1.

Permezz ta’ dan l-appell, l-appellant jitlob l-annullament tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali tal-Unjoni Ewropea tat-3 ta’ Mejju 2018, HK vs Il-Kummissjoni (T‑574/16, mhux ippubblikata, iktar ’il quddiem is-“sentenza appellata”, EU:T:2018:252), li ċaħdet ir-rikors tiegħu għal annullament, ibbażat fuq eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem ir-“Regolamenti tal-Persunal”), tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tirrifjutalu, b’applikazzjoni ta’ din id-dispożizzjoni, il-benefiċċju ta’ pensjoni tas-superstiti minħabba tul ta’ żwieġ ta’ inqas minn sena mal-uffiċjal li mietet u minħabba assenza ta’ teħid inkunsiderazzjoni tal-perijodu ta’ konkubinaġġ preċedenti.

2.

Minbarra l-problema klassika tal-motivazzjoni tas-sentenza tal-Qorti Ġenerali, din il-kawża tagħti l-opportunità lill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddeċiedi, għall-ewwel darba, dwar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal mal-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament, stabbilit fl-Artikolu 20 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-Unjoni Ewropea (iktar ’il quddiem il-“Karta”), fid-dawl, minn naħa, tas-sitwazzjoni tal-koppji konkubini u, min-naħa l-oħra, tal-koppji miżżewġa għal inqas minn sena fil-mument tal-mewt tal-konjuġi uffiċjal u dawk li jilħqu ż-żmien meħtieġ kieku kellu jitqies il-perijodu preċedenti ta’ ħajja flimkien.

3.

Din il-kwistjoni ta’ dimensjoni soċjali innegabbli hija evidentement ta’ interess kbir għall-membri tas-servizz pubbliku Ewropew.

I.

Il-kuntest ġuridiku

4.

Ir-Regolamenti tal-Persunal huma annessi għar-Regolament Nru 31 (KEE)/11 (KEEA) li jistabbilixxi r-Regolamenti tal-Persunal għall-Uffiċjali u l-Kondizzjonijiet tal-Impjieg applikabbli għall-Aġenti l-Oħra tal-Komunità Ekonomika Ewropea u tal-Komunità Ewropea tal-Enerġija Atomika  ( 2 ). Dan ir-regolament ġie emendat diversi drabi, u b’mod partikolari fl-2004, permezz tar-Regolament tal-Kunsill Nru 723/2004 (KE, Euratom) tat-22 ta’ Marzu 2004, li jemenda r-Regolamenti tal-Persunal tal-uffiċjali tal-Komunitajiet Ewropej u l-Kondizzjonijiet tal-Impjieg ta’ ħaddiema oħra tal-Komunitajiet Ewropej  ( 3 ).

5.

Skont l-Artikolu 1d tar-Regolamenti tal-Persunal, fil-verżjoni tiegħu applikabbli għall-kawża:

6.

L-ewwel paragrafu tal-Artikolu 79 tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi:

7.

L-ewwel u t-tieni paragrafu tal-Artikolu 1 tal-Anness VII għar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdu li:

8.

L-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jipprevedi dan li ġej fir-rigward tal-pensjoni tas-superstiti għall-konjuġi superstiti:

II.

Il-fatti li wasslu għall-kawża

9.

HK, l-appellant, u N bdew il-ħajja komuni tagħhom fis-sena 1994, f’Liège (il-Belġju).

10.

N kienet uffiċjal tal-Kummissjoni Ewropea u ġiet assenjata liċ-Ċentru Konġunt tar-Riċerka (JRC) f’Sevilla (Spanja) mis-16 ta’ Mejju 2005.

11.

Peress li kien isofri minn dijabete tat-tip II, l-appellant ġie prekluż milli jaħdem jew milli jsegwi taħriġ, u N kienet tipprovdi, f’dawn iċ-ċirkustanzi, għall-bżonnijiet tal-koppja.

12.

L-appellant u N iżżewġu f’Liège fid-9 ta’ Mejju 2014.

13.

N mietet fil-11 ta’ April 2015.

14.

Fl-14 ta’ April 2015 il-Kummissjoni informat lill-appellant bil-fomm, li huwa ma kellux dritt għal pensjoni tas-superstiti (iktar ’il quddiem id-“deċiżjoni kontenzjuża”).

15.

Fil-15 ta’ Ġunju 2015, huwa ressaq ilment kontra d-deċiżjoni kontenzjuża.

16.

Permezz ta’ deċiżjoni tal-15 ta’ Settembru 2015, il-Kummissjoni ċaħdet dan l-ilment għar-raġuni ta’ tul insuffiċjenti taż-żwieġ, jiġifieri inqas minn sena, peress li, barra minn hekk, il-perijodu minn qabel ta’ konkubinaġġ ma setax jittieħed inkunsiderazzjoni sabiex jintlaħaq it-tul meħtieġ.

III.

Il-proċedura quddiem il-Qorti Ġenerali u s-sentenza appellata

17.

Permezz ta’ rikors ippreżentat fir-Reġistru tat-Tribunal għas-Servizz Pubbliku tal-Unjoni Ewropea fit-18 ta’ Frar 2016, l-appellant ippreżenta rikors intiż għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża u għall-kumpens għad-dannu morali mġarrab.

18.

Skont l-Artikolu 3 tar-Regolament (UE, Euratom) 2016/1192  ( 4 ), din il-kawża ġiet ittrasferita lill-Qorti Ġenerali fl-istat li kienet tinsab fih fil-31 ta’ Awwissu 2016.

19.

Fir-rigward tat-talbiet intiżi għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża, l-appellant invoka eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII għar-Regolamenti tal-Persunal, sostnuta minn żewġ ilmenti bbażati, l-ewwel nett, fuq in-natura “arbitrarja u inadegwata” tal-kriterju ta’ eliġibbiltà għall-pensjoni tas-superstiti u, it-tieni nett, fuq diskriminazzjoni bbażata fuq il-ksur tal-Artikolu 21 tal-Karta u tal-Artikolu 2 tad-Direttiva tal-Kunsill 2000/78/KE, tas-27 ta’ Novembru 2000, li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol  ( 5 ).

20.

Il-Qorti Ġenerali ċaħdet ir-rikors fl-intier tiegħu u kkundannat lil HK għall-ispejjeż tiegħu kif ukoll għal dawk sostnuti mill-Kummissjoni.

IV.

It-talbiet tal-partijiet u l-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

21.

Fit-12 ta’ Lulju 2018, l-appellant ippreżenta appell mis-sentenza tal-Qorti Ġenerali u talab li l-Qorti tal-Ġustizzja jogħġobha:

–

tiddikjara l-appell ammissibbli u fondat;

–

tannulla s-sentenza appellata;

–

tagħti deċiżjoni billi tilqa’ t-talbiet li huwa ressaq fl-ewwel istanza, inkluż il-kundanna għall-ispejjeż tal-konvenuta; jew, fin-nuqqas ta’ dan,

–

tirrinvija l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex din tiddeċiedi, u f’dan il-każ l-ispejjeż tal-appell ikollhom jiġu mħallsa skont l-Artikolu 184 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja.

22.

Il-Kummissjoni titlob li l-appell jiġi miċħud u li l-appellant jiġi kkundannat għall-ispejjeż kollha.

23.

Il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, intervenjent insostenn tal-Kummissjoni fl-ewwel istanza, talab li tinżamm seduta abbażi tal-Artikolu 76(3) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, liema talba ntlaqgħet.

24.

Il-partijiet instemgħu fis-seduta quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja fit-8 ta’ Mejju 2019.

V.

Analiżi ġuridika

25.

Fil-kuntest ta’ din l-analiżi, jidhirli neċessarju li ngħaddi, qabel kollox, għall-eżami tal-kritika tal-appellant fir-rigward tal-osservanza mill-Qorti Ġenerali tal-obbligu ta’ motivazzjoni tagħha, li jidhirli li hija fondata u twassal sabiex nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja li tannulla s-sentenza appellata fuq din il-bażi. Fir-rigward ta’ dan l-approċċ u tas-seħħ tal-kundizzjonijiet għall-finijiet ta’ evokazzjoni tal-kawża, sussegwentement, saret evalwazzjoni tal-ammissibbiltà u tal-fondatezza tar-rikors ippreżentat mill-appellant quddiem il-Qorti Ġenerali u li abbażi tagħha qiegħed jiġi propost l-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tirrifjuta l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti lill-appellant.

A.

Fuq l-appell

26.

L-appellant iqajjem żewġ aggravji insostenn tal-appell tiegħu, ibbażati, l-ewwel wieħed, fuq il-ksur tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII għar-Regolamenti tal-Persunal kif ukoll motivazzjoni ekwivoka, inkoerenti u kontradittorja tas-sentenza appellata, u, it-tieni wieħed, fuq il-ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni kif ukoll fuq motivazzjoni insuffiċjenti tas-sentenza appellata.

27.

Jidher li, billi għamel hekk, l-appellant għaqqad, fiż-żewġ aggravji tiegħu għal annullament, kritika dwar l-obbligu ta’ motivazzjoni li għandha l-Qorti Ġenerali, minn naħa, u dwar il-fondatezza tal-motivazzjoni tas-sentenza appellata, min-naħa l-oħra, kwistjonijiet distinti li jeħtieġu eżami separat.

28.

Rigward l-obbligu ta’ motivazzjoni, ta’ min ifakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, il-motivazzjoni tas-sentenza appellata għandha turi r-raġunament tal-Qorti Ġenerali b’mod ċar u inekwivoku, b’mod li l-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jsiru jafu l-ġustifikazzjonijiet tad-deċiżjoni meħuda u li l-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha  ( 6 ).

29.

Il-kwistjoni dwar jekk il-motivazzjoni ta’ sentenza tal-Qorti Ġenerali hijiex kontradittorja jew insuffiċjenti tikkostitwixxi kwistjoni ta’ dritt li tista’, bħala tali, tiġi invokata fil-kuntest ta’ appell  ( 7 ). Barra minn hekk, il-ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni tas-sentenzi mill-Qorti Ġenerali jikkostitwixxi motiv ta’ ordni pubbliku li jrid jiġi mqajjem mill-qorti tal-Unjoni  ( 8 ).

30.

L-evalwazzjoni tal-motivazzjoni tas-sentenza appellata timplika qabelxejn li jitfakkar is-suġġett tal-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali, jiġifieri talba prinċipali għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża bbażata fuq eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal sostnuta minn żewġ ilmenti bbażati, l-ewwel nett, fuq in-natura “arbitrarja u inadegwata” tal-kriterju ta’ eliġibbiltà għall-pensjoni tas-superstiti u, it-tieni nett, fuq diskriminazzjoni bbażata fuq il-ksur tal-Artikolu 21 tal-Karta u tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/78.

31.

Dawn iż-żewġ ilmenti formalment distinti jaqgħu fil-verità taħt kritika waħda li tirrigwarda l-ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament  ( 9 ), li issa huwa stabbilit fl-Artikolu 20 tal-Karta, li jeżiġi li sitwazzjonijiet paragunabbli ma jiġux ittrattati b’mod differenti u li sitwazzjonijiet differenti ma jiġux ittrattati b’mod ugwali, sakemm tali trattament ma jkunx oġġettivament iġġustifikat  ( 10 ).

32.

Differenzjazzjoni ta’ żewġ kategoriji ta’ persuni li jinsabu f’sitwazzjonijiet paragunabbli tista’ tkun oġġettivament iġġustifikata minn kull għan leġittimu, sakemm il-miżura inkwistjoni tkun xierqa u neċessarja għat-twettiq ta’ dan l-għan, fatt li huwa kkontestat preċiżament mill-appellant billi jargumenta dwar in-natura “arbitrarja u inadegwata” tal-kundizzjoni li biha l-konjuġi superstiti għandu jkun ilu konjuġi minn tal-inqas sena, fil-mument tal-mewt tal-uffiċjal, sabiex ikun jista’ jibbenefika mill-pensjoni tas-superstiti.

33.

Issa, fis-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali sempliċement eżaminat suċċessivament iż-żewġ ilmenti mingħajr ma wettqet xi kwalifika, li fil-fehma tiegħi huwa l-oriġini ta’ motivazzjoni li ma turix b’mod ċar ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali.

34.

F’dan ir-rigward, l-appellant isostni li l-motivazzjoni tas-sentenza appellata hija “ekwivoka, inkoerenti u kontradittorja”. Huwa jindika, b’mod partikolari, li l-Qorti Ġenerali tinterpreta l-kunċett ta’ “konjuġi” fis-sens li jirreferi esklużivament għall-istatus ta’ żwieġ f’ċerti punti waqt li tqiegħed fuq l-istess livell il-kunċetti ta’ “konjuġi” u ta’ “sħubija mhux maritali” f’punti oħra tas-sentenza.

35.

Għandu jiġi rrilevat li, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-ewwel ilment imqajjem mill-appellant, il-Qorti Ġenerali tat interpretazzjoni tal-kunċett ta’ “konjuġi superstiti” sabiex tikkonstata, fil-punt 23 tas-sentenza appellata, li d-dispożizzjonijiet tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal huma ċari u preċiżi, u jesponu, mingħajr ambigwità, il-kundizzjonijiet li għandhom jiġu ssodisfatti sabiex wieħed jibbenefika minn pensjoni tas-superstiti, jiġifieri “kienu miżżewġin għall-anqas sena fil-ħin tal-mewt tiegħu”.

36.

B’hekk, il-Qorti Ġenerali tagħmel assimilazzjoni esklużiva bejn il-kunċett ta’ “konjuġi” u l-istatus maritali li hija tirrepeti fil-punti 25 u 30  ( 11 ), b’riferiment għas-sens ordinarju ta’ dan il-kunċett, u fil-punti 27 sa 29, fir-rigward tal-universalità tal-kunċett ta’ “żwieġ” bħala forma ta’ unjoni ċivili rrikonoxxuta fl-Istati Membri kollha, li toħloq obbligi ġuridiċi speċifiċi, b’kuntrast mas-sħubija mhux maritali jew mal-konkubinaġġ.

37.

Huwa, għalhekk, tal-inqas sorprendenti li wieħed jaqra fil-punt 32 tas-sentenza appellata, li jikkostitwixxi wkoll punt konklużiv, li, billi jillimita l-għoti tal-imsemmija pensjoni lill-persuni miżżewġa ċivilment “kif ukoll lill-imsieħba rreġistrati u li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ”, il-leġiżlatur tal-Unjoni ma aġixxiex b’mod arbitrarju.

38.

Jirriżulta b’mod ċar minn dan il-punt li l-benefiċċju tal-pensjoni tas-superstiti ma huwiex għalhekk irriżervat għall-konjuġi superstiti mifhum fis-sens esklużivament maritali, b’mod kuntrarju għal dak li ġie indikat sa dak iż-żmien, mingħajr ma tingħata ebda spjegazzjoni mill-Qorti Ġenerali li tippermetti li din l-indikazzjoni tinftiehem bħala ftuħ tad-dritt għal pensjoni, taħt ċerti kundizzjonijiet, f’sitwazzjoni ta’ sħubija mhux maritali.

39.

Fil-punt 28 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali kienet ċertament issottomettiet, iżda f’formula evażiva, li “ż-żwieġ ma [kienx] fil-prinċipju paragunabbli mal-konkubinaġġ jew ma’ sitwazzjonijiet oħra ta’ fatt”, fejn l-użu tal-espressjoni “fil-prinċipju” jagħti x’jifhem li jista’ jkun mod ieħor b’eċċezzjoni, mingħajr iktar preċiżjoni.

40.

Fir-rigward tal-evalwazzjoni tat-tieni lment imqajjem mill-appellant ibbażat fuq ksur tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni, il-Qorti Ġenerali tafferma mill-ġdid, fil-punti 48, 51 u 53 tas-sentenza appellata, ir-rabta esklużiva bejn il-konjuġi superstiti u l-istatus maritali, peress li t-test ta’ paragunabbiltà sar bejn is-sitwazzjoni ta’ uffiċjal mejjet li għex f’unjoni libera u dik ta’ uffiċjal “li kien miżżewweġ”.

41.

Madankollu, fil-punt 47 tas-sentenza appellata, il-Qorti Ġenerali tistabbilixxi li l-kundizzjoni ta’ għoti tal-pensjoni tas-superstiti hija kkostitwita min-natura ġuridika tar-rabtiet bejn l-uffiċjal mejjet “u l-konjuġi jew is-sieħeb superstiti”, mingħajr ebda preċiżazzjoni oħra, għal darba oħra, dwar is-sħubija u l-portata eżatta ta’ dan il-kunċett, li jista’ jkopri s-sitwazzjoni ta’ koppja legali bi sħubija mhux maritali uffiċjalment irreġistrata, li hija inkwistjoni fil-punt 32 tas-sentenza appellata, jew ta’ koppja ta’ fatt bħal dik f’konkubinaġġ bħalma kienu l-appellant u l-uffiċjal li mietet qabel ma żżewġu.

42.

Il-Kummissjoni ssostni li l-punt 47 għandu jiġi interpretat fir-rigward tal-użu tal-konġunzjoni “jew” li timplika evalwazzjoni distintiva ta’ kull sitwazzjoni msemmija, bl-ewwel waħda biss, bl-eżistenza ta’ żwieġ, tippermetti l-eliġibbiltà għall-pensjoni tas-superstiti.

43.

Din l-interpretazzjoni hija madankollu kontradetta mill-punt 32 tas-sentenza appellata mfakkar iktar ’il fuq.

44.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, jidhirli li l-motivazzjoni tas-sentenza appellata ma turix b’mod ċar u li jinftiehem ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-benefiċjarji tal-pensjoni tas-superstiti, sitwazzjoni li, fil-fehma tiegħi, oriġinat minn analiżi mhux kompluta tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti tal-Persunal li jirrigwardaw il-kwistjoni tal-għoti tal-imsemmija pensjoni.

45.

Il-Qorti Ġenerali sempliċement ikkwotat l-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal, filwaqt li naqset milli tirreferi għal dispożizzjonijiet oħra rilevanti tar-Regolamenti tal-Persunal, jiġifieri l-Artikolu 79 tar-Regolamenti tal-Persunal iżda wkoll, u fuq kollox, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1d(1) tar-Regolamenti tal-Persunal u l-Artikolu 1(2) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal.

46.

It-tieni paragrafu tal-Artikolu 1d(1) tar-Regolamenti tal-Persunal jestendi l-vantaġġi u d-drittijiet li jirriżultaw mill-istatus mogħti lill-uffiċjali miżżewġin lill-imsieħba mhux miżżewġa kollha iżda, skont ir-riferiment għall-Artikolu 1(2)(c) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal, biss għal dawk li s-sħubija maritali tagħhom hija uffiċjalment irreġistrata u li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ  ( 12 ).

47.

L-Artikolu 1(2)(c) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal moqri flimkien mal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jestendi għaldaqstant id-dritt għall-pensjoni tas-superstiti għall-koppji involuti f’unjoni uffiċjalment irreġistrata u li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ f’ċertu numru ta’ Stati Membri, fejn is-sitwazzjoni inkwistjoni tkun dik ta’ koppji tal-istess sess.

48.

B’hekk jidher li l-kunċett ta’ “konjuġi superstiti” ma jistax jiġi assimilat esklużivament mal-istatus maritali.

49.

Dan il-qari flimkien tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti tal-Persunal rilevanti jista’ jispjega kif huwa fformulat il-punt 32 tas-sentenza appellata li jgħid li l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti huwa limitat għal persuni miżżewġin ċivilment “kif ukoll għall-imsieħba rreġistrati u li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ”, iżda s-sentenza ma ssemmihomx.

50.

Issa, il-kwistjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal fir-rigward tas-suġġetti tad-dritt tiegħu hija strettament marbuta ma’ dik tan-natura paragunabbli tas-sitwazzjonijiet meqjusa sabiex tiġi vverifikata l-kompatibbiltà ta’ din id-dispożizzjoni mal-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament.

51.

F’dan il-każ, il-Qorti Ġenerali tivverifika jekk is-sitwazzjoni ta’ uffiċjal mejjet li għex f’unjoni libera, stabbli u ta’ tul ta’ żmien twil u li jkun ta benefiċċju lis-sieħeb tiegħu mid-dħul tiegħu hijiex paragunabbli għal dik ta’ uffiċjal mejjet li kien miżżewweġ, bla ma jissemma l-każ tal-imsieħba rreġistrati li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ  ( 13 ), iżda msemmi fil-punt 32 tas-sentenza, minkejja li l-appellant kien invoka, b’mod partikolari, il-paragunabbiltà tal-koppji legali u tal-koppji de facto sabiex isostni l-allegazzjoni tiegħu ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

52.

Din il-kategorizzazzjoni u paragun uniċi tas-sitwazzjonijiet ukoll jagħmlu diffiċli l-fehim tar-raġunament tal-Qorti Ġenerali fir-rigward tal-ilment dwar in-natura “arbitrarja u inadegwata” tal-kundizzjoni ta’ tul minimu ta’ sena taż-żwieġ, meta wieħed jiftakar li l-appellant kien tabilħaqq miżżewweġ mal-uffiċjal mejta u ġie rrifjutat milli jingħata l-pensjoni tas-superstiti minħabba li kienu ilhom miżżewġin inqas minn sena u, barra minn hekk, minħabba r-rifjut li jittieħed inkunsiderazzjoni l-perijodu ta’ konkubinaġġ preċedenti.

53.

Il-Qorti Ġenerali tillimita ruħha li tikkonstata, fil-punt 35 tas-sentenza appellata, li l-kundizzjoni ta’ tul minimu ta’ sena ta’ żwieġ “sabiex jintlaħaq l-għan tal-ġlieda kontra l-frodi ma hijiex inadegwata” [traduzzjoni mhux uffiċjali]  ( 14 ), li jirrifletti neċessarjament it-teħid inkunsiderazzjoni ta’ għan leġittimu ta’ differenzjazzjoni ta’ sitwazzjonijiet paragunabbli u l-implimentazzjoni ta’ stħarriġ ta’ proporzjonalità, iżda mingħajr ma huwa possibbli li wieħed jifhem kif il-Qorti Ġenerali waslet għal din il-konklużjoni biss mill-paragun tas-sitwazzjonijiet u li wassalha għall-affermazzjoni tan-natura mhux paragunabbli tagħhom.

54.

Il-qari tal-punti 35 u 36 tas-sentenza appellata juri wkoll ir-raġunament ekwivoku tal-Qorti Ġenerali, peress li din tal-aħħar fl-ewwel punt tikkonstata n-natura xierqa tal-kundizzjoni ta’ tul ta’ sena għat-twettiq tal-“għan tal-ġlieda kontra l-frodi” qabel ma tikkonkludi fit-tieni punt li l-kriterju doppju ta’ żwieġ ċivili ta’ tul ta’ iktar minn sena ma huwiex “b’hekk” la arbitrarju u lanqas inadegwat fir-rigward tal-“għan imfittex mill-pensjoni tas-superstiti”.

55.

B’dan il-mod, il-Qorti Ġenerali ssemmi żewġ kunċetti distinti, jiġifieri l-għan leġittimu li jiġġustifika d-differenza ta’ sitwazzjonijiet paragunabbli u l-għan tal-pensjoni tas-superstiti li fir-rigward tiegħu għandu jiġi vverifikat jekk is-sitwazzjoni fattwali u legali tal-persuni kkonċernati hijiex paragunabbli, mingħajr ma tispjega r-relazzjoni kawżali bejn iż-żewġ punti u b’hekk toħloq konfużjoni bejn dawn iż-żewġ kunċetti.

56.

Jekk il-Qorti tal-Ġustizzja taqbel ma’ din l-analiżi, hemm lok li jiġi kkonstatat ksur mill-Qorti Ġenerali tal-obbligu ta’ motivazzjoni, peress li l-motivi ekwivoċi tas-sentenza appellata ma jippermettux lill-appellant jifhem ir-raġunament tal-Qorti Ġenerali dwar l-allegazzjoni ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament li fuqu hija bbażata l-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal, u b’mod partikolari maċ-ċaħda tar-rikors tiegħu, u lanqas lill-Qorti tal-Ġustizzja li teżerċita l-istħarriġ ġudizzjarju tagħha fuq dan il-punt.

57.

Barra minn hekk, għall-finijiet ta’ kompletezza, ninnota li, fir-risposta tagħha, il-Kummissjoni talbet l-inammissibbiltà tat-talbiet għal annullament billi invokat in-nuqqas ta’ konkordanza bejn l-ilment u r-rikors, peress li l-ewwel dokument ma kienx jinkludi l-allegazzjoni ta’ eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal.

58.

Issa, għandu jiġi kkonstatat li dan l-argument baqa’ mingħajr risposta fis-sentenza appellata li lanqas biss irreferiet għalih.

59.

Ta’ min ifakkar li, fil-kuntest tal-appell, l-għan tal-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja huwa, b’mod partikolari, li jiġi eżaminat jekk il-Qorti Ġenerali rrispondietx b’mod suffiċjenti fid-dritt għall-argumenti kollha invokati mill-appellant  ( 15 ).

60.

Il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat ukoll li l-motiv ibbażat fuq nuqqas ta’ risposta mill-Qorti Ġenerali għal argumenti invokati fl-ewwel istanza kien jikkostitwixxi, essenzjalment, ksur tal-obbligu ta’ motivazzjoni li jirriżulta mill-Artikolu 36 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, applikabbli għall-Qorti Ġenerali skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 53 tal-istess Statut u l-Artikolu 81 tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti Ġenerali  ( 16 ), filwaqt li jitfakkar li l-motiv ibbażat fuq il-ksur ta’ tali obbligu jikkostitwixxi motiv ta’ ordni pubbliku li għandu jitqajjem mill-qorti tal-Unjoni kif dan ġie ppreċiżat iktar ’il fuq.

61.

Is-sentenza appellata b’hekk fiha nuqqas ta’ motivazzjoni manifest fir-rigward tal-ilment ta’ inammissibbiltà tar-rikors.

62.

Konsegwentement, fir-rigward ta’ dawn iż-żewġ nuqqasijiet fl-obbligu ta’ motivazzjoni tal-Qorti Ġenerali u mingħajr il-bżonn li jiġu eżaminati l-motivi fuq il-mertu invokati mill-appellant insostenn tal-appell tiegħu, fil-fehma tiegħi, is-sentenza appellata għandha tiġi annullata.

63.

Skont l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 61 tal-Istatut tal-Qorti tal-Ġustizzja tal-Unjoni Ewropea, il-Qorti tal-Ġustizzja, f’każ ta’ annullament tad-deċiżjoni tal-Qorti Ġenerali, tista’ jew hija stess tiddeċiedi definittivament il-kawża, meta din tkun fi stat li tiġi deċiża, jew tibgħat lura l-kawża quddiem il-Qorti Ġenerali sabiex tiddeċidiha din.

64.

F’dan il-każ, jidhirli li l-Qorti tal-Ġustizzja tinsab f’sitwazzjoni li tiddeċiedi dwar l-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal imqajma mill-appellant matul il-proċedura fl-ewwel istanza, sa fejn, minn naħa waħda, l-espożizzjoni tal-fatti neċessarji għad-deċiżjoni tidher kompleta, suffiċjenti u ma hija s-suġġett ta’ ebda diskussjoni bejn il-partijiet, u, min-naħa l-oħra, l-elementi tal-kawża kienu b’mod kontradittorju ġew diskussi quddiem il-Qorti Ġenerali u l-Qorti tal-Ġustizzja. Barra minn hekk, l-interess tal-appellant li jikseb deċiżjoni definittiva malajr għandu jittieħed inkunsiderazzjoni, billi huwa mfakkar li t-talba tiegħu għall-għoti tal-pensjoni tas-superstiti tmur lura għax-xahar ta’ April 2015.

B.

Fuq ir-rikors quddiem il-Qorti Ġenerali

65.

L-evokazzjoni għandha twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tiddeċiedi fuq it-tilwima kif ippreżentata quddiem il-Qorti Ġenerali u għalhekk ma hemmx iktar lok li tingħata deċiżjoni fuq l-aggravji, u lanqas fuq l-inammissibbiltà tal-ewwel wieħed minn dawk l-aggravji mqajma mill-Kunsill matul is-seduta tas-sottomissjonijiet orali.

66.

Fl-ewwel istanza, l-appellant talab għall-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża u, “jekk ikun meħtieġ”, għall-annullament tad-deċiżjoni li tiċħad l-ilment. F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li, skont ġurisprudenza stabbilita, talbiet għal annullament imressqa formalment kontra d-deċiżjoni li tiċħad ilment għandhom l-effett, meta din id-deċiżjoni tkun nieqsa minn kontenut awtonomu, li jressqu quddiem il-Qorti Ġenerali l-att li kontra tiegħu jkun imressaq l-ilment  ( 17 ). Peress li d-deċiżjoni ta’ ċaħda tal-ilment f’dan il-każ hija nieqsa minn kontenut awtonomu, ir-rikors għandu jiġi kkunsidrat bħala dirett kontra d-deċiżjoni kontenzjuża.

1.

Fuq l-ammissibbiltà

67.

Fir-risposta tagħha, il-Kummissjoni talbet l-inammissibbiltà tat-talbiet għal annullament billi invokat in-nuqqas ta’ konkordanza bejn l-ilment u r-rikors, peress li l-ewwel dokument ma kienx jinkludi l-allegazzjoni ta’ eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal.

68.

F’dan ir-rigward, ta’ min ifakkar li r-regola ta’ konkordanza bejn l-ilment, skont l-Artikolu 91(2) tar-Regolamenti tal-Persunal, u r-rikors sussegwenti tirrikjedi, taħt piena ta’ inammissibbiltà, li motiv imqajjem quddiem il-qorti tal-Unjoni jkun diġà tqajjem fil-kuntest tal-proċedura prekontenzjuża, sabiex l-Awtorità tal-Ħatra tkun f’pożizzjoni li tkun taf b’mod preċiż biżżejjed il-kritika li l-parti kkonċernata ser tagħmel kontra d-deċiżjoni kontenzjuża  ( 18 ).

69.

Minn dan jirriżulta li, fir-rikorsi ta’ uffiċjali, it-talbiet ippreżentati quddiem il-qorti tal-Unjoni jistgħu jinkludu biss kapijiet ta’ kontestazzjoni bbażati fuq l-istess raġuni bħal dik li huma bbażati fuqha l-kapijiet ta’ kontestazzjoni invokati fl-ilment, waqt li huwa ppreċiżat li dawn il-kapijiet ta’ kontestazzjoni jistgħu jiġu żviluppati, quddiem il-qorti tal-Unjoni, billi jiġu ppreżentati motivi u argumenti li ma humiex neċessarjament fl-ilment, iżda li huma relatati mill-qrib magħhom  ( 19 ).

70.

Madankollu, ġie speċifikat, minn naħa, li, peress li l-proċedura prekontenzjuża kellha natura informali u li b’mod ġenerali l-persuni interessati aġixxew f’dan l-istadju mingħajr l-użu ta’ avukat, l-amministrazzjoni ma kellhiex tinterpreta l-ilmenti b’mod restrittiv, iżda kellha, kuntrarjament, teżaminahom b’mod wiesa’ u, min-naħa l-oħra, li l-Artikolu 91 tar-Regolamenti tal-Persunal ma kellux l-għan li jorbot, b’mod rigoruż u definittiv, il-fażi kontenzjuża eventwali, peress li r-rikors kontenzjuż la jemenda r-raġuni u lanqas is-suġġett tal-ilment  ( 20 ).

71.

F’dan il-każ, huwa paċifiku li l-ilment ġie redatt mill-appellant biss mingħajr ma jagħmel riferiment għal eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal, u huwa osservat li r-redazzjoni tiegħu ssegwi sempliċi komunikazzjoni orali ta’ rifjut tal-għoti tal-pensjoni tas-superstiti għal tul ta’ żwieġ insuffiċjenti. F’dan l-ilment, l-appellant ikkontesta l-pożizzjoni tal-Kummissjoni billi afferma l-unjoni tul il-ħajja tiegħu mal-uffiċjal li mietet għal iktar minn għoxrin sena fil-kuntest ta’ konkubinaġġ. F’dawn iċ-ċirkustanzi, l-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-artikolu ċċitat iktar ’il fuq minħabba ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament għandha titqies li hija marbuta suffiċjentement mill-qrib mal-ilment.

72.

Fi kwalunkwe każ, ġie deċiż li l-eċċezzjoni ta’ illegalità mqajma għall-ewwel darba fir-rikors għandha tiġi ddikjarata ammissibbli, b’deroga għar-regola ta’ konkordanza  ( 21 ).

2.

Fuq it-talba għall-annullament tad-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tirrifjuta l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti

73.

Huwa paċifiku li r-rikors ippreżentat quddiem il-Qorti Ġenerali huwa bbażat esklużivament fuq eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal li ma hemmx dubju dwar l-ammissibbiltà tiegħu, peress li d-deċiżjoni kontenzjuża hija essenzjalment ibbażata fuq din id-dispożizzjoni.

74.

Kif dan ġie indikat iktar ’il fuq, l-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jagħmel parti mid-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti tal-Persunal li jiddeterminaw is-sistema legali tal-pensjoni tas-superstiti.

75.

L-Artikolu 79 tar-Regolamenti tal-Persunal jipprevedi, għall-konjuġi superstiti tal-uffiċjal, id-dritt li jirċievi tali pensjoni u l-ammont tagħha suġġett għall-kundizzjonijiet imsemmija fil-Kapitolu 4 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal, li jinkludi l-Artikolu 17 li jirrikjedi li l-konjuġi superstiti jkun ilu tali għal mill-anqas sena.

76.

Barra minn hekk, it-tieni paragrafu tal-Artikolu 1d(1) tar-Regolamenti tal-Persunal jistabbilixxi li s-sħubijiet mhux maritali huma ttrattati bl-istess mod bħaż-żwieġ sakemm il-kundizzjonijiet kollha elenkati fl-Artikolu 1(2) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal ikunu ssodisfatti, li jkopri, għal tnejn minnhom, sħubija uffiċjalment irreġistrata u assenza ta’ aċċess għaż-żwieġ ċivili għall-koppja kkonċernata.

77.

Meta applikat dawn id-dispożizzjonijiet għall-evalwazzjoni tat-talba tal-għoti ta’ pensjoni tas-superstiti mill-appellant, il-Kummissjoni kkunsidrat li, għalkemm il-persuna interessata kellha l-istatus ta’ konjuġi superstiti fid-dawl taż-żwieġ tagħha mal-uffiċjal mejjet, il-kundizzjoni marbuta mat-tul ta’ dan iż-żwieġ ma kinitx issodisfatta. Barra minn hekk, l-eżistenza ta’ ħajja komuni ta’ iktar minn 20 sena fil-kuntest ta’ konkubinaġġ ma setgħetx tittieħed inkunsiderazzjoni, peress li l-kundizzjoni ta’ assimilazzjoni ta’ sħubija mhux maritali maż-żwieġ, prevista fl-Artikolu 1(2)(c)(iv) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal u relatata mal-assenza ta’ aċċess għaż-żwieġ ċivili fi Stat Membru ma kinitx issodisfatta.

78.

Għandu jiġi enfasizzat, fir-rigward tal-portata tal-istħarriġ tal-Qorti tal-Ġustizzja, li l-appellant ma jikkritikax lill-Kummissjoni li wettqet żball ta’ evalwazzjoni f’dan il-każ. Huwa jsostni biss li d-deċiżjoni individwali negattiva tal-Kummissjoni hija irregolari billi hija bbażata fuq regola li hija stess hija illegali.

79.

Permezz ta’ żewġ ilmenti formalment distinti, l-appellant jitlob, essenzjalment, l-illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal minħabba ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament jew ta’ nondiskriminazzjoni, fejn ir-rikors jagħmel riferiment, f’dan ir-rigward, għall-Artikolu 21 tal-Karta u għall-Artikolu 2 tad-Direttiva 2000/78.

80.

L-Artikolu 21(1) tal-Karta huwa fformulat bil-mod li ġej: “Kull diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess, ir-razza, il-kulur, l-oriġini etnika jew soċjali, il-karatteristiċi ġenetiċi, il-lingwa, ir-reliġjon jew it-twemmin, l-opinjoni politika jew xi opinjoni oħra, l-appartenenza għal minoranza nazzjonali, il-proprjetà, it-twelid, id-diżabbiltà, l-età, jew l-orjentazzjoni sesswali għandha tkun projbita.”

81.

L-appellant ma ppreċiżax il-kawża tad-diskriminazzjoni kkonċernata f’dan il-każ iżda huwa dedott mill-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu li din tal-aħħar hija kkostitwita min-natura legali tar-rabta li tgħaqqad lill-membri ta’ koppja, kunċett li ma jinsabx fil-lista msemmija iktar ’il fuq, li ma hijiex eżawrjenti, kif jikkonferma l-użu tal-avverbju “b’mod partikolari”.

82.

Fi kwalunkwe każ, għandu jiġi kkonstatat li mill-iżviluppi tar-rikors, kif ukoll mill-osservazzjonijiet dwar in-nota ta’ intervent tal-Kunsill, jirriżulta li l-appellant jikkontesta b’mod ċar il-kompatibbiltà tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal mal-prinċipju ġenerali tal-ugwaljanza fit-trattament. Il-Kummissjoni u l-Kunsill ukoll inkludew id-difiża tagħhom fil-kuntest iktar ġenerali tal-ugwaljanza fit-trattament.

83.

L-osservanza tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament tifforma parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni li n-natura fundamentali tiegħu hija stabbilita fl-Artikolu 20 tal-Karta, li għaliha l-Artikolu 6(1) TUE jirrikonoxxi l-istess valur legali bħat-Trattati. Hekk kif jirriżulta mill-Artikolu 51(1) tal-Karta, id-dispożizzjonijiet tagħha huma b’mod partikolari indirizzati lejn l-istituzzjonijiet tal-Unjoni li huma, konsegwentement, marbuta josservaw id-drittijiet stabbiliti minnha  ( 22 ).

84.

F’dan il-każ, l-appellant jeċċepixxi ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, stabbilit fl-Artikolu 20 tal-Karta, fuq bażi doppja.

a)

Fuq id-differenza fit-trattament tal-koppji konkubini

85.

Preliminarjament, għandu jiġi enfasizzat li l-paragunabbiltà tas-sitwazzjonijiet għandha tiġi evalwata fid-dawl tas-suġġett u l-għan tal-att tal-Unjoni li jistabbilixxi d-distinzjoni inkwistjoni  ( 23 ).

86.

Is-suġġett u l-għan tal-pensjoni tas-superstiti prevista, b’mod partikolari, fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal huwa li jagħti lill-konjuġi superstiti dħul ta’ sostituzzjoni intiż sabiex jikkumpensa parzjalment it-telf tad-dħul tal-konjuġi li miet  ( 24 ).

87.

L-appellant isostni li koppja li tkun ilha f’relazzjoni ta’ konkubinaġġ stabbli u għal żmien twil, b’assistenza finanzjarja ta’ wieħed mill-konkubini lill-ieħor, u dik miżżewġa jew li tkun ikkonkludiet sħubija mhux maritali huma f’sitwazzjonijiet paragunabbli, biċ-ċaħda tal-pensjoni tas-superstiti għall-konkubin superstiti tikkaratterizza l-ksur ta’ dan il-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

88.

Ir-rikorrent isostni, f’dan ir-rigward, approċċ tal-għan tal-pensjoni tas-superstiti bbażat fuq analiżi ex post tal-koppja, u mhux ex ante kif din hija żviluppata mill-partijiet l-oħra, li tippermetti li jiġi kkonstatat li, fil-jum tal-mewt ta’ wieħed mill-konkubini, il-konkubin superstiti jinsab f’sitwazzjoni strettament identika għal dik ta’ konjuġi superstiti, jiġifieri dik ta’ persuna li tkun ibbenefikat għal ammont ta’ snin mid-dħul tal-konkubin tagħha u li f’daqqa waħda ġiet imċaħħda minnu.

89.

Din l-interpretazzjoni riduċenti tal-għan tal-pensjoni tas-superstiti, deliberatament iffokata fuq approċċ esklużivament materjali tas-sitwazzjoni evalwata biss fil-ġurnata tal-mewt tal-uffiċjal, ma tirriflettix eżatt ir-ratio legis tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal.

90.

Minn dan it-test, moqri flimkien mad-dispożizzjonijiet rilevanti l-oħra tar-Regolamenti tal-Persunal, jirriżulta li l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti ma huwiex suġġett għal kundizzjonijiet ta’ riżorsi u/jew ta’ patrimonju li għandhom jikkaratterizzaw l-inkapaċità tal-konjuġi superstiti sabiex jissodisfa l-bżonnijiet tiegħu u li juru għalhekk id-dipendenza finanzjarja preċedenti tiegħu fuq il-mejjet.

91.

Il-benefiċċju tal-imsemmija pensjoni jikkumpensa t-telf ta’ responsabbiltà in solidum li tirriżulta minn obbligi legali li jkollhom il-membri ta’ koppja sa mill-konklużjoni tal-unjoni tagħhom u li jkomplu fiż-żmien. F’dan ir-rigward, għandu jiġi rrilevat li l-Artikolu 26 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi li, meta l-konjuġi superstiti jerġa’ jiżżewweġ, huwa ma jibqax ikollu dritt għall-pensjoni tas-superstiti tiegħu, li ma jkunx il-każ jekk dak il-konjuġi jkollu relazzjoni ta’ konkubinaġġ (jew sħubija rreġistrata), irrispettivament mit-tul u l-istabbiltà tagħha.

92.

Din ir-responsabbiltà in solidum teżisti evidentement fil-kuntest taż-żwieġ, l-unika forma ta’ relazzjoni ċivili li hija komuni għall-Istati Membri kollha tal-Unjoni  ( 25 ) u li tippreżenta ċerta universalità fir-rigward tal-kontenut tagħha  ( 26 ), fejn iż-żwieġ għandu prinċipalment bħala għan li jorganizza l-obbligi personali, materjali u patrimonjali tal-konjuġi matul il-perijodu tal-unjoni tagħhom. Għal dan il-għan, huwa jagħti lill-konjuġi drittijiet u obbligi reċiproċi, li jkunu riflessi b’mod partikolari fl-eżistenza ta’ dmir ta’ għajnuna u/jew ta’ kontribuzzjoni għall-ispejjeż taż-żwieġ, u li jimponu wkoll responsabbiltà in solidum finanzjarja fir-rigward ta’ terzi għad-djun domestiċi. Barra minn hekk, iż-żwieġ huwa suġġett għal reġistrazzjoni formali rigoruża.

93.

Għalkemm ir-rikonoxximent tas-sħubija mhux maritali rreġistrata huwa kkaratterizzat minn eteroġeneità tal-leġiżlazzjonijiet nazzjonali, huwa possibbli li jiġi affermat li l-imsemmija sħubija tikkorrispondi wkoll għal sistema legali tal-ħajja ta’ koppja, suġġetta għal formaliżmu reali, li tinkludi drittijiet u obbligi għall-imsieħba, fatt li mingħajr dubju jqarribha għall-istatus maritali.

94.

Min-naħa l-oħra, l-unjoni ta’ fatt jew l-unjoni libera, li jifforma parti minnha l-konkubinaġġ  ( 27 ), ma taqax taħt id-definizzjoni ta’ kull kuntest legali vinkolanti għal dawk li għażlu din il-forma ta’ unjoni ċivili u ma twassalx għalhekk għal konsegwenzi legali u patrimonjali fir-relazzjonijiet bejn il-konkubini. Id-determinazzjoni tan-natura tagħhom, li tista’, jekk ikun il-każ, tirrifletti responsabbiltà in solidum de facto bejn il-konkubini, tiddependi mis-sempliċi rieda u mill-għażla tal-membri ta’ unjoni li ma għandha ebda formaliżmu.

95.

L-appellant jirreferi għad-duttrina u għal deċiżjonijiet ta’ qrati Belġjani li jirrikonoxxu l-eżistenza ta’ obbligi naturali bejn il-konkubini li jistgħu jsiru obbligi ċivili. Minbarra l-fatt li, fil-kuntest tal-evalwazzjoni tal-paragunabbiltà tas-sitwazzjonijiet tal-persuni kkonċernati, il-qorti tal-Unjoni għandha tieħu inkunsiderazzjoni kunċetti prevalenti fl-Unjoni kollha u mhux fi Stat Membru wieħed  ( 28 ), l-eżempju ta’ ġurisprudenza pprovdut mill-appellant juri b’mod ċar li t-trasformazzjoni tal-obbligu naturali, vinkolanti fil-kuxjenza biss, f’obbligu ċivili u fid-dritt, tiddependi biss mill-impenn unilaterali tar-rieda ta’ wieħed mill-konkubini.

96.

Lanqas ma jidhirli li hija rilevanti l-evokazzjoni tas-sentenza tal-1 ta’ April 2008, Maruko (C-267/06, EU:C:2008:179), dwar l-interpretazzjoni tal-Artikoli 1 u 2 tad-Direttiva 2000/78 fid-dawl tad-dritt Ġermaniż li jagħti pensjoni ta’ armel lill-koppji li jkunu kkonkludew sħubija mhux maritali rreġistrata għal ammont inqas minn dak tal-pensjoni mogħtija lill-koppji miżżewġa. Il-paragun kien jikkonċerna, minn naħa, is-sitwazzjoni ta’ żewġ persuni tal-istess sess li ma għandhomx aċċess għaż-żwieġ u uniti fil-kuntest ta’ sħubija mhux maritali rreġistrata, u, min-naħa l-oħra, dik ta’ koppja miżżewġa, filwaqt li, f’dan il-każ, qegħdin jiġu pparagunati s-sitwazzjoni ta’ żewġ persuni f’sitwazzjoni ta’ unjoni libera u dik ta’ koppja miżżewġa jew li ma għandhiex aċċess għaż-żwieġ iżda li tkun ikkonkludiet sħubija rreġistrata uffiċjalment.

97.

Għandu jiġi enfasizzat li, fil-punt 75 tas-sentenza tagħha tal-15 ta’ April 2010, Gualtieri vs Il-Kummissjoni (C-485/08 P, EU:C:2010:188), il-Qorti tal-Ġustizzja indikat li, għalkemm f’ċerti aspetti, il-koppji de facto u l-koppji legali, bħaż-żwieġ, setgħu jkollhom dan ix-xebh, dan ma jistax iwassal neċessarjament għal assimilazzjoni bejn dawn iż-żewġ tipi ta’ koppji.

98.

Barra minn hekk, fis-sentenza tal-Qorti EDB tat-3 ta’ April 2012, Van der Heidjen vs Il-Pajjiżi l-Baxxi (CE:ECHR:2012:0403JUD004285705, punt 69), ġie indikat li “[i]ż-żwieġ jagħti status partikolari lil dawk li jimpenjaw ruħhom f’dan ir-rigward. L-eżerċizzju tad-dritt taż-żwieġ huwa protett mill-Artikolu 12 tal-[Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali, iffirmata f’Ruma fl-4 ta’ Novembru 1950] u jġib miegħu konsegwenzi soċjali, personali u legali (ara, mutatis mutandis, is-sentenzi [tal-]Qorti EDB [tad-]29 ta’ April 2008, Burden vs Ir-Renju Unit, CE:ECHR:2008:0429JUD001337805, punt 63, u [tat-]2 ta’ Novembru 2010, Şerife Yiğit vs It-Turkija, CE:ECHR:2010:1102JUD000397605, punt 72). Bl-istess mod, il-konsegwenzi legali tas-sħubija rreġistrata jiddistingwu dan it-tip ta’ relazzjoni mill-forom l-oħra ta’ ħajja flimkien. Iktar milli t-tul jew in-natura ta’ assistenza reċiproka tar-relazzjoni, l-element determinanti huwa l-eżistenza ta’ impenn pubbliku, li jmur id f’id ma’ għadd ta’ drittijiet u obbligi ta’ natura kuntrattwali” [traduzzjoni mhux uffiċjali].

99.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, fid-dawl tal-finalità tal-pensjoni tas-superstiti kif imfakkra u ppreċiżata iktar ’il fuq, jidhirli li s-sitwazzjonijiet ipparagunati mill-appellant ma humiex paragunabbli, peress li l-koppji de facto u l-koppji legali, kemm jekk dawn ikunu miżżewġin jew fi sħubija mhux maritali rreġistrata, jippreżentaw differenza ta’ natura legali insuperabbli. Għaldaqstant, differenza fit-trattament ma tistax twassal għall-konklużjoni ta’ ksur tal-ugwaljanza fit-trattament.

100.

Din il-konklużjoni ma tagħlaqx, madankollu, id-dibattitu dwar l-aggravju bbażat fuq eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal fir-rigward ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament.

b)

Fuq id-differenza fit-trattament tal-koppji li ż-żwieġ tagħhom ikun ilu inqas minn sena

101.

L-appellant ifformula, fir-rikors tiegħu, kritika li tikkonċerna l-kundizzjoni tat-tul tar-relazzjoni personali meħtieġa għall-għoti tal-pensjoni tas-superstiti u dan billi sostna li l-kriterju taż-żwieġ jew tas-sħubija mhux maritali ta’ tul ta’ iktar minn sena kien “arbitrarju u inadegwat”.

102.

Din l-argumentazzjoni għandha titqiegħed fil-kuntest fattwali u legali tal-kawża, jiġifieri li l-appellant kien ilu miżżewweġ għal iktar minn 11-il xahar mal-uffiċjal mejta, u li d-deċiżjoni tal-Kummissjoni li tiċħad it-talba ta’ għoti tal-pensjoni tas-superstiti kienet motivata minn tul insuffiċjenti taż-żwieġ, jiġifieri inqas minn sena, u mir-rifjut li jittieħed inkunsiderazzjoni l-perijodu preċedenti ta’ konkubinaġġ.

103.

F’dan il-każ, is-sitwazzjoni ta’ koppja miżżewġa għal iktar minn sena u dik ta’ koppja miżżewġa għal inqas minn sena, kemm jekk kienet preċeduta jew le minn ħajja komuni f’konkubinaġġ, jistgħu jitqiesu paragunabbli fir-rigward tal-għan tal-pensjoni tas-superstiti, filwaqt li jitfakkar li ma huwiex meħtieġ li s-sitwazzjonijiet ikkonċernati jkunu identiċi  ( 29 ).

104.

Fiż-żewġ każijiet, dawn huma koppji li assumew impenn pubbliku li jagħti lil kull wieħed mill-konjuġi, fl-istess jum tal-konklużjoni taż-żwieġ, numru ta’ drittijiet u obbligi speċifiċi lejn xulxin u lejn terzi, li huma l-oriġini ta’ responsabbiltà in solidum, fatt li jikkaratterizza xebh suffiċjenti bejn is-sitwazzjonijiet fir-rigward tal-benefiċċju inkwistjoni.

105.

Distinzjoni bejn dawn iż-żewġ kategoriji ta’ persuni li jinsabu f’sitwazzjonijiet paragunabbli tista’ tiġi ġġustifikata oġġettivament?

106.

Ta’ min ifakkar, f’dan ir-rigward, li l-Artikolu 52(1) tal-Karta jirrikonoxxi li l-eżerċizzju tad-drittijiet u l-libertajiet irrikonoxxuti minnha jista’ jiġi limitat, sakemm dawn il-limitazzjonijiet ikunu previsti mil-liġi, ikunu jirrispettaw il-kontenut essenzjali ta’ dawn id-drittijiet u libertajiet, u li, fl-osservanza tal-prinċipju ta’ proporzjonalità, ikunu neċessarji u effettivament jaqdu għanijiet ta’ interess ġenerali rrikonoxxuti mill-Unjoni jew il-ħtieġa ta’ protezzjoni tad-drittijiet u tal-libertajiet ta’ ħaddieħor.

107.

Minn dan l-artikolu jirriżulta li, sabiex tkun konformi mad-dritt tal-Unjoni, limitazzjoni għall-eżerċizzju tad-dritt għal ugwaljanza għandha, fi kwalunkwe każ, tissodisfa tliet kundizzjonijiet  ( 30 ), jiġifieri li l-limitazzjoni għandha tkun prevista mil-liġi, ikollha għan ta’ interess ġenerali u ma tkunx eċċessiva, fis-sens li għandha tkun neċessarja u proporzjonali għall-għan imfittex u li l-“essenza”, jiġifieri s-sustanza, tad-dritt jew tal-libertà inkwistjoni ma għandhiex tiġi ppreġudikata.

1)

Bażi legali

108.

Il-limitazzjoni għandha tkun “prevista mil-liġi”. Fi kliem ieħor, il-miżura inkwistjoni għandu jkollha bażi legali  ( 31 ), u dan, fil-każ preżenti, ma jagħti lok għal ebda diffikultà, peress li l-kundizzjoni ta’ għoti tal-pensjoni tas-superstiti relattiva għall-fatt li l-konjuġi superstiti kien tali għal sena fil-mument tal-mewt tal-uffiċjal hija prevista fl-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal. Barra minn hekk, dan it-test jissodisfa r-rekwiżiti ta’ aċċessibbiltà, ta’ ċarezza u ta’ prevedibbiltà, stabbiliti mill-ġurisprudenza tal-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem, sabiex il-persuni kkonċernati jkunu jistgħu jiddeterminaw l-aġir tagħhom b’għarfien tal-kawża  ( 32 ).

2)

Għan ta’ interess ġenerali

109.

Ta’ min ifakkar li, f’każ ta’ att leġiżlattiv tal-Unjoni, huwa l-leġiżlatur tal-Unjoni li għandu jistabbilixxi l-eżistenza ta’ kriterji oġġettivi mressqa bħala ġustifikazzjoni ta’ differenza fit-trattament u li għandu jippreżenta lill-Qorti tal-Ġustizzja l-provi neċessarji għall-verifika minn din tal-eżistenza tal-kriterji msemmija  ( 33 ).

110.

Għandu jiġi kkonstatat li r-Regolamenti tal-Persunal, bħala tali, ma jipprovdu ebda preċiżazzjoni jew indikazzjoni dwar l-għan sottostanti tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tiegħu. B’mod ġenerali, l-Artikolu 1d(6) tar-Regolamenti tal-Persunal jipprovdi li, “[w]aqt li jkun irrispettat il-prinċipju tan-nuqqas ta’ diskriminazzjoni u l-prinċipju tal-proporzjonalità, kull limitazzjoni fl-applikazzjoni tagħhom trid tkun iġġustifikata fuq bażijiet oġġettivi u raġonevoli, u trid tkun immirata lejn oġġetti leġittimi fl-interess ġenerali fil-qafas tal-politika tal-persunal”  ( 34 ).

111.

Madankollu, din iċ-ċirkustanza ma teskludix li tali għan jista’ jiġi mislut mill-kuntest ġenerali tal-miżura kkonċernata għall-finijiet tal-eżerċizzju ta’ stħarriġ ġudizzjarju fir-rigward tal-leġittimità tagħha u fir-rigward tan-natura adatta u neċessarja tal-mezzi implimentati sabiex jintlaħaq dan l-għan  ( 35 ).

112.

Fin-noti tagħhom u matul is-seduta, il-Kummissjoni u l-Kunsill irreferew, fuq dan il-punt, għall-ħtieġa li tiġi evitata l-frodi kkaratterizzata minn żwiġijiet ta’ konvenjenza, li jinżamm il-bilanċ tas-sistema tal-pensjonijiet, li jiġu evitati spejjeż eċċessivi għall-amministrazzjoni fl-ipproċessar tal-fajls li jmorru kontra l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba, fir-rigward b’mod partikolari tal-evalwazzjoni ta’ provi fattwali, u li permezz ta’ dan tiġi żgurata l-ugwaljanza fit-trattament tal-uffiċjali.

113.

Dawn id-diversi aspirazzjonijiet jistgħu jitqiesu li huma għanijiet ta’ interess ġenerali, jiġifieri leġittimi, irrikonoxxuti mill-Unjoni u għandhom għalhekk ikunu suġġetti għal stħarriġ tal-proporzjonalità mill-Qorti tal-Ġustizzja, kif previst fl-Artikolu 52 tal-Karta.

3)

Stħarriġ tal-proporzjonalità

114.

Skont ġurisprudenza stabbilita, il-prinċipju ta’ proporzjonalità jagħmel parti mill-prinċipji ġenerali tad-dritt tal-Unjoni. Dan jeżiġi li l-miżuri jkunu adatti sabiex jintlaħqu l-għanijiet leġittimi mfittxija mil-leġiżlazzjoni inkwistjoni u ma għandhomx imorru lil hinn minn dak li huwa neċessarju sabiex jintlaħqu dawn l-għanijiet  ( 36 ), filwaqt li huwa mifhum li, meta teżisti għażla bejn diversi miżuri xierqa, għandha tintgħażel dik li hija l-anqas oneruża u l-iżvantaġġi kkawżati ma għandhomx ikunu sproporzjonati meta pparagunati mal-għanijiet imfittxija  ( 37 ).

i)

In-natura xierqa

115.

Għandu jiġi vverifikat jekk id-dispożizzjoni kontenzjuża hijiex adatta sabiex tikkontribwixxi għat-twettiq tal-għanijiet ta’ interess ġenerali identifikati preċedentement.

116.

Fil-kuntest ta’ din l-evalwazzjoni, il-Kummissjoni u l-Kunsill jindikaw li għandu jittieħed inkunsiderazzjoni l-fatt li, fil-qasam tal-iżvilupp tas-sistema ta’ protezzjoni soċjali tal-uffiċjali tal-Unjoni, il-leġiżlatur għandu setgħa diskrezzjonali wiesgħa  ( 38 ). Ir-rikonoxximent ta’ tali setgħa jimplika n-neċessità li jiġi vverifikat jekk il-motiv magħżul għall-finijiet tat-twettiq tal-għan segwit ikunx manifestament inadegwat jew mhux raġonevoli  ( 39 ).

117.

Madankollu, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li dan il-marġni diskrezzjonali ma jistax ikollu bħala effett li l-implimentazzjoni tal-prinċipju ta’ nondiskriminazzjoni jiġi mċaħħad mis-sustanza tiegħu  ( 40 ), li neċessarjament japplika għall-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament. Hija qieset ukoll li leġiżlazzjoni setgħet titqies bħala adegwata biss sabiex tiggarantixxi t-twettiq tal-għan invokat jekk hija verament kienet tipprovdi sabiex dan l-għan jintlaħaq b’mod koerenti u sistematiku  ( 41 ).

118.

F’dan ir-rigward, jistgħu jitqajmu dubji f’din il-kawża, jekk wieħed jikkunsidra s-sitwazzjoni tal-mewt mhux mistennija, wara b’mod partikolari inċident, ta’ wieħed mill-konjuġi ta’ koppja miżżewġa għal 11-il xahar u 29 jum u li l-konjuġi superstiti tiegħu jkun ġie mċaħħad mill-pensjoni tas-superstiti filwaqt li min-naħa l-oħra s-sieħeb li jiżżewweġ uffiċjal li jkun marid serjament, li finalment imut tnax-il xahar wara l-unjoni ċivili jkun jibbenefika minn din il-pensjoni.

119.

Din l-approssimazzjoni ta’ sitwazzjonijiet turi d-dgħufija ta’ dispożizzjoni li hija bbażata esklużivament fuq kriterju ratione temporis bl-applikazzjoni ta’ data limitu li tiffunzjona b’mod awtomatiku u għami.

120.

Barra minn hekk, jistgħu jitqajmu dubji wkoll fir-rigward ta’ analiżi in concreto tal-għanijiet ta’ distinzjoni mressqa u b’mod partikolari tal-ewwel wieħed fosthom, dwar il-ġlieda kontra l-frodi, li miegħu t-tlieta l-oħra huma strettament marbuta, jew saħansitra riżultat tiegħu.

121.

Fil-fatt, huwa importanti li jiġi limitat il-kunċett ta’ “frodi” msemmi mill-Kummissjoni u mill-Kunsill, li jużaw l-espressjonijiet “ftehimiet fuq suċċessjoni futuri”, kunċett li jirrigwarda biss a priori lir-regoli ta’ trasferiment causa mortis jew, b’mod iktar konnotat, ta’ “żwieġ ta’ konvenjenza”. L-idea mressqa hija li jiġi prekluż it-tul ta’ żmien li fih ikun hemm ir-riskju li dan tal-aħħar isir iktar bil-għan li jittieħed vantaġġ minn benefiċċji finanzjarji milli bi “pjan ta’ ħajja flimkien”.

122.

Huwa possibbli li wieħed jiddubita dwar is-sitwazzjoni konkreta kif prevista mill-Kummissjoni u mill-Kunsill. L-espressjoni “żwieġ ta’ konvenjenza” tirreferi għal dik ta’ “żwieġ falz” użata regolarment sabiex tiġi indikata unjoni fittizja, motivata biss mill-possibbiltà għal konjuġi li jikseb, permezz ta’ dan il-motiv, in-nazzjonalità mixtieqa tal-konjuġi l-ieħor. Din l-assoċjazzjoni speċifika tal-interessi ta’ żewġ individwi, mingħajr rabta affettiva reali, ma tistax tiġi applikata għall-każ li għandi quddiemi.

123.

L-unika sitwazzjoni prattikament konċepibbli hija dik ta’ koppja, li kkonkludiet jew ma kkonkludietx ftehim matrimonjali, li ħadet id-deċiżjoni li tikkuntratta żwieġ wara deterjorament sinjifikattiv tal-istat tas-saħħa tas-sieħeb uffiċjal.

124.

L-idea li wieħed jista’ jikkwalifika tali unjoni bħala żwieġ ta’ konvenjenza jidhirli li hija ferm dubjuża u b’xi mod mhux f’lokha, peress li tiċħad l-essenza stess taż-żwieġ. Dan huwa l-każ, f’din l-ipoteżi, ta’ żewġ persuni li ilhom f’relazzjoni ta’ koppja li jagħżlu li jsaħħu l-impenn tagħhom permezz tal-istatus maritali, u b’hekk ma jagħmlu xejn ħlief jissodisfaw l-inċentiv qawwi fis-sens tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti tal-Persunal li b’mod ċar jiffavorixxu l-istatus maritali. F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-biża’ ta’ żwieġ li ma huwiex verament motivat minn “pjan ta’ ħajja komuni” hija infondata, peress li l-ħajja komuni kienet teżisti qabel l-unjoni ċivili.

125.

L-għażla tal-istatus maritali tinkludi neċessarjament u f’kull ċirkustanza dimensjoni patrimonjali, u tirriżulta minn rieda ta’ ċertezza legali u ta’ protezzjoni massima tal-imsieħeb matul l-unjoni u fi tmiemha. Il-fatt li din l-għażla tista’ sseħħ wara informazzjoni inkwetanti fuq l-istat ta’ saħħa tas-sieħeb ma jikkaratterizza l-ebda frodi iżda jikkonferma s-saħħa ta’ rabta li tgħaqqad żewġ persuni li ser jagħmlu impenn li d-data ta’ skadenza tiegħu qatt ma tista’ tkun magħrufa minn qabel b’ċertezza, irrispettivament mill-gravità tal-marda li taffettwa lis-sieħeb li sar konjuġi. Fl-opinjoni tiegħi, hemmhekk ma hemm ebda użu ħażin taż-żwieġ kif allegat mill-Kummissjoni u mill-Kunsill.

126.

Barra minn hekk, “l-effett tardiv” li jikkostitwixxi b’xi mod ir-rekwiżit ta’ tul ta’ żwieġ ta’ sena għall-benefiċċju tal-pensjoni tas-superstiti huwa radikalment inkompatibbli man-natura legali taż-żwieġ li tipproduċi l-effetti tagħha fl-istess ħin li jsir l-impenn. Il-Kummissjoni u l-Kunsill enfasizzaw b’mod ċar li d-differenza fit-trattament magħmula mir-Regolamenti tal-Persunal bejn il-persuni miżżewġin u l-konkubini hi bbażata fuq “differenza fis-sitwazzjoni tal-familja li tirriżulta minn għażla deliberata ta’ persuni kkonċernati”, peress li l-istatus maritali bl-obbligi legali u finanzjarji tiegħu fuq il-konjuġi huwa neċessarjament distint minn sempliċi unjoni libera fir-rigward tal-għan tal-pensjoni tas-superstiti.

127.

Għandu jiġi kkonstatat li l-appellant u N għamlu l-għażla ta’ dan l-istatus maritali fid-9 ta’ Mejju 2014 u ġġeneraw instantanjament il-kuntest legali invokat minn dawn l-istituzzjonijiet bħala element ta’ differenzjazzjoni oġġettiva. Li kieku ma kienx hemm f’dan it-tip ta’ kawża realtà umana ta’ diqa, kif turi b’mod ċar is-sitwazzjoni tal-appellant, wieħed jista’ jitħajjar jikkonċentra fuq l-ironija ta’ sitwazzjoni fejn il-Kummissjoni u l-Kunsill jinħbew wara l-kunċett ta’ “żwieġ ta’ konvenjenza” sabiex jiċħdu t-talba għall-għoti tal-pensjoni tas-superstiti wara li jkunu oġġezzjonaw lill-appellant in-nuqqas tiegħu li jagħżel l-istatus maritali fil-kuntest tat-test ta’ paragunabbiltà fid-dawl tal-għan tal-imsemmija pensjoni.

128.

F’dawn iċ-ċirkustanzi, il-miżura inkwistjoni jidhirli li hija manifestament mhux xierqa għall-finijiet tat-twettiq ta’ għan ibbażat fuq il-ġlieda kontra l-frodi, u l-istess konklużjoni hija meħtieġa għall-motivi l-oħra li huma biss il-korollarji tagħha.

129.

Anki jekk jitqies li r-raġuni ta’ leġittimità bbażata fuq is-salvagwardja tal-bilanċ finanzjarju tas-sistema tal-pensjonijiet tista’ tkun is-suġġett ta’ evalwazzjoni distinta, għandu jiġi kkonstatat li r-riskju ta’ preġudizzju għal tali bilanċ fl-assenza tad-differenza fit-trattament implikata bl-ebda mod ma ġie stabbilit u lanqas spjegat mill-Kummissjoni jew mill-Kunsill. Barra minn hekk, mill-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja jirriżulta li kunsiderazzjonijiet ta’ natura baġitarja, purament finanzjarji, ma jistgħux jikkostitwixxu, waħedhom, għan leġittimu li jista’ jiġġustifika deroga mill-prinċipju ġenerali ta’ ugwaljanza fit-trattament u ta’ nondiskriminazzjoni  ( 42 ).

ii)

In-neċessità

130.

Kieku l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tqis bħala manifestament xierqa l-kundizzjoni ta’ sena ta’ żwieġ, ikun xieraq li wieħed jistaqsi jekk dispożizzjoni bħal dik inkwistjoni hijiex neċessarja sabiex jintlaħqu l-għanijiet imfittxija. Miżura hija meħtieġa meta l-għan leġittimu segwit ma jkunx jista’ jintlaħaq permezz ta’ miżura daqstant xierqa iżda inqas restrittiva  ( 43 ). F’dan il-każ għandu jiġi eżaminat jekk jeżistux soluzzjonijiet inqas radikali sabiex jiġu evitati riskji ta’ frodi, sabiex jiġi ppreżervat, b’dan il-mod, il-bilanċ finanzjarju tas-sistema tal-pensjonijiet, jiġu evitati spejjeż eċċessivi lill-amministrazzjoni fl-ipproċessar tal-fajls li jmorru kontra l-prinċipju ta’ amministrazzjoni tajba u tiġi ggarantita, b’dan l-istess mod, l-ugwaljanza fit-trattament tal-uffiċjali.

131.

Għandu jiġi ppreċiżat li, f’dan il-każ, is-soluzzjoni adottata hija minn tal-inqas radikali, peress li kull mewt ta’ uffiċjal li sseħħ fit-tnax‑il xahar ta’ wara ż-żwieġ tiġi assimilata ma’ preżunzjoni inkonfutabbli ta’ frodi u għandha tippriva lill-konjuġi li jibqa’ ħaj mill-pensjoni tas-superstiti.

132.

L-inqas vinkolanti għall-persuni kkonċernati huwa li jingħataw il-possibbiltà li jipprovaw li ma kienx hemm żwieġ ta’ konvenjenza billi jipprovdu d-dokumenti li juru r-realtà ta’ ħajja komuni preċedenti li t-tul tagħha jippermetti li jilħqu l-limitu fatidiku ta’ tnax-il xahar. Għandu jiġi enfasizzat li tali soluzzjoni bl-ebda mod ma tmur kontra l-approċċ adottat fid-determinazzjoni tan-natura paragunabbli tas-sitwazzjonijiet imwieżna ta’ koppji legali, minn naħa, u koppji de facto, min-naħa l-oħra, sa fejn hija ma tikkontestax ir-rabta bejn iż-żwieġ u l-pensjoni tas-superstiti.

133.

Dan l-approċċ inqas restrittiv xorta waħda ma huwiex adattat.

134.

Fir-rigward tal-għan li jiġi evitat piż amministrattiv eċċessiv, għandu jiġi rrilevat li din l-allegazzjoni tal-Kummissjoni u tal-Kunsill bl-ebda mod ma hija sostnuta minn ċifri rilevanti. Fin-nota ta’ intervent tiegħu, il-Kunsill isemmi servizz pubbliku Ewropew li jinkludi iktar minn 58 000 uffiċjal u aġent u iktar minn 20 000 benefiċjarju tal-iskema ta’ pensjoni. Din id-data hija manifestament insuffiċjenti fir-rigward tal-kwistjoni mqajma minn din il-kawża li tirrigwarda biss iż-żwiġijiet ta’ tul ta’ inqas minn sena li wieħed jista’ raġonevolment jaħseb li jirrappreżentaw biss volum żgħir ta’ fajls li għandhom jiġu pproċessati, filwaqt li għandu jiġi osservat li l-proċedura li għandi quddiemi hija, sa fejn naf jien, l-ewwel waħda relatata ma’ din il-problema speċifika.

135.

Barra minn hekk, ma hijiex kwistjoni li titlob lill-amministrazzjoni twettaq kwalunkwe investigazzjoni dwar is-sitwazzjoni tal-koppja kkonċernata bl-evalwazzjoni ta’ kwistjonijiet legali relatati mal-istat ċivili tal-persuni kkonċernati, peress li l-unika verifika li tista’ ssir tirrigwarda t-tul ta’ ħajja komuni preċedenti għaż-żwieġ, ipprovata faċilment f’każ ta’ sħubija mhux maritali rreġistrata, u toħloq ftit diffikultà fl-ipoteżi ta’ konkubinaġġ kif turi din il-kawża. Din l-evalwazzjoni ta’ natura purament materjali ma hijiex ta’ natura li twassal għal trattament mhux ugwali tal-uffiċjali.

136.

Għandu jiġi rrilevat ukoll li, għalkemm il-leġiżlatur tar-Regolamenti tal-Persunal ipproċeda b’mod ċar permezz tal-kategorizzazzjoni, huwa ma eskludiex l-evalwazzjoni individwali in concreto kif jixhed l-Artikolu 1(2)(d) tal-Anness VII tar-Regolamenti tal-Persunal li jipprevedi li uffiċjal li ma jissodisfax il-kundizzjonijiet previsti għall-għoti tal-benefiċċju tal-familja jista’, fuq “deċiżjoni raġunata speċjali ta’ l-awtorità tal-ħatra bbażata fuq dokumenti ta’ appoġġ”, jibbenefika minnu meta madankollu jassumi effettivament spejjeż tal-familja.

137.

Fl-aħħar nett, fir-rigward tal-istima msemmija iktar ’il fuq ta’ kwantità iktar milli raġonevoli ta’ fajls li jirrigwardaw iż-żwiġijiet ta’ tul ta’ inqas minn sena, is-soluzzjoni inqas restrittiva proposta bl-ebda mod ma jidhirli li hija ta’ natura li tippreġudika l-bilanċ finanzjarju tas-sistema ta’ pensjonijiet li dwaru l-Kummissjoni u l-Kunsill ma pprovdew ebda informazzjoni preċiża, għajr l-eżistenza ta’ numru ferm ogħla ta’ kontributuri minn dak ta’ benefiċjarji.

138.

Għandu jitfakkar li l-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jirregola l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti lill-konjuġi superstiti ta’ uffiċjal li miet waqt is-servizz. Ma huwiex irraġonevoli li wieħed jaħseb li s-sitwazzjonijiet ikkonċernati huma fil-parti l-kbira dawk, kif juri l-eżempju tal-appellant, li fihom il-mewt tal-uffiċjal isseħħ wara diversi snin ta’ eżerċizzju ta’ attività professjonali, u għalhekk ta’ kontribuzzjonijiet għas-sistema tal-pensjoni, li ma humiex ser jagħtu lok għall-ħlas ta’ pensjoni tal-irtirar. L-għoti, f’din l-ipoteżi, lill-konjuġi superstiti li jkun wera l-eżistenza ta’ ħajja komuni preċedenti għaż-żwieġ twila biżżejjed li tippermetti li jintlaħqu t-tnax‑il xahar meħtieġa ta’ pensjoni tas-superstiti ugwali għal 60 % tal-pensjoni tal-irtirar li l-konjuġi uffiċjal kien jieħu ma huwiex, a priori, ta’ natura li jhedded il-bilanċ finanzjarju tas-sistema tal-pensjonijiet.

139.

Mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti jirriżulta li t-tul minimu meħtieġ ta’ tnax-il xahar ta’ żwieġ huwa kejl li, anki meta jittieħed inkunsiderazzjoni l-marġni ta’ diskrezzjoni wiesa’ u l-ħtiġijiet prattiċi fl-amministrazzjoni tas-sistema tal-pensjoni, imur lil hinn minn dak li huwa meħtieġ sabiex jintlaħqu l-għanijiet ta’ interess ġenerali mfittxija mil-leġiżlatur tar-Regolamenti tal-Persunal.

iii)

Ksur eċċessiv tad-drittijiet tal-uffiċjali

140.

F’każ li l-Qorti tal-Ġustizzja kellha tikkunsidra li l-limitu minimu meħtieġ ta’ tnax‑il xahar żwieġ jikkostitwixxi miżura xierqa u neċessarja sabiex jintlaħqu l-għanijiet tagħha, ikun jonqos li tiġi evalwata l-proporzjonalità tagħha stricto sensu. Bħala tali, anki jekk tkun xierqa u neċessarja biex jinkisbu l-għanijiet imfittxija b’mod leġittimu, miżura ma għandhiex tikkawża inkonvenjenzi li jkunu sproporzjonati meta mqabbla mal-għanijiet mixtieqa. Fi kliem ieħor, għandu jiġi żgurat li dispożizzjoni bħal dik inkwistjoni ma timplikax preġudizzju eċċessiv għall-pretensjonijiet leġittimi tal-ħaddiema  ( 44 ). Finalment, hija kwistjoni li jinstab bilanċ ġust bejn l-interessi opposti tal-uffiċjali u tal-konjuġi superstiti tagħhom, bħall-appellant, u dawk tal-Unjoni fil-kuntest tal-ġestjoni tas-sistema tal-pensjoni.

141.

Huwa ċertament paċifiku li kull benefiċċju addizzjonali mħallas skont l-imsemmija sistema iżid l-ammont globali tal-ispejjeż u b’hekk il-piż ta’ dik is-sistema fil-baġit tal-Unjoni. Madankollu, din l-asserzjoni għandha tiġi kkwalifikata serjament mill-osservazzjonijiet ifformulati f’dawn il-konklużjonijiet rigward l-iskop tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal, jiġifieri l-għoti ta’ pensjoni tas-superstiti lill-konjuġi superstiti ta’ uffiċjal li jmut matul is-servizz u għalhekk mingħajr ma jitħallas pensjoni tal-irtirar li għaliha dan tal-aħħar ikun regolarment ħallas kontribuzzjonijiet.

142.

Il-kundizzjoni ta’ perijodu ta’ żwieġ ta’ sena għandha bħala konsegwenza l-esklużjoni awtomatika ta’ grupp sħiħ ta’ konjuġi superstiti mill-benefiċċju tad-dispożizzjonijiet tar-Regolamenti tal-Persunal, anki jekk dawn setgħu għexu għal diversi deċennji mal-uffiċjal mejjet, kif juri l-eżempju tal-appellant, sinonimu ta’ parteċipazzjoni, indiretta iżda effettiva, fl-isforz kontributorju għas-sistema ta’ pensjoni. Dan il-ksur daqstant serju tal-interessi ta’ grupp sħiħ huwa għalkollox sproporzjonat meta mqabbel mal-għan imfittex mil-limitu minimu ta’ żwieġ, li suppost huwa prinċipalment il-prevenzjoni ta’ aġir abbużiv minn membri individwali fir-rigward tal-benefiċċji soċjali, li hija sitwazzjoni evidentement marġinali.

143.

Għalhekk hemm preġudizzju eċċessiv għall-interessi leġittimi tal-uffiċjali u tal-konjuġi superstiti tagħhom li jwasslu għall-konklużjoni ta’ ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament kif stabbilit fl-Artikolu 20 tal-Karta.

144.

Peress li, fil-fehma tiegħi, il-limitazzjoni kkonċernata la hija neċessarja u lanqas proporzjonali għall-għanijiet imfittxija, ma hemmx lok li wieħed jistaqsi jekk il-“kontenut essenzjali”, jiġifieri s-sustanza, tad-dritt inkwistjoni huwiex milħuq.

145.

Minn dan isegwi li l-kundizzjoni dwar il-fatt li l-konjuġi superstiti kien tali għal sena fil-mument tal-mewt tal-uffiċjal, li għaliha l-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal jissuġġetta l-għoti tal-pensjoni tas-superstiti, għandha tiġi ddikjarata inapplikabbli f’dan il-każ.

146.

Peress li l-ilment ibbażat fuq l-illegalità tal-ewwel paragrafu tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal huwa fondat fis-sens indikat iktar ’il fuq, hemm lok li d-deċiżjoni kontenzjuża tiġi annullata.

147.

Għandu jitfakkar ukoll li, skont l-Artikolu 266 TFUE, hija l-istituzzjoni li l-att tagħha jkun ġie annullat li għandha tieħu l-miżuri neċessarji għall-eżekuzzjoni tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja.

3.

Fuq it-talba għal kumpens

148.

Skont il-ġurisprudenza, l-istabbiliment tar-responsabbiltà tal-Unjoni jippreżumi li jiġu ssodisfatti numru ta’ kundizzjonijiet li jirrigwardaw l-illegalità tal-imġiba allegata fil-konfront tal-istituzzjonijiet, ir-realtà tad-dannu allegat, u l-eżistenza ta’ rabta kawżali bejn l-imġiba u d-dannu invokat, bil-prova tal-issodisfar ta’ dawn il-kundizzjonijiet taqa’ fuq l-appellant  ( 45 ).

149.

F’dan il-każ, l-appellant jitlob l-allokazzjoni ta’ somma ta’ EUR 5 000 bħala kumpens għad-dannu morali li huwa sofra wara d-deċiżjoni illegali, bħala li hija diskriminatorja, peress li tirrifjutalu l-benefiċċju tal-pensjoni tas-superstiti f’kuntest ta’ diqa kbira. L-appellant iressaq għalhekk l-istess illegalità sabiex jiġġustifika t-talba tiegħu għad-danni bħal dik imressqa sabiex jiġġustifika t-talba tiegħu għal annullament.

150.

Sa fejn ġiet konkluża n-natura fondata tal-eċċezzjoni ta’ illegalità tal-Artikolu 17 tal-Anness VIII tar-Regolamenti tal-Persunal minħabba ksur tal-prinċipju ta’ ugwaljanza fit-trattament, stabbilit fl-Artikolu 20 tal-Karta, huwa propost li tintlaqa’ t-talba għad-danni billi jiġi ddikjarat li l-annullament tad-deċiżjoni kontenzjuża jikkostitwixxi kumpens adegwat għal kull dannu morali li l-appellant seta’ ġarrab f’dan il-każ.

VI.

Spejjeż

151.

Skont l-Artikolu 184(2) tar-Regoli tal-Proċedura tal-Qorti tal-Ġustizzja, meta l-appell ikun fondat u l-Qorti tal-Ġustizzja taqta’ l-kawża definittivament hija stess, hija għandha tiddeċiedi dwar l-ispejjeż.

152.

Skont l-Artikolu 138(1) ta’ dawn ir-regoli, applikabbli għall-proċedura ta’ appell skont l-Artikolu 184(1) tagħhom, il-parti li titlef il-kawża għandha tbati l-ispejjeż, jekk dawn ikunu ġew mitluba.

153.

F’dan il-każ, l-appellant talab lill-Qorti tal-Ġustizzja, wara li tressqet il-kawża, li tilqa’ t-talbiet tiegħu mressqa fl-ewwel istanza, inkluża l-kundanna għall-ispejjeż tal-konvenuta, f’dan il-każ il-Kummissjoni. Għaldaqstant, huwa ma talabx li l-Kunsill jew il-Kummissjoni jiġu kkundannati jbatu l-ispejjeż sostnuti minnu fil-kuntest tal-proċedura ta’ appell.

154.

Peress li l-Kummissjoni tilfet, hija għandha tiġi kkundannata tbati, minbarra l-ispejjeż tagħha relatati maż-żewġ istanzi, dawk sostnuti mill-appellant u relatati, skont it-talbiet tiegħu, mal-proċedura tal-ewwel istanza, filwaqt li l-appellant għandu jbati l-ispejjeż tiegħu relatati mal-proċedura tal-appell. Il-Kunsill għandu jbati l-ispejjeż kollha tiegħu.

VII.

Konklużjoni

155.

Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi lill-Qorti tal-Ġustizzja: