Voor het zoeken van werk in Italië reikte het Arbeitsamt verzoeker op diens aanvrage op 11 juli 1975 de verklaring model E 303 uit. Op 12 juli 1975 vertrok verzoeker naar Italië, waar hij van het bevoegde Italiaanse verzekeringsorgaan I.N.P.S. overeenkomstig de artikel 69, lid 1, en 70, lid 1, van verordening nr. 1408/71 (PB L 149 van 1971, blz. 2) uitkeringen bleef ontvangen.

Op 13 oktober 1975 keerde verzoeker uit Italië naar de Bondsrepubliek terug en verzocht hij het Arbeitsamt te Hagen hem opnieuw een werkloosheidsuitkering toe te kennen. Het Arbeitsamt wees dit verzoek af, betogende dat verzoekers resterende aanspraak op werkloosheidsuitkering was vervallen ingevolge artikel 69, lid 2, van verordening nr. 1408/71, daar hij zich niet uiterlijk op 12 oktober 1975 bij het bevoegde Arbeitsamt had aangemeld. Verzoekers administratief en gerechtelijk beroep bleven vruchteloos.

Het Bayerische Landessozialgericht, waarbij verzoeker hoger beroep heeft ingesteld, heeft bij beschikking van 15 februari 1979 de procedure geschorst en het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen verzocht bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over de volgende vraag:

Sluit artikel 69, lid 2, eerste zin, tweede zinsnede van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op loontrekkenden en hun gezinnen, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen (PB L 149 van 1971, blz. 2), de werkloze die niet binnen drie maanden in de bevoegde Lid-Staat terugkeert, uit van de aanspraak op werkloosheidsuitkering tegenover deze Lid-Staat, zelfs indien hij volgens het nationale recht van deze staat nog een aanspraak zou bezitten?

Het Bayerische Landessozialgericht baseert zich met name op's Hofs arrest van 10 juli 1975 (zaak 27/75, Bonaffini, Jurispr. 1975, blz. 971), volgens hetwelk — aldus het Gericht — de niet-inachtneming van de in artikel 69, lid 1, sub a, van verordening nr. 1408/71 neergelegde voorwaarde betreffende de wachttijd van vier weken, de betrokkene zijn recht op nationale uitkeringen niet ontneemt. Het Gericht wenst te vernemen, of de niet-inachtneming van de voorwaarde van artikel 69, lid 2, eerste zin, tweede zinsnede (terugkeer naar de bevoegde Lid-Staat binnen drie maanden), het resterende recht op uitkeringen krachtens de nationale wetgeving evenmin aantast.

Het Bundessozialgericht, waarbij verzoekers beroep tot cassatie aanhangig is, heeft bij beschikking van 19 juni 1979 de procedure geschorst en het Hof van Justitie verzocht bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over de volgende vraag:

Verliest een werkloze die na een tijdvak van meer dan drie maanden naar de bevoegde staat terugkeert, ingevolge artikel 69, lid 2, van verordening (EEG) nr. 1408/71 zijn recht op uitkering overeenkomstig de wettelijke regeling van deze staat in die zin, dat zijn recht vervalt ongeacht de regeling van de bevoegde staat, dat wil zeggen ook wanneer dat recht volgens deze wettelijke regeling blijft bestaan?

Het Bundessozialgericht heeft zijn beschikking in hoofdzaak op de volgende overwegingen gebaseerd :

1.In het Duitse Arbeitsförderungsgesetz (hierna: AFG) kan de term recht (Anspruch) zowel slaan op een concreet en reeds bestaand recht op uitkering (Leistungsanspruch) als op een potentiële aanspraak (Anwartschaft). Indien een werkloze na meer dan drie maanden naar Duitsland terugkeert, verliest hij volgens het AFG voorshands zijn recht op uitkering, maar zodra hij zich weer bij het Arbeitsamt inschrijft, herleeft zijn Anwartschaft. Artikel 69, lid 2, van verordening nr. 1408/71 is in dit opzicht niet duidelijk.2.Zo onder recht in de zin van artikel 69, lid 2, eerste volzin, tweede zinsnede, ook een potentieel recht moet worden verstaan, is niet duidelijk of de woorden krachtens de wettelijke regeling van de bevoegde staat een toelichting vormen op het woord recht dan wel betrekking hebben op de voorwaarden waaronder de betrokkene dat recht volgens de wettelijke regeling van de bevoegde staat verliest.3.Volgens het Bundessozialgericht moet op grond van de strekking van de bepaling — de bevordering van het vrije verkeer van Europese werknemers — veeleer worden aangenomen, dat het recht op uitkering van de werkloze herleeft zodra hij zich weer ter beschikking stelt van de arbeidsmarkt van de bevoegde staat.4.Elke andere uitlegging zou wellicht onverenigbaar zijn met het Grundgesetz van de Bondsrepubliek Duitsland. Het Bundesverfassungsgericht heeft beslist, dat het gemeenschapsrecht bij zijn toepassing in Duitsland door de Duitse overheid aan de in het Grundgesetz genoemde grondrechten zal worden getoetst, zolang het nog geen door een parlement vastgestelde en daadwerkelijk toegepaste grondrechtencodificatie bevat. Het potentiële recht op werkloosheidsuitkering berust op eigen bijdragen van de betrokkene, zodat het kan worden beschouwd als een subjectief vermogensrecht tegenover de overheid, dat kenmerken van het eigendomsrecht in de zin van artikel 14 Grundgesetz vertoont. Dit recht zou slechts dan zonder schadeloosstelling kunnen worden ontnomen, indien men de verplichting binnen drie maanden uit het buitenland terug te keren, als een aan deze vorm van eigedom inherente beperking beschouwde.5.Tenslotte moet vanuit staatsrechtelijk oogpunt worden onderzocht, in hoeverre rekening is gehouden met het in artikel 20 Grundgesetz vervatte en volgens artikel 79, lid 3, Grundgesetz onvervreemdbare beginsel van de volkssoevereiniteit, indien door de Raad van Ministers als uitvoerend orgaan van de Europese staten vastgesteld gemeenschapsrecht nationaal recht wijzigt.

Bijgevolg meent het Bundessozialgericht erop te moeten wijzen, dat mocht's Hofs uitlegging van artikel 69, lid 2, in strijd zijn met het Duitse Grundgesetz, die bepaling in voorkomend geval aan het Bundesverfassungsgericht zou moeten worden voorgelegd.

Met een beroep op artikel 69 van verordening nr. 1408/71, weigerde de Bundesanstalt für Arbeit hem opnieuw een uitkering toe te kennen. Zij betoogde op grond van door haar ingewonnen inlichtingen, dat in de plaats waarnaar Vitale zich had begeven geen uitzicht op werk had bestaan. Nu hij zijn verblijf in Italië onnodig zou hebben verlengd, zou hij het risico moeten dragen van een te late terugkeer door onvoorziene omstandigheden.

De heer Vitale stelde beroep in tegen dit besluit. Het Sozialgericht te Wiesbaden vernietigde op 14 januari 1977 het besluit van de Bundesanstalt für Arbeit en veroordeelde deze, de heer Vitale over het tijdvak van 22 oktober tot 2 november 1975 werkloosheidsuitkering te betalen omdat deze op 3 november 1975 weer een werkkring had aanvaard. Het Sozialgericht oordeelde dat de heer Vitale wegens ziekte niet tijdig had kunnen terugkeren, zodat hij niet verantwoordelijk was voor zijn te late terugkomst. Derhalve zou de Bundesanstalt für Arbeit ten onrechte het bestaan hebben ontkend van een buitengewoon geval in de zin van artikel 69, lid 2, op grond waarvan de termijn van drie maanden kan worden verlengd.

De Bundesanstalt stelde op 15 maart 1977 hoger beroep in bij het Hessische Landessozialgericht. Bij beschikking van 30 augustus 1979 heeft het Landessozialgericht besloten de procedure te schorsen en het Hof van Justitie verzocht bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over de navolgende vragen:

1.Betekent verlies van elk recht op uitkering krachtens de wettelijke regeling van de bevoegde staat in een geval waarin een werkloze niet vóór afloop van de termijn van drie maanden naar die staat terugkeert, dat daardoor ieder potentieel recht (Anwartschaft) verloren gaat?2.Geldt dit ook voor het geval de potentiële rechten volgens de wettelijke bepalingen van de bevoegde staat blijven bestaan?

In zijn verwijzingsbeschikking merkt het Landessozialgericht op, het beroep gegrond te achten voor zover het besluit van de Bundesanstalt für Arbeit om de termijn niet te verlengen, geen misbruik vormt van de aan de Bundesanstalt in het kader van artikel 69, lid 2, toekomende discretionaire bevoegdheid. Het Gericht wenst evenwel te vernemen, in hoeverre de rechten van een werknemer ingevolge artikel 69, lid 2, teniet gaan bij te late terugkeer.

Krachtens artikel 20 van's Hofs Sta-tuut-EEG zijn schriftelijke opmerkingen ingediend door V. Testa, te dezen vertegenwoordigd door H. Niesel, advocaat te München; de Bundesanstalt für Arbeit, te dezen vertegenwoordigd door M. Müller; de regering van de Bondsrepubliek Duitsland, te dezen vertegenwoordigd door M. Seidel; de regering van de Italiaanse Republiek, te dezen vertegenwoordigd door A. Maresca als gemachtigde, bijgestaan door F. Favara, Avvocato dello Stato; en door de Commissie van de Europese Gemeenschappen, te dezen vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur N. Koch.

Bij beschikking van 21 november 1979 heeft het Hof de zaken 41/79 en 121/79 voor de mondelinge behandeling en het arrest gevoegd. Bij beschikking van 27 maart 1980 heeft het Hof zaak 796/79 voor het arrest gevoegd met de gevoegde zaken 41 en 121/79.

Het Hof heeft, op rapport van de rcch-ter-rapporteur en gehoord de advocaat-generaal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

Indien de betrokkene vóór het verstrijken van het tijdvak waarover hij krachtens lid 1, sub c, recht op uitkering heeft, naar het grondgebied van de bevoegde staat terugkeert, behoudt hij recht op uitkering overeenkomstig de wettelijke regeling van deze staat; hij verliest elk recht op uitkering krachtens de wettelijke regeling van de bevoegde staat indien hij niet vóór het verstrijken van dit tijdvak naar het grondgebied van deze staat terugkeert. In buitengewone gevallen kunnen de bevoegde diensten of organen deze termijn verlengen.