<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><JUDGMENT xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.JUDGMENT><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-102/21</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62021CJ0102</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2022:272">EU:C:2022:272</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>12</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>12</PAGE.TOTAL><AUTHOR>CJ</AUTHOR></BIB.JUDGMENT><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Απόφαση της <DATE ISO="20220407">7.4.2022</DATE> – Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑102/21 και C‑103/21</HT></P><P><HT TYPE="SC">Autonome Provinz Bozen</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Απόφαση του Δικαστηρίου</HT> (ένατο τμήμα)</P><P>της <DATE ISO="20220407">7ης Απριλίου 2022</DATE><NOTE NUMBERING="STAR" TYPE="FOOTNOTE" NOTE.ID="E0001"><P>Γλώσσα διαδικασίας: η γερμανική.</P></NOTE></P></TI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="»" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN="«"><KEYWORD>Προδικαστική παραπομπή</KEYWORD><KEYWORD>Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη</KEYWORD><KEYWORD>Καθεστώς ενισχύσεων για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών</KEYWORD><KEYWORD>Αλπικά ορεινά καταφύγια χωρίς σύνδεση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας</KEYWORD><KEYWORD>Έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή</KEYWORD><KEYWORD>Λήξη</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><JUDGMENT.INIT><P>Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑102/21 και C‑103/21,</P><P>με αντικείμενο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Verwaltungsgericht, Autonome Sektion für die Provinz Bozen (διοικητικό πρωτοδικείο, αυτόνομο τμήμα της επαρχίας του Bolzano, Ιταλία) με αποφάσεις της <DATE ISO="20210209">9ης Φεβρουαρίου 2021</DATE>, οι οποίες περιήλθαν στο Δικαστήριο στις <DATE ISO="20210218">18 Φεβρουαρίου 2021</DATE>, στο πλαίσιο των δικών</P></JUDGMENT.INIT><PARTIES><PLAINTIFS><P><HT TYPE="BOLD">KW</HT> (C‑102/21),</P><P><HT TYPE="BOLD">SG</HT> (C‑103/21)</P></PLAINTIFS><AGAINST>κατά</AGAINST><DEFENDANTS><P><HT TYPE="BOLD">Autonome Provinz Bozen,</HT></P></DEFENDANTS></PARTIES><PREAMBLE><PREAMBLE.INIT><P>ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (ένατο τμήμα),</P><P>συγκείμενο από τους S. Rodin, πρόεδρο τμήματος, J.-C. Bonichot (εισηγητή) και O. Spineanu-Matei, δικαστές,</P><P>γενική εισαγγελέας: L. Medina</P><P>γραμματέας: A. Calot Escobar</P></PREAMBLE.INIT><GR.VISA><VISA>έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,</VISA></GR.VISA><GR.CONSID><CONSID><P>λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:</P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>η KW, εκπροσωπούμενη από τους S. Pittracher και H. Wild, Rechtsanwälte,</P></ITEM><ITEM><P>ο SG, εκπροσωπούμενος από τον M. Durnwalder, Rechtsanwalt,</P></ITEM><?PAGE NO="2"?><ITEM><P>η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τους A. Μπουχάγιαρ και C. Kovács καθώς και από την C.-M. Carrega,</P></ITEM></LIST></CONSID></GR.CONSID><GR.VISA><VISA>κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα, να εκδικάσει τις υποθέσεις χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,</VISA></GR.VISA><PREAMBLE.FINAL>εκδίδει την ακόλουθη</PREAMBLE.FINAL></PREAMBLE><CONTENTS.JUDGMENT><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Απόφαση</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1</NO.P><TXT>Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ και του άρθρου 20 του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20150713">13ης Ιουλίου 2015</DATE>, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="248" PAGE.FIRST="9" DATE.PUB="2015">ΕΕ 2015, L 248, σ. 9</REF.DOC.OJ>), καθώς και της απόφασης C(2012) 5048 final της Επιτροπής, της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.32113 (2010/N) – Ιταλία: Καθεστώς ενισχύσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας, τα συστήματα τηλεθέρμανσης και την ηλεκτροδότηση απομακρυσμένων περιοχών στο Alto Adige/Νότιο Τιρόλο (<REF.DOC.OJ COLL="C" NO.OJ="001" PAGE.FIRST="7" DATE.PUB="2013">ΕΕ 2013, C 1, σ. 7</REF.DOC.OJ>) (στο εξής: απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2</NO.P><TXT>Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν στο πλαίσιο ένδικων διαφορών μεταξύ, αφενός, των KW (υπόθεση C‑102/21) και SG (υπόθεση C‑103/21) και, αφετέρου, της Autonome Provinz Bozen (αυτόνομης επαρχίας του Bolzano, Ιταλία) σχετικά με την επιστροφή ενισχύσεων για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών τις οποίες χορήγησε η τελευταία κατ’ εφαρμογήν καθεστώτος ενισχύσεων εγκριθέντος με την απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> (στο εξής: επίδικο καθεστώς ενισχύσεων).</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Το νομικό πλαίσιο</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Το δίκαιο της Ένωσης</HT></HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Ο κανονισμός (ΕΕ) 651/2014</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3</NO.P><TXT>Το άρθρο 41 του κανονισμού (ΕΕ) 651/2014 της Επιτροπής, της <DATE ISO="20140617">17ης Ιουνίου 2014</DATE>, για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την εσωτερική αγορά κατ’ εφαρμογή των άρθρων 107 και 108 [ΣΛΕΕ] (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="187" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2014">ΕΕ 2014, L 187, σ. 1</REF.DOC.OJ>), το οποίο φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>Επενδυτικές ενισχύσεις για την προώθηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="00BB" ID="QE0001"/>, προβλέπει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="041.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Οι επενδυτικές ενισχύσεις για την προώθηση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 της Συνθήκης και απαλλάσσονται από την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του παρόντος άρθρου και του κεφαλαίου Ι.</ALINEA><ALINEA>[…]</ALINEA></PARAG><?PAGE NO="3"?><PARAG IDENTIFIER="041.007"><NO.PARAG>7.</NO.PARAG><ALINEA><P>Η ένταση της ενίσχυσης δεν υπερβαίνει:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>το 45 % των επιλέξιμων δαπανών, εάν οι επιλέξιμες δαπάνες υπολογίζονται με βάση το στοιχείο α) ή β) της παραγράφου 6·</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>το 30 % των επιλέξιμων δαπανών, εάν οι επιλέξιμες δαπάνες υπολογίζονται με βάση το στοιχείο γ) της παραγράφου 6.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="041.008"><NO.PARAG>8.</NO.PARAG><ALINEA>Η ένταση της ενίσχυσης μπορεί να αυξηθεί κατά 20 εκατοστιαίες μονάδες, στην περίπτωση ενισχύσεων που χορηγούνται σε μικρές επιχειρήσεις, και κατά 10 εκατοστιαίες μονάδες, στην περίπτωση ενισχύσεων που χορηγούνται σε μεσαίες επιχειρήσεις.</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="00BB" ID="QE0002"/></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="3"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Ο κανονισμός 2015/1589</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4</NO.P><TXT>Κατά την αιτιολογική σκέψη 28 του κανονισμού 2015/1589:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><CONSID><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>Η καταχρηστική εφαρμογή μιας ενίσχυσης μπορεί να έχει επιπτώσεις στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ανάλογες με εκείνες των παράνομων ενισχύσεων και θα πρέπει συνεπώς να αντιμετωπίζεται με ανάλογες διαδικασίες. Σε αντίθεση με τις παράνομες ενισχύσεις, οι ενισχύσεις οι οποίες είναι δυνατόν να έχουν εφαρμοσθεί καταχρηστικά είναι ενισχύσεις που έχουν εγκριθεί προηγουμένως από την Επιτροπή. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να διατάξει την ανάκτηση της ενίσχυσης λόγω της καταχρηστικής εφαρμογής της.<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="00BB" ID="QE0003"/></P></CONSID></QUOT.S></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5</NO.P><TXT>Το άρθρο 1 του κανονισμού 2015/1589, με τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>Ορισμοί<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="00BB" ID="QE0004"/>, προβλέπει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού, νοούνται ως:</P><P>[…]</P><P>β) <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>υφιστάμενη ενίσχυση<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>:</P><P>[…]</P><P>ii) κάθε εγκεκριμένη ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι μεμονωμένες ενισχύσεις που έχουν εγκριθεί από την Επιτροπή ή από το Συμβούλιο·</P><P>[…]</P><P>γ) <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>νέα ενίσχυση<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>: κάθε ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι μεμονωμένες ενισχύσεις, οι οποίες δεν αποτελούν υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς και οι μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων·</P><P>[…]</P><P>στ) <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>παράνομη ενίσχυση<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>: νέα ενίσχυση η οποία εφαρμόζεται κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 […] ΣΛΕΕ·</P><?PAGE NO="4"?><P>ζ) <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>κατάχρηση ενίσχυσης<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>: ενίσχυση η οποία χρησιμοποιείται από το δικαιούχο κατά παράβαση απόφασης που έχει ληφθεί σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 3 ή το άρθρο 7 παράγραφοι 3 ή 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 [του Συμβουλίου, της <DATE ISO="19990322">22ας Μαρτίου 1999</DATE>, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [108 ΣΛΕΕ] (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="083" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="1999">ΕΕ 1999, L 83, σ. 1</REF.DOC.OJ>)] ή το άρθρο 4 παράγραφος 3 ή το άρθρο 9 παράγραφοι 3 ή 4 του παρόντος κανονισμού·</P><P>[…]<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="00BB" ID="QE0005"/>.</P></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6</NO.P><TXT>Το άρθρο 4, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, το οποίο φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>Προκαταρκτική εξέταση της κοινοποίησης και αποφάσεις της Επιτροπής<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="00BB" ID="QE0010"/>, προβλέπει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>Εφόσον η Επιτροπή διαπιστώσει, μετά από προκαταρκτική εξέταση, ότι το κοινοποιηθέν μέτρο, ενώ εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 […] ΣΛΕΕ, δεν δημιουργεί αμφιβολίες κατά πόσον συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, το κηρύσσει συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά (<QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0012" ID="QS0012"/>απόφαση για τη μη διατύπωση αντιρρήσεων<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/>). Στην απόφαση αυτή, αναφέρεται η συγκεκριμένη εξαίρεση της [Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης] που εφαρμόσθηκε.<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="00BB" ID="QE0011"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7</NO.P><TXT>Το άρθρο 13, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0013" ID="QS0013"/>Διαταγή αναστολής ή προσωρινής ανάκτησης της ενίσχυσης<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="00BB" ID="QE0013"/>, ορίζει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0014" ID="QS0014"/>Η Επιτροπή μπορεί, αφού καλέσει το οικείο κράτος μέλος να υποβάλει τις παρατηρήσεις του, να εκδώσει απόφαση, με την οποία απαιτεί από το κράτος μέλος την προσωρινή ανάκτηση κάθε παράνομης ενίσχυσης, έως ότου ληφθεί απόφαση της Επιτροπής για το συμβατό της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά (<QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0015" ID="QS0015"/>διαταγή ανάκτησης<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>), εφόσον πληρούνται όλα τα ακόλουθα κριτήρια</ALINEA><ALINEA>[…]<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="00BB" ID="QE0014"/>.</ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8</NO.P><TXT>Το άρθρο 16, παράγραφος 1, του ίδιου κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0016" ID="QS0016"/>Ανάκτηση της ενίσχυσης<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="00BB" ID="QE0016"/>, ορίζει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0017" ID="QS0017"/>Σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο (<QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0018" ID="QS0018"/>απόφαση ανάκτησης<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>). Η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης.<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="00BB" ID="QE0017"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9</NO.P><TXT>Το άρθρο 20 του κανονισμού 2015/1589, με τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0019" ID="QS0019"/>Καταχρηστική εφαρμογή ενίσχυσης<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="00BB" ID="QE0019"/>, προβλέπει τα εξής:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0020" ID="QS0020"/>Με την επιφύλαξη του άρθρου 28, η Επιτροπή μπορεί, σε περιπτώσεις καταχρηστικής εφαρμογής ενισχύσεων, να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 4. Τα άρθρα 6 έως 9, 11, 12, το άρθρο 13 παράγραφος 1 και τα άρθρα 14 έως 17 εφαρμόζονται κατ’ αναλογία.<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="00BB" ID="QE0020"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Το ιταλικό δίκαιο</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10</NO.P><TXT>Το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων βασίζεται στον Landesgesetz nr. 9 – Bestimmungen im Bereich der Energieeinsparung, der erneuerbaren Energiequellen und des Klimaschutzes (περιφερειακό νόμο αριθ. 9 περί διατάξεων στον τομέα της εξοικονόμησης ενέργειας, των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της δράσης για το κλίμα), της <DATE ISO="20100707">7ης Ιουλίου 2010</DATE>, ο οποίος προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη χορήγηση επιδοτήσεων, με ανώτατο όριο το 80 % των επενδυτικών δαπανών, για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από<?PAGE NO="5"?> ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για ιδία κατανάλωση, όταν η σύνδεση με το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας δεν μπορεί, λόγω της γεωγραφικής θέσης, να πραγματοποιηθεί χωρίς κατάλληλες ενέργειες τεχνικής και οικονομικής φύσεως.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Οι διαφορές της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11</NO.P><TXT>Στις <DATE ISO="20101217">17 Δεκεμβρίου 2010</DATE> η Ιταλική Δημοκρατία κοινοποίησε στην Επιτροπή το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων βάσει του άρθρου 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ. Με την από <DATE ISO="20120725">25 Ιουλίου 2012</DATE> απόφασή της, η Επιτροπή ενέκρινε το καθεστώς αυτό.</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Η υπόθεση C‑102/21</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12</NO.P><TXT>Η KW είναι ιδιοκτήτρια βοσκοτόπου ευρισκόμενου σε ορεινή περιοχή της αυτόνομης επαρχίας του Bolzano, η οποία δεν είναι συνδεδεμένη με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της γεωγραφικής της θέσης.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13</NO.P><TXT>Με διάταγμα της <DATE ISO="20180129">29ης Ιανουαρίου 2018</DATE>, η αυτόνομη επαρχία του Bolzano χορήγησε στην KW επιδότηση ύψους <FT TYPE="NUMBER">144634</FT> ευρώ, η οποία αντιστοιχούσε στο 80 % των επιλέξιμων δαπανών ενός έργου κατασκευής μικρού υδροηλεκτρικού σταθμού προοριζόμενου για τον δικό της εφοδιασμό με ενέργεια, κατ’ εφαρμογήν του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14</NO.P><TXT>Στη συνέχεια, η αυτόνομη επαρχία του Bolzano ενημέρωσε την KW ότι, δεδομένου ότι το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων είχε λήξει στις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE>, η χορήγηση επιδότησης για το έργο της έπρεπε να είναι σύμφωνη με τον κανονισμό 651/2014, ο οποίος περιορίζει το επιτρεπόμενο επίπεδο των ενισχύσεων στο 65 % των επιλέξιμων δαπανών.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15</NO.P><TXT>Με διάταγμα της <DATE ISO="20200127">27ης Ιανουαρίου 2020</DATE>, η αυτόνομη επαρχία του Bolzano ανακάλεσε εν μέρει την απόφασή της να χορηγήσει επιδότηση στην KW και μείωσε το ποσό της επιδότησης σε <FT TYPE="DECIMAL">113257,09</FT> ευρώ κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 651/2014.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16</NO.P><TXT>Στις <DATE ISO="20200214">14 Φεβρουαρίου 2020</DATE> η αυτόνομη επαρχία του Bolzano ζήτησε από την KW να επιστρέψει το πλεονάζον ποσό της ενίσχυσης που είχε λάβει, πλέον τόκων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17</NO.P><TXT>Η ΚW άσκησε ενώπιον του Verwaltungsgericht, Autonome Sektion für die Provinz Bozen (διοικητικού πρωτοδικείου, αυτόνομο τμήμα της επαρχίας του Bolzano, Ιταλία), προσφυγή με αίτημα την ακύρωση των μέτρων αυτών.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18</NO.P><TXT>Το εν λόγω δικαστήριο εκτιμά ότι η διαφορά της κύριας δίκης εγείρει το ερώτημα αν η επιδότηση που χορηγήθηκε στην KW συνιστά <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0021" ID="QS0021"/>υφιστάμενη<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="00BB" ID="QE0021"/> ενίσχυση κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης περί κρατικών ενισχύσεων. Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, είναι αναγκαίο να κριθεί αν, κατά την ημερομηνία χορήγησης της επιδότησης, η έγκριση του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων που απέρρεε από την απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> εξακολουθούσε να ισχύει.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19</NO.P><TXT>Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, εάν δεν συντρέχει τέτοια περίπτωση, η επιδότηση που χορηγήθηκε στην KW συνιστά περίπτωση καταχρηστικής εφαρμογής ενίσχυσης και, επομένως, πρέπει να διευκρινιστεί αν το άρθρο 20 του κανονισμού 2015/1589 έχει την έννοια ότι η Επιτροπή όφειλε να ζητήσει την ανάκτησή της.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="6"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20</NO.P><TXT>Προσθέτει ότι πρέπει επίσης να εξεταστεί αν η επιδότηση που χορηγήθηκε στην KW μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21</NO.P><TXT>Στο πλαίσιο αυτό, το Verwaltungsgericht, Autonome Sektion für die Provinz Bozen (διοικητικό πρωτοδικείο, αυτόνομο τμήμα της επαρχίας του Bolzano), αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>1)</NO.P><TXT>Έληξε στις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE> η ισχύς της εγκεκριμένης με την απόφαση της Επιτροπής [της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>] ενισχύσεως, ανερχόμενης σε ποσοστό 80 % και χορηγηθείσας για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για ιδία κατανάλωση σε ξύλινα οικήματα και καταφύγια ευρισκόμενα σε ορεινή περιοχή μεγάλου υψομέτρου, των οποίων η σύνδεση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας είναι ανέφικτη χωρίς κατάλληλες ενέργειες τεχνικής και οικονομικής φύσεως;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως επί του ερωτήματος αυτού:</TXT><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>Έχει το άρθρο 20 του κανονισμού [2015/1589] την έννοια ότι, σε περιπτώσεις καταχρηστικής εφαρμογής ενισχύσεων, η Επιτροπή οφείλει να εκδώσει απόφαση ανακτήσεως πριν από την παρέμβαση των κρατικών αρχών;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>Είναι η προαναφερθείσα ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, για τον λόγο ότι στοχεύει στην προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών περιοχών, ή μήπως ενδέχεται να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές;<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="00BB" ID="QE0022"/></TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM></LIST></P></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Η υπόθεση C‑103/21</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22</NO.P><TXT>Ο SG είναι ιδιοκτήτης βοσκοτόπου ευρισκόμενου σε ορεινή περιοχή της αυτόνομης επαρχίας του Bolzano, η οποία δεν είναι συνδεδεμένη με το δημόσιο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της γεωγραφικής της θέσης.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23</NO.P><TXT>Με διάταγμα της <DATE ISO="20180831">31ης Αυγούστου 2018</DATE>, η αυτόνομη επαρχία του Bolzano χορήγησε στον SG επιδότηση ύψους <FT TYPE="NUMBER">115011</FT> ευρώ, η οποία αντιστοιχούσε στο 80 % των επιλέξιμων δαπανών, για έργο κατασκευής μικρού υδροηλεκτρικού σταθμού προοριζόμενου για τον δικό του εφοδιασμό με ενέργεια, κατ’ εφαρμογήν του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24</NO.P><TXT>Με διάταγμα της <DATE ISO="20200427">27ης Απριλίου 2020</DATE>, η αυτόνομη επαρχία του Bolzano ανακάλεσε εν μέρει την απόφαση περί χορήγησης της επιδότησης στον SG, για τον λόγο ότι το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων είχε λήξει στις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE>. Υπολόγισε εκ νέου το ποσό της επιδότησης που δικαιούνταν ο SG βάσει των κριτηρίων χορήγησης που προβλέπει ο κανονισμός 651/2014, ήτοι ποσό ύψους <FT TYPE="NUMBER">92604</FT> ευρώ, και ζήτησε από τον SG να επιστρέψει το πλεονάζον ποσό που είχε λάβει, πλέον τόκων.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25</NO.P><TXT>Ο SG άσκησε ενώπιον του Verwaltungsgericht, Autonome Sektion für die Provinz Bozen (διοικητικού πρωτοδικείου, αυτόνομο τμήμα της επαρχίας του Bolzano), προσφυγή με αίτημα την ακύρωση των μέτρων αυτών.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26</NO.P><TXT>Το εν λόγω δικαστήριο εκτιμά ότι η υπόθεση εγείρει νομικά ζητήματα πανομοιότυπα με εκείνα της υπόθεσης C‑102/21.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27</NO.P><TXT>Υπό τις συνθήκες αυτές, το Verwaltungsgericht, Autonome Sektion für die Provinz Bozen (διοικητικό πρωτοδικείο, αυτόνομο τμήμα της επαρχίας του Bolzano), αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0023" ID="QS0023"/>1)</NO.P><TXT>Έληξε στις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE> η ισχύς της εγκεκριμένης με την απόφαση της Επιτροπής [της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>] ενισχύσεως, ανερχόμενης σε ποσοστό 80 % και χορηγηθείσας για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών με σκοπό την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για ιδία κατανάλωση σε ξύλινα οικήματα και καταφύγια ευρισκόμενα σε ορεινή περιοχή μεγάλου υψομέτρου, των οποίων η σύνδεση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας είναι ανέφικτη χωρίς κατάλληλες ενέργειες τεχνικής και οικονομικής φύσεως;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>2)</NO.P><TXT>Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως επί του ερωτήματος αυτού:</TXT><P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>α)</NO.P><TXT>Πρέπει στη συνέχεια να εξετασθεί επιπροσθέτως αν το άρθρο 20 του κανονισμού [2015/1589] έχει την έννοια ότι, σε περιπτώσεις καταχρηστικής εφαρμογής ενισχύσεων, η Επιτροπή οφείλει να εκδώσει απόφαση ανακτήσεως πριν από την παρέμβαση των κρατικών αρχών;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>β)</NO.P><TXT>Πρέπει να εξετασθεί αν η προαναφερθείσα ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, για τον λόγο ότι στοχεύει στην προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών περιοχών, ή αν ενδέχεται να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές;<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="00BB" ID="QE0023"/></TXT></NP></ITEM></LIST></P></NP></ITEM></LIST></P></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Επί της συνεκδίκασης των υποθέσεων C‑102/21 και C‑103/21</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28</NO.P><TXT>Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της <DATE ISO="20210317">17ης Μαρτίου 2021</DATE>, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C‑102/21 και C‑103/21 προς διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής απόφασης.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Επί των προδικαστικών ερωτημάτων</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Προκαταρκτικές παρατηρήσεις</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29</NO.P><TXT>Πρέπει, προκαταρκτικώς, να επισημανθεί ότι τα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο εκκινούν από την παραδοχή ότι οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις αποτελούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και είναι, επιπλέον, εν μέρει σύμφωνες με τον κανονισμό 651/2014. Το εν λόγω δικαστήριο φαίνεται επίσης να λαμβάνει ως αφετηρία ότι δεν πρέπει να εφαρμοστεί επ’ αυτών ο κανόνας de minimis, πράγμα το οποίο οφείλει να εξακριβώσει.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="8"?><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30</NO.P><TXT>Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα στις υποθέσεις C‑102/21 και C‑103/21, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν η έγκριση του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων που απέρρεε από την απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> εξακολουθούσε να ισχύει όταν η αυτόνομη επαρχία του Bolzano χορήγησε επιδοτήσεις στην KW και στον SG (στο εξής: επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31</NO.P><TXT>Η απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> διευκρινίζει, στο σημείο 2.2, με τίτλο <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0024" ID="QS0024"/>Διάρκεια και προϋπολογισμός<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="00BB" ID="QE0024"/>, ότι, δυνάμει του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων, θα χορηγηθεί συνολικό ποσό 187,25 εκατομμυρίων ευρώ κατά την <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0025" ID="QS0025"/>περίοδο 2011-2016<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="00BB" ID="QE0025"/>. Επιπλέον, η περίληψη της απόφασης αυτής που δημοσιεύθηκε στην <HT TYPE="ITALIC">Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης</HT> της <DATE ISO="20130104">4ης Ιανουαρίου 2013</DATE> αναφέρει ότι η <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0026" ID="QS0026"/>διάρκεια<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="00BB" ID="QE0026"/> του εν λόγω καθεστώτος καλύπτει την περίοδο έως τις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32</NO.P><TXT>Επομένως, από την <DATE ISO="20170101">1η Ιανουαρίου 2017</DATE> το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων δεν ήταν πλέον εγκεκριμένο με την απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33</NO.P><TXT>Επιπλέον, από τη δικογραφία που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο προκύπτει ότι το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων δεν εγκρίθηκε εκ νέου από την Επιτροπή μετά την ως άνω ημερομηνία.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34</NO.P><TXT>Εξάλλου, δεν αμφισβητείται ότι η αυτόνομη επαρχία του Bolzano χορήγησε τις επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις μετά τις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35</NO.P><TXT>Συνεπώς, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η έγκριση του επίδικου καθεστώτος ενισχύσεων που απέρρεε από την απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> δεν ίσχυε πλέον όταν η αυτόνομη επαρχία του Bolzano χορήγησε τις επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36</NO.P><TXT>Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα στις υποθέσεις C‑102/21 και C‑103/21, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 20 του κανονισμού 2015/1589 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση καταχρηστικής εφαρμογής ενίσχυσης, εναπόκειται στην Επιτροπή να ζητήσει από το κράτος μέλος να ανακτήσει την ενίσχυση αυτή.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37</NO.P><TXT>Όπως υποστήριξε η Επιτροπή, πρέπει να επισημανθεί ότι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει καθεστώτος ενισχύσεων μετά τη λήξη της ισχύος απόφασης της Επιτροπής με την οποία εγκρίθηκε το καθεστώς αυτό δεν συνιστούν περιπτώσεις <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0027" ID="QS0027"/>κατάχρησης ενίσχυσης<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="00BB" ID="QE0027"/> κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2015/1589.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38</NO.P><TXT>Συγκεκριμένα, το άρθρο 1, στοιχείο ζʹ, του κανονισμού 2015/1589 αναφέρεται στις περιπτώσεις στις οποίες μια ενίσχυση χρησιμοποιείται από τον δικαιούχο κατά παράβαση απόφασης εκδοθείσας κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 4, παράγραφος 3, ή του άρθρου 9, παράγραφος 3 ή 4, του κανονισμού αυτού ή του άρθρου 4, παράγραφος 3, ή του άρθρου 7, παράγραφοι 3 και 4, του κανονισμού 659/1999, τα οποία αφορούν, αντιστοίχως, τις αποφάσεις για τη μη διατύπωση αντιρρήσεων, τις θετικές αποφάσεις και τις υπό όρους αποφάσεις της Επιτροπής.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="9"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39</NO.P><TXT>Εν προκειμένω, από την απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα προκύπτει ότι η απόφαση της Επιτροπής της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE> δεν είχε πλέον εφαρμογή μετά τις <DATE ISO="20161231">31 Δεκεμβρίου 2016</DATE> και ότι το επίμαχο καθεστώς ενισχύσεων δεν εγκρίθηκε εκ νέου μετά την ημερομηνία αυτή.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40</NO.P><TXT>Το γεγονός αυτό αρκεί για να γίνει δεκτό ότι οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις δεν εφαρμόστηκαν καταχρηστικά από τους αποδέκτες τους.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41</NO.P><TXT>Πρέπει να προστεθεί ότι το γεγονός ότι το επίδικο καθεστώς ενισχύσεων παρατάθηκε πέραν της <DATE ISO="20161231">31ης Δεκεμβρίου 2016</DATE>, αν υποτεθεί ότι τούτο ισχύει, δεν είναι καθοριστικής σημασίας στο μέτρο που η παράταση υφιστάμενου καθεστώτος ενισχύσεων θεσπίζει νέα ενίσχυση διακρινόμενη από το παραταθέν καθεστώς (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20131204">4ης Δεκεμβρίου 2013</DATE>, <NAME.CASE>Επιτροπή κατά Συμβουλίου</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑111/10</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:785">EU:C:2013:785</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0058">58</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42</NO.P><TXT>Κατά συνέπεια, ενισχύσεις όπως οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών πρέπει να θεωρηθούν ως νέες ενισχύσεις οι οποίες, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, συνιστούν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0028" ID="QS0028"/>παράνομες ενισχύσεις<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="00BB" ID="QE0028"/> κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2015/1589.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43</NO.P><TXT>Επομένως, προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να αναδιατυπωθεί υπό την έννοια ότι αφορά στην πραγματικότητα το ζήτημα αν το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι εναπόκειται στην Επιτροπή να ζητήσει από το κράτος μέλος να ανακτήσει παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2015/1589.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44</NO.P><TXT>Συναφώς, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η επιβαλλόμενη από το άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ απαγόρευση εκτέλεσης των σχεδίων ενισχύσεων έχει άμεσο αποτέλεσμα και ότι ο χαρακτήρας της επιβαλλόμενης από τη διάταξη αυτή απαγόρευσης εκτέλεσης ως έχουσας άμεση εφαρμογή ισχύει για κάθε μέτρο ενίσχυσης που φέρεται ότι εκτελέστηκε χωρίς να έχει κοινοποιηθεί (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190305">5ης Μαρτίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>Eesti Pagar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑349/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:172">EU:C:2019:172</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0088">88</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45</NO.P><TXT>Το Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι τα εθνικά δικαστήρια οφείλουν να εγγυώνται ότι θα συναχθούν, κατά το εθνικό τους δίκαιο, όλες οι συνέπειες παράβασης του άρθρου 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, όσον αφορά τόσο το κύρος των πράξεων εκτέλεσης όσο και την ανάκτηση της χρηματικής στήριξης που χορηγήθηκε κατά παράβαση της διάταξης αυτής, το δε αντικείμενο της αποστολής των εθνικών δικαστηρίων είναι, κατά συνέπεια, να διατάσσουν τα κατάλληλα μέτρα για τη θεραπεία της έλλειψης νομιμότητας της εκτέλεσης των μέτρων ενίσχυσης, προκειμένου κατά το χρονικό διάστημα που απομένει μέχρι την απόφαση της Επιτροπής ο αποδέκτης της ενίσχυσης να μην εξακολουθήσει να έχει τη δυνατότητα διάθεσης της ενίσχυσης αυτής (απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190305">5ης Μαρτίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>Eesti Pagar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑349/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:172">EU:C:2019:172</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0089">89</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46</NO.P><TXT>Πρέπει να προστεθεί ότι κάθε διάταξη του δικαίου της Ένωσης που πληροί τις προϋποθέσεις που απαιτούνται ώστε να έχει άμεσο αποτέλεσμα επιβάλλεται σε όλες τις αρχές των κρατών μελών, δηλαδή όχι μόνο στα εθνικά δικαστήρια, αλλά και σε όλα τα όργανα της διοίκησης, συμπεριλαμβανομένων των οργάνων της αυτοδιοίκησης, και οι αρχές αυτές υποχρεούνται να την εφαρμόσουν (πρβλ. αποφάσεις της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19890622">22ας Ιουνίου 1989</DATE>, <NAME.CASE>Costanzo</NAME.CASE>, <NO.CASE>103/88</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1989:256">EU:C:1989:256</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0031">31</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, και της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190305">5ης Μαρτίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>Eesti Pagar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑349/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:172">EU:C:2019:172</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0090">90</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="10"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47</NO.P><TXT>Πράγματι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τόσο οι διοικητικές αρχές όσο και τα εθνικά δικαστήρια τα οποία είναι επιφορτισμένα με την εφαρμογή, στο πλαίσιο των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων τους, των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης έχουν την υποχρέωση να διασφαλίζουν την πλήρη αποτελεσματικότητα των διατάξεων αυτών (απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190305">5ης Μαρτίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>Eesti Pagar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑349/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:172">EU:C:2019:172</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0091">91</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48</NO.P><TXT>Επομένως, όταν εθνική αρχή διαπιστώνει ότι μια ενίσχυση χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ, οφείλει να ανακτήσει με δική της πρωτοβουλία την παρανόμως χορηγηθείσα ενίσχυση (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190305">5ης Μαρτίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>Eesti Pagar</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑349/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:172">EU:C:2019:172</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0092">92</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49</NO.P><TXT>Πρέπει να προστεθεί ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, τίποτε δεν εμποδίζει καταρχήν το οικείο κράτος μέλος να κρίνει ότι πρέπει να επιστραφεί μόνον το μέρος της ενίσχυσης το οποίο δεν πληροί τα κριτήρια του κανονισμού 651/2014.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50</NO.P><TXT>Επιπλέον, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο του θεσπισθέντος από τη Συνθήκη συστήματος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, τα εθνικά δικαστήρια και η Επιτροπή διαδραματίζουν ρόλους που είναι συμπληρωματικοί αλλά διακριτοί (απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190502">2ας Μαΐου 2019</DATE>, <NAME.CASE>A‑Fonds</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑598/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:352">EU:C:2019:352</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0045">45</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51</NO.P><TXT>Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να επιβάλει την ανάκτηση ενίσχυσης λόγω και μόνον του παράνομου χαρακτήρα της και, ως εκ τούτου, οφείλει να προβεί σε πλήρη εκτίμηση της συμβατότητας της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, ανεξαρτήτως του αν τηρήθηκε ή όχι η απαγόρευση εφαρμογής χωρίς προηγούμενη έγκριση (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19900214">14ης Φεβρουαρίου 1990</DATE>, <NAME.CASE>Γαλλία κατά Επιτροπής</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑301/87</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1990:67">EU:C:1990:67</NO.ECLI>, σκέψεις <REF.NP.ECR REF="NP0017">17</REF.NP.ECR> έως <REF.NP.ECR REF="NP0023">23</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), πλην όμως το άρθρο 13, παράγραφος 2, του κανονισμού 2015/1589 επιτρέπει στην Επιτροπή να διατάξει την προσωρινή ανάκτηση παρανόμως καταβληθείσας ενίσχυσης έως ότου αποφανθεί επί της συμβατότητας της ενίσχυσης αυτής με την εσωτερική αγορά.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52</NO.P><TXT>Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν εναπόκειται στην Επιτροπή να ζητήσει από το κράτος μέλος να ανακτήσει παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού 2015/1589.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD"><HT TYPE="ITALIC">Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος</HT></HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53</NO.P><TXT>Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα στις υποθέσεις C‑102/21 και C‑103/21, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, για τον λόγο ότι καθιστούν δυνατή την <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0029" ID="QS0029"/>προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών περιοχών<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="00BB" ID="QE0029"/>, ή αν <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0030" ID="QS0030"/>ενδέχεται να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="00BB" ID="QE0030"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54</NO.P><TXT>Ωστόσο, από τη διατύπωση του ερωτήματος αυτού δεν προκύπτει σαφώς αν το αιτούν δικαστήριο, θέτοντας το ζήτημα αν οι επίμαχες στις διαφορές των κύριων δικών ενισχύσεις <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0031" ID="QS0031"/>ενδέχεται να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="00BB" ID="QE0031"/>, αναφέρεται στο άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει την καταρχήν απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων, ή στο άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, το οποίο διευκρινίζει ότι μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική<?PAGE NO="11"?> αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον <QUOT.START CODE="00AB" REF.END="QE0032" ID="QS0032"/>δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="00BB" ID="QE0032"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55</NO.P><TXT>Εν πάση περιπτώσει, η δικογραφία που διαβιβάσθηκε στο Δικαστήριο στις εν λόγω υποθέσεις δεν του παρέχει τις αναγκαίες διευκρινίσεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά προκειμένου αυτό να είναι σε θέση να παράσχει χρήσιμες ενδείξεις στο αιτούν δικαστήριο όσον αφορά την εφαρμογή, στις υποθέσεις των κύριων δικών, των προβλεπόμενων στο άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ κριτηρίων σχετικά με τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, δεδομένου ότι η μόνη περίσταση που μνημονεύεται στην απόφαση περί παραπομπής στην υπόθεση C‑102/21, κατά την οποία η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από τον χρηματοδοτούμενο μικρό υδροηλεκτρικό σταθμό χρησιμοποιείται μόνο για τον ατομικό εφοδιασμό ενός ιδιώτη, δεν καθιστά, εν πάση περιπτώσει, από μόνη της δυνατό να διαπιστωθεί αν τα κριτήρια αυτά πληρούνται ή όχι.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56</NO.P><TXT>Επομένως, ένα τέτοιο ερώτημα πρέπει να θεωρηθεί απαράδεκτο.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57</NO.P><TXT>Όσον αφορά το άρθρο 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ, υπενθυμίζεται ότι ο λόγος για τον οποίο ζητείται η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικών γνωμών επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων, αλλά στην αδήριτη ανάγκη αποτελεσματικής επίλυσης ένδικης διαφοράς που αφορά το δίκαιο της Ένωσης (απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20191003">3ης Οκτωβρίου 2019</DATE>, <NAME.CASE>A κ.λπ.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑70/18</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:823">EU:C:2019:823</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0073">73</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58</NO.P><TXT>Κατά πάγια νομολογία, όμως, τα εθνικά δικαστήρια δεν είναι αρμόδια να αποφαίνονται επί του αν μια κρατική ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20161026">26ης Οκτωβρίου 2016</DATE>, <NAME.CASE>ΔΕΗ και Επιτροπή κατά Αλουμίνιον της Ελλάδος</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑590/14 P</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:797">EU:C:2016:797</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0096">96</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59</NO.P><TXT>Πράγματι, η εκτίμηση της συμβατότητας μέτρων ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής, ενεργούσας υπό τον έλεγχο των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, ενώ τα εθνικά δικαστήρια μεριμνούν για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των πολιτών σε περίπτωση παράβασης της προβλεπόμενης στο άρθρο 108, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΣΛΕΕ υποχρέωσης προηγούμενης κοινοποίησης των κρατικών ενισχύσεων στην Επιτροπή (πρβλ. απόφαση της <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20190502">2ας Μαΐου 2019</DATE>, <NAME.CASE>A‑Fonds</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑598/17</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2019:352">EU:C:2019:352</NO.ECLI>, σκέψη <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0060"><NO.P>60</NO.P><TXT>Επομένως, το ερώτημα αν οι επίμαχες στις υποθέσεις των κύριων δικών ενισχύσεις είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107, παράγραφος 3, στοιχείο γʹ, ΣΛΕΕ δεν είναι αναγκαίο για την επίλυση των διαφορών των κύριων δικών και, ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθεί απαράδεκτο.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Επί των δικαστικών εξόδων</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0061"><NO.P>61</NO.P><TXT>Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους των κύριων δικών τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><?PAGE NO="12"?><JURISDICTION><INTRO>Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (ένατο τμήμα) αποφαίνεται:</INTRO><LIST TYPE="ARAB"><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">1)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Η έγκριση του καθεστώτος ενισχύσεων για την κατασκευή μικρών υδροηλεκτρικών σταθμών η οποία απέρρεε από την απόφαση C(2012) 5048 final της Επιτροπής, της <DATE ISO="20120725">25ης Ιουλίου 2012</DATE>, σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.32113 (2010/N) – Ιταλία: Καθεστώς ενισχύσεων για την εξοικονόμηση ενέργειας, τα συστήματα τηλεθέρμανσης και την ηλεκτροδότηση απομακρυσμένων περιοχών στο Alto Adige/Νότιο Τιρόλο, δεν ίσχυε πλέον όταν η Autonome Provinz Bozen (αυτόνομη επαρχία του Bolzano, Ιταλία) χορήγησε επιδοτήσεις στην KW και στον SG.</HT></TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P><HT TYPE="BOLD">2)</HT></NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Το άρθρο 108, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ έχει την έννοια ότι δεν εναπόκειται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ζητήσει από το κράτος μέλος να ανακτήσει παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο στʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/1589 του Συμβουλίου, της <DATE ISO="20150713">13ης Ιουλίου 2015</DATE>, περί λεπτομερών κανόνων για την εφαρμογή του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.</HT></TXT></NP></ITEM></LIST></JURISDICTION></CONTENTS.JUDGMENT><SIGNATURE.CASE><SIGNATORY><P>(υπογραφές)</P></SIGNATORY></SIGNATURE.CASE></JUDGMENT>