SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Wdrożenie przez państwa członkowskie dyrektywy Rady 2005/47/WE z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie umowy między Stowarzyszeniem Kolei Europejskich (CER) a Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie niektórych aspektów warunków pracy pracowników wykonujących pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych usług transgranicznych w sektorze kolejowym /* COM/2012/0627 final */
SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA
PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Wdrożenie przez
państwa członkowskie dyrektywy Rady 2005/47/WE z dnia 18 lipca 2005
r. w sprawie umowy między Stowarzyszeniem Kolei Europejskich (CER) a
Europejską Federacją Pracowników Transportu (ETF) w sprawie
niektórych aspektów warunków pracy pracowników wykonujących pracę w
trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych usług
transgranicznych w sektorze kolejowym SPIS TREŚCI 1........... Wprowadzenie............................................................................................................... 3 1.1........ Dyrektywa..................................................................................................................... 3 1.2........ Formalna transpozycja dyrektywy................................................................................... 3 1.3........ Monitorowanie i ocena dyrektywy.................................................................................. 4 2........... Zakres i cel umowy załączonej
do dyrektywy.................................................................. 4 3........... Główne przepisy operacyjne
umowy załączonej do dyrektywy......................................... 5 3.1........ Punkt 3 — Odpoczynek dobowy w
miejscu zamieszkania............................................... 5 3.2........ Punkt 4 – Odpoczynek dobowy poza
miejscem zamieszkania.......................................... 6 3.3........ Punkt 5 – Przerwy.......................................................................................................... 7 3.4........ Punkt 6 – Odpoczynek tygodniowy................................................................................ 8 3.5........ Punkt 7 – Czas prowadzenia
pociągu.............................................................................. 9 3.6........ Punkt 8 – Kontrola....................................................................................................... 10 4........... Ocena praktycznych skutków
przepisów dyrektywy...................................................... 10 4.1........ W kierunku jednolitego europejskiego
obszaru kolejowego – znaczenie interoperacyjnych usług transgranicznych.................................................................................................................................... 10 4.2........ Skutki interoperacyjnych
transgranicznych usług kolejowych dla mobilności pracowników 12 4.3........ Społeczne skutki dyrektywy.......................................................................................... 14 4.4........ Skutki gospodarcze dyrektywy..................................................................................... 15 4.5........ Wnioski dotyczące wpływu
dyrektywy.......................................................................... 15 5........... Ocena potencjalnych
obciążeń administracyjnych.......................................................... 17 6........... Zagadnienia poruszone przez
państwa członkowskie i partnerów społecznych w trakcie
konsultacji odnoszących się do niniejszego sprawozdania.................................................................................... 17 7........... Podsumowanie............................................................................................................. 18 1. Wprowadzenie 1.1. Dyrektywa Dyrektywa Rady
2005/47/WE z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie umowy między Stowarzyszeniem
Kolei Europejskich (CER) a Europejską Federacją Pracowników
Transportu (ETF) w sprawie niektórych aspektów warunków pracy pracowników
wykonujących pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu
interoperacyjnych usług transgranicznych w sektorze kolejowym (zwana dalej
„ dyrektywą ”)[1]
została przyjęta przez Radę na podstawie art. 155 Traktatu o
funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dawny art. 139 Traktatu WE), który stanowi,
że:
„Artykuł 155 (dawny artykuł 139 Traktatu WE) 1. Dialog między partnerami społecznymi na poziomie Unii
może prowadzić, jeśli oni sobie tego życzą, do
nawiązania stosunków umownych, w tym umów zbiorowych. 2. Wykonywanie umów zbiorowych zawartych na poziomie Unii odbywa się
bądź zgodnie z procedurami i praktykami właściwymi dla
partnerów społecznych i Państw Członkowskich, bądź, w
dziedzinach podlegających artykułowi 153, na wspólne
żądanie stron-sygnatariuszy, w drodze decyzji Rady na wniosek
Komisji. Parlament Europejski jest
informowany. Rada stanowi jednomyślnie, gdy dana umowa
zawiera jedno lub więcej postanowień dotyczących jednej
z dziedzin, w których zgodnie z artykułem 153
ustęp 2 wymagana jest jednomyślność.” Ponieważ
termin „decyzja” w art. 155 Traktatu stosowany jest w swoim sensie ogólnym, tak
by instrument prawny mógł zostać wybrany zgodnie z art. 288 Traktatu,
do Komisji należy przedstawienie Radzie propozycji w sprawie tego, który z
trzech wiążących instrumentów wymienionych w tym artykule
(rozporządzenie, dyrektywa lub decyzja) byłby najwłaściwszy.
W tym przypadku Komisja stwierdziła, że najbardziej odpowiednim
instrumentem będzie dyrektywa Rady, biorąc pod uwagę rodzaj i
treść umowy partnerów społecznych oraz fakt, że najlepszym
rozwiązaniem byłoby stosować je pośrednio poprzez przepisy
transponowane przez państwa członkowskie lub partnerów
społecznych do prawa krajowego państw członkowskich. W rzeczywistości celem dyrektywy jest
wdrożenie umowy zawartej w dniu 27 stycznia 2004 r. między
Stowarzyszeniem Kolei Europejskich (CER) a Europejską Federacją
Pracowników Transportu (ETF) w sprawie niektórych aspektów warunków pracy
pracowników wykonujących pracę w trasie uczestniczących w
świadczeniu interoperacyjnych usług transgranicznych. 1.2. Formalna
transpozycja dyrektywy Państwa członkowskie były
zobowiązane do transpozycji dyrektywy, po konsultacji z partnerami
społecznymi, w terminie do dnia 27 lipca 2008 r. lub do dopilnowania, aby
partnerzy społeczni przyjęli niezbędne przepisy w drodze
porozumienia przed upływem tego terminu (art. 5). Wszystkie
państwa członkowskie dokonały transpozycji dyrektywy, z
wyjątkiem tych państw członkowskich, które nie mają sektora
kolejowego (Malta i Cypr) lub usług transgranicznych z innymi
państwami członkowskimi UE (Finlandia). W dwóch przypadkach
transpozycja miała miejsce bardzo późno i dopiero po tym, jak Komisja
rozpoczęła postępowanie w sprawie uchybienia (procedury C-291/10
oraz C-305/10). Wszystkie
państwa członkowskie, z wyjątkiem Litwy, konsultowały
się w tym procesie z partnerami społecznymi.
Niemniej jednak partnerzy społeczni na Litwie mieli pewien wpływ na
proces transpozycji, ponieważ po wejściu w życie dyrektywy
uaktualniony został układ zbiorowy. W odniesieniu do
treści transpozycji i jej zgodności z dyrektywą, w sekcjach 2 i
3 znajduje się opis sytuacji dla wszystkich kolejnych punktów. Komisja
zamierza podjąć odpowiednie środki w związku ze wszystkimi
opisanymi tam kwestiami i problemami. 1.3. Monitorowanie
i ocena dyrektywy W celu monitorowania gospodarczych i
społecznych następstw umowy oraz w szczególności jej punktu 4,
Komisja zobowiązała się do przedłożenia sprawozdania
Radzie, co miało miejsce w dniu 15 grudnia 2008 r. w komunikacie Komisji
do Rady zatytułowanym „Gospodarczy i społeczny wpływ umowy,
zawartej w dniu 27 stycznia 2004 r. między partnerami społecznymi, w
sprawie niektórych aspektów warunków pracy pracowników wykonujących
pracę w trasie biorących udział w świadczeniu
interoperacyjnych usług transgranicznych w sektorze kolejowym,
załączonej do dyrektywy 2005/47/WE”[2]. Art. 3 dyrektywy stanowi, że Komisja, po
konsultacji z partnerami społecznymi na poziomie europejskim, składa
Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wykonania tej dyrektywy w
kontekście zmian zachodzących w sektorze transportu kolejowego. W ramach przygotowywania tego sprawozdania
Komisja rozpoczęła badanie dotyczące wdrożenia dyrektywy.
Partnerzy społeczni uczestniczyli w badaniu i przeprowadzano z nimi
konsultacje w sprawie jego wyników. 2. Zakres
i cel umowy załączonej do dyrektywy „Punkt 1 – Zakres stosowania Niniejsza umowa ma zastosowanie wobec
pracowników kolei wykonujących pracę w trasie, skierowanych do
wykonywania interoperacyjnych usług transgranicznych świadczonych
przez przedsiębiorstwa kolejowe. Stosowanie niniejszej umowy jest dobrowolne w
regionalnym i lokalnym transgranicznym ruchu pasażerskim, w
transgranicznym ruchu towarowym w odległości nie większej
niż 15 kilometrów od granicy, jak również w ruchu między
oficjalnymi granicznymi stacjami kolejowymi wymienionymi w
załączniku. Stosowanie niniejszej umowy jest także
dobrowolne w odniesieniu do pociągów na trasach transgranicznych, które
zaczynają i kończą bieg na terenie tego samego Państwa
Członkowskiego a korzystają z infrastruktury innego Państwa
Członkowskiego, nie zatrzymując się na jego terenie (i w
związku z tym mogą być traktowane jako przewozy krajowe). W odniesieniu do pracowników wykonujących
pracę w trasie uczestniczących w świadczeniu interoperacyjnych
usług transgranicznych nie stosuje się dyrektywy 93/104/WE w sprawach
uregulowanych bardziej szczegółowo w niniejszej umowie.”
W pięciu państwach członkowskich (Estonii,
Łotwie, Słowenii, Danii i Grecji) przepisy te (oprócz punktu 5)
stosuje się wyłącznie do maszynistów. W innych państwach
członkowskich przepisy te mają zastosowanie nie tylko do maszynistów,
lecz zwykle do całej międzynarodowej załogi pociągu (nie w
każdym państwie członkowskim jest to szczegółowo
określone). Żadne z państw członkowskich
nie ma specjalnych postanowień dla pracowników wykonujących
pracę zarówno na w ruchu międzynarodowym jak i krajowym. Wykorzystanie przez państwa
członkowskie prawa do korzystania z fakultatywnych wyłączeń Piętnaście państw
członkowskich nie skorzystało z możliwości
zastosowania dyrektywy do lokalnego i regionalnego przygranicznego ruchu
pasażerskiego i do ruchu towarowego w odległości nie
większej niż 15 kilometrów od granicy. Dziesięć państw
członkowskich (Republika Czeska, Estonia, Węgry, Włochy,
Słowacja, Austria, Luksemburg, Dania, Francja i Hiszpania)
włączyło tę opcję do swojego prawodawstwa i
wykorzystało tekst umowy (pkt 1 ust. 2.) Dwa państwa
członkowskie (Litwa i Grecja) przyjęły tę opcję i
zastosowały własną formułę. W ostatnim przypadku umowa
ma zastosowanie do całego transportu transgranicznego, w tym na krótkich
odcinkach. Piętnaście państw
członkowskich nie skorzystało z możliwości stosowania
dyrektywy do transgranicznych tras, które kończą się i
rozpoczynają w tym samym państwie członkowskim. Osiem
państw członkowskich (Republika Czeska, Estonia, Węgry, Słowacja,
Austria, Dania, Szwecja i Hiszpania) skorzystało z tej
możliwości i zastosowało tekst użyty w dyrektywie. Trzy
państwa członkowskie (Litwa, Grecja i Portugalia) skorzystały z
tej opcji i zastosowały własny opis. 3. Główne przepisy operacyjne
umowy załączonej do dyrektywy 3.1. Punkt
3 — Odpoczynek dobowy w miejscu zamieszkania Punkt 3 wymaga, aby odpoczynek dobowy w
miejscu zamieszkania wynosił normalnie co najmniej 12 kolejnych godzin w
okresie 24 godzin. Umowa zezwala na skrócenie tego czasu do minimum
wynoszącego 9 godzin, ale ograniczenie to może mieć miejsce
tylko raz w ciągu siedmiu dni. Skrócony odpoczynek dobowy nie może
być planowany między dwoma okresami odpoczynku poza miejscem
zamieszkania i liczba godzin, o którą odpoczynek został zmniejszony
musi zostać dodana do następnego odpoczynku dobowego w miejscu
zamieszkania. Transpozycja wymogów w zakresie odpoczynku
dobowego w miejscu zamieszkania Dwadzieścia
jeden państw członkowskich stosuje przepis o odpoczynku dobowym w
miejscu zamieszkania wynoszącym 12 kolejnych godzin w okresie 24 godzin.
Belgia, Luksemburg i Francja nie stosują tego systemu; odpoczynek dobowy w
miejscu zamieszkania trwa w tych państwach zazwyczaj 14 kolejnych godzin.
Również Polska stosuje inny przepis, ale minimalny odpoczynek w miejscu
zamieszkania wynosi także 12 godzin. Wszystkie
państwa członkowskie, z wyjątkiem Łotwy, Polski,
Słowenii i Słowacji, mają w swoim prawodawstwie
możliwość zmniejszenia dziennego odpoczynku w każdym
okresie siedmiodniowym. Łotwa, Polska i Słowenia nie
uwzględniły tej możliwości w swoim ustawodawstwie. W
Słowacji przewiduje się możliwość zmniejszenia
odpoczynku dobowego w miejscu zamieszkania w związku z zaistnieniem
„wyraźnych przyczyn technicznych lub organizacyjnych”. W takiej sytuacji
przepisy dyrektywy nie są przestrzegane i odpoczynek można skrócić
częściej niż raz w tygodniu. Z wyjątkiem
Łotwy i Polski wszystkie państwa członkowskie
włączyły do swojego prawodawstwa restrykcje w odniesieniu do
skracania odpoczynku dobowego. Na Łotwie personel kolejowy nie jeździ
poza granice na większe odległości niż 110 km, co oznacza,
że może powrócić do domu tego samego dnia. Polska nie
włączyła do swojego prawodawstwa tego ograniczenia, gdyż
nie dopuszcza także możliwości skrócenia odpoczynku dobowego. W dwunastu
państwach członkowskich (w Republice Czeskiej, Bułgarii,
Estonii, na Węgrzech, na Litwie, w Rumunii, Austrii, Niemczech,
Niderlandach, Zjednoczonym Królestwie, Szwecji i Hiszpanii) przepisy
odnoszące się do pracowników transgranicznych w odniesieniu do
odpoczynku dobowego w miejscu zamieszkania nie są takie same jak te, które
są stosowane do innych pracowników w sektorze kolejowym. W
większości krajów, w których istnieje różnica w traktowaniu
pracowników krajowych i międzynarodowych, przepisy dla pracowników
krajowych zawarte są w ogólnym ustawodawstwie dotyczącym czasu pracy.
W niektórych krajach (Niderlandy i Zjednoczone Królestwo) nie istnieje
przykładowo szczególne prawo do odpoczynku w miejscu zamieszkania. W
innych przepisy dotyczące pracowników transgranicznych nie
różnią się od zasad stosowanych w stosunku do innych pracowników
sektora kolejowego. 3.2. Punkt
4 – Odpoczynek dobowy poza miejscem zamieszkania Zgodnie z punktem 4 odpoczynek dobowy poza
miejscem zamieszkania musi trwać co najmniej 8 kolejnych godzin w okresie
24-godzinnym, a następujący po nim odpoczynek dobowy musi być
odpoczynkiem w miejscu zamieszkania, chyba że partnerzy społeczni na
poziomie przedsiębiorstwa kolejowego lub na szczeblu krajowym zawarli
umowę w sprawie kolejnego okresu odpoczynku poza miejscem zamieszkania (z
rekompensatą). Tekst tego punktu zawiera przypis, zgodnie z
którym kwestia ta będzie renegocjowana na poziomie europejskim dwa lata po
podpisaniu umowy. Jak dotąd, negocjacje te pozostają jednak
bezowocne. Punkt ten zawiera ponadto zalecenie, aby
zwrócono uwagę na poziom komfortu zakwaterowania wykorzystywanego przez
pracowników podczas tych okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania. Transpozycja wymogów w zakresie odpoczynku
dobowego poza miejscem zamieszkania Spośród państw, które dokonały
transpozycji dyrektywy, wszystkie z wyjątkiem Łotwy, Polski,
Luksemburga i Słowenii przyjęły w swoim ustawodawstwie przepisy
dotyczące odpoczynku dobowego poza miejscem zamieszkania. Ponieważ
Łotwa nie posiada tras międzynarodowych dłuższych niż
110 km (w jedną stronę), wydaje się, że w przypadku tego
państwa nie zachodzi potrzeba odpoczynku poza miejscem zamieszkania.
Słowenia i Luksemburg przyjęły zasadę, zgodnie z którą
po odpoczynku dobowym poza miejscem zamieszkania nastąpić musi
odpoczynek w miejscu zamieszkania, ale mają różne przepisy
dotyczące czasu trwania tych odpoczynków. W przypadku Słowenii,
odpoczynek między dwiema zmianami musi być dwa razy dłuższy
niż czas jednej zmiany. W związku z tym, jeżeli zmiana trwa
sześć godzin, odpoczynek musi trwać dwanaście godzin. Polska
nie posiada specjalnych przepisów dotyczących odpoczynku dobowego poza
miejscem zamieszkania. W Luksemburgu do maksymalnego czasu pracy z dala
od domu stosowane są następujące wartości graniczne: „– dwadzieścia osiem godzin, jeżeli odpoczynek trwa dziewięć
godzin, – dwadzieścia dziewięć godzin, jeżeli odpoczynek
trwa dziesięć godzin, – trzydzieści godzin, jeżeli odpoczynek trwa nie mniej
niż jedenaście godzin. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu ograniczenie do dwudziestu
ośmiu, dwudziestu dziewięciu lub trzydziestu godzin nie może
być stosowane, pracownik otrzyma rekompensatę odpowiadającą
różnicy czasu.” Z
możliwości porozumienia się przez partnerów społecznych w
sprawie drugiego okresu odpoczynku poza miejscem zamieszkania skorzystano tylko
w ośmiu państwach członkowskich: w Niemczech, na Węgrzech,
w Rumunii, Słowenii, Niderlandach, Francji, Włoszech i Portugalii. Z
wyjątkiem Słowenii miało to miejsce na poziomie
przedsiębiorstw. W Niemczech zgłoszono tylko jedno porozumienie
dotyczące jednostki zależnej operatora zasiedziałego. We
Włoszech, Francji i Niderlandach nie zawarto żadnych umów z
operatorami zasiedziałymi. W Słowenii osiągnięto
porozumienie na poziomie krajowym. Wydaje się, że porozumienia dotyczące
rekompensat za odpoczynek poza miejscem zamieszkania istnieją tylko w
sześciu krajach (na Węgrzech, w Rumunii, Słowenii, Luksemburgu,
Francji i we Włoszech). Poziom komfortu
zapewnianego pracownikom podczas odpoczynku poza miejscem zamieszkania
uwzględniony jest jedynie w ustawodawstwie dziewięciu państw
członkowskich (Węgier, Litwy, Rumunii, Słowenii, Belgii,
Szwecji, Włoch i Hiszpanii). Dania ma natomiast zawarte w tej kwestii
układy zbiorowe. W niektórych
państwach (w Republice Czeskiej, w Estonii, na Węgrzech, na Litwie, w
Rumunii, Austrii, Belgii, Niemczech, Niderlandach, Zjednoczonym Królestwie i w
Szwecji), przepisy stosowane do odpoczynku dobowego poza miejscem zamieszkania
w przypadku pracowników kolei świadczących interoperacyjne
usługi transgraniczne różnią się od zasad stosowanych do
pracowników kolei pracujących wyłącznie w kraju. Kwestią do rozważenia jest definicja
terminu „miejsce zamieszkania”. Została ona omówiona przez sygnatariuszy
umowy, ponieważ negocjacje prowadzone były w oparciu o tekst w
języku francuskim, w którym stosuje się termin „résidence normale du
personnel mobile”. We wspólnym piśmie z dnia 10 czerwca 2009 r.
sygnatariusze wyjaśnili, że „ francuskie znaczenie wyrażenia
„résidence normale du personnel mobile” w sektorze kolejowym nie jest
związane z prywatnym miejscem zamieszkania danego pracownika, lecz z jego
miejscem pracy (macierzystej wagonowni/Dienstort) w którym jest zatrudniony”.
Na tej podstawie w Niemczech przepisy nie utożsamiają „miejsca
zamieszkania” z rzeczywistym miejscem zamieszkania przedmiotowych pracowników,
ale z miejscem, w którym ma swoją siedzibę ich
pracodawca(„Dienstort”). 3.3. Punkt
5 – Przerwy Przepisy dotyczące przerw
rozróżniają między maszynistami i innych członkami
personelu obsługi pociągu. –
O ile nie ma drugiego maszynisty, maszyniści
uprawnieni są do przynajmniej 45-minutowej przerwy, jeżeli czas pracy
jest dłuższy niż 8 godzin i do co najmniej 30 minut jeśli
czas pracy wynosi pomiędzy 6 a 8 godzin. W ciągu dnia roboczego
części takiej przerwy powinny mieć miejsce między
trzecią a szóstą godziną pracy. Jeżeli w pociągu jest
drugi maszynista, warunki przyznawania przerw są ustalane na poziomie
krajowym. –
Dla pozostałego personelu obsługi
pociągu wymagana jest przerwa o długości co najmniej 30 minut,
jeśli dzień roboczy trwa dłużej niż 6 godzin. Transpozycja wymogów w odniesieniu do
przerw Wyjątki dla przypadków, gdy w
pociągu jest drugi maszynista, stosowane były w 14 krajach, ale, o
ile wiadomo, nie w Republice Czeskiej, w Bułgarii, Danii, na
Węgrzech, w Słowacji, Austrii, Belgii, Irlandii, Luksemburgu lub w
Szwecji. Wydaje się, że tylko Zjednoczone
Królestwo, Łotwa, Polska i Republika Czeska nie skorzystały przy
transpozycji dyrektywy z oryginalnego brzmienia tego punktu umowy. Na Łotwie pociągi na liniach
transgranicznych mają po dwóch maszynistów. W związku z tym przepisy
dotyczące przerw nie muszą być stosowane. Republika Czeska
opiera się w tym przypadku na krajowych przepisach dotyczących czasu
pracy. W rozporządzeniu rządowym transponującym dyrektywę[3], ustanawia się jednakże przerwę dla członków
personelu kolejowego pracujących w pojedynkę ponad sześć
godzin w trybie ciągłym, mimo że długość tej
przerwy nie jest określona. Polska nie ma w ogóle tej klauzuli.
Zjednoczone Królestwo ma inne zasady dotyczące przerw w przypadku
połączeń międzynarodowych: „nie mniej niż 30 minut,
jeśli czas pracy jedynego maszynisty wynosi 6 lub więcej godzin, z
zastrzeżeniem dotyczącym opóźnienia pociągów i wymogów
rozkładu jazdy, lecz w odpowiednim wymiarze, umożliwiającym
„skuteczną regenerację sił pracownika”, tak jak to
określono w art. 4. Inni maszyniści [na liniach krajowych],
których czas pracy wynosi więcej niż 6 godzin, uprawnieni są do
przerwy wymiarze 20 minut lub do równoważnego okresu odpoczynku
wyrównawczego lub innych form ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, tam gdzie
nie jest to możliwe.” Nie ma żadnego przepisu nakładającego
przerwę w wymiarze co najmniej 45 minut, jeśli czas pracy jest
dłuższy niż 8 godzin. Dania nakłada taki wymóg poprzez
układy zbiorowe. W ośmiu państwach (Republika Czeska,
Dania, Węgry, Polska, Austria, Niderlandy, Grecja i Portugalia) przerwy w
pracy nie mogą być modyfikowane w przypadku opóźnień. Na
Łotwie pracuje w takiej sytuacji dwóch maszynistów, co sprawia, że
zasada ta nie obowiązuje. We Francji kwestia ta uregulowana jest w
różny sposób, zależnie od obowiązującego systemu: w
przypadku operatorów zasiedziałych przerwy nie mogą ulegać
zmianie w wyniku opóźnień, podczas gdy w stosunku do innych
operatorów kolejowych przepisy dopuszczają takie dostosowanie. Szesnaście państw członkowskich
przyjęło niezmienione brzmienie przepisów odnoszących się
do czasu przerw w pracy. Trzy państwa członkowskie (Republika
Czeska, Luksemburg i Zjednoczone Królestwo) przyjęły inne brzmienie
tekstu, ale wprowadziły podobny przepis. Przykładowo w Zjednoczonym
Królestwie: „należy zaplanować co najmniej 15 minut przerwy
między trzecią a szóstą godziną czasu pracy”. W
Bułgarii, w Polsce i w Austrii nie stosuje się ani tego, ani
żadnego podobnego przepisu. We Francji zasada ta stosowana jest jedynie w stosunku
do operatorów kolejowego transportu towarowego, innych niż operator
zasiedziały. Jako że na Łotwie pracuje po dwóch maszynistów,
zasada ta nie obowiązuje. Przepis dotyczący pozostałych
członków personelu obsługi pociągu wdrożony jest w prawie
wszystkich państwach członkowskich. 3.4. Punkt
6 – Odpoczynek tygodniowy Oprócz okresów dziennego odpoczynku w
każdym okresie siedmiodniowym, pracownicy wykonujący pracę w
trasie (tj. maszyniści i inni) uczestniczący w świadczeniu
usług transgranicznych, mają prawo do minimalnego, nieprzerwanego,
odpoczynku tygodniowego w wymiarze 24 godzin. Oprócz wspomnianych 52 okresów
odpoczynku trwających po 24 godziny, muszą jeszcze być
zagwarantowane dodatkowe 52 okresy, co łącznie daje 104 okresy
odpoczynku po 24 godziny. Okresy te powinny być zaplanowane w taki sposób,
aby w co najmniej 12 przypadkach dwa takie 24-godzinne okresy były
łączone i przypadały w czasie weekendu, a w 12 innych
przypadkach też były łączone, jakkolwiek nie muszą
wtedy obejmować soboty lub niedzieli. Transpozycja wymogów dotyczących
odpoczynku tygodniowego Prawie wszystkie państwa
członkowskie włączyły te przepisy do swojego prawa
krajowego. W Polsce pracownik pracujący w trasie ma prawo do okresu
odpoczynku w wymiarze 35 godzin (o jedną godzinę mniej niż w
dyrektywie). Luksemburg ma inne przepisy dotyczące odpoczynku tygodniowego
i rozróżnia pomiędzy pracą na długich i krótkich odcinkach.
Krótkie odcinki to odległości mniejsze niż 15 km (w tym przypadku
stosowanie punktu 1 umowy/dyrektywy jest fakultatywne). W przypadku
dużych odległości przepisy zgodne są z dyrektywą. 3.5. Punkt
7 – Czas prowadzenia pociągu Czas prowadzenia pociągu, okres, kiedy
maszynista aktywnie pracuje, choć pociąg nie zawsze musi być w
ruchu, nie może przekroczyć 9 godzin dla zmiany dziennej i 8 godzin
dla zmiany nocnej. W okresie dwutygodniowym czas prowadzenia pojazdu nie
może przekroczyć 80 godzin. Transpozycja wymogów dotyczących czasu
prowadzenia pociągu Jako że jednym z głównych
zagrożeń jest zmęczenie, godziny pracy są ważnym
aspektem warunków pracy. W przypadku usług transgranicznych problem ten
może stać się jeszcze poważniejszy w przypadku
nieobecności kolegów z tego samego przedsiębiorstwa, w
szczególności w pociągach towarowych, gdy jest tylko jeden maszynista
i brak innych pracowników. Brak znajomości środowiska i języków
obcych może prowadzić do sytuacji rzeczywistego lub odczuwanego braku
wsparcia. Ten szczególny kontekst może stanowić uzasadnienie dla
szczególnej oceny szczególnego ryzyka oraz wytycznych dotyczących dobrych
praktyk w odniesieniu do usług transgranicznych w ramach dyrektywy
89/391/EWG w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy
bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy[4]. Wśród krajów, które transponowały
dyrektywę, jedynie dwa państwa członkowskie nie
wykorzystały treści tego punktu. Polska nie posiada żadnych
przepisów dotyczących maksymalnego dziennego lub tygodniowego czasu
prowadzenia pociągu, ale posiada w ramach swojego Kodeksu pracy przepis o
maksymalnym 40-godzinnym wymiarze tygodnia roboczego. Oznacza to, że czas
prowadzenia pociągu pozostanie na poziomie poniżej tego limitu. Na
Łotwie maszyniści pracują zarówno na liniach krajowych, jak i
międzynarodowych, nie są więc zaangażowani w
działalność czysto transgraniczną. Dlatego też, w
przypadku świadczenia usług interoperacyjnych, nie będą
prowadzić pociągu dłużej niż 80 godzin w okresie
dwutygodniowym. Siedem państw członkowskich
(Estonia, Słowenia, Austria, Irlandia, Dania, Grecja i Włochy)
przyjęło niezmieniony tekst dyrektywy dotyczący definicji pory
nocnej. Osiemnaście państw członkowskich stosuje inną
definicję. Znaczna liczba państw przyjęła szerszą
interpretację pory nocnej, co jest na korzyść pracowników. Słowacja,
Rumunia, Węgry, Bułgaria, Łotwa i Hiszpania określają
porę nocną jako okres między godz. 22.00 a 6.00. Dla Szwecji i
Niemiec jest to odcinek czasu między godz. 23.00 a 6.00 a dla Niderlandów
między godz. 00.00 a 7.00. We Francji istnieją różnice
pomiędzy przedsiębiorstwem dominującym (pora nocna między
godz. 23.00 a 6.00) oraz innymi operatorami kolejowymi transportu towarowego
(pora nocna między godz. 22.00 a 5.00). Luksemburg stosuje definicję,
która jest mniej korzystna dla pracowników: pora nocna (dla maszynistów) jest
zdefiniowana jako odcinek czasu między godz.1.00 a 4.00. Trzynaście państw członkowskich
korzysta ze swoich własnych definicji „zmiany nocnej”: Republika Czeska,
Bułgaria, Węgry, Łotwa, Polska, Słowacja, Niemcy,
Luksemburg, Niderlandy, Zjednoczone Królestwo włącznie z
Irlandią Północną, Francja i Hiszpania. Na Słowacji
zmianą nocną jest jakakolwiek zmiana, której większa
część przypada między godz. 22.00 a 6.00; na Łotwie i
w Niemczech zmiana nocna to zmiana, która obejmuje przynajmniej dwie godziny czasu
nocnego (zob. powyżej), w Holandii i w Bułgarii co najmniej trzy
godziny pory nocnej. We Francji na mocy przepisów dla przewoźników
towarowych „każdą pracę między godz. 22.00 a 5.00 uznaje
się za pracę w porze nocnej”; taki sam przepis stosuje się również
na Węgrzech. Taka definicja jest bardziej korzystna dla pracowników. W
niektórych krajach, takich jak Zjednoczone Królestwo, nocna zmiana nie jest w
przepisach wyraźnie wymieniona. Definicja mająca zastosowanie w
Luksemburgu wydaje się być mniej korzystna dla pracowników: jest to
jakakolwiek zmiana, która rozpoczyna się między godz. 1.00 a 4.00
(dla maszynistów). Oznacza to, że tradycyjne zmiany nocne od godz. 23.00
do 7.00 nie są zdefiniowane jako zmiany nocne. Z drugiej strony są
jako zmiany nocne liczone zmiany we wczesnych godzinach porannych, które
rozpoczynają się przed godz. 4.00. 3.6. Punkt
8 – Kontrola Konieczne jest stworzenie systemu, w którym
prowadzono by rejestr codziennego czasu pracy i okresów odpoczynku przez co
najmniej 1 rok. Transpozycja wymogów w zakresie kontroli Wydaje się, że wszystkie
państwa członkowskie, które dokonały transpozycji dyrektywy
ustanowiły obowiązek zachowywania dokumentacji (przez co najmniej
jeden rok) dobowego wymiaru czasu pracy i okresów odpoczynku dla pracowników
wykonujących pracę w trasie. Otrzymano także komentarze
stwierdzające występowanie problemów z praktycznym wdrażaniem
tego obowiązku. Okazuje się, że władze mogą mieć
trudności z uzyskaniem szybkiego dostępu do ewidencji prowadzonych w
innych państwach oraz z uzyskaniem pełnego obrazu sytuacji, gdy
maszyniści pracują dla kilku operatorów. Większość państw członkowskich ustaliła
kary, ale nie Węgry, Polska i Francja (dotyczy to operatora
zasiedziałego). Prawodawstwo francuskie odnoszące się do innych
(prywatnych) przedsiębiorstw w dziedzinie transportu kolejowego przewiduje
nakładanie kar. 4. Ocena
praktycznych skutków przepisów dyrektywy 4.1. W
kierunku jednolitego europejskiego obszaru kolejowego – znaczenie
interoperacyjnych usług transgranicznych W białej księdze „Plan utworzenia
jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do
osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu
transportu”[5],
Komisja przedstawia dziesięć celów na rzecz utworzenia
konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu. Jednym z tych
celów jest, aby „do 2030 r. przenieść 30 % drogowych przewozów
towarów na odległości powyżej 300 km na inne środki
transportu, takie jak kolej lub transport wodny, a ponad 50 % do 2050 r.” Jednak z drugiej strony, jak wynika z
białej księgi, prawdziwy wewnętrzny rynek usług kolejowych,
tj. stworzenie jednolitego europejskiego obszaru kolejowego, nie
został jeszcze zbudowany. Celem na nadchodzące dziesięciolecie
jest stworzenie prawdziwego jednolitego europejskiego obszaru transportu
poprzez eliminację wszystkich barier pozostających między
środkami transportu i systemami krajowymi, ułatwienie procesu
integracji oraz tworzenia międzynarodowych, multimodalnych operatorów.
Rozważa się w tym celu stworzenie czwartego pakietu kolejowego.
Systemy kolejowe są tak różne, że istnienie barier w odniesieniu
do takich usług, innych niż różnice w wymogach dotyczących
warunków pracy, ma istotny wpływ na korzystanie z interoperacyjnych
usług transgranicznych. Przedsiębiorstwo kolejowe pragnące
prowadzić usługi transportowe przez jedną lub więcej granic
napotyka na cały szereg przeszkód technicznych, prawnych i
administracyjnych. Kolejowy transport towarów w UE został
całkowicie zliberalizowany od początku 2007 r., zarówno na
poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Oznacza to, że każde
licencjonowane unijne przedsiębiorstwo kolejowe z niezbędnymi
certyfikatami bezpieczeństwa może ubiegać się o zezwolenie
i oferować krajowe i międzynarodowe usługi towarowego transportu
kolejowego w całej UE. W 2010 r. zatwierdzono dodatkowo
rozporządzenie 913/2010 w sprawie europejskiej sieci kolejowej
ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy. Rozporządzenie
to określa zasady tworzenia i organizowania międzynarodowych
korytarzy kolejowego transportu towarowego oraz ustanawia wstępny wykaz
korytarzy towarowych dalekiego zasięgu. Rynek międzynarodowych
kolejowych usług pasażerskich w UE został zliberalizowany od
dnia 1 stycznia 2010 r. Rynek dla czysto krajowych kolejowych usług
pasażerskich nie został jeszcze otwarty dla konkurencji
transgranicznej. Usługi transportu towarowego muszą dzielić
TEN-T z koleją pasażerską wysokiej prędkości, jak
również z konwencjonalnym pociągami pasażerskimi. Rozbudowa
europejskiego systemu zarządzania ruchem kolejowym ułatwia
integrację usług, które są bardzo zróżnicowane pod
względem oferowanej prędkości i odległości przewozu
oraz wymogów czasowych. Pod względem prawnym, aby móc
działać na rynku międzynarodowym i wysyłać przez
granicę lokomotywę lub maszynistów, konieczne jest dla
przedsiębiorstwa kolejowego podjęcie następujących
działań: Homologacja taboru, w szczególności lokomotyw, która jest
przeprowadzana na szczeblu państw członkowskich; certyfikaty bezpieczeństwa (oddzielne dla wszystkich państw
członkowskich objętych usługami) oraz prawa jazdy dla maszynistów. Od dnia 27 października 2011 r.
obowiązkowe jest dla maszynistów posiadanie międzynarodowego prawa
jazdy i certyfikatu (dyrektywa 2007/59). Aby móc
świadczyć usługi transgraniczne, trzeba wciąż
spełnić wiele warunków technicznych związanych z wykonywaniem
międzynarodowych usług, zarówno w transporcie pasażerskim, jak i
towarowym (szerokość torów, elektryfikacja, systemy sygnalizacji oraz
bezpieczeństwa). Przy ogólnej liczbie 37 granic między państwami
członkowskimi istnieją 35 pary państw, których linie kolejowe
łączą się na granicy. Biorąc jednak pod uwagę
wszelkie kwestie techniczne, w 2011 r. między 19 parami państw
był transgraniczny kolejowy ruch pasażerski, a pomiędzy 17
parami państw transgraniczny kolejowy transport towarowy. Prawodawstwo UE
oparte na dyrektywach dotyczących interoperacyjności i
bezpieczeństwa zajmuje się tymi kwestiami technicznymi. Podczas gdy potrzeba tylko kilku minut do
zmiany maszynisty, dłużej trwa wymiana lokomotywy. Przed rozpoczęciem
świadczenia usług o charakterze transgranicznym przedsiębiorstwa
kolejowe (zwłaszcza te prywatne) przeprowadzą zazwyczaj analizę
kosztów i korzyści. W analizie kosztów i korzyści weźmie
się pod uwagę ilość i częstotliwość
transgranicznego ruchu kolejowego, a także długość trasy,
koszty i dostępność interoperacyjnych lokomotyw (korzyści
wynikające z wykorzystania starej lokomotywy zamiast nowej mogą
również być istotnym czynnikiem) oraz koszty pracy (dodatkowego
szkolenia potrzebnego do otrzymania koniecznych uprawnień, wynagrodzenia
oraz koszty noclegów za granicą). Decyzja jest jednak nie zawsze
podejmowana w oparciu o analizę kosztów i korzyści. Wśród
przedsiębiorstw zasiedziałych w transporcie pasażerskim
mogą wciąż obowiązywać porozumienia dotyczące
przewozów kolejowych między dwoma państwami, które wymagają
zmiany lokomotyw i maszynisty na granicy. 4.2. Skutki
interoperacyjnych transgranicznych usług kolejowych dla mobilności
pracowników Funkcjonowanie interoperacyjnych usług
transgranicznych w sektorze kolejowym jest w ogromnym stopniu uzależnione
od organizacji pracy. Nie wszystkie takie usługi oznaczają, że
pracownicy przekraczają granicę razem z pociągiem. W
rzeczywistości stosuje się pięć wariantów: Przedsiębiorstwo zatrudnia personel w
różnych krajach: W przypadku gdy dany podmiot
gospodarczy ma pracowników po obu stronach granicy, personel zmienia się
na granicy i tylko pociąg ją przekracza. Przedsiębiorstwo zatrudnia pracowników z
innych przedsiębiorstw lub korzysta z usług agencji pracy czasowej:
Również w tym przypadku granicę przekracza pociąg, ale nie jego
załoga. Partnerstwo z innym przedsiębiorstwem
– pracownicy nie przekraczają granicy: Ten trzeci
wariant obejmuje partnerstwo z innym przedsiębiorstwem we wspólnym
korzystaniu z międzynarodowych połączeń, przy czym
każde przedsiębiorstwo odpowiedzialne jest za zatrudnianie personelu
w swoim kraju, chociaż personel ten pracuje na lokomotywach
interoperacyjnych. Partnerstwo z innym przedsiębiorstwem
– pracownicy przekraczają granicę: Inny
model obejmuje partnerstwo pomiędzy operatorami z sąsiednich
państw członkowskich, przy czym obaj operatorzy wykorzystują
całą długość trasy bez zmiany personelu na granicy. Własny personel przekraczający
granicę: W ostatniej opcji operator ma swój
własny personel przekraczający granicę w ramach interoperacyjnej
usługi na trasie przekraczającej 15 kilometrów od granicy. Są
dwie możliwości: personel kieruje lokomotywą za granicą
tylko dopóty, dopóki nie istnieje możliwość powrotu do domu w
tym samym dniu, lub kontynuuje pracę za granicą i odpoczywa poza
miejscem zamieszkania. W pierwszych trzech opcjach, własny
personel przedsiębiorstwa nie przekracza granicy i dyrektywa nie ma
zastosowania. Przedsiębiorstwo jest związane jedynie przepisami
krajowymi. W rezultacie zawarte w dyrektywie ograniczenia dotyczące liczby
okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania nie mają zastosowania,
chociaż odległości i trasy w obrębie niektórych państw
członkowskich mogą być długie. W takim przypadku od
krajowych przepisów i układów zbiorowych zależy, czy ograniczenia
są mniejsze niż te przewidziane w dyrektywie. Inną kwestią,
jaka pojawia się w przypadku personelu pracującego w trybie
transgranicznym, jest dodatek do wynagrodzenia/rekompensata, które
stanowią normę dla takiej pracy w wielu państwach
członkowskich. Przedsiębiorstwa nie muszą ponadto mieć
certyfikatów bezpieczeństwa dla maszynistów i maszyniści nie
muszą mówić dodatkowymi językami. Należy podkreślić różnice
między usługami transgranicznymi a kabotażowymi. Do celów
niniejszego dokumentu usługi transgraniczne odnoszą się do
przewozów pociągami, które rozpoczynają się w jednym
państwie i albo kończą w innym państwie, albo przed
powrotem do siebie obsługują w tym państwie stacje w ramach tej
samej usługi. W przypadku usług kabotażowych, zagraniczny
operator prowadzi usługi, które rozpoczynają się i
kończą w tym samym państwie. W tym ostatnim przypadku dyrektywa
nie ma zastosowania. Mimo że występuje tu również element
transgraniczny, a mianowicie fakt, że przedsiębiorstwo
świadczące usługę znajduje się w innym państwie
niż to, w którym usługa ma miejsce, nie jest to usługa
transgraniczna w rozumieniu tej dyrektywy, ponieważ pociąg nie
przekracza granicy. Tylko przy dwóch ostatnich opcjach
członkowie personelu przekraczają granicę i jedynie wówczas
zastosowanie mają przepisy dyrektywy. Przedsiębiorstwa mają
więc różne możliwości świadczenia usług
transgranicznych bez konieczności przekraczania granicy przez personel
razem z pociągiem, jest zatem wiele przypadków, w których dyrektywa nie ma
zastosowania do usług transgranicznych. Aby dyrektywa miała zastosowanie do
usługi, musi ponadto istnieć personel zdolny do wykonywania takiej
usługi, który rzeczywiście może wykonywać pracę w
trybie transgranicznym. Całkowitą liczbę maszynistów w UE
posiadających zezwolenie na pracę w co najmniej dwóch państwach
szacuje się[6] na pomiędzy 5 000 a 7 000, co stanowi mniej niż
10 % ogólnej liczby maszynistów w Unii Europejskiej wynoszącej ok.
93 000. Trudniej jest oszacować liczbę innych pracowników
transgranicznych. Liczba konduktorów[7] szacowana
jest na 6 000 w oparciu o założenie, że na każdego
maszynistę przypada w transporcie pasażerskim średnio dwóch
aktywnych konduktorów. Większość z tych konduktorów będzie
jednakże wykonywać pracę transgraniczną tylko podczas
części swojej zmiany. Oprócz konduktorów niektóre pociągi
pasażerskie mają na pokładzie innych pracowników
obsługujących pasażerów. Są to pracownicy baru, personel
odpowiedzialny za podawanie posiłków w wagonie restauracyjnym lub personel
nocnych pociągów, zajmujący się słaniem łóżek i
serwowaniem śniadań. Nie istnieją szacunki odnoszące
się do liczby takich pracowników. Prognozy sugerują stały wzrost
usług transgranicznych na skutek ograniczania barier technicznych oraz
zwiększania ilości interoperacyjnego taboru kolejowego. Ma to miejsce
nie tylko z myślą o potrzebach związanych z usługami
transgranicznymi, ale również jako część normalnego procesu
odnawiania i zastępowania starych urządzeń. Kluczowym czynnikiem
przyszłego poziomu transgranicznych usług kolejowych będzie
jednakże stopień, w jakim ten rodzaj transportu będzie w stanie
przejąć udziały w rynku od innych rodzajów transportu, np.
lotniczego lub drogowego. Jednym ze skutków unijnej polityki kolejowej
może być ponadto coraz większa integracja europejskiego rynku
kolejowego na drodze fuzji i przejęć. Spowodowałoby to
zwiększenie liczby konkurujących ze sobą operatorów,
działających na skalę europejską. 4.3. Społeczne
skutki dyrektywy Poziom ochrony pracowników podniosło w
trakcie transpozycji dyrektywy w sumie 14 państw członkowskich
(Bułgaria, Węgry, Rumunia, Austria, Belgia, Niemcy, Irlandia,
Holandia, Zjednoczone Królestwo, w tym Irlandia Północna, Szwecja, Grecja,
Włochy, Portugalia i Hiszpania). Społeczne skutki dyrektywy były
większe w sytuacjach, gdy przepisy krajowe dotyczące transportu
transgranicznego, które istniały przed wdrożeniem dyrektywy,
zapewniały mniejszą ochronę pracowników. Niektóre
przedsiębiorstwa musiały przykładowo skrócić czas
prowadzenia pociągu od 10/11 godzin do 9 godzin dla pracy w dzień i
do 8 godzin dla pracy w godzinach nocnych, co powinno ograniczyć
zagrożenie zdrowia i bezpieczeństwa. Fakt, iż dyrektywa
ogranicza czas prowadzenia pociągu, może uniemożliwić
wywieranie nacisku przez pracodawców, aby pracownicy godzili się w
przyszłości na dłuższą pracę, a tym samym
może chronić pracowników (i przedsiębiorstwa) przed ryzykiem
związanym z długim czasem pracy i zmęczeniem. Wydaje się,
że nie wystąpiły przypadki pogorszenia warunków. Większość państw
członkowskich posiada dla personelu kolejowego pracującego na liniach
krajowych i transgranicznych te same przepisy. W niektórych krajach
istnieją odmienne przepisy dla krajowego personelu kolejowego.
Istnieją przykładowo różnice dotyczące: odpoczynku dobowego
w miejscu zamieszkania (Niderlandy i Zjednoczone Królestwo nie zapewniają
tego w przypadku usług na rynku krajowym); czas prowadzenia pociągu;
przerwy (Zjednoczone Królestwo przewiduje krótszy okres w przypadku usług
krajowych) i odpoczynku poza miejscem zamieszkania (Republika Czeska, Litwa,
Niderlandy i Zjednoczone Królestwo nie nakładają takiego wymogu w
przypadku usług na rynku krajowym). Najważniejszą kwestią
związaną z wdrażaniem dyrektywy była liczba dobowych
okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania. Umowa przewiduje w punkcie 4,
że po każdym odpoczynku poza miejscem zamieszkania musi
następować odpoczynek dobowy w miejscu zamieszkania (zob. pkt 3.2
powyżej). Partnerzy społeczni na szczeblu krajowym lub na szczeblu
przedsiębiorstw mogą jednak zgodzić się na drugi odpoczynek
poza miejscem zamieszkania. Taki drugi okresu odpoczynku poza miejscem
zamieszkania został wynegocjowany tylko w ośmiu państwach
członkowskich: w Niemczech, na Węgrzech, w Rumunii, Słowenii,
Niderlandach, Francji, Włoszech i Portugalii. Jak wspomniano jednak w pkt
3.2, często obejmuje on w tych krajach jedynie niektórych operatorów.
Kwestia ta wzbudzała wśród partnerów społecznych w sektorze
kolejowym kontrowersje i nie było możliwe osiągnięcie
porozumienia na skalę unijną. Ograniczenie dotyczące liczby dobowych
okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania odczuwalne jest w
szczególności przez mniejszych operatorów pragnących prowadzić
usługi na długich trasach. Więksi operatorzy wydają
się dysponować większymi zasobami personalnymi. Często
mają oni pracowników po obu stronach granicy lub korzystają z
„tradycyjnych porozumień o współpracy” z operatorami w innych
państwach. Możliwości takie ograniczają skutki tego
ograniczenia. Dla większości pracodawców, każdy wzrost liczby
dozwolonych, następujących po sobie okresów odpoczynku poza miejscem
zamieszkania przyczyniłby się do zwiększenia potencjału i
elastyczności w zakresie zarządzania. Innym operatorom, mającym
siedzibę w państwach z niższym wynagrodzeniem,
ułatwiłoby to również rozszerzenie ich zasięgu
geograficznego i skuteczne konkurowanie w większej liczbie regionów. Większość przedstawicieli
pracowników uznaje, że czas pracy poza miejscem zamieszkania ma
szczególnie negatywny wpływ na równowagę między życiem
zawodowym a prywatnym. Jednakże w tych państwach, gdzie trasy krajowe
są długie i normalne jest spędzanie kilku dni pracy poza domem,
skutki jakichkolwiek zmian w tej kwestii będą stosunkowo mniejsze.
Według niektórych przedstawicieli związków zawodowych
możliwość uzyskania przez personel wyższego wynagrodzenia
związanego z pracą za granicą może ponadto
zwiększyć atrakcyjność pracy za granicą związanej
z dłuższą nieobecnością poza miejscem zamieszkania. Kwestia ta może stać się
jeszcze ważniejsza w przypadku korytarzy kolejowego transportu towarowego
(zob. rozporządzenie 913/2010 w sprawie utworzenia europejskiej sieci
kolejowej ukierunkowanej na konkurencyjny transport towarowy), które
będą raczej długimi trasami transgranicznymi. 4.4. Skutki
gospodarcze dyrektywy Jak wspomniano w pkt 4.2, wysyłanie
personelu za granicę jest tylko jednym ze sposobów działania na
skalę międzynarodową. Dlatego też dyrektywa nie ma
zastosowania do wszystkich międzynarodowych przedsiębiorstw
transportu kolejowego ani do wszystkich tras. Ponadto liczba pracowników,
których to dotyczy, jest niewielka w porównaniu do całkowitej liczby osób
zatrudnionych w sektorze transportu kolejowego. Jakiekolwiek skutki gospodarcze
takich przepisów są poza tym ograniczone, ponieważ zasoby ludzkie
odpowiadają średnio około 8,5 % całkowitych kosztów
operacyjnych transgranicznego kolejowego transportu towarowego. Jakiekolwiek
zwiększenie kosztów pracowniczych, wynikające z Umowy, miałoby
zatem niewielkie znaczenie w porównaniu z pozostałymi kosztami operacyjnymi,
takimi jak koszty energii czy infrastruktury. Po uwzględnieniu istniejącego
już wcześniej poziomu ochrony, wydaje się, że będzie
to miało ograniczone skutki gospodarcze. Związane z kosztami skutki
dyrektywy były względnie nieco większe w sytuacjach, gdy
istniejące krajowe przepisy dotyczące transgranicznego transportu
zapewniały mniejszą ochronę dla pracowników i gdzie korekta
związana z wejściem w życie dyrektywy była potrzebna. Jeśli chodzi o skutki dla dalszego
rozwoju gospodarczego transportu kolejowego, zmiany regulacyjne wynikające
z dyrektywy mają o wiele mniejsze znaczenie niż czynniki takie jak
postęp techniczny w sektorze kolejowym, proces liberalizacji rynku
kolejowego lub swobodny przepływ pracowników w obrębie UE.
Istnieją dużo ważniejsze czynniki wpływające na
organizację sektora kolejowego i zatrudnianie personelu w transporcie
transgranicznym niż te przewidziane w dyrektywie. Tam jednak, gdzie znosi
się bariery techniczne i liberalizuje rynki, operatorzy kolejowego
transportu towarowego, zwłaszcza ci mniejsi, mogą czuć się
krępowani przez ograniczenia określone w punkcie 4 dotyczące
okresu odpoczynku poza miejscem zamieszkania. Może to oznaczać,
że pełne skutki dyrektywy zaistnieją dopiero wtedy, gdy jeszcze
bardziej zmniejszone zostaną bariery techniczne i pojawi się
rzeczywiście więcej usług na skalę
międzynarodową.. Chociaż ekonomiczne skutki można
zatem uznać za ograniczone, dyrektywa ustanowiła minimalne standardy,
które oparte są na porozumieniu partnerów społecznych. Dyrektywa
zapewnia równe reguły gry, co stanowi ważny cel sam w sobie.
Dodatkowo, poprzez ochronę warunków pracy dla pracowników w trasie,
dyrektywa przyczynia się również do poprawy jakości usług. 4.5. Wnioski
dotyczące wpływu dyrektywy Ogólnie rzecz biorąc, społeczne i
gospodarcze skutki wydają się być niewielkie. Najważniejszy
jest w tym kontekście punkt 4, dotyczący odpoczynku poza miejscem
zamieszkania. Nawet jednak w tym przypadku skutki dla pracodawców są
ograniczone, ze względu na dostępność alternatywnych
sposobów organizowania międzynarodowego transportu kolejowego, w których
nie wymaga się od personelu pociągu przekracza granicy w trakcie
pracy). Większość przedstawicieli pracowników nie popiera
zwiększania liczby okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania, gdyż
uważa się, że ma to negatywny wpływ na równowagę
między życiem zawodowym i rodzinnym. Jednak w kilku przypadkach
(Węgry, Rumunia, Słowenia, Niderlandy, Francja, Włochy i
Portugalia) zawarto układy zbiorowe w sprawie drugiego, kolejnego
odpoczynku poza miejscem zamieszkania. 5. Ocena
potencjalnych obciążeń administracyjnych W związku z charakterem
rozporządzeń, które już weszły w życie w momencie
przyjmowania dyrektywy, dyrektywa ta nie zwiększyła istniejących
poziomów obciążeń administracyjnych. Większość przepisów ogranicza
możliwości zatrudniania personelu, a tym samym potencjał i
elastyczność w zakresie zarządzania. Nie stanowią one
obciążenia administracyjnego, ponieważ nie wymagają formalności
administracyjnych. Jedynie przepisy dotyczące prowadzenia rejestrów
można uznać za obciążenie administracyjne, o ile pracodawcy
zmuszeni będą do podjęcia związanych z formalnościami
dodatkowych działań, które mogłyby nie być niezbędne w
przypadku, gdyby takie wymogi nie istniały. Wynikające
z tych zobowiązań korzyści dla całego
społeczeństwa są większe niż efekty negatywne,
zważywszy na ewentualne katastrofalne skutki spowodowanych zmęczeniem
wypadków kolejowych. 6. Zagadnienia
poruszone przez państwa członkowskie i partnerów społecznych w
trakcie konsultacji odnoszących się do niniejszego sprawozdania Państwa członkowskie nie
zgłosiły problemów, nie poruszyły żadnych kwestii ani nie
zgłosiły szczególnych wniosków. Przeprowadzono z partnerami społecznymi
konsultacje w sprawie projektu sprawozdania. Dwóch z nich udzieliło
odpowiedzi w lipcu 2012 r. W zakresie, w jakim ich to dotyczy, jedyną
skomentowaną kwestią jest punkt 4 dotyczący odpoczynku dobowego
poza miejscem zamieszkania. CER – Wspólnota Kolei Europejskich oraz
Zarządców Infrastruktury Kolejowej zwraca uwagę na
pewność prawną, jaką niesie ze sobą ta dyrektywa.
Podkreśla fakt, że większość pracodawców chce
zwiększyć liczbę okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania
oraz zwraca uwagę na wyraźne ograniczenia elastyczności
działań, jakie punkt ten oznacza, zwłaszcza dla mniejszych
operatorów. Proponuje wznowienie negocjacji w sprawie punktu 4, chociaż
przyznaje, że oficjalne stanowisko europejskich partnerów społecznych
po stronie pracowników jest przeciwne takim zmianom, nawet jeśli niektórzy
krajowi przedstawiciele pracowników wydają się przejawiać
mniejszą niechęć co do zwiększenia liczby kolejnych
dobowych okresów odpoczynku poza miejscem zamieszkania. Wspólnota Kolei
Europejskich oraz Zarządców Infrastruktury Kolejowej podkreśla
również potrzebę stworzenia równych warunków gry dla konkurencyjnych
rodzajów transportu oraz zwraca uwagę na fakt, że dla żadnego
innego środka transportu nie ma tak wiążących regulacji
socjalnych. Europejska Federacja Pracowników Transportu z zadowoleniem przyjmuje fakt, że wdrożenie umowy miało
wpływ na zwiększenie poziomu ochrony pracowników w wielu
państwach członkowskich. Zauważa, że potrzeba pozostawania
za granicą dłużej niż przez 48 godzin może obecnie
występować jedynie w przewozach kabotażowych (z więcej
niż dwiema trasami). Europejska Federacja Pracowników Transportu nie
postrzega punktu 4 jako bariery dla usług transgranicznych i w
związku z tym nie widzi konieczność jego zmiany. Europejska
Federacja Pracowników Transportu jest zaniepokojona faktem, że 5
państw członkowskich wdrożyło jedynie przepisy
dotyczące maszynistów, nie uwzględniając innych członków
personelu obsługi pociągu. Uważa także, że konieczne
jest podjęcie działań w kwestii kontroli, aby wyraźnie
określić zadania i obowiązki władz oraz udoskonalić
transgraniczną współpracę administracyjną. Zaleca się
stosowanie tachografów. 7. Podsumowanie Głównym skutkiem dyrektywy 2005/47/WE
jest zapewnienie instrumentu osłonowego. Uniemożliwia on pogarszanie
warunków pracy, w szczególności w odniesieniu do czasu pracy, przez
wprowadzenie zharmonizowanych progów, które muszą być respektowane
przez wszystkich przedsiębiorców. Stanowi on gwarancję równych szans
i zapobiega nieuczciwej konkurencji. Nie istnieją dowody wskazujące,
że przepisy ustalone w dyrektywie stanowią znaczne utrudnienie dla
świadczenia interoperacyjnych usług transgranicznych w sektorze
kolejowym. Może to częściowo polegać na ograniczonym
występowaniu sytuacji, w których takie przepisy w chwili obecnej
obowiązują (personel przekraczający granicę razem z
pociągiem). Oczekiwany wzrost świadczenia takich usług, w
szczególności przez mniejszych operatorów, może sprawić, że
przepisy te nabiorą większej wagi w przyszłości. Komisja zamierza podjąć odpowiednie
środki w sprawie kwestii i problemów stwierdzonych w kontekście
wdrażania dyrektywy, jak również w związku z sugestiami
mającymi na celu lepsze stosowanie dyrektywy w praktyce. W kwestii punktu 4, dotyczącego
odpoczynku dobowego poza miejscem zamieszkania, Komisja jest zdania, że
istniejące marginesy elastyczności nie zostały przez obie strony
w pełni wykorzystane, jako że zawarto mniej układów zbiorowych
niż oczekiwano. Dyrektywa dopuszcza zawieranie takich umów, aby
ustalić bardziej elastyczne warunki w odniesieniu do liczby okresów
odpoczynku poza miejscem zamieszkania, co mogłoby przyczynić się
do usprawnienia usług transgranicznych w sektorze kolejowym i stworzenia
nowych możliwości rynkowych, w szczególności dla MŚP. W
związku z tym Komisja wzywa partnerów społecznych na poziomie
krajowym i ogólnounijnym do pełnego wykorzystania tej możliwości
tam, gdzie jest taka potrzeba, i do wznowienia procesu negocjacji na poziomie
UE, tak jak jest to określone w przypisie do punktu 4 umowy. Komisja
zachęca w związku z tym partnerów społecznych do wzięcia w
negocjacjach pod uwagę różnych warunków pracy pasażerskiego i
towarowego transportu kolejowego, zwłaszcza w zakresie prędkości
handlowej, długości tras i wymogów czasowych. Komisja będzie
uważnie śledzić przebieg takich negocjacji i za dwa lata dokona
ponownej oceny sytuacji. [1] Dz.U. L 195 z 27.7.2005, s. 15. [2] COM(2008) 855 final z dnia 15.12.2008 r. [3] Nr 589/2006 Coll. [4] Dyrektywa Rady z dnia 12 czerwca 1989 r.
w sprawie wprowadzenia środków w celu poprawy
bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w miejscu pracy (89/391/EWG);
Dz.U. L 183 z 29.6.1989, s. 1). [5] COM(2011)
0144 final. [6] Zob. wyżej wymienione badanie, zlecone na poparcie
niniejszego sprawozdania. [7] Załoga pociągu, która sprawdza (i w niektórych
przypadkach sprzedaje) bilety na pokładzie pociągów pasażerskich.