λόγω τῆς ἀπασχολήσεως του. Πρόκειται γιά πληρωμή πού γίνεται λόγω τῶν δεσμών πού συνδέουν τόν ἐργαζόμενο μέ τόν ἐργοδότη του (προτάσεις τοῦ γενικού εἰσαγγελέως Roemer στην υπόθεση 20/71, Sabbatini κατά Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ECR 1972, σ. 345).

Ό τρόπος υπολογισμού τῆς ἀποζημιώσεως εξόδου ἀποδεικνύει ὅτι αύτη εἶναι ἀδιάρρηκτα συνδεδεμένη μέ τίς υπηρεσίες πού παρέχει ὁ εργαζόμενος στόν εργοδότη του. Ή ἀποζημίωση υπολογίζεται μέ ἀναφορά σέ τρία στοιχεία ἀπό τά όποια τά δύο, ή ἀρχαιότης καί τό ποσό τῆς περιοδικής ἀμοιβής, εἶναι βασικά γιά τή σχέση ἐργασίας. Τό τρίτο στοιχεῖο εἶναι ἡ ηλικία: οἱ πιό ηλικιωμένοι ἐργαζόμενοι θεωρείται ὅτι ἔχουν μεγαλύτερο συμφέρον γιά την συνέχιση τῆς ἀπασχολήσεως τους. Ή ἀποζημίωση ἀποτελεῖ μέρος τῆς συμβάσεως πού συνήφθη μεταξύ τοῦ εργοδότου καί τοῦ εργαζομένου ὅσον άφορᾶ τίς ὑπηρεσίες πού ὁ τελευταίος παρέχει στόν πρῶτο. Ή υποχρέωση συνεχίσεως τῆς παροχῆς ἀπασχολήσεως καί καταβολής περιοδικής ἀμοιβής ἀντικαθίσταται ἀπό την κατ' ἀποκοπή αποζημίωση πού καταβάλλει ὁ εργοδότης. Ή παροχή γίνεται ἐν σχέσει μέ τήν ἀπασχόληση τοῦ ἐργαζομένου, ὄχι λόγω ἐκπληρώσεως ὁρισμένων ἰδιαιτέρων καθηκόντων, ἀλλά λόγω τῆς εργασίας ἡ τῆς ἴδιας τῆς θέσεως.

Ή ερμηνεία του ἄρθρου 119 δέν μεταβάλλεται ἀπό τό γεγονός ὅτι ένας συγκεκριμένος εργαζόμενος ἀποχωρεί ἀπό τήν εργασία του οἰκειοθελῶς ἡ ὑποχρεωτικώς, διότι αυτό ἐξαρτᾶται ἀποκλειστικώς ἀπό αυτόν πού ἀσκεῖ τήν ἐπιλογή. Εἴτε οικειοθελώς εἴτε ὄχι, ὁ εργαζόμενος, πάντως, χάνει τήν ἀπασχόληση του, γιά τήν διατήρηση τῆς ὁποίας ἔχει συμφέρον. 'Ενας ἀπό τους σκοπούς ενός γενικού συστήματος ἀποζημιώσεων ἐξόδου εἶναι νά καταστήσει προθυμότερους τους εργαζομένους νά ἀποδεχθούν τίς ἀναγκαίες ἀποχωρήσεις χάριν τοῦ συμφέροντος μιᾶς ἀποδοτικής δραστηριότητος. Παρόμοιος σκοπός επιτυγχάνεται άριστα ὅταν οἱ εργαζόμενοι είναι διατεθειμένοι νά ἀποχωρήσουν οἰκειοθελῶς ἀπό τήν ἐργασία τους λόγω τῆς ἀποζημιώσεως εξόδου πού τους προσφέρεται. Είναι άνευ σημασίας τό γεγονός ὅτι, ἐν προκειμένω, ἡ ἀποζημίωση ἐξόδου δέν καταβάλλεται κατ' ἐφαρμογή τῶν ρητρῶν τῆς συμβάσεως εργασίας τοῦ εργαζομένου.

Στην ἀπόφαση τῆς 25ης Μαΐου 1971 (υπόθεση 80/70, Defrenne (ἀριθ. 1), 1971 ECR σ. 445) τό Δικαστήριο ἀπεφάνθη ὅτι:

Κατά τόν Burton, ἡ ὑπό κρίση ἀποζημίωση εξόδου δέν έχει κανένα ἀπό τά χαρακτηριστικά πού ὁδήγησαν τό Δικαστήριο στην κρίση ἐπί τῆς ὑποθέσεως Defrenne (ἀριθ. 1) ὅτι ἡ σύνταξη λόγω ἀποχωρήσεως δέν ήταν ἀμοιβή καί ὅτι, ὑπό τίς συνθήκες τῆς προκειμένης υποθέσεως, ἡ ἀποζημίωση ἐξόδου υπάγεται στην ἀρχή περί ἰσότητος των ἀμοιβών. Καταβάλλεται ἐπειδή οἱ ἀνάγκες τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ εργοδότου σέ εργαζομένους πρός εκτέλεση ειδικής φύσεως ἐργασίας εμειώθησαν ἡ ἀναμένεται νά μειωθοῦν. Ό ἐργαζόμενος δικαιούται τῆς παροχής διότι ὁ εργοδότης δέν τόν έχει πλέον ἀνάγκη γιά νά εκτελεί τήν ειδική του εργασία. Τό ποσό τῆς παροχής υπολογίζεται ἐν ἀναφορά πρός τά χαρακτηριστικά τῆς Ιδιαίτερης θέσεως πού ὁ ἐργαζόμενος κατέχει στην υπηρεσία τοῦ εργοδότου του. Ό μή μισθωτός εργαζόμενος δέν δικαιούται παρομοίας παροχής.

Στην ἀπόφαση τῆς 15ης Ἰουνίου 1978 (υπόθεση 149/77 Defrenne (ἀριθ. 3), 1978 ECR σ. 1365), τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι:

Δύναται συνεπώς νά θεωρηθεί, βάσει τῆς ἐν λόγω ἀποφάσεως, ὅτι οἱαδήποτε οἰκονο-μική ἀνισότης πού προέρχεται ἀπό τόν καθορισμό διαφορετικῶν ὅρων ηλικίας γιά τους άνδρες καί τίς γυναίκες γιά οἱοδήποτε σκοπό δέν υπάγεται στην ἀρχή περί ἰσότητος ἀμοιβών.

Ὁ Burton υποστηρίζει, πάντως, ὅτι εἶναι σαφές ὅτι ἡ ἀρχή περί ἰσότητος των ἀμοιβῶν καλύπτει ὁρισμένες οικονομικές ἀνισότητες πού προκύπτουν ἀπό διαφορετικούς ὅρούς ἡλικίας. Παράδειγμα εἶναι ή ὑπόθεση Worringham. Στην ὑπόθεση αύτη, τό δικαίωμα τῶν γυναικών ἐπί ἴσης ἀμοιβής ἐν σχέσει μέ τους άνδρες πού ἐκπληροῦν ὅμοια εργασία ἐξηρτᾶτο ἀπό τόν ὅρο νά εἶναι τουλάχιστον 25 ετών. ΟΙ κάτω τῶν 25 ἐτῶν γυναίκες ήταν σέ δυσμενέστερη οικονομική θέση, λόγω τοῦ όρου αὐτοῦ. Τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι τό οικονομικό αυτό μειονέκτημα πού προκύπτει ἀπό τόν ὅρο ἐλαχίστης ηλικίας πού ἐπιβάλλεται στίς γυναίκες ἀντέκειτο πρός τήν ἀρχή τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβῶν.

Ὁ Burton θεωρεῖ ὅτι υπάρχουν βασικές διαφορές ὡς πρός τά πραγματικά περιστατικά μεταξύ τῶν υποθέσεων Defrenne (ἀριθ. 3) καί τῆς παρούσης, οἱ όποιοι τοποθετούν τα μέν περιστατικά τῆς πρώτης έκτός τῆς ἐννοίας τῆς ἀμοιβής τοῦ ἄρθρου 119, τά δέ τῆς δευτέρας εντός τῆς ἐννοίας αυτής.

Ή κρίσιμη ρήτρα τῆς σύμβάσης τῆς δίδος Defrenne δέν ἀφοροῦσε παροχή εἰς χρήματα. Ἁπλώς ἀνέφερε ὅτι ἡ σύμβαση της θά έληγε αυτοδικαίως ὅταν θά έφθανε σέ ὁρισμένη ηλικία. 'Αντιθέτως, ὁ ὅρος περί ελαχίστου ὁρίου ηλικίας, πού επεβλήθη ἀπό τήν συλλογική σύμβαση σχετικά μέ τό δικαίωμα εθελουσίας ἐξόδου, εἶναι ὅρος πού έχει άμεση σχέση μέ τήν καταβολή ενός χρηματικοῦ ποσοῦ ἀπό τόν ἐργοδότη στόν ἐργαζόμενο. Ή μόνη λειτουργία τοῦ ὅρου περί ηλικίας συνίσταται στόν καθορισμό τοῦ ἄν ὁ εργαζόμενος δικαιούται ή ὄχι τῆς παροχής ἐκ μέρους τοῦ εργοδότου του κατά τήν ἀποχώρηση ἀπό τήν εργασία του. Ἐξ άλλου, ὁ ὅρος περί ηλικίας πού ἐφηρμόσθη στόν Burton εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα ὄχι μόνο ὅτι θά έπρεπε νά περιμένει περισσότερο ἀπό τίς γυναῖκες συναδέλφους του γιά νά επωφεληθεί τοῦ ίδίου οικονομικοί) συστήματος, άλλά, ἐπί πλέον σέ ἀντίθεση μέ τίς ἀντίστοιχες γυναίκες δέν εἶχε δικαίωμα ἐπί οιασδήποτε ἀποζημιώσεως. Μόνο ἐκείνοι πού πληροῦν τόν ὅρο στό καθορισμένο χρονικό σημεῖο λαμβάνουν τήν ἀποζημίωση. Κατά συνέπεια, μία γυναίκα ἡλικίας 58 έχει τήν ἀκόλουθη ἐπιλογή: δύναται νά ἀποχωρήσει τῆς υπηρεσίας ἀπολαύουσα τῆς ἀποζημιώσεως ἐξόδου ἡ νά παραμείνει μέχρι τῆς κανονικής συνταξιοδοτήσεως λόγω ἀποχωρήσεως. 'Ενας άνδρας 58 ετών ἀντιθέτως έχει διαφορετική καί λιγώτερο ευνοϊκή ἐπιλογή : δύναται νά ἀποχωρήσει τῆς υπηρεσίας χωρίς ἀποζημίωση ἐξόδου ἡ νά παραμείνει μέχρι τῆς συνταξιοδοτήσεως λόγω ἀποχωρήσεως.

Συνεπώς, ὁ Burton, θεωρεί ὅτι ὁ ὅρος τῆς ἡλικίας δέν εἶναι ὅρός ἀναφερόμενος σέ στοιχείο διαφορετικό ἀπό τήν ἀμοιβή, τό όποιο έχει παρεμπίπτουσες οικονομικές συνέπειες. Προσομοιάζει μάλλον μέ ὅρο περί ηλικίας πού προσδιορίζει άμεσα τήν ἀμοιβή τοῦ ἐργαζομένου, ὑπό τήν ευρεία έννοια τοῦ ὅρου ἀμοιβή κατά τό άρθρο 119.

Ὁ Burton υποστηρίζει ὅτι ἡ ἀπάντηση στό δεύτερο ερώτημα πρέπει νά εἶναι ὅτι ή ἀρχή περί ἰσότητος τῶν ἀμοιβών παράγει στά Κράτη μέλη άμεσα ἀποτελέσματα, παρέχοντας στους Ιδιώτες, δυνάμει τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου, δικαιώματα τά όποια δύνανται νά επικαλεσθούν ὑπό τίς συνθήκες της προκειμένης ὑποθέσεως.

Τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι τό άρθρο 119 τῆς συνθήκης ισχύει άμεσα γιά κάθε μορφή διακρίσεως πού ενδεχομένως διαπιστούται μέ τήν συνδρομή τῶν μόνων κριτηρίων όμοιας ἐργασίας καί ίσης ἀμοιβής πού ἀναφέρονται στό προαναφερθέν άρθρο, χωρίς νά παρίσταται ἀνάγκη λήψεως κοινοτικών ή εθνικών μέτρων πρός καθορισμό τους μέ περισσότερη ἀκρίβεια ώστε νά επιτραπεί ή εφαρμογή τους (ἀπόφαση στην υπόθεση 69/80 πού προανεφέρθη καί ἀπόφαση τῆς 31ης Μαρτίου 1981 στην υπόθεση 96/80, Jenkins, Συλλογή 1981, σ. 926).

Ἡ προσβαλλομένη ἀπό τόν Burton μορφή διακρίσεως δύναται νά προσδιορισθεί ἀπό τά εθνικά δικαστήρια μέ την βοήθεια τῶν μόνων κριτηρίων όμοιας εργασίας καί ἴσης ἀμοιβής πού ἀναφέρονται στό άρθρο 119.

Ἐπί τοῦ τρίτου ερωτήματος, ὁ Burton παρατηρεί ότι ἄν ἡ ἀπάντηση στό πρώτο ερώτημα εἶναι ἀρνητική ὑπό τήν έννοια ὅτι ή ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου δέν υπάγεται στην ἔννοια τῆς ἀμοιβής τοῦ άρθρου 119, ἡ ἐν λόγω ἀποζημίωση υπάγεται στην ἀρχή τῆς ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ ἀνδρών καί γυναικῶν ὅσον άφορη τίς συνθήκες εργασίας πού καθιεροῦται ἀπό τά άρθρα 1 παράγραφος 1, 2 παράγραφοι 1 καί 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας 76/207.

Ή ὁδηγία περί ἴσης μεταχειρίσεως ἀποβλέπει στην εφαρμογή εντός τῶν Κρατών μελών τῆς ἀρχής τῆς ἴσης μεταχειρίσεως ὅσον άφορᾶ (μεταξύ άλλων) τίς συνθήκες εργασίας (άρθρο 1 παράγραφος 1). Θεσπίζει συνεπώς μία γενική ἀρχή τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου πού ἀπαγορεύει τίς διακρίσεις λόγω φύλου στόν τομέα συνθηκών ἀπασχολήσεως καί εργασίας τῶν εργαζομένων ἀνδρών καί γυναικών. Ή πρώτη σκέψη τοῦ προοιμίου τῆς ὁδηγίας περί ίσης μεταχειρίσεως ἀναφέρεται στίς συνθήκες εργασίας, συμπεριλαμβανομένων καί τῶν ἀμοιβών εἶναι δέ σαφές ὅτι ἡ έκφραση συνθήκες εργασίας περικλείει περισσότερα καί ἀπό τόν, καί ευρύτερο ἀκόμη, ὁρισμό τῆς ἀμοιβής τοῦ ἄρθρου 119. Αυτό προκύπτει ἐπί πλέον ἀπό τό άρθρο 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας περί ίσης μεταχειρίσεως, ἡ ὁποία ἀναφέρεται στίς συνθήκες εργασίας συμπεριλαμβανομένων τῶν ὅρων ἀπολύσεως.

Ὁ Burton διατείνεται ὅτι, ἀπό τήν ερμηνεία πού δίδει τό Δικαστήριο στό άρθρο 48 τῆς συνθήκης καί στό άρθρο 7 τοῦ κανονισμοῦ 1612/68 τοῦ Συμβουλίου, τῆς 15ης 'Οκτωβρίου 1968, περί τῆς ελεύθερης κυκλοφορίας τῶν εργαζομένων στό εσωτερικό τῆς Κοινότητος, προκύπτει ὅτι ἡ ἀπαγόρευση τῶν διακρίσεων περιλαμβάνει, μεταξύ τῶν συνθηκών εργασίας, τήν καταβολή ἀποζημιώσεως εθελουσίας εξόδου ἀπό ένα εργοδότη στον εργαζόμενο πού επιθυμεί νά ἀποχωρήσει ἀπό τήν εργασία του. Ό Burton θεωρεί ὅτι ἡ έκφραση συνθήκες εργασίας τῆς ὁδηγίας περί ίσης μεταχειρίσεως πρέπει νά ἑρμηνευθεί κατά τρόπο πού νά συμφωνεί μέ τήν δοθείσα ἀπό τό Δικαστήριο ερμηνεία στην παρόμοια έκφραση τοῦ ἄρθρου 48 τῆς συνθήκης καί 7 τοῦ κανονισμοῦ 1612/68.

Τό άρθρο 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας περί ίσης μεταχειρίσεως, ὁπως καί τό άρθρο 7 τοῦ κανονισμού 1612/68, περιλαμβάνει ρητώς τήν ἀπόλυση. Ἀπαιτεί τήν εξασφάλιση σέ άνδρες καί γυναίκες τῶν αυτών ὅρών, χωρίς διάκριση λόγω φύλου ὅσον άφορα τους ὅρους εργασίας συμπεριλαμβανομένων τῶν ὅρών ἀπολύσεως. Είναι προφανές ὅτι ἡ έκφραση ὅροι ἀπολύσεως ἀναφέρεται σέ ὅλες τίς περιπτώσεις καταγγελίας τῆς συμβάσεως ἐργασίας ενός εργαζομένου ἀπό τόν ἐργοδότη του, ὑπό οἱανδήποτε μορφή.

Τό άρθρο 1 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας περί ἴσης μεταχειρίσεως διακρίνει μεταξύ, ἀφ᾽ ενός μέν, τῶν συνθηκών εργασίας καί ὁρισμένων άλλων θεμάτων πού ἀνάγονται στό πεδίο εφαρμογής του, καί ἀφ᾽ έτερου, τῆς κοινωνικής ἀσφαλίσεως πού ἀναφέρεται στους ὅρους τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ άρθρου 1. Ἡ ἀρχή τῆς ίσης μεταχειρίσεως ἐφηρμόσθη ἐπί θεμάτων κοινωνικής ασφαλίσεως, μέ τήν ὁδηγία 79/7 τοῦ Συμβουλίου τῆς 19ης Δεκεμβρίου 1978 (ΕΕ εἰδ. ἔκδ. 05/003, σ. 160). Ή ἐν λόγω ὁδηγία δέν ἐφαρμόζεται σέ ἀποζημιώσεις εθελουσίας εξόδου, εἴτε χορηγοῦνται βάσει νόμου είτε όχι. Οἱ ἀποζημιώσεις εθελουσίας εξόδου δέν καταβάλλονται γιά νά προσφέρουν προστασία έναντι τῶν κινδύνων ἀνεργίας καί, λόγω τῆς φύσεως των, διαφέρουν εντελώς ἀπό τήν κοινωνική ἀσφάλιση. Οἱ ἀποζημιώσεις εθελουσίας εξόδου έχουν επομένως ἀποκλεισθεῖ κατά πάγιο τρόπο ἀπό τόν ὁρισμό τῆς κοινωνικῆς ἀσφαλίσεως στήν διεθνή καί κοινοτική νομοθεσία.

Εις ἀπάντηση τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ τρίτου ερωτήματος, ὁ Burton υποστηρίζει ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἴσης μεταχειρίσεως έχει άμεσο ἀποτέλεσμα ἐντός τῶν Κρατών μελῶν, τό όποιο παρέχει, δυνάμει τοῦ κοινοτικού δικαίου, δικαστικῶς ἐπιδιώξιμα δικαιώματα στους ιδιώτες ὑπό τίς συνθήκες τῆς προκειμένης υποθέσεως.

Τό άρθρο 1 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας περί ἴσης μεταχειρίσεως διακηρύσσει ὅτι ή ὁδηγία έχει ως σκοπό τήν εφαρμογή, εντός τῶν Κρατών μελών, τῆς ἀρχής τῆς ἴσης μεταχειρίσεως. Οἱ διατάξεις τῆς ὁδηγίας καί Ιδίως τό άρθρο 6, ἀποδεικνύουν ὅτι οἱ συντάκτες τῆς ηθέλησαν νά παράσχουν στους Ιδιώτες, άνδρες καί γυναίκες, ἀποτελεσματικά μέσα έννόμου προστασίας ενώπιον τῶν εθνικών δικαστηρίων σέ περιπτώσεις μή εφαρμογής τῆς ἀρχής πού ἐθέσπισε ἡ ὁδηγία.

Ό Burton υποστηρίζει ὅτι οἱ διατάξεις τῆς ὁδηγίας περί ἴσης μεταχειρίσεως, τίς όποιες επικαλείται στην παρούσα υπόθεση, εἶναι ἀρκούντως σαφείς καί ἀκριβείς γιά νά έχουν άμεσο αποτέλεσμα. Πράγματι, εἶναι τόσο σαφείς καί ἀκριβείς ὅσο καί άλλες διατάξεις τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου πού ἀπαγορεύουν διακρίσεις, (τά άρθρα 48, 59 καί 119 τῆς συνθήκης ἐπί παραδείγματι) οἱ όποιες τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι δημιουργοῦν ἀτομικά δικαιώματα πού τά εθνικά δικαστήρια ὑποχρεούνται νά προστατεύουν. Προβλέπουν τήν προστασία πού δικαιούνται οἱ ιδιώτες καί τήν όποια δύνανται νά ἐπιδιώξουν δικαστικώς ἐνώπιον τῶν εθνικών δικαστηρίων γιά νά επωφεληθούν τοῦ βασικού δικαιώματος πού τους ἀναγνωρίζει ἡ συνθήκη. Παρέχουν τήν ἀναγκαία ἀκρίβεια γιά τήν προστασία καί τήν δικαστική επιδίωξη τοῦ δικαιώματος ἀπό τά εθνικά δικαστήρια μέ τήν βοήθεια τῶν μόνων κριτηρίων τῆς ὁδηγίας περί ἴσης μεταχειρίσεως. 'Αλλωστε, ἀπό τῆς ἐκπνοής τῆς ταχθείσης πρός συμμόρφωση προθεσμίας, οἱ σχετικές διατάξεις τῆς ὁδηγίας περί ίσης μεταχειρίσεως (τά άρθρα δηλαδή 1 παράγραφος 1, 2 παράγραφος 1 καί 5 παράγραφος 1) έχουν καταστεί πλήρεις καί δέν τελούν ὑπό αἵρεση.

Ὁ Burton διατείνεται ὅτι ἡ νομική φύση τοῦ Board καί οἱ σχέσεις τοῦ Board μέ τό 'Ηνωμένο Βασίλειο δέν έχουν σημασία γιά τήν ὑπό κρίση διαφορά. Θεωρεί ὅτι, στον τομέα τῶν διακρίσεων κατά τήν απασχόληση, εἶναι κατ' ἀρχήν εσφαλμένος ὁ περιορισμός στόν δημόσιο τομέα τοῦ ἀμεσου ἀποτελέσματος ἑνός κοινοτικού κανόνα πού ἀπαγορεύει τίς διακρίσεις. Στον τομέα τῶν διακρίσεων κατά τήν ἀπασχόληση ὁ κανόνας τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου πού περιλαμβάνεται σέ μία ὁδηγία καί ἀπαγορεύει τέτοιες διακρίσεις δύναται νά έχει ὁριζόντιο άμεσο ἀποτέλεσμα μεταξύ εργαζομένων καί ιδιωτικών υπαλλήλων. Ἄν, ἀντίθετα πρός τους Ισχυρισμούς του, οἱ σχετικές διατάξεις τῆς ὁδηγίας περί ἴσης μεταχειρίσεως δέν έχουν ἀποτέλεσμα παρά μόνο έναντι τῶν ἐργοδοτών τοῦ δημοσίου τομέως, ὁ Burton υποστηρίζει ὅτι τό Board εἶναι εργοδότης τοῦ δημοσίου τομέως καί επομένως τό ερώτημα 3 (β) ἀπαιτεί, ἐν πάση περιπτώσει, καταφατική ἀπάντηση.

Τό British Railway Board θεωρεί ὅτι ἡ ἀρχή περί ἰσότητος τῶν ἀμοιβών τοῦ ἄρθρου 119 καί τοῦ ἄρθρου 1 τῆς ὁδηγίας 75/117 δέν εφαρμόζονται ἐπί ἀποζημιώσεων εθελουσίας εξόδου πού καταβάλλει ὁ εργοδότης στον εργαζόμενο πού επιθυμεί νά ἀποχωρήσει ἀπό τήν εργασία του.

Ή διατύπωση τοῦ ἄρθρου 119 τῆς συνθήκης δέν εἶναι Ικανή νά περιλάβει ἀποζημιώσεις ἡ υποχρέωση πρός παροχή τῶν ὁποίων γεννάται έκτός τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως εργασίας. Μία ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου δέν δύναται νά χαρακτηρισθεί ὀρθώς ὡς μισθός, ἀποδοχές ή άλλο ὄφελος πού εἰσπράττεται ἀπό έναν εργαζόμενο άμεσα ἡ έμμεσα λόγω τῆς ἀπασχολήσεως του.

Όσον άφορα τό άρθρο 1 τῆς ὁδηγίας 75/117, τό Board παρατηρεί ὅτι τό Δικαστήριο ήδη έκρινε ὅτι τό άρθρο 1 τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας, πού σκοπό έχει νά διευκολύνει τήν συγκεκριμένη εφαρμογή της ἀρχῆς τῆς ἰσότητος τῶν αμοιβῶν, ἡ ὁποία ἀναφέρεται στό άρθρο 119 τῆς συνθήκης, δέν ἐπηρεάζει καθόλου τό περιεχόμενο ἤ τήν ἔκταση τῆς ἐν λόγω ἀρχής, ὅπως καθορίζεται ἀπό τήν ἐν λόγω διάταξη. Κατά συνέπεια, ἡ ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου δέν εμπίπτει στό πεδίο εφαρμογής τῆς ὁδηγίας 75/117.

Τό Board θεωρεί ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἰσότητος των ἀμοιβῶν πού θεσπίζεται ἀπό τό άρθρο 119 τῆς συνθήκης δέν έχει, ὑπό τίς συνθήκες αυτές, άμεσο ἀποτέλεσμα εντός των Κρατών μελών ούτως ώστε νά παρέχει δικαιώματα τά όποια θά ἠδύναντο νά προβάλουν οἱ διάδικοι. Στήν ἀπόφαση τῆς 8ης 'Απριλίου 1976 (Defrenne, ἀριθ. 2) τό Δικαστήριο έκρινε ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβών μεταξύ εργαζομένων ἀνδρών καί γυναικών, πού καθορίζεται στό άρθρο 119 τῆς συνθήκης, δύναται νά προβληθεί ενώπιον τῶν ἐθνικών δικαστηρίων τῶν Κρατών μελών. Τό Δικαστήριο πάντως έκρινε ὅτι πρέπει νά γίνει διάκριση μεταξύ ἀφ᾽ ἑνός τῶν ἀμεσων καί καταφανών διακρίσεων, οἱ ὁποίες δύνανται νά διαπιστωθούν μέ τήν συνδρομή τῶν μόνων κριτηρίων όμοιας ἐργασίας καί ἴσης ἀμοιβής πού προβλέπονται στό άρθρο 119, καί τῶν έμμεσων ἡ συγκεκαλυμμένων διακρίσεων ἁφ᾽ ἑτερου, οἱ όποιες δύνανται νά προσδιορισθούν μόνο μέ ἀναφορά σέ ρητές διατάξεις εφαρμογής κοινοτικοῦ ἡ εθνικού χαρακτῆρος. Τό συμπέρασμα πού προκύπτει ἀπό τήν ἀπόφαση αὐτή καί ἀπό τήν πιό πρόσφατη ἀπόφαση Jenkins, πού έχει ήδη ἀναφερθεί, εἶναι ὅτι τό άρθρο 119 έχει άμεσο ἀποτέλεσμα μόνο στην πρώτη περίπτωση.

Τό Board υποστηρίζει ὅτι ἡ διάκριση, γιά τήν ὁποία διαμαρτύρεται ὁ Burton, εἶναι έμμεση ἡ συγκεκαλυμμένη καί, συνεπώς, οἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 119 δέν έχουν άμεσο ἀποτέλεσμα.

Τό Board θεωρεί ὅτι ἡ ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου, πού προβλέπει τό σύστημα τοῦ Board, δέν εμπίπτει στό πεδίο εφαρμογής τῆς ἀρχής περί ἴσης μεταχειρίσεως μεταξύ ἀνδρών καί γυναικών ὅσον άφορα τίς συνθήκες εργασίας, πού περιέχεται στό άρθρο 1 παράγραφος 1 καί στό άρθρο 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας 76/207. Τό άρθρο 5 τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας ἀναφέρει ὅτι οἱ συνθήκες εργασίας περιλαμβάνουν τίς συνθήκες ἀπολύσεως, δέν γίνεται ὅμως καθόλου μνεία γιά τους ὅρούς αποχωρήσεως ἡ εθελουσίας ἐξόδου. Τό άρθρο 1 παράγραφος 2 τῆς ὁδηγίας 76/207 ἀποκλείει ρητώς ἀπό τό πεδίο εφαρμογής του τήν κοινωνική ἀσφάλιση καί δέν περιέχει καμμία ἀναφορά σέ συστήματα εθελουσίας εξόδου ἡ ἀποχωρήσεως. Κατά τό Board, οἱ γενικές διατάξεις τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας δέν ἀποσκοπούν, συνεπώς, νά θίξουν τέτοια συστήματα.

Ή βρενανική κνβέρνηση θεωρεῖ ὅτι ή ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου δέν συνιστά ἀμοιβή, κατά τήν έννοια τοῦ άρθρου 119 τῆς συνθήκης. Υποστηρίζει ὅτι ή διάκριση μεταξύ ἀνδρών καί γυναικών, ὅσον άφορα τήν παροχή τῆς ἀποζημιώσεως εθελουσίας εξόδου, εἶναι άμεση συνέπεια τῆς υφισταμένης μεταξύ τῶν δύο φύλων διακρίσεως ὅσον άφορα τό ελάχιστο ὅριο ηλικίας συνταξιοδοτήσεως. Κατά τήν βρετανική κυβέρνηση τά ἀπαιτούμενα γιά τήν καταβολή τῶν ἀποζημιώσεων ποσά προέρχονται ἀπό ένα Ιδιαίτερο συνταξιοδοτικό σύστημα τῶν βρετανικών σιδηροδρόμων καί τό καταβαλλόμενο στίς γυναίκες ποσό δύναται νά εἶναι μικρότερο (γιατί έχουν λιγώτερα έτη υπηρεσίας), άλλά καταβάλλεται πέντε έτη ενωρίτερα ἀπό ὅ,τι στους άνδρες. Τό ποσό τῆς ἀποζημιώσεως εξόδου δέν συνδέεται άμεσα μέ τήν διάρκεια τῆς πραγματοποιηθείσης εργασίας, ἡ μέ τήν ἀξία τῆς εργασίας αυτής. Συνδέεται μέ τό καταβλητέο κατά την ἐλάχιστη ἡλικία συνταξιοδοτήσεως ποσό ἐφ᾽ ὅσον ὁ ενδιαφερόμενος συνεπλήρωσε την ἡλικία αύτη. Ἔναντι τῆς ἀποζημιώσεως, ὁ ἐργαζόμενος ὀφείλει νά παύσει την εργασία του ἡ ὁποία τοῦ επέτρεπε μέχρι τότε νά κερδίζει περισσότερα ἀπό την σύνταξη πού λαμβάνει ὑπό τό καθεστώς αυτό. Πρόκειται περί περαιτέρω περιπλοκής σέ κάθε προσπάθεια ἐξισώσεως τοῦ ύψους τῆς ἀποζημιώσεως μέ τήν πραγματοποιηθείσα εργασία ἤ μέ τήν ἀξία τῆς ἐργασίας αυτής. Ἡ περίοδος γιά τήν ὁποία παρέχεται ἡ ἀποζημίωση καί, συνεπώς, ή ἀξία της, εξαρτώνται ἀπό τό συνδυασμό τῆς ἡλικίας συνταξιοδοτήσεως, ἀπό τήν ὁποία άρχεται ἡ καταβολή τῆς ἀποζημιώσεως καί τῶν πιθανοτήτων επιβιώσεως μέχρι τῆς κανονικής ηλικίας συνταξιοδοτήσεως. Εἶναι γενικῶς γνωστό ὅτι οἱ γυναίκες έχουν ἐν γένει μεγαλύτερες ἐλπίδες παρατάσεως τῆς ζωής ἀπό τους άνδρες.

Τό δεύτερο μέρος τοῦ ἄρθρου 119 δίδει τόν ὁρισμό τῆς ἀμοιβής. Ή διάταξη αύτη καθορίζει τόσο τήν φύση ὅσο καί τήν ἔκταση τῆς ἀρχής περί ἴσης μεταχειρίσεως πού ἀποτελεί τήν βάση τοῦ ἄρθρου 119.

Ή ἀρχή αυτή βασίζεται στην σχέση πού υφίσταται μεταξύ τῆς ἀμοιβής πού εισπράττουν οἱ εργαζόμενοι άμεσα ἡ έμμεσα καί τοῦ ποσοῦ ἡ τῆς ἀξίας τῆς εργασίας πού προσφέρουν εἰς ἀντάλλαγμα. Ή ύπαρξη παρανόμου διακρίσεως βασιζομένης στό φύλο, εξαρτᾶται ἀπό τό ἄν ἡ σχέση μεταξύ ἀμοιβής ἀφ᾽ ενός καί εργασίας ἡ ἀξίας εργασίας ἀφ᾽ έτερου διαφέρουν λόγω τοῦ φύλου τοῦ εργαζομένου.

Ή φύση τῆς παροχής περί τῆς ὁποίας πρόκειται στην παρούσα υπόθεση εἶναι τέτοια ούτως ὥστε ούτε τό κόστος τῆς ούτε ἡ ἀξία της δύνανται νά συγκριθοῦν μέ τήν ποσότητα ἡ τήν ἀξία τῆς εργασίας πού πραγματοποιείται ἀπό τους άρρενες καί θήλεις εργαζομένους. Είναι προφανῶς ἀληθές ὅτι ἡ ἐν λόγω παροχή δύναται γενικά νά ὁρισθεί ὡς παροχή πού δίδεται λόγω τῆς ἀπασχολήσεως τοῦ εργαζομένου καί ὅτι δέν θά ἐχορηγεῖτο χωρίς τήν ἀπασχόληση αυτή. Ἐν τούτοις, δέν δύναται νά γίνει επίκληση τῆς ἀρχής τοῦ ἄρθρου 119, ἐφ᾽ ὅσον ἡ ἀποζημίωση δέν έχει σχέση μέ τήν πραγματοποιηθείσα εργασία.

Ή γενόμενη ἀρχικῶς ἀποδεκτή άποψη ὅτι ή ἀποζημίωση έχει ἐξωσυμβατικό, χαριστικό καί διακριτικό χαρακτήρα προσδίδει έμφαση στό γεγονός ὅτι ἡ παροχή δέν δίδεται γιά παρασχεθείσα εργασία άλλά εἰς ἀντάλλαγμα υποσχέσεως ἀποχωρήσεως ἀπό τήν εργασία.

Όπως έκρινε τό Δικαστήριο μέ τήν ἀπόφαση τῆς 15ης Ἰουνίου 1978 (υπόθεση 149/77, Defrenne ἀριθ. 3, ECR. 1978, σ. 1365) τό άρθρο 119... δέν δύναται νά ερμηνευθεί ὅτι επιτάσσει, πέραν τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβών καί τήν Ισότητα τῶν άλλων ὅρών εργασίας πού εφαρμόζονται στους άνδρες καί τίς γυναίκες.

Τό στοιχείο τῆς συντάξεως στην καταβολή έχει Ιδιαίτερη σημασία γιά τό 'Ηνωμένο Βασίλειο.

Ή ἐν λόγω ἀποζημίωση καταβάλλεται ἀπό τό συνταξιοδοτικό σύστημα τῶν βρετανικών σιδηροδρόμων. Τό σύστημα αυτό είναι σύστημα συμβατικοῦ ἀποκλεισμοῦ ὁρισμένων ἀτόμων, ἐγκεκριμμένο καί υποκείμενο στίς ἀπαιτήσεις τοῦ Social Security Act 1973, τοῦ Social Security Pension Act 1975 καί τοῦ Finance Act 1970. Όπως τό Ἡνωμένο Βασίλειο έχει εξηγήσει στίς γραπτές παρατηρήσεις του στην υπόθεση Worringham καί Humphreys, πού έχει προαναφερθεῖ, ἡ κοινωνική του πολιτική, ή ὁποία ἀντικατοπτρίζεται στην νομοθεσία του, ἀπαιτεί τήν υποχρεωτική συμμετοχή ὅλων τῶν ἐργαζομένων πού συμμετέχουν στό ἐθνικό συνταξιοδοτικό σύστημα, οἱ εργαζόμενοι ὅμως δύνανται νά λαμβάνουν μέρος τῶν παροχῶν ἀπό ἔνα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα. Τό σύστημα τοῦ πρώτου τύπου ρυθμίζεται ἀπ' ευθείας ἀπό τόν νόμο καί δέν προϋποθέτει καμμία συμφωνία εντός τῆς επιχειρήσεως ἡ τοῦ ενδιαφερομένου ἐπαγγελματικοί) κλάδου. Τό σύστημα τοῦ δευτέρου τύπου, πού είναι συνεπώς συμπληρωματικό τοῦ πρώτου, πρέπει ἐφεξής νά τηρεί ὁρισμένα σαφή νόμιμα κριτήρια, πού προβλέπονται ἀπό τό Social Security Pensions Act, ὁ ὁποῖος διασφαλίζει ὅτι οἱ χορηγούμενες σέ κάθε εργαζόμενο παροχές εἶναι οἱ κατάλληλες σύμφωνα μέ τους ὅρους τῆς κοινωνικής πολιτικής. Εἴτε ἀποβλέπουν εἴτε ὄχι στον συμβατικό ἀποκλεισμό ὁρισμένων προσώπων τά συνταξιοδοτικά συστήματα πρέπει, κατ' εφαρμογή τοῦ προαναφερθέντος Finance Act (πού έχει τροποποιηθεί ἀπό τόν Finance Act 1971), νά εγκριθούν ἀπό τό Board of Inland Revenue (φορολογική ἀρχή). Οἱ δύο τύποι συνταξιοδοτικού συστήματος συνδέονται εφεξής ἀμοιβαία καί, στην πραγματικότητα, ἀλληλοσυμπληρώνονται.

Τά περισσότερα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου ἀκολουθούν τό πρότυπο τοῦ εθνικού συστήματος: καταβάλλουν συντάξεις ἀπό τῆς συμπληρώσεως τοῦ 65ου έτους γιά τους άνδρες καί τοῦ 60ού έτους γιά τίς γυναίκες. Κατά τόν προσδιορισμό τῶν χορηγουμένων ἀπό τά Ιδιωτικά συστήματα παροχών, λαμβάνονται συνήθως ὑπ' ὄψη οἱ χορηγούμενες ἀπό τό εθνικό καθεστώς παροχές.

'Ετσι, οἱ ἐργοδότες δύνανται συμβατικά νά ἀποκλείσουν μέρος (άλλά ὄχι τό σύνολο) τοῦ εθνικού συστήματος (ὅπως στην περίπτωση τοῦ Board) ἡ ἀντιθέτως, νά συμμετάσχουν πλήρως στό εθνικό σύστημα. Μειωμένες εισφορές στό ταμείο εθνικῶν ἀσφαλίσεων καταβάλλονται τόσο ἀπό τόν εργοδότη ὅσο καί ἀπό τόν εργαζόμενο, οἱ όποιοι συμβατικά έχουν εξαιρεθεί ἀπό τίς παροχές τοῦ εθνικού συνταξιοδοτικού συστήματος. Τό Κράτος επιδοτεί τό ταμεῖο εθνικῶν ἀσφαλίσεων γι' αυτούς, οἱ όποιοι ἀπεκλείσθησαν συμβατικά ἀπό τό εθνικό σύστημα, οἱ δέ συνταξιοῦχοι πού λαμβάνουν τό ἀντίστοιχο μιας κρατικής συμπληρωματικής συντάξεως ἀπό ένα σύστημα συμβατικού ἀποκλεισμού, τυγχάνουν τοῦ ἴδιου βαθμοῦ προστασίας έναντι τοῦ πληθωρισμού, ἡ ὁποία παρέχεται ἀπό τό κράτος σέ αὐτούς οἱ όποιοι ἀνήκουν μόνο στό εθνικό σύστημα.

Ή νομοθεσία τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου προστατεύει τά συνταξιοδοτικά δικαιώματα τῶν ἀσφαλισμένων σέ επαγγελματικά συνταξιοδοτικά συστήματα.

'Αν, γιά οἱοδήποτε λόγο, ένα σύστημα συμβατικοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν μισθωτών μιας ὁρισμένης επαγγελματικής κατηγορίας δέν παρέχει παροχές ισάξιες πρός τίς παρεχόμενες ἀπό τό εθνικό σύστημα, ὁ ἀσφαλισμένος σέ αυτό τό σύστημα καί ὁ όποιος παρητήθη συμβατικά ἀπό τό εθνικό σύστημα δύναται νά θεωρηθεί ὅτι ήταν πάντοτε πλήρες μέλος τοῦ ἐνθνικοῦ συστήματος καί δύναται νά επωφεληθεί πλήρως τῶν παροχών τοῦ συστήματος αυτού. Τέλος, τά ἐξαιρεθέντα εγκεκριμένα συστήματα ἀπολαύουν σημαντικών φορολογικών προνομίων λόγω τῆς συμβολής τους στό μετά τήν ἀποχώρηση εἰσόδημα τῶν εργαζομένων.

Ή βρετανική κυβέρνηση θεωρεῖ ὅτι, σύμφωνα μέ τίς προτάσεις τοῦ γενικού εἰσαγγελέως Dutheillet de Lamothe στην πρώτη υπόθεση Defrenne, τά εθνικά συστήματα δέν υπάγονται στό άρθρο 119, καί ὅτι θά ήταν περίεργο ἄν οἱ ὅροι πού επιβάλλει τό κοινοτικό δίκαιο στά συστήματα συμβατικού ἀποκλεισμού διέφεραν ἀπό τους επιβαλλόμενους στά εθνικά συστήματα. Ή βρετανική κυβέρνηση, τασσομένη μέ τήν άποψη τοῦ γενικού εἰσαγγελέως στην ὑπόθεση, Worringham καί Humphreys, πού έχει προαναφερθεί, υποστηρίζει ὅτι ὅταν, ὅπως συμβαίνει στό 'Ηνωμένο Βασίλειο, ένα Ιδιωτικό συνταξιοδοτικό σύστημα δέν είναι συμπληρωματικό τοῦ εθνικού συστήματος κοινωνικής ἀσφαλίσεως ἀλλά ὑποκατάστατό του ἤ τμῆμα τοῦ ἐν λόγω συστήματος, τότε τό σύστημα αυτό πρέπει νά θεωρείται ὅτι δέν εμπίπτει στό πεδίο εφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 119 καί ὅτι υπάγεται στίς ευρύτερες διατάξεις τοῦ ἄρθρου 118.

Είναι ἀληθές ὅτι τά καταβαλλόμενα ποσά στην ὑπό κρίση υπόθεση ὡς ἀποζημιώσεις εθελουσίας εξόδου δέν εἶναι συντάξεις ἤ άλλα επιδόματα ἀποχωρήσεως, μέ τήν συνήθη έννοια τῶν ποσών πού καταβάλλονται κατά καί συνεπεία τῆς ̙ποχωρήσεως, ὅταν ὁ ἐργαζόμενος συμπληρώσει τήν κανονική ηλικία συνταξιοδοτήσεως ή ἄν παύσει εργαζόμενος γιά λόγους υγείας, παρ' ὅλον ὅτι τά ποσά καταβάλλονται γιά λόγους ευκολίας, ἀπό ἕνα συνταξιοδοτικό σύστημα, υπολογίζονται, ἄν πρόκειται γιά περιοδικές παροχές, μέ ἀναφορά στην κανονικά καταβλητέα σύνταξη κατά τήν συμπλήρωση τοῦ ελαχίστου ὁρίου ηλικίας συνταξιοδοτήσεως καί καταβάλλονται ἀπό ἡμερομηνίες άμεσα συνδεόμενες μέ τήν κανονική ἡλικία συνταξιοδοτήσεως. Τό κατ' ἀποκοπήν ποσό πού καταβάλλεται κατά τήν συμπλήρωση τῆς ἡλικίας συνταξιοδοτήσεως καί ἡ ἀποζημίωση λόγω θανάτου πού καταβάλλεται σύμφωνα μέ ένα συνταξιοδοτικό σύστημα προσδιορίζουν τό ποσό τῆς προκαταβολής πού ὁ εργοδότης διατίθεται νά καταβάλλει στον εργαζόμενο ὑπό μορφή ἐφ᾽ άπαξ ποσοῦ σέ περίπτωση προώρου ἀποχωρήσεως. Δεδομένου ὅτι τό ποσό τῆς συντάξεως διαφέρει ἀνάλογα μέ τό ελάχιστο ὅριο τῆς ἡλικίας συνταξιοδοτήσεως (τό όποιο καθ' αυτό διαφέρει γιά τους άνδρες καί τίς γυναίκες) τά ποσά τῶν ἀποζημιώσεων εθελουσίας εξόδου καθώς καί ὁ χρόνος ἀπό τόν όποιον καθίστανται ἀπαιτητά διαφέρουν ἐπίσης ̙νάλογα μέ τό φύλο τοῦ ενδιαφερομένου.

Ή βρετανική κυβέρνηση δέχεται ὅτι υπάρχουν ὁμοιότητες μεταξύ τῆς κανονικής συντάξεως καί τῆς ἀποζημιώσεως ἐθελουσίας εξόδου. Θεωρεί ὅτι οἱ ὁμοιότητες αυτές είναι τόσο ουσιαστικές ὥστε, ἀκόμη καί ἄν τά ποσά θά έπρεπε νά θεωρηθούν ὡς ἀμοιβή, ἀπολύτως ἀνεξάρτητα ἀπό άλλες εκτιμήσεις, θά ήταν παράλογο νά ἀναγνωρισθεί άμεσο ἀποτέλεσμα στίς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 119 ώστε νά ἀπαιτείται ἴση μεταχείριση ὅσον άφορα τίς ἀποζημιώσεις αυτές, ἰδίως διότι αυτό θά ἀπεθάρρυνε τέτοια συστήματα, καθιστώντας τα σημα-ντικῶς δαπανηρότερα καί λιγότερο ενδιαφέροντα γιά τους εργαζομένους. Τά ἐν λόγω συστήματα έχουν κοινωνική καί οἰκονο-μική χρησιμότητα γιά τομείς οἱ όποιοι, διαφορετικά, θά έπρεπε νά προσφεύγουν σέ ἀπολύσεις καί δέν πρέπει νά ἀποθαρρύνονται έκτός γιά σαφείς καί επιτακτικούς λόγους.

Ὅσον άφορᾶ τήν ἀπ᾽ ευθείας εφαρμογή τοῦ ἄρθρου 119, ἡ βρετανική κυβέρνηση θεωρεῖ ὅτι ἀρκεῖ νά παρατεθεί ἡ προαναφερθείσα απόφαση τῆς 31ης Μαρτίου 1981 στην υπόθεση Jenkins:

'Η βρετανική κυβέρνηση ὑποστηρίζει ὅτι ἄν, ἀντιθέτως πρός τους Ισχυρισμούς της, ή ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου συνιστά ἀμοιβή κατά τήν έννοια τοῦ ἄρθρου 119, οἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου αὐτοθ δέν δύνανται νά ἐφαρμοσθούν κατά τρόπο πού νά παρέχουν δικαιώματα στους Ιδιώτες, τά όποια νά δύνανται, σέ μία υπόθεση ὁπως ἡ ὑπό κρίση, νά διεκδικοῦν ἀμέσως, χωρίς την βοήθεια εθνικῶν ἡ κοινοτικών μέτρων πού νά ἀναφέρουν τόν τρόπο επιτεύξεως της ἰσότητος.

Ή βρετανική κυβέρνηση ὑποστηρίζει περαιτέρω ὅτι, μετά τήν ἀπόφαση Defrenne ἀριθ. 2, τό άρθρο 119 δέν δύναται νά έχει άμεσο ἀποτέλεσμα ὅσον άφορᾶ τίς έμμεσες ἡ συγκεκαλυμμένες διακρίσεις, αυτές δηλαδή πού δέν δύνανται νά προσδιορισθούν μέ τήν βοήθεια τῶν μόνων κριτηρίων ὅμοιας εργασίας καί ἴσης ἀμοιβής.

Ἔτσι, κατά τήν άποψη τοῦ Ἡνωμένου Βασιλείου, εἶναι σαφές ὅτι, ἄν ἀντιθέτως προς τους Ισχυρισμούς του, τό άρθρο 119 εφαρμόζεται εἴτε στίς συντάξεις ἐν γένει εἴτε στίς ὑπό εξέταση ἀποζημιώσεις, δέν δύναται ἐφαρμοζόμενο νά έχει άμεσο ἀποτέλεσμα.

Όσον άφορα τό άρθρο 1 τῆς ὁδηγίας τοῦ Συμβουλίου 75/117, τό Ἡνωμένο Βασίλειο διατείνεται ὅτι ἄν ἡ ἐπίδικη ἀποζημίωση δέν εἶναι ἀμοιβή κατά τήν ἔννοια τοῦ άρθρου 119, ἡ ὁδηγία δέν έχει σημασία γιά τήν προκειμένη υπόθεση (βλ. υπόθεση Worringham καί Humphreys).

'Αν, ἐξ άλλου, ἡ ἀποζημίωση πρέπει νά θεωρηθεί ὡς ἀμοιβή κατά τήν έννοια τοῦ άρθρου 119, άλλά τό Δικαστήριο κρίνει ὅτι ἐμπίπτει στό πεδίο ἀπ' ευθείας εφαρμογής τῆς ἐν λόγω διατάξεως, θεωρητικά, θά ετίθετο ζήτημα ὡς πρός τό ἀποτέλεσμα τῆς ὁδηγίας.

Ή βρετανική κυβέρνηση ἐπιθυμεί νά υπενθυμίσει ἐν συντομία στό Δικαστήριο ὅτι δέν θεωρεί ὅτι οἱ ὁδηγίες δύνανται νά έχουν ὡς ἀποτέλεσμα τήν ἐπιβολή υποχρεώσεων εἰς βάρος ιδιωτών. Οἱ ὁδηγίες ἀπευθύνονται μόνο στά Κράτη μέλη καί σκοπό έχουν νά επιβάλλουν υποχρεώσεις μόνο στά κράτη αυτά.

Όσον ἀφορᾶ τά άρθρα 1 παράγραφος 2, 2 παράγραφος 2 καί 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας τοῦ Συμβουλίου 76/207, κατά τήν άποψη τῆς βρετανικής κυβερνήσεως, δέν επηρεάζουν καθόλου τήν νομιμότητα των ἀποζημιώσεων εθελουσίας ἐξόδου πού καταβάλλονται μετά τήν ἀποχώρηση.

Μεταξύ τῶν τομέων πού ἀπαριθμούνται στό πρώτο άρθρο τῆς ὁδηγίας, ὁ μόνος πού δύναται νά έχει σχέση μέ τήν ὑπό κρίση υπόθεση εἶναι ὁ τομεύς τῆς κοινωνικής ἀσφαλίσεως. 'Αλλά, τό άρθρο 1 παράγραφος 2 διαλαμβάνει ὅτι:

'Ετσι, ἐξαιρέσει τῶν διατάξεων τοῦ άρθρου 2 παράγραφος 1, τά προβλήματα τῆς κοινωνικής ἀσφαλίσεως ἀποκλείονται ἀπό τό πεδίο εφαρμογής τῆς ὁδηγίας λόγω τοῦ ὅτι πρέπει νά ληφθοῦν περαιτέρω μέτρα ἐπί τοῦ θέματος καί ἡ 'Επιτροπή πρέπει νά υποβάλει ένα σχέδιο ὁδηγίας πού νά ἀντιμετωπίζει ειδικά τήν ἴση μεταχείριση στά επαγγελματικά συστήματα.

Ή δανική κυβέρνηση ενδιαφέρεται ἀποκλειστικά γιά τό ερώτημα 3 (β), ἄν, δηλαδή, οἱ διατάξεις μιᾶς ὁδηγίας δύνανται ἡ πρέπει νά ἀποτελούν βάση επιλύσεως υποθέσεων πού εκκρεμοῦν ενώπιον εθνικών δικαστηρίων, παρά τό γεγονός ὅτι οἱ ἐν λόγω διατάξεις δέν απετέλεσαν ἀντικείμενο μέτρων εκτελέσεως στό εθνικό δίκαιο.

'Από τήν νομολογία τοῦ Δικαστηρίου περί τῶν ἀμέσων ἀποτελεσμάτων τῶν ὁδηγιών προκύπτει ὅτι τά άτομα δύνανται νά ἐπικαλεσθοῦν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τίς διατάξεις μιᾶς ὁδηγίας γιά νά ἀποφύγουν τίς συνέπειες ἑνός ἐθνικοῦ μέτρου πού τους επιβάλλει υποχρεώσεις. Δύναται, ἑπομένως, νά γίνει επίκληση μιας ὁδηγίας κατά Κράτους μέλους ἐφ' ὅσον ἡ ἐν λόγω διάταξη δύναται νά έχει τέτοια άμεσα ἀποτελέσματα (ἀπόφαση τῆς 6ης 'Οκτωβρίου 1970, υπόθεση 9/70, Grad, ECR σ. 825, ἀπόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1974, υπόθεση 41/74, Van Duyn, ECR σ. 1337 καί ἀπόφαση τῆς 1ης Φεβρουαρίου 1977, υπόθεση 51/76, Verbond van Nederlandse Ondernemingen, ECR σ. 113).

Ή νομολογία τοῦ Δικαστηρίου τείνει στό νά επιτρέπει στους ιδιῶτες νά επικαλούνται τίς διατάξεις τῶν ὁδηγιών σέ διαφορές μεταξύ αυτῶν καί τοῦ κράτους. Ή νομολογία αύτη στηρίζεται στό γεγονός ὅτι θά ἦταν ἀσυμβίβαστο μέ την δεσμευτική ἰσχύ πού τό άρθρο 189 ἀναγνωρίζει στίς ὁδηγίες νά ἀποκλείεται κατ' ἀρχήν ἡ δυνατότης επικλήσεως τῶν υποχρεώσεων πού επιβάλλουν στά Κράτη μέλη ἀπό τους ενδιαφερομένους. Ἄν ένας ἰδιώτης δέν θά ἠδύνατο νά επικαλεσθεί μία ὁδηγία πού επιβάλλει σέ ένα Κράτος μέλος μιά ὁρισμένη συμπεριφορά, θά εξασθενούσε στην πραγματικότητα τό άμεσο ἀποτέλεσμα τῆς νομικῆς αὐτής πράξεως καί θά παρεκωλύετο ή ενιαία εφαρμογή τοῦ κοινοτικοί) δικαίου.

Κατά τήν άποψη τῆς δανικής κυβερνήσεως, δέν υπάρχει λόγος νά επεκταθεί ἡ νομολογία αυτή καί σέ περιπτώσεις ὅπού ἡ ἀναγνώριση ἀμεσου ἀποτελέσματος τῆς ὁδηγίας θά συνεπήγετο υποχρεώσεις γιά τόν Ιδιώτη. Ή άποψη αυτή επιβεβαιώνεται καί ἀπό τήν ἀπόφαση τῆς 18ης Νοεμβρίου 1975 (υπόθεση 30/75 Unil-It, ECR σ. 1419) μέ τήν ὁποία τό Δικαστήριο εδέχθη ὅτι τό Κράτος μέλος πού δέν έχει λάβει ουσιαστικά μέτρα εκτελέσεως μιᾶς ἀποφάσεως δέν δύναται νά ἀντιπροτείνει σέ άτομα τήν μή εκπλήρωση υποχρεώσεων τους πού ἀπορρέουν ἀπό τήν ἀπόφαση αὐτή.

Στην ἀπόφαση τῆς 5ης Ἀπριλίου 1979 (υπόθεση 148/78, Ratti, ECR 1979, σ. 1629) τό Δικαστήριο καί ὁ γενικός εἰσαγγελεύς ἐτόνισαν ὅτι μία ὁδηγία, ἀπό τήν φύση της, δέν ἐπιβάλλει υποχρεώσεις παρά μόνο στά Κράτη μέλη. Τό γεγονός ὅτι τά άτομα δύνανται νά επικαλεσθούν μία ὁδηγία δέν μεταβάλλει τήν νομική φύση τῆς οδηγίας ὡς υποχρεώσεως επιβαλλομένης στά Κράτη μέλη.

Σύμφωνα μέ τό άρθρο 189 ἡ ὁδηγία δεσμεύει κάθε Κράτος μέλος στό όποιο ἀπευθύνεται, ὅσον ἀφορᾶ τό επιδιωκόμενο ἀποτέλεσμα, ἀλλά ἀφήνει τήν επιλογή τοῦ τύπου καί τῶν μέσων στην ἁρμοδιότητα τοῦ κράτους. Κατά συνέπεια, εἶναι ὁπωσδήποτε ἀνάγκη, ἀκόμη καί ἄν, κατ' εξαίρεση, ή ὁδηγία εἶναι ἀμεσου ἰσχύος, νά ληφθούν εθνικά μέτρα εφαρμογής τῆς ὁδηγίας (ἀπόφαση τῆς 6ης Μαΐου 1980, ὑπόθεση 102/79, Ἐπιτροπή κατά Βελγίου, ECR σ. 1473).

Ἑπομένως, οἱ εθνικές ἀρχές καί τά δικαστήρια πρέπει, κατ' ἀρχήν, νά εφαρμόζουν τά ἐθνικά μέτρα ἐφαρμογής καί ὄχι τίς διατάξεις τῆς ὁδηγίας.

'Από τόν ὁρισμό τῶν κανονισμών, ὁδηγιών, ἀποφάσεων, συστάσεων καί γνωμών τοῦ άρθρου 198, ἀπορρέει ὅτι δέν δύνανται νά ἐπιβληθούν στους Ιδιώτες ὁρισμένες ὑποχρεώσεις ἀπ' ευθείας βάσει τῶν διατάξεων μιας ὁδηγίας.

Οἱ κανονισμοί δύνανται νά δεσμεύουν τους πάντες, Κράτη μέλη καί Ιδιώτες. 'Εχουν γενική ἰσχύ. Οἱ ἀποφάσεις δεσμεύουν μόνο τους ἀποδέκτες στους ὁποίους ἀπευθύνονται. 'Αντιθέτως, δύνανται νά ἀπευθύνονται τόσο σέ Κράτη μέλη ὅσο καί σέ ιδιώτες.

Οἱ κανόνες τῆς συνθήκης πού ἀφοροῦν τήν δημοσίευση τῶν νομικών πράξεων ἐνισχύουν ἐπίσης, ἀποφασιστικά την άποψη ὅτι μόνο τά Κράτη μέλη δύνανται νά δεσμεύονται ἀπό τίς διατάξεις μιᾶς ὁδηγίας. Ἀπό τό άρθρο 191 τῆς συνθήκης προκύπτει ὅτι οἱ κανονισμοί πρέπει νά δημοσιεύονται στην Ἐπίσημη 'Εφημερίδα τῶν Κοινοτήτων ἐνῶ οἱ ὁδηγίες καί οἱ ἀποφάσεις κοινοποιοῦνται στους ἀποδέκτες τους καί ἀποκτούν ενέργεια μέ την ἐν λόγω κοινοποίηση. Κατά τήν άποψη τῆς δανικής κυβερνήσεως πρόκειται γιά μιά βασική ἀρχή τῶν νομικῶν συστημάτων των Κρατών μελών, σύμφωνα μέ τήν ὁποία οἱ νομικές πράξεις γενικής ισχύος πρέπει νά δημοσιεύονται γιά νά δύνανται νά ἐφαρμοσθούν ἐπί τῶν ἀτόμων. Ή ἀρχή αὐτή καθιεροῦται στό άρθρο 22 τοῦ δανικοῦ συντάγματος.

Σύμφωνα μέ τήν ἐν λόγω ἀρχή, τό άρθρο 191 ἐθέσπισε ὑποχρέωση δημοσιεύσεως μόνο σέ περιπτώσεις πού ὁ τύπος τῆς νομικής πράξεως, κατά τό άρθρο 189, δύναται νά δεσμεύει τά άτομα. Οἱ ὁδηγίες δέν χρήζουν δημοσιεύσεως συνεπώς, δύναται νά εξαχθεί τό συμπέρασμα ὅτι οἱ οδηγίες δέν δύνανται, ἀπό τήν φύση τους, νά περιέχουν διατάξεις πού δεσμεύουν τους Ιδιώτες.

Οἱ ὁδηγίες δημοσιεύονται στην 'Επίσημη 'Εφημερίδα ὑπό τόν τίτλο πράξεις γιά τήν Ισχύ τῶν ὁποίων δέν ἀπαιτείται δημοσίευση, σέ τμήμα πού κυρίως περιλαμβάνει νομικές πράξεις τῶν ὁποίων ἡ δημοσίευση θεωρείται ὅτι έχει, τό πολύ χαρακτήρα ενημερώσεως τῶν ἀτόμων. Οἱ τελευταίοι ὅμως, ἀντιμετωπίζουν μεγάλη δυσκολία κατά τό ὅτι δέν δύνανται νά γνωρίζουν τόν χρόνο πού τίθεται ἐν ἰσχύι μιά ὁδηγία ἡ πού εφαρμόζονται στό εσωτερικό δίκαιο οἱ διατάξεις της, δεδομένου ὅτι ή δημοσίευση στην 'Επίσημη 'Εφημερίδα δέν ἀναφέρει τόν χρόνο κοινοποιήσεως τῆς ὁδηγίας στά Κράτη μέλη.

Ή δανική κυβέρνηση θεωρεί ὅτι πρέπει νά δοθεῖ Ιδιαίτερη σημασία στην ἀσφάλεια τοῦ δικαίου στην περίπτωση τῶν ἀτόμων. Οἱ ιδιώτες εἶναι σήμερα ὑποχρεωμένοι νά ερευνούν τίς πηγές τοῦ ἐσωτερικοῦ δικαίου ἀλλα νά λαμβάνουν επίσης ὑπ' ὄψη καί τίς πηγές τοῦ κοινοτικοῦ δικαίου. 'Αν θά ἠδύνατο νά γίνει επίκληση σέ ὁρισμένες περιπτώσεις, μιᾶς ὁδηγίας εἰς βάρος ἰδιώτου, θά προέκυπτε πασιφανής ἀνασφάλεια δικαίου, ἡ ὁποία θά καθιστούσε δυσκολότερο γιά τό άτομο νά τακτοποιήσει τίς υποθέσεις του μέ εμπιστοσύνη στην έννομη ἐθνική τάξη. Ή δανική κυβέρνηση είναι τῆς γνώμης ὅτι παρόμοια κατάσταση είναι ἀπαράδεκτη.

Συνεπώς, ἡ δανική κυβέρνηση θεωρεί ὅτι οἱ ἰδιώτες πρέπει νά εκκινούν ἀπό τήν ἰδέα ὄτι οἱ ὁδηγίες σύμφωνα μέ τήν νομολογία τοῦ Δικαστηρίου, πρέπει νά ἀποτελέσουν αντικείμενο μέτρων εφαρμογής στό εθνικό δίκαιο μέ διατάξεις. 'Ο εσωτερικοῦ δικαίου συνδυασμός τῶν άρθρων 189 καί 191 τῆς συνθήκης ιδιαίτερα, ἀποκλείει τήν δυνατότημα ὅτι άλλα υποκείμενα δικαίου έκτός ἀπό τά Κράτη μέλη, δύνανται νά δεσμεύονται ἀπό τίς διατάξεις μιᾶς ὁδηγίας.

Ή δανική κυβέρνηση προτείνει στό Δικαστήριο νά ἀπαντήσει στό ερώτημα 3 (β) τῆς διατάξεως περί παραπομπής ἐνδεχομένως κατά τήν έννοια ὅτι ἡ ἀρχή τῆς ἴσης μεταχειρίσεως μεταξύ ἀνδρών καί γυναικών ὅσον άφορᾶ τίς συνθήκες εργασίας, κατά τήν έννοια τῶν άρθρων 1 παράγραφος 1, 2 παράγραφος 1 καί 5 παράγραφος 1 τῆς ὁδηγίας τοῦ Συμβουλίου 76/207 τῆς 9ης Φεβρουαρίου 1976 δέν έχει άμεσο ἀποτέλεσμα εντός τῶν Κρατών μελών είς βάρος τῶν ιδιωτών.

Ή 'Επιτροπή θεωρεί ὅτι ἡ ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου πού καταβάλλεται ἀπό τόν ἐργοδότη σέ ένα εργαζόμενο, πού επιθυμεί νά ἀποχωρήσει ἀπό τήν ἐργασία του περιλαμβάνεται στην έννοια τῆς ἀμοιβής, ὅπως αυτή ορίζεται στην δεύτερη παράγραφο τοῦ ἄρθρου 119. Κατά τό μέτρο πού τό ποσό τῆς ἀποζημιώσεως εξόδου εξαρτᾶται ἀπό τόν χρόνο υπηρεσίας τοῦ ἐργαζομένου, ἡ καταβολή τῆς ἀποζημιώσεως πραγματοποιείται κατά μέγα μέρος λόγω τῆς ἀπασχολήσεως αυτής. 'Ακόμη καί ἄν ή καταβολή ἑνός κατ' ἀποκοπή ποσοῦ, πού δέν εξαρτᾶται ἀποκλειστικά ἀπό τόν χρόνο υπηρεσίας, συνδέεται μέ τό γεγονός ὅτι ὁ εργαζόμενος ήταν στην υπηρεσία τοῦ ἐργοδότου.

Ή 'Επιτροπή υποστηρίζει ὅτι ἡ έννοια τῆς ἰσότητος τῶν ἀμοιβών επεκτείνεται καί στίς ἀποζημιώσεις ἐθελουσίας εξόδου. Δύναται νά γίνει επίκληση τῆς εννοίας αυτής ενώπιον τῶν ἐθνικών δικαστηρίων ἀπό τους εργαζομένους κατά τοῦ εργοδότου τους, ἀμέσως βάσει τοῦ ἄρθρου 119. Δέν εἶναι ἀνάγκη νά βασισθεί κανείς σέ εκτελεστικές διατάξεις κοινοτικού ή εθνικού επιπέδου γιά νά ἀποδείξει ὅτι ή καταβολή μιας συγκεκριμένης ἀποζημιώσεως συνεπάγεται ἡ ὄχι διάκριση μεταξύ των φύλων. Τέτοιες διακρίσεις εἶναι άμεσες καί εμφανείς καί δύνανται νά διαπιστωθούν μέ τήν βοήθεια ἀποκλειστικῶς των μόνων κριτηρίων ίσης ἀμοιβής πού ἀναφέρονται στό άρθρο 119 (ἀπόφαση τῆς 8ης 'Απριλίου 1976 στην υπόθεση 43/75 Defrenne).

'Οσον άφορα τό θέμα τῆς μεταξύ ἀνδρῶν καί γυναικῶν διαφορᾶς τῆς ηλικίας κατά τήν ὁποία δύνανται ἀντιστοίχως νά ζητήσουν τήν ἀποζημίωση εθελουσίας εξόδου, ἡ 'Επιτροπή θεωρεί ὅτι ἐφ᾽ ὅσον μία τέτοια ἀποζημίωση υπάγεται στόν ὅρο συμπληρώσεως ὁρισμένης ηλικίας ἀπό τόν ενδιαφερόμενο, ὁ ὅρος αυτός πρέπει νά θεωρηθεί ὡς συνθήκη εργασίας κατά τήν έννοια τῆς ὁδηγίας 76/207.

Δέν εἶναι ἀνάγκη νά εξετασθεί ἄν ἡ ὁδηγία 76/207 έχει άμεσο ἀποτέλεσμα, δεδομένου ὅτι ἄν γίνει δεκτό ὅτι τό θέμα τῆς ηλικίας υπάγεται στίς διατάξεις τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας, έπεται ὅτι τά Κράτη μέλη υποχρεοῦνται νά εξασφαλίσουν τό ἀποτέλεσμα αυτό τῆς ὁδηγίας ἐπί ἐθνικοῦ επιπέδου.

Ἐπειδή δέν πρέπει νά υπάρχει σύγκριση ὡς πρός αυτό τό σημείο μεταξύ τῆς ὁδηγίας καί τῆς ὑπό κρίση εθνικής νομοθεσίας, (the Sex Discrimination Act 1975), ἡ 'Επιτροπή θεωρεί ὅτι δέν εἶναι ἀνάγκη περαιτέρω ἐρεύνης ἄν ἡ ὁδηγία έχει παρόμοιο ὁριζόντιο, άμεσο ἀποτέλεσμα, ἄν δηλαδή ελλείψει οἱασδήποτε σχετικής εθνικής νομοθεσίας ἡ ἐν περιπτώσει υπάρξεως εθνικών διατάξεων ἀσυμβιβάστων μέ τήν ἐν λόγω ὁδηγία, ὁ ιδιώτης δύναται νά επικαλεσθεί ἀμέσως μία ἀπό τίς διατάξεις της κατά τοῦ ἐργοδότου του ενώπιον τῶν εθνικών δικαστηρίων. 'Αν τό Δικαστήριο ἀπεφάσιζε ὅτι ἡ ὁδηγία 76/207 έχει ιδιαίτερη σημασία, ὅτι τό θέμα τῆς ηλικίας, ἐπί παραδείγματι, συνιστά ὅρο εργασίας γιά τήν εφαρμογή τῶν άρθρων 1 παράγραφος 1, 2 παράγραφος 1 καί 5 παράγραφος 1 τῆς ἐν λόγω ὁδηγίας, οἱ εθνικές ἀρχές θά ήσαν υποχρεωμένες να ἑρμηνεύσουν τό ἐθνικό δίκαιο, πχ. τό άρθρο 6 παράγραφος 4 τοῦ Sex Discrimination Act 1975, σύμφωνα μέ τήν ἀπόφαση τοῦ Δικαστηρίου. Γιά τήν ὑπό κρίση υπόθεση, τό άρθρο αυτό δέν δύναται νά ἐρμηνευθεί κατά τρόπο πού νά επιτρέπονται διακρίσεις βασιζόμενες στό φύλο καί τήν ηλικία κατά τήν καταβολή ἀποζημιώσεων εθελουσίας εξόδου.

Ή 'Επιτροπή προτείνει νά δοθεί ἡ ἀκόλουθη ἀπάντηση στά ερωτήματα πού έθεσε τό Employment Appeal Tribunal :

Ό Burton, εκπροσωπούμενος ἀπό τόν Α. Lester QC τοῦ Lincoln's Inn, τό British Railways Board, εκπροσωπούμενο ἀπό τόν Ν. Ε. Beddard, barrister τοῦ Inner Temple, τό 'Ηνωμένο Βασίλειο, εκπροσωπούμενο ἀπό τόν Ρ. Scott, QC του Middle Temple καί ή Ἐπιτροπή τῶν Ευρωπαϊκῶν Κοινοτήτων, εκπροσωπούμένη ἀπό τόν J. Forman, ἀνέπτυξαν προφορικώς τις παρατηρήσεις καί ἀπάντησαν στίς υποβληθείσες ἀπό τό Δικαστήριο ἐρωτήσεις, κατά τήν συνεδρίαση τῆς 7ης Ὀκτωβρίου 1981.

Ό γενικός εἰσαγγελεύς ἀνέπτυξε τίς προτάσεις του στην συνεδρίαση τῆς 8ης Δεκεμβρίου 1981.