–

w imieniu AR – G. Rinaldi i N. Zampieri, avvocati,

–

w imieniu Anief – Associazione Professionale e Sindacale – A. Dal Ferro, F. Ganci i W. Miceli, avvocati,

–

w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino i G. Palmieri, w charakterze pełnomocników, których wspierały A. Berti Suman i L. Fiandaca, avvocati dello Stato,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – S. Delaude i D. Recchia, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 157 TFUE, art. 20 i 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”), klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego w dniu 18 marca 1999 r. (zwanego dalej „porozumieniem ramowym”), stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 1999/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1999, L 175, s. 43), dyrektywy Rady 2000/43/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. wprowadzającej w życie zasadę równego traktowania osób bez względu na pochodzenie rasowe lub etniczne (Dz.U. 2000, L 180, s. 22), dyrektywy Rady 2000/78/WE z dnia 27 listopada 2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz.U. 2000, L 303, s. 16), art. 14 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), oraz Europejskiej karty społecznej, sporządzonej w Turynie dnia 18 października 1961 r., z późniejszymi zmianami (zwanej dalej „EKS”).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy AR a Ministero dell’Istruzione e del Merito (ministerstwem edukacji i osiągnięć, Włochy, zwanym dalej „ministerstwem edukacji”) w przedmiocie ustalenia stażu pracy AR.

Ramy prawne

Prawo Unii

3

Zgodnie z klauzulą 1 porozumienia ramowego celem tego porozumienia jest, po pierwsze, poprawa warunków pracy na czas określony poprzez zagwarantowanie przestrzegania zasady niedyskryminacji, a po drugie, ustanowienie ram dla zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów lub stosunków pracy zawieranych na czas określony.

4

Klauzula 2 owego porozumienia ramowego, zatytułowana „Zakres”, przewiduje w pkt 1:

5

Klauzula 3 rzeczonego porozumienia ramowego, zatytułowana „Definicje”, ma następujące brzmienie:

6

Klauzula 4 omawianego porozumienia ramowego, zatytułowana „Zasada niedyskryminacji”, stanowi:

Prawo włoskie

7

Artykuł 485 decreto legislativo n. 297 – Approvazione del testo unico delle disposizioni legislative vigenti in materia di istruzione, relative alle scuole di ogni ordine e grado (dekretu ustawodawczego nr 297 – zatwierdzającego tekst jednolity przepisów ustawowych stosowanych w dziedzinie szkolnictwa w odniesieniu do szkół wszystkich typów i poziomów) z dnia 16 kwietnia 1994 r. (GURI nr 115 z dnia 19 maja 1994 r., dodatek zwyczajny nr 79, zwanego dalej „dekretem ustawodawczym nr 297/1994”) przewiduje:

8

Artykuł 1 legge n. 62 – Norme per la parità scolastica e disposizioni sul diritto allo studio e all’istruzione (ustawy nr 62 – wprowadzającej przepisy na rzecz równego dostępu do edukacji oraz przepisy dotyczące prawa do nauki i edukacji) z dnia 10 marca 2000 r. (GURI nr 67 z dnia 21 marca 2000 r., zwanej dalej „ustawą nr 62/2000”) stanowi:

9

Artykuł 2 ust. 2 decreto-legge n. 255 – Disposizioni urgenti per assicurare l’ordinato avvio dell’anno scolastico 2001/2002 (dekretu z mocą ustawy nr 255 w sprawie pilnych przepisów do celów zapewnienia właściwego rozpoczęcia roku szkolnego 2001/2002) z dnia 3 lipca 2001 r. (GURI nr 153 z dnia 4 lipca 2001 r., zwanego dalej „dekretem z mocą ustawy nr 255/2001”) przewiduje, że zamiast organizowania konkursów publicznych w celu zatrudnienia na czas nieokreślony pracowników dydaktycznych ministerstwo edukacji może wykorzystać stałe listy rezerwowe, ważne od tej chwili aż do wyczerpania, w ramach których „[u]sługi edukacyjne świadczone od dnia 1 września 2000 r. w szkołach akredytowanych […] uwzględnia się w takim samym stopniu co usługi świadczone w szkołach państwowych”.

Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

10

AR, nauczyciel uprawniony do nauczania języka włoskiego, historii i geografii, pracował w szkole „akredytowanej” w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nr 62/2000 w latach 2002–2007 na podstawie pięciu umów na czas określony.

11

W dniu 1 września 2008 r. AR został zatrudniony przez ministerstwo edukacji na czas nieokreślony w celu wykonywania zawodu nauczyciela w szkole państwowej. W ramach odtwarzania ścieżki kariery zawodowej owego nauczyciela, dokonywanego w momencie wspomnianego zatrudnienia, ministerstwo to zaklasyfikowało go do przedziału wynagrodzenia odpowiadającego „zerowemu stażowi pracy”. Rzeczone ministerstwo uznało bowiem, zasadniczo, że art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 nie pozwala na uwzględnienie przy obliczaniu stażu pracy skarżącego w postępowaniu głównym lat pracy świadczonej w owej szkole akredytowanej.

12

AR wniósł do Tribunale di Padova (sądu w Padwie, Włochy), będącego sądem odsyłającym, skargę mającą na celu uwzględnienie przez ministerstwo edukacji stażu pracy nabytego przez AR z tytułu zatrudnienia w szkole akredytowanej, w której to skardze stwierdził, że art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 narusza klauzulę 4 porozumienia ramowego oraz art. 20 i 21 Karty.

13

W dniu 25 lutego 2022 r. związek zawodowy non-profit Anief – Associazione Professionale e Sindacale przystąpił do sprawy toczącej się przed owym sądem w charakterze interwenienta.

14

Sąd odsyłający wyjaśnia, że zgodnie z dekretem ustawodawczym nr 297/1994 ministerstwo edukacji uznawało trzy rodzaje szkół prywatnych za szkoły równoważne szkołom państwowym, a mianowicie szkoły zatwierdzone przez państwo, szkoły uznane prawnie oraz szkoły z nimi zrównane. Ów dekret ustawodawczy przewidywał ponadto, że doświadczenie zawodowe nabyte przez nauczycieli w ramach wykonywania przez nich obowiązków, między innymi w szkołach zatwierdzonych przez państwo i w szkołach z nimi zrównanych, należy uwzględnić przy odtwarzaniu ścieżki kariery zawodowej tych nauczycieli w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony przez wspomniane ministerstwo.

15

W ustawie nr 62/2000 wymienione trzy kategorie szkół prywatnych zastąpiono jedną kategorią szkół, zwaną „szkołami akredytowanymi”. Zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu z mocą ustawy nr 255/2001 doświadczenie zawodowe nabyte przez nauczycieli w ramach świadczenia pracy w szkole, którą po dniu 1 września 2000 r. uznaje się za szkołę akredytowaną, uznaje się przy zatrudnianiu tych nauczycieli na czas nieokreślony przez rzeczone ministerstwo za równoważne doświadczeniu nabytemu w ramach świadczenia pracy w szkołach państwowych. Jednak z orzecznictwa Corte suprema di cassazione (sądu kasacyjnego, Włochy) wynika, że doświadczenia w tym pierwszym rodzaju szkół nie można uwzględnić przy odtwarzaniu ścieżki kariery zawodowej wspomnianych nauczycieli, dokonywanym w chwili ich zatrudniania na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji, do celów ustalenia przedziału stażu pracy, do jakiego należy ich zaklasyfikować, ze względu – między innymi – na brak przepisu ustawowego pozwalającego na takie uwzględnienie.

16

Sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności z klauzulą 4 porozumienia ramowego nieuwzględniania przy ustalaniu wynagrodzenia owych nauczycieli doświadczenia zawodowego nabytego w szkołach akredytowanych.

17

Owo nieuwzględnianie prowadzi bowiem zdaniem tego sądu do traktowania nauczycieli, którzy pracowali w ramach stosunku pracy nawiązanego na czas określony w szkołach akredytowanych, w sposób mniej korzystny niż nauczycieli, którzy świadczyli pracę przez ten sam okres na podstawie umów na czas nieokreślony w szkołach państwowych i których doświadczenie nabyte w nauczaniu uwzględnia się przy ustalaniu ich wynagrodzenia, ze względu na to, że ci pierwsi nauczyciele nie przeszli pomyślnie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej.

18

Tymczasem sytuacja tych dwóch kategorii nauczycieli jest zdaniem sądu odsyłającego porównywalna, ponieważ nie ma żadnej różnicy pomiędzy stanowiskiem, wykształceniem, zadaniami i obowiązkami zawodowymi nauczyciela zatrudnionego na czas nieokreślony i wykonującego swoje obowiązki w szkole państwowej a stanowiskiem, wykształceniem, zadaniami i obowiązkami zawodowymi nauczyciela zatrudnionego na czas określony i wykonującego swoje obowiązki w szkole akredytowanej oraz ponieważ Corte suprema di cassazione (sąd kasacyjny) uznał, że obie te kategorie szkół są „pod każdym względem” równe.

19

Sąd odsyłający uważa ponadto, że nieuwzględniania przy ustalaniu wynagrodzenia doświadczenia nabytego w szkołach akredytowanych nie usprawiedliwia okoliczność, że szkoły te są placówkami prywatnymi. Kompetencje wynikające z doświadczenia są bowiem niezależne od charakteru – prywatnego czy publicznego – pracodawcy. Poza tym, zdaniem sądu odsyłającego, ustawodawca krajowy umożliwił uwzględnianie przy obliczaniu stażu pracy zarówno okresów pracy dydaktycznej świadczonej u prawodawców prywatnych, jak i u pracodawców publicznych, w tym okresów pracy świadczonej przez nauczycieli zatrudnionych na czas określony w szkołach państwowych.

20

Owego nieuwzględniania nie usprawiedliwiają również różnice pomiędzy zasadami zatrudniania nauczycieli w szkołach akredytowanych i zasadami zatrudniania nauczycieli w szkołach państwowych. Istnienie konkursu publicznego umożliwiającego zatrudnienie w charakterze nauczyciela na czas nieokreślony w szkołach państwowych nie ma bowiem znaczenia, ponieważ art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 przewiduje uwzględnienie przy obliczaniu stażu pracy w momencie zatrudniania na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji okresów pracy świadczonej zarówno w szkołach, w których nauczycieli zatrudnia się na podstawie konkursu, jak i w szkołach, w których tak nie jest.

21

Sąd odsyłający uważa, że nieuwzględnianie przy ustalaniu wynagrodzenia pracy dydaktycznej świadczonej w szkołach akredytowanych jest sprzeczne również z zasadą równego traktowania zapisaną w art. 20 i 21 Karty. W tym względzie wskazuje on, że uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym skutkują nieusprawiedliwionym odmiennym traktowaniem nauczycieli szkół akredytowanych i nauczycieli, między innymi, byłych szkół zatwierdzonych przez państwo i szkół z nimi zrównanych, a przekształconych w „szkoły akredytowane” w roku 2000. Doświadczenie nabyte w szkole akredytowanej jest bowiem doświadczeniem, którego jakość i wartość przewyższają jakość i wartość doświadczenia nabytego w innych szkołach prywatnych. Tymczasem jedynie doświadczenie nabyte w tym ostatnim rodzaju szkół można uwzględnić, zgodnie z art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, przy uznawaniu określonego stażu pracy.

22

Ponadto ów art. 485 jest zdaniem sądu odsyłającego sprzeczny z ogólną zasadą równego traktowania w zakresie, w jakim skutkuje on odmiennym traktowaniem nauczycieli szkół akredytowanych i nauczycieli zatrudnionych na czas określony w szkołach państwowych.

23

Według sądu odsyłającego do niniejszej sprawy ma zastosowanie Karta, ponieważ po pierwsze, przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy nieuwzględnianie pracy na czas określony świadczonej w szkołach akredytowanych, przewidziane w art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, jest zgodne z realizowanym przez porozumienie ramowe celem poprawy warunków pracy na czas określony poprzez zagwarantowanie przestrzegania zasady niedyskryminacji, a po drugie, skarżący w postępowaniu głównym jest „pracownikiem zatrudnionym na czas określony” w rozumieniu klauzuli 3 pkt 1 owego porozumienia ramowego. Ponadto akt prawa krajowego jest aktem będącym przejawem „stosowania prawa Unii” w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, ponieważ dotyczy on dziedziny wchodzącej w zakres kompetencji Unii Europejskiej. Niniejsza sprawa, dotycząca warunków, na jakich uwzględnia się okresy świadczenia pracy dydaktycznej przez nauczycieli zatrudnionych na czas określony przy ustalaniu ich wynagrodzenia w momencie zatrudniania ich przez ministerstwo edukacji w charakterze nauczycieli zatrudnionych na czas nieokreślony, wchodzi niewątpliwie, w opinii sądu odsyłającego, w zakres „stosowania prawa Unii” w rozumieniu owego art. 51 ust. 1, ponieważ dotyczy ona wykładni klauzuli 4 porozumienia ramowego. W tym względzie należałoby zbadać zgodność art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 z zasadami równego traktowania i niedyskryminacji w zakresie warunków pracy, zapisanymi również w art. 157 TFUE, w art. 14 EKPC, w EKS oraz w dyrektywach 2000/43 i 2000/78.

24

W tych okolicznościach Tribunale di Padova (sąd w Padwie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

W przedmiocie pytań prejudycjalnych

W przedmiocie pytań pierwszego i trzeciego

W przedmiocie dopuszczalności pytania trzeciego

25

Tytułem wstępu należy wskazać, że w uwagach na piśmie Komisja Europejska podnosi, między innymi, iż pytanie trzecie jest niedopuszczalne, ponieważ jej zdaniem sąd odsyłający nie wykazał jakiegokolwiek związku między art. 21 Karty, przywołanym w tym pytaniu, a uregulowaniami krajowymi rozpatrywanymi w postępowaniu głównym.

26

Ponadto, zdaniem Komisji, wspomniane pytanie dotyczy odmiennego traktowania, z jednej strony, nauczycieli zatrudnionych na czas określony w szkołach akredytowanych w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nr 62/2000, a z drugiej strony, nauczycieli, również zatrudnionych na czas określony, w szkołach prywatnych, które istniały przed utworzeniem szkół akredytowanych, oraz w szkołach państwowych. Otóż z orzecznictwa Trybunału wynika, że zasada niedyskryminacji została wprowadzona w życie i skonkretyzowana w porozumieniu ramowym jedynie w odniesieniu do odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji, z wyłączeniem odmiennego traktowania niektórych kategorii pracowników zatrudnionych na czas określony.

27

W tym względzie należy stwierdzić, w pierwszej kolejności, że w zakresie, w jakim argument przedstawiony w poprzednim punkcie dotyczy stosowania zasady niedyskryminacji oraz porozumienia ramowego do odmiennego traktowania, takiego jak to w postępowaniu głównym, problematyka ta dotyczy istoty pytania trzeciego, a nie – jego dopuszczalności, w związku z czym argument ów należy rozpatrzyć w ramach badania tego pytania co do istoty (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 września 2024 r., Consiglio nazionale delle Ricerche, C‑439/23, EU:C:2024:773, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo).

28

W drugiej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w ramach współpracy między Trybunałem a sądami krajowymi konieczność dokonania wykładni prawa Unii, która będzie użyteczna dla sądu krajowego, wymaga, aby sąd krajowy skrupulatnie przestrzegał wymogów dotyczących treści wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, które są wyraźnie określone w art. 94 regulaminu postępowania przed Trybunałem i które powinny być sądowi odsyłającemu znane (wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 68 i przytoczone tam orzecznictwo).

29

Jest zatem niezbędne, jak stanowi art. 94 lit. c) regulaminu postępowania, by wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym zawierał omówienie powodów, dla których sąd odsyłający rozpatruje kwestię wykładni lub ważności określonych przepisów prawa Unii, jak również związku, jaki dostrzega on między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi, które znajdują zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 69 i przytoczone tam orzecznictwo).

30

W niniejszej sprawie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że sąd odsyłający przedstawił w wystarczającym stopniu związek, jaki dostrzega między uregulowaniami krajowymi rozpatrywanymi w postępowaniu głównym a zasadami równego traktowania i niedyskryminacji, zapisanymi w art. 20 i 21 Karty, a także wyjaśnił powody, dla których wykładnia tych zasad wydaje mu się konieczna.

31

Z powyższego wynika, że pytanie trzecie jest dopuszczalne.

Co do istoty

32

Tytułem wstępu należy stwierdzić, że poprzez pytania pierwsze i trzecie sąd odsyłający wnosi o dokonanie wykładni klauzuli 4 porozumienia ramowego oraz zasad równego traktowania i niedyskryminacji zapisanych w art. 20 i 21 Karty.

33

W tym względzie należy przypomnieć, że przewidziana w art. 21 ust. 1 Karty zasada niedyskryminacji stanowi szczególny wyraz zasady równego traktowania, która jest ogólną zasadą prawa Unii zapisaną w art. 20 Karty (zob. podobnie wyrok z dnia 18 kwietnia 2024 r., Dumitrescu i in./Komisja i Trybunał Sprawiedliwości, od C‑567/22 P do C‑570/22 P, EU:C:2024:336, pkt 65, 66).

34

Tymczasem, co się tyczy odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji, zasady te zostały wprowadzone w życie i skonkretyzowane w dyrektywie 1999/70, a w szczególności w klauzuli 4 porozumienia ramowego stanowiącego załącznik do tej dyrektywy [zob. podobnie: postanowienie z dnia 11 listopada 2010 r., Vino, C‑20/10, EU:C:2010:677, pkt 56; wyrok z dnia 15 grudnia 2022 r., Presidenza del Consiglio dei Ministri i in. (Pracownicy naukowi zatrudniani na uniwersytecie), C‑40/20 i C‑173/20, EU:C:2022:985, pkt 87].

35

W niniejszym przypadku w zakresie, w jakim pytania pierwsze i trzecie dotyczą takiego odmiennego traktowania, należy rozpatrzyć je wyłącznie w świetle owej dyrektywy i porozumienia ramowego (zob. podobnie wyrok z dnia 25 lipca 2018 r., Vernaza Ayovi, C‑96/17, EU:C:2018:603, pkt 20; a także analogicznie wyrok z dnia 15 maja 2025 r., Melbán i Sergamo, C‑623/23 i C‑626/23, EU:C:2025:358, pkt 49).

36

Wobec tego należy stwierdzić, że poprzez pytania pierwsze i trzecie, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy klauzulę 4 porozumienia ramowego należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie przewidują uwzględniania przy ustalaniu stażu pracy i wynagrodzenia nauczycieli w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony w państwowej placówce edukacyjnej okresów pracy świadczonej wcześniej przez tych nauczycieli w ramach zatrudnienia na czas określony w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu, lecz które są placówkami akredytowanymi, zrównanymi, zgodnie z tymi uregulowaniami, z państwowymi placówkami edukacyjnymi, mimo że wspomniane uregulowania przewidują, iż okresy pracy świadczonej przez nauczycieli zatrudnionych w państwowych placówkach edukacyjnych, w szczególności na czas nieokreślony, uwzględnia się przy ustalaniu ich stażu pracy oraz ich wynagrodzenia.

37

Co się tyczy stosowania porozumienia ramowego do nauczyciela będącego w sytuacji AR, to należy przypomnieć, że owo porozumienie ramowe ma zastosowanie do ogółu pracowników świadczących pracę za wynagrodzeniem w ramach łączącego ich z pracodawcą stosunku pracy na czas określony. Sam fakt, że zainteresowany nabył status pracownika zatrudnionego na czas nieokreślony, nie wyklucza możliwości powołania się przez niego, w określonych okolicznościach, na zasadę niedyskryminacji zapisaną w klauzuli 4 porozumienia ramowego (zob. podobnie wyroki: z dnia 18 października 2012 r., Valenza i in., od C‑302/11 do C‑305/11, EU:C:2012:646, pkt 33, 34; z dnia 19 września 2024 r., Consiglio nazionale delle Ricerche, C‑439/23, EU:C:2024:773, pkt 38).

38

Ponieważ AR podnosi przed sądem odsyłającym, że jeśli chodzi o uwzględnienie okresów pracy dydaktycznej świadczonej w charakterze pracownika zatrudnionego na czas określony, jest on traktowany odmiennie, należy stwierdzić, że porozumienie ramowe ma zastosowanie, co do zasady, do nauczyciela będącego w sytuacji AR.

39

W klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego ustanowiono, jeśli chodzi o warunki pracy, zakaz traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony w sposób mniej korzystny niż porównywalnych pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony jedynie z tego powodu, że pracują oni na czas określony, chyba że odmienne traktowanie jest uzasadnione powodami o charakterze obiektywnym. W pkt 4 tejże klauzuli wprowadzono ten sam zakaz w odniesieniu do kryteriów w zakresie stażu pracy dotyczących szczególnych warunków zatrudnienia (wyrok z dnia 19 września 2024 r., Consiglio nazionale delle Ricerche, C‑439/23, EU:C:2024:773, pkt 31).

40

W tym względzie Trybunał orzekł już, że uregulowania dotyczące okresów świadczenia pracy wymaganych do tego, by pracownik mógł zostać zakwalifikowany do określonej kategorii zaszeregowania płacowego, takie jak te przewidziane w art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, wchodzą w zakres pojęcia „warunków zatrudnienia” w rozumieniu klauzuli 4 pkt 1 porozumienia ramowego (zob. analogicznie wyrok z dnia 19 września 2024 r., Consiglio nazionale delle Ricerche, C‑439/23, EU:C:2024:773, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo).

41

Niemniej jednak z orzecznictwa przytoczonego w pkt 34 niniejszego wyroku wynika, że zasada niedyskryminacji została wprowadzona w życie i skonkretyzowana w klauzuli 4 porozumienia ramowego jedynie w odniesieniu do odmiennego traktowania pracowników zatrudnionych na czas określony i pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony znajdujących się w porównywalnej sytuacji.

42

Klauzula ta ma bowiem jedynie na celu stosowanie zasady niedyskryminacji wobec pracowników zatrudnionych na czas określony, tak aby uniemożliwić pracodawcy wykorzystywanie tego rodzaju stosunku pracy do pozbawiania tych pracowników praw przyznanych pracownikom zatrudnionym na czas nieokreślony [zob. podobnie wyroki: z dnia 22 stycznia 2020 r., Baldonedo Martín, C‑177/18, EU:C:2020:26, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo; z dnia 15 grudnia 2022 r., Presidenza del Consiglio dei Ministri i in. (Pracownicy naukowi zatrudniani na uniwersytecie), C‑40/20 i C‑173/20, EU:C:2022:985, pkt 88].

43

Wobec tego odmienne traktowanie, które wynika z kryterium innego niż nawiązanie stosunku pracy na czas określony albo nieokreślony, nie jest objęte zakazem ustanowionym w klauzuli 4 porozumienia ramowego (zob. podobnie wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., Baldonedo Martín, C‑177/18, EU:C:2020:26, pkt 53, 54 i przytoczone tam orzecznictwo).

44

W niniejszym przypadku należy wskazać, jak co do istoty podkreśliła rzeczniczka generalna w pkt 32–35 opinii, że podstawą odmiennego traktowania wynikającego z art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 nie jest charakter stosunku pracy, który nawiązano na czas określony albo nieokreślony, lecz charakter placówki edukacyjnej, w której dani pracownicy nabyli doświadczenie zawodowe.

45

Z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika bowiem, po pierwsze, że nieuwzględnianie okresów pracy świadczonej w charakterze nauczyciela zatrudnionego na czas określony w „szkole akredytowanej” w ramach odtwarzania ścieżki kariery zawodowej nauczycieli, dokonywanego w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji, wynika z braku wzmianki o „szkołach akredytowanych” w owym art. 485.

46

Dlatego też nieuwzględnianie okresów pracy świadczonej w charakterze nauczyciela w szkole akredytowanej dotyczy pracy świadczonej w tych szkołach zarówno na podstawie stosunku pracy nawiązanego na czas określony, jak i na czas nieokreślony.

47

Okoliczność tę potwierdza ponadto sam skarżący w postępowaniu głównym, gdy w przedstawionych Trybunałowi uwagach na piśmie podnosi, że prawo krajowe nie pozwala na uwzględnienie „ani pracy świadczonej na podstawie stosunku pracy nawiązanego na czas określony, ani tej świadczonej na podstawie stosunku pracy nawiązanego na czas nieokreślony w szkołach akredytowanych”.

48

Po drugie, z informacji przekazanych przez sąd odsyłający wynika również co do istoty, że oprócz tego, iż prawo krajowe przewiduje, że praca świadczona w szkołach państwowych przez nauczycieli zatrudnionych na czas nieokreślony i odpowiadający jej staż znajdują odzwierciedlenie w wynagrodzeniu owych nauczycieli, art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994 umożliwia też uwzględnienie okresów pracy świadczonej w tych szkołach przez nauczycieli zatrudnionych na czas określony – w ramach odtwarzania ścieżki kariery zawodowej owych nauczycieli w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji.

49

W tych okolicznościach nawet przy założeniu, że można uznać, iż nauczyciele, którzy byli zatrudnieni na czas określony w „szkołach akredytowanych” w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nr 62/2000 przed zatrudnieniem ich na czas nieokreślony przez ministerstwo edukacji, i nauczyciele zatrudnieni na czas nieokreślony w szkołach państwowych pracują „w tym samym zakładzie” w rozumieniu klauzuli 3 pkt 2 porozumienia ramowego oraz że te dwie grupy pracowników znajdują się, w świetle kryteriów ustanowionych w orzecznictwie Trybunału, w porównywalnej sytuacji, a zatem tę drugą grupę można uznać za „porównywalnych pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony” w rozumieniu tejże klauzuli 3 pkt 2, stwierdzić należy, że odmienne traktowanie, takie jak to wynikające z art. 485 wspomnianego dekretu ustawodawczego, nie jest objęte zakazem ustanowionym w klauzuli 4 tego porozumienia ramowego.

50

Wobec wszystkich powyższych rozważań odpowiedź na pytania pierwsze i trzecie brzmi następująco: klauzulę 4 porozumienia ramowego należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie przewidują uwzględniania przy ustalaniu stażu pracy i wynagrodzenia nauczycieli w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony w państwowej placówce edukacyjnej okresów pracy świadczonej wcześniej przez tych nauczycieli w ramach zatrudnienia na czas określony lub na czas nieokreślony w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu, lecz które są placówkami akredytowanymi, zrównanymi, zgodnie z tymi uregulowaniami, z państwowymi placówkami edukacyjnymi, mimo że wspomniane uregulowania przewidują, iż okresy pracy świadczonej przez nauczycieli zatrudnionych w państwowych placówkach edukacyjnych, w szczególności na czas nieokreślony, uwzględnia się przy ustalaniu ich stażu pracy oraz ich wynagrodzenia.

W przedmiocie pytania drugiego

51

Tytułem wstępu należy zauważyć, że poprzez pytanie drugie sąd odsyłający wnosi o wykładnię zasad równego traktowania i niedyskryminacji w zakresie zatrudnienia, zapisanych między innymi w EKPC i w EKS. Otóż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał nie jest właściwy do dokonywania wykładni EKPC [zob. podobnie wyrok z dnia 10 lutego 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Termin przedawnienia), C‑219/20, EU:C:2022:89, pkt 15 i przytoczone tam orzecznictwo] i EKS [wyrok z dnia 29 lipca 2024 r., CU i ND (Pomoc społeczna – Dyskryminacja pośrednia), C‑112/22 i C‑223/22, EU:C:2024:636, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo].

52

W związku z tym Trybunał nie jest właściwy do wydania orzeczenia w przedmiocie pytania drugiego w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni postanowień EKPC i EKS.

53

Ponadto w świetle orzecznictwa przypomnianego w pkt 28 i 29 niniejszego wyroku należy wskazać, podobnie jak uczyniła to Komisja, że sąd odsyłający nie przedstawił z wymaganą dokładnością i jasnością powodów, z jakich uznał, że wykładnia art. 157 TFUE oraz dyrektyw 2000/43 i 2000/78 wydaje się konieczna lub użyteczna do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym, ani związku, jaki dostrzega między owymi przepisami prawa Unii a ustawodawstwem krajowym mającym zastosowanie w tym sporze.

54

Wobec tego pytanie drugie jest niedopuszczalne w zakresie, w jakim dotyczy ono wykładni art. 157 TFUE oraz dyrektyw 2000/43 i 2000/78.

55

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy zasady równego traktowania i niedyskryminacji, zapisane w art. 20 i 21 Karty, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które nie przewidują uwzględniania przy ustalaniu stażu pracy i wynagrodzenia nauczycieli w momencie ich zatrudniania na czas nieokreślony w państwowej placówce edukacyjnej, okresów pracy świadczonej wcześniej przez tych nauczycieli w ramach zatrudnienia na czas określony w niektórych placówkach edukacyjnych, których działanie i organizacja nie podlegają państwu, lecz które są placówkami akredytowanymi, zrównanymi, zgodnie z tymi uregulowaniami, z państwowymi placówkami edukacyjnymi, mimo że wspomniane uregulowania przewidują uwzględnianie, do tych samych celów, okresów pracy świadczonej przez rzeczonych nauczycieli w ramach zatrudnienia na czas określony w innych placówkach edukacyjnych, w szczególności w placówkach państwowych.

56

Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli stan prawny nie jest objęty zakresem stosowania prawa Unii, Trybunał nie jest właściwy do jego oceny, a przytoczone ewentualnie postanowienia Karty nie mogą same w sobie uzasadniać takiej właściwości (wyrok z dnia 24 lutego 2022 r., Viva Telecom Bulgaria, C‑257/20, EU:C:2022:125, pkt 128 i przytoczone tam orzecznictwo).

57

Postanowienia Karty mają bowiem, zgodnie z jej art. 51 ust. 1, zastosowanie do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Artykuł 6 ust. 1 TUE oraz art. 51 ust. 2 Karty uściślają, że Karta nie rozszerza zakresu stosowania prawa Unii poza kompetencje Unii ani nie ustanawia nowych kompetencji ani zadań Unii, ani też nie zmienia kompetencji i zadań określonych w traktatach. Trybunał ma wobec tego za zadanie dokonać wykładni prawa Unii w świetle Karty w granicach przyznanych mu kompetencji (wyrok z dnia 17 marca 2021 r., Consulmarketing, C‑652/19, EU:C:2021:208, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo).

58

W tym względzie z orzecznictwa Trybunału wynika, że pojęcie „stosowania prawa Unii” w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty wymaga związku między aktem prawa Unii a danym środkiem krajowym, który to związek wykracza poza bliskość odnośnych dziedzin lub pośredni wpływ jednej dziedziny na drugą (wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., Baldonedo Martín, C‑177/18, EU:C:2020:26, pkt 58 i przytoczone tam orzecznictwo).

59

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, aby ustalić, czy dane uregulowania krajowe mieszczą się w granicach stosowania prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty, należy między innymi zbadać, czy omawiane uregulowania krajowe mają na celu wykonanie przepisu prawa Unii, jaki jest charakter tych uregulowań oraz czy zmierzają one ku realizacji celów innych niż te objęte prawem Unii, nawet jeżeli mogą one w sposób pośredni wpływać na to ostatnie, a także czy istnieją przepisy prawa Unii regulujące daną dziedzinę w sposób szczególny lub mogące mieć dla niej znaczenie (wyrok z dnia 22 stycznia 2020 r., Baldonedo Martín, C‑177/18, EU:C:2020:26, pkt 59 i przytoczone tam orzecznictwo).

60

W niniejszej sprawie, jak wynika z badania pytań prejudycjalnych pierwszego i trzeciego, klauzula 4 porozumienia ramowego nie stoi na przeszkodzie przepisowi krajowemu, takiemu jak art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, ponieważ podstawą odmiennego traktowania wynikającego z tego przepisu krajowego nie jest charakter stosunku pracy, który nawiązano z danymi pracownikami na czas określony albo nieokreślony. Jak wskazała rzeczniczka generalna w pkt 50 opinii, nie ma zatem bezpośredniego związku między stosowaniem owego art. 485 a zakazem dyskryminacji ustanowionym w rzeczonej klauzuli.

61

Ponadto z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika, by rzeczony art. 485 miał związek z jakimkolwiek innym przepisem lub postanowieniem prawa Unii.

62

Wobec tego należy uznać, że uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym nie są przejawem „stosowania prawa Unii” w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty.

63

Tym samym odmiennego traktowania, którego dotyczą uregulowania krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym, nie można oceniać w świetle gwarancji ustanowionych w Karcie, w szczególności w jej art. 20 i 21.

64

W związku z tym należy stwierdzić, że Trybunał nie jest właściwy do udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.

W przedmiocie pytania czwartego

65

Poprzez pytanie czwarte sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy prawo Unii należy interpretować w ten sposób, że nakłada ono na ten sąd obowiązek odstąpienia od stosowania art. 485 dekretu ustawodawczego nr 297/1994, w wypadku gdyby ów przepis krajowy uznano za niezgodny z tym prawem.

66

W świetle odpowiedzi udzielonych na pytania od pierwszego do trzeciego nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie czwarte.

W przedmiocie kosztów

67

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.