(1)

Sa teachtaireacht uaidh an 11 Nollaig 2019, dar teideal “Comhaontú Glas don Eoraip” (“Teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip”), leag an Coimisiún amach Comhaontú Glas don Eoraip le haghaidh an Aontais agus a chuid saoránach. Is straitéis nua fáis é an Comhaontú Glas don Eoraip arb é is aidhm leis an tAontas a chlaochlú ina shochaí chóir agus rathúil, ina mbeidh geilleagar nua-aimseartha agus iomaíoch, atá tíosach ó thaobh acmhainní de, nach mbeidh aon ghlan-astaíochtaí gás ceaptha teasa ann faoi 2050, agus ina mbeidh an fás eacnamaíoch díchúpláilte ó úsáid acmhainní.

(2)

Sna conclúidí uaithi an 12 Nollaig 2019, d’fhormhuinigh an Chomhairle Eorpach an cuspóir Aontas atá neodrach ó thaobh aeráide de a bhaint amach faoi 2050.

(3)

Sa rún uaithi an 15 Eanáir 2020, chuir Parlaimint na hEorpa fáilte roimh an Teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip agus d’iarr sí go ndéanfaí an t-aistriú riachtanach chuig sochaí atá neodrach ó thaobh aeráide de faoi 2050.

(4)

I gcomhréir leis na cuspóirí a leagtar amach sa teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, tá gá le geilleagar an Aontais a chlaochlú agus athsmaoineamh a dhéanamh ar bheartais, go háirithe i réimse an iompair agus na soghluaisteachta. Is é an t-iompar is cúis le ceathrú cuid d’astaíochtaí gás ceaptha teasa an Aontais, sciar atá ag fás go fóill. Chun neodracht ó thaobh aeráide de a bhaint amach, tá gá le laghdú 90 % ar astaíochtaí iompair faoi 2050. Le hiompar inbhuanaithe agus idirmhódúil a bhaint amach, ní mór tús áite a thabhairt d’úsáideoirí agus roghanna malartacha atá níos inacmhainne, inrochtana, níos sláintiúla, níos glaine agus níos fuinneamhéifeachtúla a chur ar fáil dóibh ná na nósanna soghluaisteachta atá acu faoi láthair agus ag an am céanna, spreagadh a thabhairt dóibh siúd a úsáideann modhanna iompair inbhuanaithe cheana féin, amhail siúl, rothaíocht agus iompar poiblí.

(5)

Tugtar le tuiscint sa Chomhaontú Glas don Eoraip go gcuirfear dlús leis an aistriú chuig soghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste chun dul i ngleic leis na dúshláin sin. Go háirithe, ba cheart sciar mór den 75 % de lasta intíre a iompraítear ar bhóithre inniu a aistriú chuig na hiarnróid agus chuig uiscebhealaí intíre. Tá gá le hinfheistíochtaí suntasacha don aistriú sin, lena n-áirítear infheistíochtaí arna ndéanamh i gcomhthéacs an téarnaimh, agus bainfidh cuid bhunriachtanach díobh leis an nGréasán Tras-Eorpach Iompair (TEN-T) a chur chun feidhme agus le hiarrachtaí éifeachtúlacht na gConairí Lasta Iarnróid a mhéadú.

(6)

Tá ról tábhachtach le himirt ag iompar ar iarnróid chun an tsochaí a chur ar mhalairt slí maidir le cuspóir na neodrachta ó thaobh aeráide de a bhaint amach faoi 2050. Tá sé ar cheann de na modhanna iompair is neamhdhíobhálaí don chomhshaol agus is fuinneamhéifeachtúla. Tá na hiarnróid leictrithe den chuid is mó agus astaíonn siad i bhfad níos lú CO2 ná taisteal coibhéiseach de bhóthar nó ar eitleán. Is é an t-aon mhodh iompair inar laghdaíodh na hastaíochtaí gás ceaptha teasa agus na hastaíochtaí CO2 uaidh ar bhonn comhsheasmhach ó bhí 1990 ann. Ina theannta sin, tháinig laghdú ar an tomhaltas fuinnimh ón iompar ar iarnród idir 1990 agus 2016 agus tá ag méadú ar an úsáid a bhaintear as foinsí inathnuaite fuinnimh.

(7)

Tá earnáil an iompair buailte go han-dona ag géarchéim COVID-19. In ainneoin srianta oibríochtúla agus airgeadais, choinnigh an earnáil naisc ríthábhachtacha chun daoine agus earraí bunriachtanacha araon a iompar. Bhíothas in ann an méid sin a dhéanamh a bhuí leis na fostaithe a lean de bheith ag obair faoi dhálaí deacra agus neamhchinnte. Cuireadh chun suntais leis an ról straitéiseach a bhí ag iompar ar iarnród le linn ghéarchéim COVID-19 go bhfuil gá leis an limistéar Eorpach aonair iarnróid, arna bhunú le Treoir 2012/34/AE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4), a bhaint amach chun soláthar earraí riachtanacha amhail bia, cógais agus breoslaí, go háirithe in imthosca eisceachtúla, a éascú, agus chun cuspóirí níos leithne maidir le beartas iompair a bhaint amach.

(8)

Trí phríomhbhealaí iompair an Aontais a nascadh le réigiúin agus críocha forimeallacha, sléibhtiúla agus iargúlta, lena n-áirítear ar an leibhéal réigiúnach agus áitiúil, agus trí naisc easnamhacha den iarnród réigiúnach trasteorann a bhunú agus a athbhunú, rannchuidíonn an earnáil iarnróid le comhtháthú sóisialta, eacnamaíoch agus críochach ar leibhéal ilchríochach, náisiúnta, réigiúnach agus áitiúil. Sa bhreis air sin, i limistéir iargúlta agus tuaithe, is minic go mbíonn líon níos lú líonraí agus líonraí níos lú forbartha chun soláthar seirbhísí bunúsacha a ráthú don phobal. Is minic a bhíonn dúbailt de dheacrachtaí ag réigiúin fhorimeallacha de bharr a gcineál tuaithe agus toisc go bhfuil lonnaithe ar fhorimeall na líonraí náisiúnta.

(9)

Cé nár tháinig ach méadú beag ar an sciar de phaisinéirí iarnróid den iompar ar tír san Aontas ó bhí 2007 ann, tháinig laghdú ar an sciar den iompar lasta ar iarnród. Tá roinnt mhaith constaicí fós ann chun fíor-limistéar Eorpach aonair iarnróid a bhaint amach. In amanna cuireann cleachtais oibríochtúla agus gnó atá as dáta, bonneagar agus rothstoc atá ag dul in aois agus vaigíní torannacha, bac ar an earnáil iarnróid. Trí theacht ó na constaicí sin, in éineacht le laghdú costais, staidéar a bheith déanta ar scéimeanna an Aontais chun sásraí náisiúnta a fhorlíonadh maidir le tacaíocht neamh-idirdhealaitheach d’oibreoirí iarnróid, agus dlús a bheith curtha leis an nuálaíocht, beidh iompar ar iarnróid in ann barr a chumais a bhaint amach, agus áiritheofar ag an am céanna feidhmiú an mhargaidh inmheánaigh, méadú tráchta iarnróid, agus tuilleadh feabhais a chur ar na leibhéil sabháilteachta atá ard cheana féin. Dá bhrí sin, ní mór borradh a chur faoi earnáil an iarnróid chun é a dhéanamh níos tarraingtí do thaistealaithe, d’fhostaithe agus do ghnólachtaí araon.

(10)

Trí ráiteas polaitiúil a chur i láthair ag físchomhdháil neamhfhoirmiúil d’airí iompair AE an 4 Meitheamh 2020, chuir airí iompair ó fhormhór na mBallstát a dtiomantas in iúl chun tacú le clár oibre Eorpach maidir le hiarnród idirnáisiúnta do phaisinéirí.

(11)

Chun iompar iarnróid a chur chun cinn i gcomhréir leis na cuspóirí a leagtar amach sa teachtaireacht maidir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, lena n-áirítear maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe agus chliste, ba cheart 2021 a ainmniú mar Bhliain Eorpach an Iarnróid (“an Bhliain Eorpach”). Beidh 2021 tábhachtach do bheartas iarnróid an Aontais, an chéad bhliain iomlán a bheidh inti ina gcuirfear na rialacha a comhaontaíodh faoin gCeathrú Pacáiste Iarnróid chun feidhme ar fud an Aontais, eadhon maidir le margadh na seirbhísí iompair intíre do phaisinéirí a oscailt, costais agus an t-ualach riaracháin do ghnóthais iarnróid atá ag feidhmiú ar fud an Aontais Eorpaigh a laghdú agus cúraimí breise arb é is aidhm leo bacainní teicniúla a laghdú a thabhairt do Ghníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh (ERA). Tá an pobal ag cur níos mó spéise sna hiarnróid, lena n-áirítear traenacha oíche, i líon áirithe Ballstát, mar a léirítear leis an ráchairt atá ar DiscoverEU. Anuas air sin, an fhéile idirnáisiúnta ealaíon “Europalia”, déanfaidh sé eagrán 2021 na féile a thiomnú do thionchar na n-iarnród ar na healaíona agus aird a tharraingt ar an ról atá ag na hiarnróid mar spreagadh cumhachtach le haghaidh athrú sóisialta, eacnamaíoch, tionsclaíoch agus éiceolaíoch. Ba cheart go rannchuideoidh an Bhliain Eorpach le díospóireacht uile-Eorpach ar thodhchaí na n-iarnród.

(12)

Ar leibhéal an Aontais, beidh cistiú iomchuí i gceist leis an leithdháileadh airgeadais riachtanach le haghaidh cur chun feidhme an Chinnidh seo, ar cistiú é a bheidh le cinneadh i gcomhthéacs an phróisis bhuiséadaigh do 2021 i gcomhréir leis an gCreat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027. Gan dochar do chumhachtaí an údaráis bhuiséadaigh, ba cheart go mbeadh sé mar aidhm leis cistiú EUR 8 milliún ar a laghad a chur ar fáil chun an Cinneadh seo a chur chun feidhme ón 1 Eanáir 2021 go dtí an 31 Nollaig 2022.

(13)

Is ionann comaitéirí agus 80 % go 90 % de phaisinéirí iarnróid uile. Ciallaíonn sé sin go rannchuidíonn ceirtleáin uirbeacha go suntasach le feidhmíocht foriomlán d’iompar paisinéirí iarnróid. Braitheann an tsoghluaisteacht chliste uirbeach ar nua-chóiriú agus athchóiriú a dhéanamh ar línte tearcúsáidte fo-uirbeacha agus réigiúnacha chun tionchar éiceolaíoch íseal agus chun comhtháthú sóisialta agus eacnamaíoch a sholáthar.

(14)

Le linn na Bliana Eorpaí, ba cheart don Choimisiún breithniú a dhéanamh ar staidéar a thionscnamh faoin bhféidearthacht lipéad Eorpach a chruthú d’earraí agus do tháirgí a iompraítear ar iarnród ionas go spreagfar gnólachtaí a modhanna iompair a athrú chuig iompar ar iarnród. Ar an mbealach céanna, ba cheart don Choimisiún breithniú a dhéanamh ar staidéar féidearthachta a thionscnamh a fhéachann le hinnéacs nascachta iarnróid a thabhairt isteach, arb é is aidhm aicmiú a dhéanamh ar an leibhéal comhtháthaithe arna bhaint amach trí úsáid na seirbhísí ar an líonra iarnróid.

(15)

Ní féidir rómheas a dhéanamh ar ról foirne spreagtha, ós rud é go ráthaíonn siad réidhe na n-oibríochtaí. Chun barr a cumais a bhaint amach, ní mór d’earnáil an iarnróid a lucht saothair a éagsúlú agus, go háirithe, mná agus oibrithe óga a mhealladh. Ba cheart an beartas sin a chur chun cinn ag gach leibhéal institiúideach.

(16)

Chun mealltacht na n-iarnród a fheabhsú, is gá go mbeadh seirbhísí dírithe ar an úsáideoir agus eagraithe agus go mbeadh siad curtha i gcrích ar bhealach lena soláthraítear luach maith, iontaofacht leanúnach, cáilíocht seirbhíse den scoth agus praghsáil tharraingteach.

(17)

Ós rud é nach féidir leis na Ballstáit cuspóirí an Chinnidh seo, eadhon an t-iarnród a chur chun cinn mar mhodh iompair inbhuanaithe, nuálach, idirnasctha agus idirmhódúil agus mar ghné thábhachtach i ndea-chaidreamh idir an tAontas agus tíortha comharsanacha a chothabháil agus a fhorbairt, mar aon le haird a tharraingt ar an ngné thrasteorann, Eorpach atá ag an iompar ar iarnród, le feabhas a chur ar rannchuidiú an iarnróid i leith geilleagar, tionscal agus sochaí de chuid an Aontais, a bhaint amach go leordhóthanach ach gur fearr, i ngeall ar an ngá atá le malartú trasnáisiúnta faisnéise agus scaipeadh dea-chleachtas ar fud an Aontais, is féidir iad a bhaint amach ar leibhéal an Aontais, féadfaidh an tAontas bearta a ghlacadh, i gcomhréir le prionsabal na coimhdeachta a leagtar amach in Airteagal 5 den Chonradh ar an Aontas Eorpach. I gcomhréir le prionsabal na comhréireachta a leagtar amach san Airteagal sin, ní théann an Cinneadh seo thar a bhfuil riachtanach chun na cuspóirí sin a bhaint amach,

(a)

an t-iarnród a chur chun cinn mar mhodh iompair inbhuanaithe, nuálach, idirnasctha agus idirmhódúil, sábháilte agus inacmhainne, go háirithe trí bhéim a leagan ar ról an iarnróid:

(b)

aird a tharraingt ar an ngné thrasteorann Eorpach atá ag an iompar ar iarnród, gné a thugann saoránaigh le chéile ar bhonn níos dlúithe, a thugann deis dóibh an tAontas a thaiscéaladh agus a éagsúlacht a bhlaiseadh, gné a chothaíonn comhtháthú socheacnamaíoch agus críochach agus a rannchuidíonn le margadh inmheánach an Aontais a chomhtháthú, go háirithe trí nascacht níos fearr lena dteorannacha geografacha agus laistigh díobh a áirithiú, lena n-áirítear trí naisc thrasteorann réigiúnacha;

(c)

feabhas a chur ar rannchuidiú an iarnróid i leith geilleagar an Aontais, i leith a thionscail, lena n-áirítear a iomaíochas domhanda, i leith a tráchtála agus i leith a shochaí, go háirithe, na gnéithe a bhaineann le forbairt réigiúnach agus áitiúil, turasóireacht inbhuanaithe, oideachas, an t-aos óg agus cultúr, agus i leith feabhas a chur ar inrochtaineacht do dhaoine atá faoi mhíchumas nó daoine a bhfuil a soghluaisteacht laghdaithe, agus go háirithe aird á díriú ar riachtanais dhaoine scothaosta;

(d)

rannchuidiú le cur chun cinn an iarnróid mar ghné thábhachtach sa chaidreamh idir an tAontas agus a thíortha comharsanacha, agus an rannchuidiú sin ag tógáil b ar an spéis agus ar na riachtanais i dtíortha comhpháirtíochta agus ar shaineolais maidir le hiompar ar iarnród laistigh agus lasmuigh den Aontas araon;

(e)

cur le cumhacht an iarnróid maidir leis an gcomhshamhlaíocht a spreagadh, go háirithe trí stair na n-iarnród agus a ngnéithe cultúrtha, á mheabhrú rannchuidiú na n-iarnród i gcruthú rathúnas na hEorpa agus ról na n-iarnród i bhforbairt teicneolaíochtaí ceannródaíocha;

(f)

mealltacht gairmeacha iarnróid a chur chun cinn, go háirithe tríd an éileamh ar scileanna nua, agus an tábhacht maidir le dálaí córa agus sábháilte oibre agus maidir le dul i ngleic leis an ngá le héagsúlacht sa lucht saothair a mhéadú, a chur chun suntais;

(g)

príomhról na n-iarnród maidir le hiompar paisinéirí idirnáisiúnta laistigh den Aontas a chur chun cinn;

(h)

líonra traenacha oíche a chur chun cinn agus tionscnaimh a spreagadh a chuireann an nádúr trasteorann i bhfios trí shiombailí lena léirítear an tAontas a úsáid;

(i)

feasacht phoiblí a chruthú maidir le ról ionchasach na n-iarnród i dtaobh turasóireacht inbhuanaithe a fhorbairt san Eoraip;

(j)

príomhról na n-iarnród a chur chun cinn maidir le soghluaisteacht inbhuanaithe ó cheann go ceann, maidir le moil a nascadh agus maidir le haistriú tarraingteach agus cliste a cheadú idir modhanna iompair;

(k)

rannchuidiú leis an gCeathrú Pacáiste Iarnróid a chur chun feidhme agus le feasacht a ardú faoi na bearta is gá chun limistéar Eorpach aonair iarnróid a bhunú, bunaithe ar TEN-T a fheidhmíonn go maith;

(l)

plé a spreagadh maidir le conas is féidir rothstoc a nuachóiriú agus conas tuilleadh forbartha a dhéanamh ar bhonneagar iarnróid agus a thoilleadh a mhéadú chun úsáid níos leithne d’iompar paisinéirí agus lasta ar iarnród a éascú, agus a chur chun suntais sa chomhthéacs sin a thábhachtaí atá comhar idir bainisteoirí bonneagair, taighde agus nuálaíocht agus ról Chomhghnóthas Shift2Rail arna bhunú le Rialachán (AE) Uimh. 642/2014 ón gComhairle (5);

(m)

imeachtaí agus tionscnaimh a chur chun cinn chun faisnéis ar chearta paisinéirí iarnróid a scaipeadh agus chun comhar idir na gníomhaithe uile a spreagadh chun feabhas a chur ar fhaisnéis do chustaiméirí agus ar thicéadú, lena n-áirítear tréthicéid a thairiscint agus ticéid ilmhódúla dhigiteacha nuálacha a fhorbairt, mar aon le faisnéis a thabhairt faoi na dúshláin reatha i ndáil leis sin, mar shampla an gá le sonraí a roinnt idir na gníomhaithe.