Bruksela, dnia 16.4.2026

COM(2026) 160 final

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY

w sprawie sprawozdawczości państw członkowskich w zakresie artykułów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i narzędzi połowowych zgodnie z dyrektywą (UE) 2019/904


Przegląd danych i informacji zgłoszonych zgodnie z art. 13 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko

Spis treści

1.    Kontekst i cel sprawozdania    

2.    Wyniki w zakresie sprawozdawczości    

Przegląd według pozycji    

Pozycja A: Wprowadzane do obrotu ilości kubków na napoje i pojemników na żywność    

Pozycja B: Środki służące zmniejszeniu stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność    

Pozycja C: Selektywna zbiórka butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych    

Pozycja D: Ilości narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne wprowadzonych do obrotu i zebranych jako odpady    

3.    Organizacja gromadzenia danych i jakość danych    

Organizacja gromadzenia danych    

Jakość danych    

Źródła danych i metody    

Kompletność    

Rzetelność    

Aktualność    

Spójność    

4.    Zalecenia dotyczące poprawy    

5.    Wnioski    

6.    Załączniki    

Załącznik 1: Środki służące zmniejszeniu stosowania w podziale na kategorie i podkategorie (pozycja b))    

Załącznik 2: Środki wyznaczające cele ilościowe na rzecz zmniejszenia stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (pozycja b))    

Załącznik 3: Poziom selektywnej zbiórki butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (pozycja c)) oraz obowiązujące systemy zwrotu kaucji    

Załącznik 4: Butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, wprowadzone do obrotu i selektywnie zebrane, wartości bezwzględne i w przeliczeniu na mieszkańca (pozycja c))    

Załącznik 5: Zgłoszone dane w podziale na materiał i rodzaj narzędzi połowowych (pozycja d))    

Załącznik 6: Narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu i zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady (pozycja d)) w stosunku do tonażu floty rybackiej, z podziałem na państwa    

Załącznik 7: Instytucje odpowiedzialne za sprawozdawczość w ramach dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i terminy składania sprawozdań    

Załącznik 8: Podsumowanie wyników badania przeprowadzonego w państwach składających sprawozdania    

Załącznik 9: Źródła danych i metody    

Załącznik 10: Zidentyfikowane metody weryfikacji i problemy z dokładnością danych    

1.Kontekst i cel sprawozdania

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko („dyrektywa w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych”) ma trzy cele: (i) zapobieganie negatywnemu wpływowi niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko i zdrowie człowieka oraz zmniejszanie takiego wpływu; (ii) działanie na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym; oraz (iii) przyczynianie się do sprawnego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

Zgodnie z art. 13 dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych państwa członkowskie są zobowiązane zgłosić informacje podane w tabeli 1 w terminie 18 miesięcy od zakończenia danego roku referencyjnego, z dołączonym sprawozdaniem z kontroli jakości opisującym między innymi metody obliczania oraz weryfikacji i kontroli danych. Komisja przyjęła szereg decyzji wykonawczych określających metody i formaty zgłaszania danych, jak i sprawozdań z kontroli jakości.

Niniejsze sprawozdanie, którego treść podana jest poniżej, zawiera ocenę informacji zgłoszonych za rok referencyjny 2022 zgodnie z wymogami określonymi w art. 13 ust. 3 dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Komisja dokonuje przeglądu danych i informacji zgłoszonych zgodnie z niniejszym artykułem [13] i publikuje sprawozdanie dotyczące wyników tego przeglądu. Sprawozdanie to zawiera ocenę organizacji zbierania danych i informacji, źródeł danych i informacji i metody stosowanej przez państwa członkowskie, jak również kompletności, rzetelności, aktualności oraz spójności tych danych i informacji. Ocena może zawierać konkretne zalecenia dotyczące usprawnień. Przedmiotowe sprawozdanie jest sporządzane po pierwszym zgłoszeniu danych i informacji przez państwa członkowskie, a następnie w odstępach określonych w art. 12 ust. 3c dyrektywy 94/62/WE.

Ponadto sprawozdanie:

·zawiera przegląd zgłoszonych danych i informacji;

·obejmuje ocenę jakości danych w świetle kryteriów wymienionych w art. 13 ust. 3;

·przedstawia zalecenia dotyczące usprawnień sprawozdawczości w kolejnych latach.

Analizę stanowiącą podstawę niniejszego sprawozdania przeprowadzono przy wsparciu Europejskiej Agencji Środowiska. Bardziej szczegółowe analizy znajdują się w sprawozdaniu rozszerzonym (EEA, 2025). W sprawozdaniu uwzględniono również – dodatkowo do danych i informacji zgłoszonych przez państwa członkowskie UE – dane i informacje przekazane przez państwa Europejskiego Obszaru Wolnego Handlu (EFTA) należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (Islandia, Liechtenstein i Norwegia).

2.Wyniki w zakresie sprawozdawczości 

W tej sekcji przedstawiono zgłoszone dane w podziale na pozycje sprawozdawcze od a) do d), zgodnie z tabelą 1), a także dodatkowe wyliczenia dotyczące wartości w przeliczeniu na mieszkańca i wartości całkowitych. Pełny zestaw zgłoszonych danych i informacji jest dostępny tutaj .

Ze względu na rozbieżności w metodach stosowanych w poszczególnych państwach i problemy z dokładnością danych (zob. rozdział 3 dotyczący jakości danych) przedstawione informacje należy rozpatrywać z zachowaniem ostrożności. W związku z tym porównania między państwami (np. wartości w przeliczeniu na mieszkańca) mogą nie być w pełni miarodajne. Niemniej jednak, aby uzyskać pełniejszy obraz obecnej sytuacji, wyliczono wartości na mieszkańca i wartości całkowite dla państw, które zgłosiły odnośną pozycję.

Tabela 1: Obowiązki sprawozdawcze zgodnie z dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Dane i informacje

W tym sprawozdaniu określa się je jako

Podstawa prawna sprawozdawczości

Rok referencyjny

Pierwsze zgłoszenie przez państwa członkowskie

Cel/założenie

Wprowadzone do obrotu ilości: 
– kubków na napoje 
– pojemników na żywność

Pozycja a)

Art. 13 lit. a) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: dane dotyczące wymienionych w części A załącznika produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które wprowadzono do obrotu w danym państwie członkowskim w danym roku, aby wykazać zmniejszenie stosowania zgodnie z art. 4 ust. 1;

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2022/162 . 

2022

Koniec czerwca 2024 r.

Ambitne i trwałe zmniejszenie stosowania (2022–2026).

Ponadto zgłoszone dane zostaną uwzględnione w ocenie dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, która obejmie ocenę możliwości wprowadzenia wiążących celów w zakresie zmniejszenia stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność.

Środki służące zmniejszeniu stosowania: 
– kubków na napoje 
– pojemników na żywność

Pozycja b)

Art. 13 lit. b) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: informacje dotyczące środków wprowadzonych przez państwa członkowskie do celów art. 4 ust. 1.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2022/162 .

2022

Koniec czerwca 2024 r.

Selektywna zbiórka butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

Pozycja c)

Art. 13 lit. c) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: dane dotyczące wymienionych w części F załącznika produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które podlegały selektywnemu zbieraniu w danym państwie członkowskim w danym roku, aby wykazać osiągnięcie celów określonych w art. 9 ust. 1.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/1752 .

2022

Koniec czerwca 2024 r.

Do 2025 r. – 77 %

Do 2029 r. – 90 %

(wagowo)

Narzędzia połowowe zawierające tworzywa sztuczne: 
– ilości wprowadzane do obrotu 
– ilości zbierane stanowiące odpady‏

Pozycja d)

Art. 13 lit. d) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: dane dotyczące wprowadzonych do obrotu narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne oraz zebranych narzędzi połowowych stanowiących odpady w danym państwie członkowskim w danym roku.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/958 . 

2022

Koniec czerwca 2024 r.

Nie ustanowiono celów, ale państwa członkowskie, których terytorium obejmuje wody morskie, są zobowiązane ustanowić od 1 stycznia 2025 r. krajowy roczny poziom zbierania do celów recyklingu zawierających tworzywa sztuczne narzędzi połowowych stanowiących odpady. Ponadto dane zgłoszone w 2024 r. (za rok 2022) będą stanowić podstawę oceny możliwych dalszych środków w ramach oceny dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, w tym ewentualnego ustanowienia wiążących poziomów zbierania narzędzi połowowych stanowiących odpady.

Zawartość materiału pochodzącego z recyklingu w butelkach na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

Pozycja e)

Art. 13 lit. e) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: informacje o zawartości materiału pochodzącego z recyklingu w butelkach na napoje wymienionych w części F załącznika, aby wykazać osiągnięcie celów określonych w art. 6 ust. 5.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2023/2683 . 

2023

Koniec czerwca 2025 r.

Do 2025 r. – 25 % w odniesieniu do butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wyprodukowanych z PET.

Do 2030 r. – 30 % w odniesieniu do wszystkich butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Odpady pochodzące ze stosowania filtrów do wyrobów tytoniowych

Pozycja f)

Art. 13 lit. f) dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych: dane dotyczące odpadów pochodzących ze stosowania wymienionych w części E sekcja III załącznika produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które to odpady zebrano zgodnie z art. 8 ust. 3.

Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/2267 .

2023

Koniec czerwca 2025 r.

-

Przegląd według pozycji

Dane i informacje za 2022 r. zgłosiło zgodnie z dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych 29 państw (wszystkie państwa członkowskie UE i dwa państwa EOG-EFTA). Główne wyniki przedstawiono w tabeli 2.

Tabela 2: Podsumowanie wyników za rok 2022 dla państw członkowskich UE w podziale na pozycje sprawozdawcze

 

Wprowadzono do obrotu

(pozycja a))

Środki służące zmniejszeniu stosowania

(pozycja b))

Kubki na napoje i pojemniki na żywność

(pozycja a) i b))

Wagowo (dane z 20 państw członkowskich UE):

·152 037 ton tworzyw sztucznych z kubków na napoje (0,46 kg na mieszkańca)

·524 003 ton z pojemników na żywność (1,60 kg na mieszkańca)

Na podstawie ilości produktów (dane z 11 państw członkowskich UE):

·17 mld kubków na napoje (97 na mieszkańca)

·111 mld pojemników na żywność (636 na mieszkańca)

·Instrumenty ekonomiczne (27 państw członkowskich UE)

·Środki zwiększające świadomość (25 państw członkowskich UE)

·Promowanie zrównoważonych produktów alternatywnych (25 państw członkowskich UE)

·Cele w zakresie zmniejszenia ilości kubków na napoje i pojemników na żywność wprowadzanych do obrotu (14 państw członkowskich)

 

Wprowadzono do obrotu

Selektywna zbiórka

Butelki na napoje

(pozycja c))

2,54 mln ton (5,7 kg na mieszkańca) (dane z 27 państw członkowskich UE)

1,8 mln ton, co odpowiada łącznemu poziomowi selektywnej zbiórki odpadów wynoszącemu 71 % (dane z 26 państw członkowskich UE; cel na rok 2025: 77 %)

Narzędzia połowowe (pozycja d))

22 900 ton (dane z 23 państw członkowskich UE)

7 500 ton, co odpowiada całkowitemu poziomowi zbierania wynoszącemu 32,7 % (dane z 20 państw członkowskich UE)

Pozycja A: Wprowadzane do obrotu ilości kubków na napoje i pojemników na żywność

Spośród 27 państw (25 państw członkowskich UE i 2 państwa EOG-EFTA), które zgłosiły ilość kubków na napoje i pojemników na żywność wprowadzonych do obrotu, 15 państw zgłosiło tę wartość tylko w ujęciu wagowym, 6 państw – jako liczbę produktów, a 6 państw – wagowo i jako liczbę produktów. Żadne państwo nie skorzystało z możliwości dostosowania tych wartości o produkty przemieszczane do i z innych państw członkowskich lub państw trzecich.

Wartości zgłaszane przez poszczególne państwa są bardzo zróżnicowane pod względem produktu, wskaźnika (masa tworzyw sztucznych zawartych w przedmiotach i masa całkowita przedmiotów) oraz sposobu zgłaszania (w ujęciu wagowym lub jako liczba produktów). W przypadku wartości w ujęciu wagowym (wykres 1 (a)) zgłoszono, że w 2022 r. wprowadzono do obrotu łącznie 526 482 tony (z czego 524 003 tony z państw członkowskich UE) tworzyw sztucznych pochodzących z pojemników na żywność oraz 152 290 ton (152 037 z państw członkowskich UE) tworzyw sztucznych pochodzących z kubków na napoje. Stanowi to równowartość 1,60 kg tworzywa sztucznego z pojemników na żywność i 0,46 kg z kubków na napoje 1 na mieszkańca (wartości te mają również zastosowanie do podzbioru obejmującego wyłącznie państwa członkowskie UE). Masa całkowita, w tym elementów innych niż wykonane z tworzyw sztucznych, wyniosła 637 456 ton z pojemników na żywność (z czego 634 744 pochodziło z państw członkowskich UE) i 218 469 ton z kubków na napoje (z czego 218 092 pochodziło z państw członkowskich UE). W przypadku przedmiotów częściowo wykonanych z tworzyw sztucznych średnia zawartość tworzyw sztucznych (uśredniona dla państw UE i EOG/EFTA) wynosiła 27,8 % całkowitej masy w przypadku kubków na napoje i blisko 30 % w przypadku pojemników na żywność (wartości te są niemal takie same dla podzbioru obejmującego jedynie państwa członkowskie UE). Na wartości dotyczące pojemników na żywność duży wpływ ma fakt, że niewielka liczba państw zgłosiła bardzo wysokie wartości (zob. wykres 2 i 3). Zgłoszone ilości w ujęciu łącznym stanowią 7,9 % wytworzonej ilości odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych 2 w tychże państwach.

Pod względem liczby produktów (wykres 1 (b)) w 2022 r. zgłoszono wprowadzenie do obrotu 17,3 mld kubków na napoje (w tym 17 mld w państwach członkowskich UE) i 111,1 mld pojemników na żywność (111,06 mld w państwach członkowskich UE). Te łączne dane liczbowe przekładają się na 95,9 kubka na napoje (97 w państwach członkowskich UE) i 616,7 pojemnika na żywność (636 w państwach członkowskich UE) na mieszkańca. Produkty w całości wykonane z tworzyw sztucznych stanowią 88,5 % tej liczby (88,8 % w państwach członkowskich UE).

Wykres 1: Kubki na napoje i pojemniki na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzone do obrotu w UE w 2022 r., łączna wartość bezwzględna w ujęciu wagowym (a) i jako liczba produktów (b).

(a)

(b)

Uwaga: Wykres 1(a) opiera się na danych z 20 państw członkowskich UE. Wykres 1(b) opiera się na danych z 11 państw członkowskich UE. Zob. podział według państw na wykresie 2.

Wykres 2: Kubki na napoje i pojemniki na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzone do obrotu w 2022 r. (w państwach członkowskich UE i państwach EOG-EFTA), wartości bezwzględne z podziałem na państwa, w ujęciu wagowym (a) i w przeliczeniu na mieszkańca (b). Państwa pominięte na wykresie nie zgłosiły danych opartych na tym podejściu.

Na wykresie 2(a) przedstawiono zgłoszone dane z podziałem na państwa, a wykres 2(b) zawiera wartości w przeliczeniu na mieszkańca, przy czym wartości z poszczególnych państw znacznie się różnią.

(a)

(b)

(b)

Uwaga: * państwa EOG/EFTA.

Wykres 3: Kubki na napoje i pojemniki na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzone do obrotu w 2022 r. (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA), wartości bezwzględne z podziałem na państwa, jako liczba produktów (a) i w przeliczeniu na mieszkańca (b). Państwa pominięte na wykresie nie zgłosiły danych opartych na tym podejściu.

Na wykresie 3 przedstawiono zgłoszone dane jako liczbę produktów, w ilościach bezwzględnych (a) i w przeliczeniu na mieszkańca (b).

(a)

(b)

Uwaga: * państwa EOG/EFTA.

Pozycja B: Środki służące zmniejszeniu stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność

Wzór formularza sprawozdawczego zawierał wykaz środków w podziale na kategorie i podkategorie, a państwa poproszono o wskazanie, które z tych środków zastosowały. Wszystkie państwa zadeklarowały, że korzystały z instrumentów ekonomicznych, a większość zgłosiła, że wprowadziły środki służące zwiększaniu świadomości i promowaniu zrównoważonych produktów alternatywnych (wykres 4). Większość państw zgłosiła, że stosowała takie same środki w odniesieniu do kubków na napoje i pojemników na żywność.

Wykres 4: Liczba państw, w których w 2022 r. obowiązywały środki służące zmniejszeniu stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA).

Środki są często powiązane ze strategiami politycznymi w zakresie opakowań lub z wdrażaniem dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Niektóre ze zgłoszonych środków wejdą w życie później i nie zostały jeszcze uwzględnione w tym sprawozdaniu.

Często zgłaszane podkategorie środków to: (i) obowiązki w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (20 państw członkowskich UE); (ii) kampanie uświadamiające na temat negatywnego wpływu na środowisko (21 państw członkowskich UE); (iii) promowanie zrównoważonych produktów alternatywnych dla produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (np. pojemników na żywność wielokrotnego użytku) (19 państw członkowskich UE); (iv) obowiązki lub zachęty dla przedsiębiorstw do zapewnienia konsumentowi końcowemu w punkcie sprzedaży zrównoważonych produktów alternatywnych dla produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (17 państw członkowskich UE); oraz (v) promowanie bezpłatnych publicznych źródeł wody pitnej i zachęcanie ludzi do przynoszenia ze sobą kubków przeznaczonych do powtórnego napełniania lub do picia bezpośrednio z kranu (14 państw członkowskich UE). 14 państw członkowskich UE poinformowało, że ustanowiło cele ilościowe w zakresie zmniejszenia ilości wprowadzanych do obrotu kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Zob. załącznik 1 zawierający pełen zestaw środków w podziale na kategorie i podkategorie oraz załącznik 2 zawierający szczegółowe informacje na temat celów ilościowych.

Całkowita liczba obowiązujących środków różniła się w poszczególnych państwach (wykres 5). Warto zauważyć, że państwa bardzo często odwoływały się do tego samego instrumentu polityki w ramach różnych kategorii i podkategorii środków. Niektóre państwa w odniesieniu do określonej podkategorii wskazywały więcej niż jedną politykę.

Wykres 5: Obowiązujące środki służące zmniejszeniu stosowania w odniesieniu do kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych w 2022 r. (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA). 

Uwaga: * państwa EOG/EFTA.

Z tych wartości liczbowych nie wynika, jaki jest stopień egzekwowania i poziom wdrożenia zgłoszonych środków. Ponadto nie można ocenić, czy zgłoszone środki są proporcjonalne i niedyskryminujące.

Pozycja C: Selektywna zbiórka butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

Wszystkie 29 państw (27 państw UE i 2 państwa EOG-EFTA) zgłosiło dane dotyczące masy wprowadzonych do obrotu butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Niektóre państwa wspomniały, że przemieszczanie tych butelek między państwami UE, a także ich wywóz do państw trzecich i przywóz z państw trzecich mają wpływ na zgłoszone dane 3 , ale nie zgłosiły odrębnych danych liczbowych dotyczących żadnego z tych zjawisk 4 . Cztery państwa członkowskie UE skorzystały z możliwości przewidzianej w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2021/1752, by oszacować ilość butelek wprowadzonych do obrotu jako masy odpadów wytworzonych z tego produktu. W takim przypadku państwa były zobowiązane do zgłaszania ilości w oparciu o cztery strumienie odpadów: (i) odpady zbierane selektywnie zgodnie z wymogami określonymi w dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych 5 ; (ii) odpady zbierane selektywnie, ale niezgodnie z wymogami dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych; (iii) zmieszane odpady komunalne; oraz (iv) odpady wyrzucone poza systemami zbierania odpadów. Zgłoszono dane dotyczące wszystkich strumieni z wyjątkiem strumienia (ii).

Zgłoszono, że w 2022 r. wprowadzono do obrotu łącznie 2,56 mln ton butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (z czego 2,54 mln pochodziło z państw członkowskich UE), co stanowi równowartość 5,7 kg na mieszkańca (dotyczy to również podzbioru państw członkowskich UE). Zgłoszono, że 1,83 mln ton zebrano selektywnie zgodnie z wymogami określonymi w dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (1,8 mln ton pochodziło z państw członkowskich UE), co odpowiada całkowitemu poziomowi selektywnej zbiórki wynoszącemu 71 % dla państw członkowskich UE (71,2 % przy uwzględnieniu również państw EOG-EFTA) (wykres 6). Spośród 26 państw składających sprawozdanie 12 (10 państw członkowskich UE) zgłosiło poziomy selektywnej zbiórki przekraczające cel na poziomie 77 % ustanowiony na 2025 r., określony dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, natomiast 6 państw członkowskich UE zgłosiło poziomy selektywnej zbiórki przekraczające cel na 2029 r. wynoszący 90 % (wykres 7).

Wykres 6: Butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzane do obrotu i zbierane selektywnie (państwa członkowskie UE), wartości całkowite w 2022 r.

Wykres 7: Poziom selektywnej zbiórki butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych w 2022 r. z podziałem na państwa (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA).

Uwaga: Państwa uszeregowano według poziomu selektywnej zbiórki. Słowenia nie zgłosiła danych.

Warto zauważyć, że 10 z 12 państw, które już w 2022 r. osiągnęły cel na 2025 r., wprowadziło systemy zwrotu kaucji obejmujące butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Świadczy to o skuteczności systemu zwrotu kaucji, który państwa członkowskie będą musiały wprowadzić na mocy nowego rozporządzenia w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Wiele państw już wprowadza tego typu programy lub planuje to zrobić wkrótce (więcej szczegółów w załączniku 3).

W 2022 r. ilość wprowadzonych do obrotu butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych różniła się znacznie w poszczególnych państwach (zob. wartości bezwzględne i w przeliczeniu na mieszkańca w załączniku 4). Zgodnie z oczekiwaniami państwa o największej liczbie ludności zgłosiły najwyższe wartości w liczbach bezwzględnych (Niemcy, Włochy, Francja, Polska i Hiszpania). Najwyższe wartości w przeliczeniu na mieszkańca zgłosiły jednak Malta i Cypr. Jeżeli chodzi o poziomy selektywnej zbiórki, 23 (22 państwa członkowskie UE) zgłosiły butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które zbierano wraz z innymi strumieniami odpadów. 18 państw zgłosiło dane na temat ilości butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych zbieranych selektywnie odrębnie od innych strumieni odpadów, głównie za pośrednictwem systemu zwrotu kaucji. Pozostałe państwa nie zgłosiły wartości innych niż zero, z powodu: (i) braku systemów selektywnej zbiórki oddzielonej od pozostałych strumieni odpadów; (ii) zbierania butelek wraz z innymi strumieniami odpadów suchych; lub (iii) niepewności niektórych państw co do tego, czy ich systemy umożliwiają zbieranie butelek w sposób w pełni oddzielony od innych strumieni odpadów.

Pozycja D: Ilości narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne wprowadzonych do obrotu i zebranych jako odpady

Dane dotyczące wprowadzonych do obrotu narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne zgłosiło łącznie 25 państw (23 państwa członkowskie UE i 2 państwa EOG-EFTA), a 22 spośród tych państw (20 państw członkowskich UE i 2 państwa EOG-EFTA) zgłosiły dane dotyczące zbierania narzędzi połowowych stanowiących odpady. Większość państw zgłosiła jedynie dane obowiązkowe, tj. całkowite ilości narzędzi połowowych bez podziału na dalsze kategorie. Jednak 6 państw (5 państw członkowskich UE) zgłosiło bardziej szczegółowe dane w podziale na rodzaje narzędzi połowowych lub materiały (tworzywa sztuczne, metale, kauczuk) (szczegółowe dane przedstawiono w załączniku 5).

Zgłoszono, że w 2022 r. wprowadzono do obrotu łącznie 67 000 ton narzędzi połowowych (z czego 22 900 ton w państwach członkowskich UE), a 24 700 ton zebrano jako narzędzia połowowe stanowiące odpady (z czego 7 500 ton w państwach członkowskich UE) 6 . Przekłada się to na łączny poziom zbierania wynoszący 32,7 % w państwach członkowskich UE (36,8 % przy uwzględnieniu również państw EOG-EFTA) (wykres 8). Poziomy zbierania w poszczególnych państwach wahały się od 0 % do wartości przekraczającej 100 % (wykres 9) (ta ostatnia wartość dotyczy zazwyczaj państw o rozległej linii brzegowej). Ogólnie rzecz biorąc, państwa śródlądowe zadeklarowały wartość 0 % zarówno w odniesieniu do ilości wprowadzonych do obrotu, jak i ilości zebranych, mimo że wprowadzanie do obrotu narzędzi połowowych mogło mieć miejsce na ich terytorium. Chociaż w dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych nie określono wiążących celów ilościowych w zakresie zbierania, państwa członkowskie, które posiadają wody morskie, są zobowiązane ustanowić od 1 stycznia 2025 r. roczne krajowe poziomy zbierania do celów recyklingu zawierających tworzywa sztuczne narzędzi połowowych stanowiących odpady. Na podstawie danych zgłoszonych w tym roku będzie można ocenić, na ile realne jest ustanowienie wiążących poziomów zbierania po przeprowadzeniu w 2027 r. oceny dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Ilości narzędzi połowowych wprowadzanych do obrotu i zebranych różniły się znacznie w poszczególnych państwach (wykres 10), przy czym istnieje ścisła korelacja między: (i) ilością wprowadzoną do obrotu i ilością zebraną; oraz (ii) zgłoszonymi wartościami i tonażem floty rybackiej w każdym państwie (zob. dane dotyczące wielkości floty rybackiej w załączniku 6). Poszczególne państwa zgłosiły od kilku ton do ponad 42 000 ton narzędzi połowowych wprowadzonych do obrotu i do 15 000 ton zebranych narzędzi połowowych stanowiących odpady. Najwyższe ilości wprowadzone do obrotu zgłosiły Norwegia, Litwa, Francja i Portugalia. Wydaje się, że częściowo odzwierciedla to odmienną sytuację w różnych państwach, ale częściowo także różne poziomy zaangażowania w gromadzenie danych (zob. sekcja „Źródła danych i metody”), ponieważ państwa często deklarowały, że miały trudności w zgłaszaniu dokładnych danych (zob. sekcja „Rzetelność”).

Wykres 8: Narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu i zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady, wartości całkowite w 2022 r. (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA).

Uwaga: Dane, w przypadku których zwrócono się o zachowanie poufności, są wyłączone z tego wykresu.

Wykres 9: Poziom zbierania narzędzi połowowych stanowiących odpady z podziałem na państwa w 2022 r. (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA). Źródło: wyliczenia własne oparte na zgłoszonych danych, jako iloraz ilości wprowadzonej do obrotu i ilości zebranej.

Uwaga: Państwa, które zgłosiły dane, uszeregowano według poziomu zbierania.

Wykres 10: Narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu oraz zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady zgłoszone w pozycji d), wartości bezwzględne z podziałem na państwa, 2022 r. (państwa członkowskie UE i państwa EOG-EFTA).

3.Organizacja gromadzenia danych i jakość danych

Organizacja gromadzenia danych

Wyłonienie głównych podmiotów zgłaszających trwało od jednego do ośmiu miesięcy, a w niektórych państwach opóźnienia wynikały z niedoborów kadrowych lub restrukturyzacji instytucjonalnej. Były to najczęściej ministerstwa zajmujące się kwestiami ochrony środowiska oraz krajowe agencje ochrony środowiska (wykaz krajowych instytucji zgłaszających znajduje się w załączniku 7).

Od I kw. 2024 r. Europejska Agencja Środowiska, w trybie bliskiej współpracy i konsultacji z Komisją, opracowała i testowała wzory formularzy do celów sprawozdawczych. Agencja opracowała również materiały pomocnicze, w tym podręcznik dla podmiotów zgłaszających , oraz zorganizowała trzy webinary, podczas których omówiono proces sprawozdawczy. Agencja utworzyła stronę internetową , by za jej pośrednictwem informować państwa o ramach prawnych i udostępniać wzory formularzy i materiały pomocnicze. Stałe wsparcie zapewnia również centrum informacyjne.

Działając w trybie bliskiej współpracy i konsultacji z Komisją, Europejska Agencja Środowiska dokonała gruntownego przeglądu zgłoszonych danych i informacji po ich uzyskaniu oraz pracowała nad ich udoskonaleniem wraz z podmiotami zgłaszającymi z poszczególnych państw, aby upewnić się, że poprawnie zgłoszono elementy sprawozdawcze, wypełniono pola obowiązkowe, a wyjaśnienia zawarte w sprawozdaniu z kontroli jakości są w pełni zrozumiałe. Po zakończeniu etapu gromadzenia danych poproszono państwa o udzielenie informacji zwrotnych za pośrednictwem kwestionariusza. Państwa deklarowały w nim wysoki poziom zadowolenia z procesu i zwracały uwagę na wyzwania związane z danymi zgłaszanymi w 2025 r. (zob. szczegółowe informacje w załączniku 8).

Jakość danych

Państwa korzystały z różnych źródeł danych i metod, często zwracały też uwagę na kwestie dokładności danych. Ponadto w procesie zapewniania jakości wykryto częste problemy związane ze spójnością danych, które w miarę możliwości skorygowano, zapewniając podmiotom zgłaszającym udoskonalone wytyczne. Krajowe podmioty zgłaszające mogły jednak w odmienny sposób interpretować wymogi dotyczące danych i informacji, na przykład dokonując wyboru najistotniejszych środków służących zmniejszeniu stosowania produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, uwzględnionych w pozycji b). Wypełnienie istotnych pól, które warunkowały zrozumienie niektórych cech i ograniczeń danych, nie było obowiązkowe, więc w procesie zapewniania jakości nie można było wykryć wszystkich istotnych ograniczeń danych. W związku z tym wyniki przedstawione w tym pierwszym rocznym sprawozdaniu należy rozpatrywać z pewną ostrożnością. W szczególności ważne jest, aby wystrzegać się porównywania zgłoszonych danych odnoszących się do różnych państw.

Źródła danych i metody

Państwa oparły swoje dane na różnych źródłach, często korzystały z więcej niż jednego źródła, a niektóre państwa zgłaszały źródła danych, klasyfikując je według klucza innego niż w formularzu sprawozdawczym 7 . Wiele państw zwracało uwagę na problemy związane z jakością danych i deklarowało, że w przyszłym roku jakość ich oszacowań powinna się poprawić. W niektórych przypadkach państwa przedstawiły dane za lata inne niż 2022 r. ze względu na brak danych z 2022 r.

W przypadku pozycji a) głównym źródłem danych były systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta i specjalne badania (zob. załącznik 9). Tylko jedno państwo (Litwa) wykorzystało dane z systemu zwrotu kaucji (w odniesieniu do kubków na napoje). W większości przypadków państwa korzystały z tych samych źródeł danych i metod w odniesieniu do kubków na napoje i pojemników na żywność, często bazując na danych dotyczących gospodarowania odpadami. Większość państw, które korzystały z danych z systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta, zgłosiła dane w ujęciu wagowym. W formularzu sprawozdawczym dotyczącym pozycji b) nie wymagano od podmiotów zgłaszających wskazania metod zastosowanych na potrzeby zgłoszenia danych w tej pozycji. Różnorodność zgłoszonych środków 8 wskazuje na pewnie zróżnicowanie metod stosowanych w poszczególnych państwach. Najczęściej wymienianymi źródłami danych w pozycji c) (butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzane do obrotu i zbierane selektywnie) były systemy zwrotu kaucji i systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta oraz statystyki odpadów (zob. załącznik 9).

W pozycji d) (narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu i zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady) państwa zgłaszające najwyższe ilości najczęściej korzystały ze źródeł danych z badań ankietowych prowadzonych wśród producentów narzędzi i operatorów portów, a także statystyk handlowych (zob. załącznik 9). Cztery państwa poinformowały, że korzystały z danych z systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta. Żadne państwo nie zgłosiło, że podczas gromadzenia danych korzystało ze współczynników konwersji.

Kompletność

Łącznie 29 państw zgłosiło dane i informacje zgodnie z obowiązkami sprawozdawczymi przypadającymi na rok 2024 – wszystkie państwa członkowskie UE i dwa państwa EOG-EFTA (Islandia i Norwegia). Wszystkie te państwa zgłosiły dane w pozycji b) i c), 27 państw zgłosiło dane w pozycji a), z kolei 25 państw – dane w pozycji d). Większość państw zgłosiła jedynie dane obowiązkowe. Zasadniczo żadne państwo nie zgłosiło danych, które umożliwiłyby ocenę wpływu przemieszczania, handlu, „gapowiczów”, sprzedaży przez internet lub zasad de minimis. W pozycji b) zgłoszono bardzo ograniczone dane, co utrudniło identyfikację i zrozumienie obowiązujących środków 9 . W sprawozdaniach krajowych w pozycji a) nie wypełniono niektórych obowiązkowych pól danych, często z powodu: (i) ograniczonych danych dotyczących przedmiotów częściowo wykonanych z tworzyw sztucznych; lub (ii) statystyk, w których nie dokonano rozróżnienia między przedmiotami w całości lub częściowo wykonanymi z tworzyw sztucznych. W pozycji c) zgłaszano zerowe wartości lub brak wartości dla odpadów zbieranych selektywnie w sposób niezgodny z wymogami dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. W pozycji d): (i) nie wszystkie państwa zgłosiły ilości zebranych narzędzi połowowych stanowiących odpady, przy czym ilości te są potrzebne do obliczenia poziomu zbierania; oraz (ii) tylko kilka państw zgłosiło dobrowolne dane w podziale na materiały i rodzaje narzędzi połowowych.

Państwa często deklarowały, że oczekują bardziej kompletnych danych sprawozdawczych w kolejnych latach, zwłaszcza dzięki systemom rozszerzonej odpowiedzialności producenta, które mają zostać wdrożone od 1 stycznia 2025 r.

Rzetelność

Państwa często odwoływały się do ograniczeń danych i problemów z dokładnością danych. Metody weryfikacji danych stosowała ograniczona liczba państw (17 państw w odniesieniu do pozycji a), 22 państwa w odniesieniu do pozycji b) i 9 państw w odniesieniu do pozycji d), przy czym najczęściej stosowano kontrole kompletności danych i kontrole krzyżowe. Wskazano kilka problemów związanych z dokładnością danych (zob. załącznik 10), w szczególności w odniesieniu do danych dotyczących kubków na napoje i pojemników na żywność, przy czym najczęściej zgłaszano kwestie związane z doborem próby i zakresem danych. Ograniczenia danych i problemy w zakresie dokładności wskazują na konieczność zachowania ostrożności w interpretacji tych danych.

Rzetelność danych łatwiej ocenić również porównując zgłoszone dane odnoszące się do różnych państw. Odnotowano na przykład duże zróżnicowanie wartości w przeliczeniu na mieszkańca, co może wskazywać albo na: (i) możliwy niski poziom zgłaszania danych (na przykład ze względu na mniejsze zaangażowanie w gromadzenie danych); albo na (ii) nadmierną sprawozdawczość niektórych państw (na przykład zgłaszanie danych obejmujących szerszy zakres niż ten, który ma być monitorowany w świetle dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych). Wykazano też znaczące różnice w zgłaszanych przez poszczególne państwa danych dotyczących narzędzi połowowych, przy czym wiele z tych państw zadeklarowało, że dane za pierwszy rok sprawozdawczy są bardzo ograniczone.

Co prawda zakres sprawozdawczości i statystyki dotyczące opakowań z tworzyw sztucznych podlegających zgłoszeniu w świetle dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych częściowo się nie pokrywały 10 , jednak rzetelność danych liczbowych można ocenić, porównując zgłoszone wartości ze statystykami dotyczącymi odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych 11 (w pozycjach a) i c)).

Różnice między tymi dwoma zbiorami danych mogą wskazywać na potencjalne problemy z dokładnością. Na przykład całkowita masa tworzyw sztucznych 12 w kubkach na napoje i pojemnikach na żywność zgłoszona w pozycji a) stanowi średnio blisko 8 % ilości odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wytwarzanych w tej samej grupie państw, ale wartości dla poszczególnych państw wahały się od 2 % do 23 %. Podobnie, co prawda wszystkie butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzane do obrotu stanowią średnio 19 % odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych wytwarzanych we wszystkich państwach (przy czym wartość ta w każdym państwie zwykle bliżej odpowiada ilości opakowań z tworzyw sztucznych wprowadzanych do obrotu w danym państwie), ale wartość tego wskaźnika waha się od 0 % do 69 %.

Informacje zgłoszone w pozycji b) należy uznać za pierwszą próbę ustalenia, jakie rodzaje środków wprowadzano, przy czym poszczególne państwa stosowały dość zróżnicowane podejście, a ilość informacji umożliwiających ocenę zgłoszonych środków była ograniczona.

Problemy z dokładnością danych zgłaszane w odniesieniu do pozycji d), która zasadniczo dotyczy tylko dużych podmiotów/portów, mogą wskazywać na potencjalne niedoszacowanie rzeczywistych wartości.

Aktualność

Termin składania sprawozdań upłynął 30 czerwca 2024 r., przy czym 18 państw złożyło sprawozdania w terminie (16 państw UE i 2 państwa EOG-EFTA) (załącznik 7). Trzy kolejne państwa dokonały zgłoszenia z niewielkim opóźnieniem (mniej niż miesiąc po terminie), a pozostałe sprawozdania wpłynęły później, przy czym ostatnie państwo przedłożyło dokumenty pod koniec listopada 2024 r. Jedno państwo nie przeprowadziło pełnego procesu zapewniania jakości.

Ze względu na występujące w niektórych państwach opóźnienia w sprawozdawczości różne etapy procesu musiały być realizowane równolegle dla różnych podgrup państw. Wiele państw stwierdziło, że przyczyną opóźnień w sprawozdawczości był proces gromadzenia danych dotyczących konkretnych pozycji, takich jak narzędzia połowowe.

Spójność

W trakcie procesu sprawozdawczego wystąpiło kilka kwestii związanych ze spójnością danych, na przykład: (i) odmienna interpretacja tego, jakie treści należy zgłosić; (ii) brakujące wartości zgłaszano jako zero; lub (iii) wykorzystanie jednostek innych niż wskazane w formularzach sprawozdań. Kwestie te zostały w miarę możliwości skorygowane w trakcie procesu zapewniania jakości. Zgłoszone sprawozdania nadal wykazują jednak pewne rozbieżności.

Spójność danych na przestrzeni czasu zostanie oceniona w przyszłorocznym sprawozdaniu. Należy oczekiwać, że jakość danych uda się poprawić, biorąc pod uwagę doświadczenia zdobyte w bieżącym roku.

4.Zalecenia dotyczące poprawy

Podmioty zgłaszające doceniły wsparcie, jakiego w trakcie procesu sprawozdawczego udzieliła im Europejska Agencja Środowiska, działająca w ścisłej współpracy z Komisją (zob. załącznik 8). Kilka aspektów można by ulepszyć na potrzeby przyszłych sprawozdań, przy czym pięć z nich przedstawiono w punktach poniżej.

·Wyznaczenie głównych podmiotów zgłaszających. Państwa powinny zadbać o ciągłość procesu, informować Komisję o zmianach w zespołach zgłaszających oraz składać sprawozdania w terminie, zważywszy na znaczne opóźnienia, które odnotowano w tym roku.

·Gromadzenie danych przez państwa. Zasadniczo większość państw zgłosiła jedynie dane obowiązkowe. Nie zgłoszono takich aspektów jak przemieszczenia, przepływy handlowe, „gapowicze” itp., mimo że w niektórych państwach odgrywają one istotną rolę. Opis wprowadzonych przez państwa środków służących zmniejszeniu stosowania (pozycja b)) był ponadto zasadniczo nieco ubogi, co uniemożliwiło dokonanie właściwej oceny. Co więcej, wyniki badania ankietowego przeprowadzonego na koniec bieżącego okresu sprawozdawczego (zob. załącznik 8) świadczą o tym, że: (i) większość państw nie przewiduje, że dane z systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta ustanowionych na mocy dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych będą dostępne do celów sprawozdawczości przypadających w 2025 r. (rok referencyjny 2023); oraz (ii) tylko kilka państw wskazało już źródła danych na potrzeby dwóch dodatkowych obowiązków sprawozdawczych przypadających w 2025 r. (tj. pozycje e) i f) w tabeli 1). W związku z tym zaleca się usprawnienie sprawozdawczości w zakresie danych obowiązkowych i dobrowolnych w odniesieniu do wszystkich pozycji, których zgłoszenie przypada na rok 2025. Zaleca się wymianę najlepszych praktyk między państwami i zacieśnienie współpracy w obrębie państw między współpracującymi podmiotami opracowującymi statystyki przemysłowe i statystyki odpadów.

·Wypełnianie formularzy sprawozdawczych. Podmioty zgłaszające zachęca się do korzystania w pełnym zakresie ze wsparcia udzielanego przez Komisję, aby jednocześnie: (i) poprawić spójność i przejrzystość zgłaszanych danych i informacji; oraz (ii) zmniejszyć obciążenia wynikające z procesu zapewniania jakości. Szczególną uwagę należy zwrócić zarówno na te pola, które w pierwszym roku sprawozdawczym stanowiły największe wyzwanie 13 , jak i na nowe obowiązki sprawozdawcze w odniesieniu do pozycji e) i f).

·Uproszczenie formularzy sprawozdań. Mając na uwadze cel Komisji, jakim jest zmniejszenie obciążeń sprawozdawczych, można uprościć wzory sprawozdań z kontroli jakości. Zachowanie tej samej struktury przy zgłaszaniu źródeł danych/metod, metod weryfikacji i problemów z dokładnością danych mogłoby zwiększyć spójność między różnymi przepływami danych i pomiędzy państwami.

·Porównanie w czasie. Oczekuje się, że źródła danych i metody wykorzystywane w tym roku do zgłaszania niektórych danych z czasem ulegną zmianie. Ważne jest, aby państwa z pełną przejrzystością zgłaszały zmiany w źródłach danych i metodach oraz szczegółowo wyjaśniały różnice, wprowadzając rozróżnienie między potencjalnym wpływem obowiązujących środków a zmianami w podstawowych źródłach danych i metodach.

5.Wnioski 

Pierwsze sprawozdanie za rok referencyjny 2022 zawiera wstępne informacje na temat poziomów stosowania i selektywnej zbiórki w poszczególnych państwach trzech produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (kubków na napoje, pojemników na żywność i butelek na napoje) oraz narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne, objętych zakresem stosowania dyrektywy.

Zgodnie z dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych ta pierwsza tura sprawozdawczości ma na celu ustalenie poziomu bazowego na potrzeby wyznaczenia poziomu stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, mając na uwadze ewentualne wprowadzenie wiążących celów w zakresie zmniejszenia stosowania na poziomie UE. Pierwsza tura sprawozdawczości ma również stanowić podstawę oceny ewentualnych dodatkowych środków dotyczących narzędzi połowowych zawierających tworzywa sztuczne po przeprowadzeniu (w 2027 r.) oceny dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, w tym ewentualnego ustalenia wiążących poziomów zbierania narzędzi połowowych stanowiących odpady. Ocena danych i informacji zgłoszonych w niniejszym sprawozdaniu wskazuje na pewne kluczowe elementy, które należy wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu danych bazowych, takie jak znaczne zróżnicowanie metod stosowanych w poszczególnych państwach i częste problemy z dokładnością danych.

Z przyszłorocznych danych będzie można pozyskać pierwsze punkty danych, które umożliwią monitorowanie tendencji. Łatwiej będzie ustalić, czy zmniejszenie stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność odzwierciedla wysoki poziom ambicji, o którym mowa w dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Umożliwi to również śledzenie, które środki służące zmniejszeniu stosowania nadal obowiązują oraz jakie nowe środki wprowadzono, szczególnie środki związane z dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Aby zrozumieć powiązania między tendencjami w zakresie stosowania tych produktów a wprowadzonymi środkami, należy przeprowadzić bardziej ukierunkowaną analizę, ponieważ tendencji tych nie można ocenić wyłącznie na podstawie informacji dostarczonych przez podmioty zgłaszające w obecnych formularzach sprawozdawczych.

Wyniki dotyczące selektywnej zbiórki butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wskazują, że wiele państw jest na dobrej drodze do osiągnięcia celu na 2025 r. Dane z kolejnych lat umożliwią dalsze monitorowanie postępów w poszczególnych państwach. Dane umożliwią również: (i) ocenę tendencji w zakresie zbierania narzędzi połowowych stanowiących odpady; oraz (ii) lepsze zrozumienie, jakie są rzeczywiste mocne strony danych pozyskanych z nowo utworzonych systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta, i jakie niosą wyzwania.

Ponadto informacje uzyskane w ramach tego pierwszego sprawozdania oraz sprawozdań składanych w kolejnych latach dostarczą istotnych danych do oceny dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (zaplanowanej na lipiec 2027 r.).

6.Załączniki

Załącznik 1: Środki służące zmniejszeniu stosowania w podziale na kategorie i podkategorie (pozycja b))

Obowiązujące środki ekonomiczne obejmowały:

·obowiązki w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta (21 państw), głównie związane z wdrażaniem obowiązkowych przepisów dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych;

·zielone zamówienia publiczne (14 państw) powiązane z systemami obowiązkowymi, systemami dobrowolnymi i szerszą krajową polityką w zakresie zielonych zamówień publicznych. Ze sprawozdań krajowych nie zawsze jednoznacznie wynikało, jakie konkretnie przepisy dotyczące zielonych zamówień publicznych odnoszą się do kubków na napoje, a które do pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych;

·instrumenty zapewniające zniżki dla konsumentów stosujących alternatywne produkty wielokrotnego użytku (12 instrumentów w odniesieniu do kubków na napoje i 7 instrumentów w odniesieniu do pojemników na żywność). Środki te były często dobrowolne, a w niektórych przypadkach stosowano je na szczeblu niższym niż krajowy;

·opłaty nakładane na przedsiębiorstwa wprowadzające tego rodzaju przedmioty do obrotu (11 państw), które to opłaty były na ogół obowiązkowe i wprowadzane na szczeblu krajowym;

·dotacje/obniżone opłaty dla podmiotów korzystających z alternatywnych produktów wielokrotnego użytku (5 państw stosowano je w odniesieniu do kubków na napoje, a 6 państw – pojemników na żywność).

Najczęściej wprowadzanymi środkami zwiększającymi świadomość były:

·kampanie uświadamiające na temat negatywnego wpływu na środowisko kubków na napoje i pojemniki na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (odpowiednio 22 państwa);

·promowanie zrównoważonych produktów alternatywnych dla pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (np. pojemników na żywność wielokrotnego użytku) (20 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków, a 18 państw – pojemników na żywność).

Najczęstsze środki mające na celu promowanie zrównoważonych produktów alternatywnych to:

·promowanie bezpłatnych publicznych źródeł wody pitnej i zachęcanie ludzi do przynoszenia ze sobą kubków przeznaczonych do powtórnego napełniania lub do picia bezpośrednio z kranu (16 państw);

·środki promujące w administracji publicznej produkty wielokrotnego użytku alternatywne dla kubków na napoje/pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (16 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków na napoje, a 15 państw – pojemników na żywność);

·promowanie modeli biznesowych, które zapewniają stosowanie produktów alternatywnych dla kubków na napoje/pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych – innych niż produktów alternatywnych wielokrotnego użytku (14 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków na napoje, a 13 państw – pojemników na żywność);

·środki ustanawiające obowiązki lub zachęty dla przedsiębiorstw do: (i) udostępnienia konsumentowi końcowemu w punkcie sprzedaży zrównoważonych produktów alternatywnych dla kubków na napoje/pojemników na żywność będących produktami na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (17 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków na napoje, a 16 państw – pojemników na żywność); lub (ii) zapewnienia konsumentom dostępu do produktów wielokrotnego użytku alternatywnych dla kubków na napoje/pojemników na żywność na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych podczas dużych imprez publicznych (13 państw).

Inne rodzaje wyróżniających się środków to:

·cele ilościowe w zakresie zmniejszenia udziału kubków na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzanych do obrotu i udostępnianych konsumentom (15 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków, a 14 państw – pojemników na żywność, zob. przegląd w ramce 1);

·ograniczenia dotyczące stosowania produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych przy podawaniu napojów lub dostarczaniu żywności konsumentom (10 państw wprowadziło te środki w odniesieniu do kubków na napoje, a 9 państw – pojemników na żywność).

Inne zgłoszone środki, które nie mieściły się w pełni w żadnej z wymienionych kategorii, obejmowały:

·rządowe wsparcie finansowe na rzecz doskonalenia technologii i budowania zdolności w zakresie produktów alternatywnych dla produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych podlegających ograniczeniom rynkowym;

·planowanie strategiczne i dokumenty zawierające wytyczne;

·organizowanie obrad okrągłego stołu.

Pełny przegląd obowiązujących środków w podziale na kategorie i podkategorie znajduje się w poniższych tabelach:

 

Załącznik 2: Środki wyznaczające cele ilościowe na rzecz zmniejszenia stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (pozycja b))

Dyrektywa w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych nie zawiera celów ilościowych dotyczących zmniejszenia stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, ale wzywa państwa do „osiągnięcia ambitnego i trwałego zmniejszenia stosowania” tych kategorii produktów w latach 2022–2026.

Zgodnie z danymi przekazanymi w tym roku odpowiednio 15 państw wyznaczyło już cele ilościowe w zakresie ograniczenia wprowadzania do obrotu kubków na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych a 14 państw – w zakresie ograniczenia wprowadzania do obrotu pojemników na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (cele Łotwy obejmują jedynie kubki na napoje). Poniższa tabela zawiera przegląd celów ilościowych i odniesień do polityki wskazanych przez państwa w dokumentach sprawozdawczych, przy czym w niektórych przypadkach przegląd ten jest niekompletny. Wynika to z faktu, że pola opisujące środki (np. opis środka, adres URL odniesienia do polityki, rok wejścia w życie, zakres geograficzny itp.) były dobrowolne w formularzu sprawozdawczym i w związku z tym nie wszystkie państwa wypełniły te pola.

Państwo

Cel

Odniesienie/URL

Austria

Redukcja o 20 % w odniesieniu do opakowań jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych wprowadzonych do obrotu w latach 2025–2018

https://www.ris.bka.gv.at/GeltendeFassung.wxe?Abfrage=Bundesnormen&Gesetzesnummer=20002086.

Czechy

Niższe ilości w 2026 r.

Krajowy plan gospodarki odpadami

Dania

Zmniejszenie o 50 % do 2026 r.

https://mim.dk/media/ouwjnpp5/aftaletekst-ofoelgning-paa-aftale-om-klimaplan-for-en-groen-affaldssektor.pdf.

Francja

Zmniejszenie o 15 % do 1 stycznia 2022 r. i zmniejszenie o 8 % do 1 stycznia 2024 r.

https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000044205692.

Grecja

Zmniejszenie o 30 % w latach 2024–2022 i o 60 % w latach 2026–2022

Na mocy ustawy nr 4736/2020:

Irlandia

-

Strategia dotycząca gospodarki o obiegu zamkniętym, zgodnie z wymogami aktu w sprawie gospodarki o obiegu zamkniętym, musi obejmować cele w zakresie ponownego użycia w różnych sektorach, w tym w sektorze opakowań. Strategia jest obecnie aktualizowana.

Włochy

-

Aggiornamento 2021-2026 del Piano regionale di Gestione dei Rifiuti e delle Bonifiche 2015

Łotwa

-

Ustawa o ograniczeniu stosowania produktów zawierających tworzywa sztuczne, https://likumi.lv/ta/en/en/id/323733-law-on-the-reduction-of-consumption-of-products-containing-plastic.

Niderlandy

Zmniejszenie o co najmniej 40 % w latach 2026–2022.

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-9b1cda6564e27b4ef7267c9a13aff00e46cba6e1/pdf.

Norwegia

Zmniejszenie o 50 % do 2026 r.

Krajowy cel w zakresie zmniejszenia stosowania kubków na napoje i pojemników na żywność. Zob. pkt 4 tego porozumienia: https://www.regjeringen.no/contentassets/e83f4f1084b740c48bcbe79d8c6de05a/2024-04-02-signert-plastpartnerskap-med-vedlegg.pdf.

Portugalia 14

Zmniejszenie o 80 % w latach 2026–2022

Zmniejszenie o 90 % do 2030–2022 r.

Krajowe cele w zakresie zmniejszenia stosowania produktów jednorazowego użytku: kubki na napoje i pojemniki na żywność przeznaczoną do bezpośredniego spożycia, https://diariodarepublica.pt/dr/detalhe/decreto-lei/78-2021-171871496

Art. 5 dekretu z mocą ustawy nr 78/2021 (w obecnym brzmieniu)

Rumunia

Zmniejszenie o 5 % w 2023 r., 10 % w 2024 r., 15 % w 2025 r. i 20 % w 2026 r. w porównaniu z poziomem wyjściowym w 2022 r.

Rozporządzenie rządowe nr 6/2021 w sprawie ograniczenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko: https://www.mmediu.ro/articol/ordonanta-6-2021-privind-reducerea-impactului-anumitor-produse-din-plastic-asupra-mediului-directiva-904-2019-a-parlamentului-european-si-a-consiliului-privind-reducerea-impactului-anumitor-produse-din-plastic-asupra-mediului/3122; https://www.afm.ro/legislatie_declaratii_produse_plastic_unica_folosinta.php.

Słowenia

Zmniejszenie o 20 % w latach 2026–2022

Rozporządzenie w sprawie ograniczenia wpływu niektórych wyrobów z tworzyw sztucznych na środowisko (Dz.U. 132/22 i 49/24, art. 4, ust. 1).

Hiszpania

Zmniejszenie o 50 % w ujęciu wagowym w latach 2026–2022

Zmniejszenie o 70 % w ujęciu wagowym w latach 2022–2030

Art. 5 https://www.boe.es/eli/es/l/2022/04/08/7/con.

Szwecja

Zmniejszenie o 50 % w latach 2026–2022

-

Sprawozdania z przyszłego roku przyniosą więcej informacji na temat: (i) postępów, jakie państwa osiągają w dążeniu do tych celów ilościowych; oraz (ii) nadrzędnego celu dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, jakim jest znaczne i zrównoważone zmniejszenie stosowania. Niektóre wyzwania można przewidzieć już teraz. Na przykład: (i) fakt, że niektóre państwa, które wyznaczyły cele na ostatnie lata, nie zgłosiły danych na temat ilości produktów wprowadzonych do obrotu (Francja i Słowenia); (ii) fakt, że niektóre państwa deklarujące wysoki poziom ambicji nie zgłosiły wprowadzenia szczególnie ambitnych środków (Dania, Niderlandy, Norwegia i Portugalia); lub (iii) fakt, że w niektórych państwach za rok referencyjny uznano rok inny niż 2022 r. wskazany w dyrektywie w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (Austria, Francja).

Załącznik 3: Poziom selektywnej zbiórki butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (pozycja c)) oraz obowiązujące systemy zwrotu kaucji

Państwo

Selektywna zbiórka butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

Wykorzystanie systemu zwrotu kaucji jako źródła danych dotyczących selektywnej zbiórki butelek na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

(jak wskazano w sprawozdaniu z kontroli jakości dotyczącym sprawozdawczości w ramach dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych)

Istnienie systemu zwrotu kaucji obejmującego butelki na napoje z tworzyw sztucznych

(EOG, 2025 r. i EEA, 2024 r.)

Estonia

100,66

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Polska

100,00

Brak

System zwrotu kaucji w 2025 r.

Finlandia

98,83

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Niemcy

97,11

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Dania

91,94

Nie wskazano

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Szwecja

90,33

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Norwegia*

89,74

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Litwa

86,94

Nie wskazano

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Chorwacja

86,62

Nie wskazano

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Islandia*

84,31

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Słowacja

78,98

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Belgia

78,21

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

Brak

Austria

75,98

Nie wskazano

System zwrotu kaucji ma zostać uruchomiony w 2025 r.

Czechy

74,20

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

System zwrotu kaucji ma zostać uruchomiony w 2026 r.

Niderlandy

67,73

System zwrotu kaucji

Wprowadzono system zwrotu kaucji

Włochy

67,03

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

Brak

Luksemburg

61,63

Nie wskazano

Brak

Rumunia

60,07

Brak danych

Brak

Łotwa

56,84

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

System zwrotu kaucji rozszerzony w 2023 r.

Francja

53,28

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

System zwrotu kaucji na etapie konsultacji

Irlandia

48,66

Brak systemu zwrotu kaucji

System zwrotu kaucji ustanowiony w 2024 r.

Cypr

45,62

Brak (rozszerzona odpowiedzialność producenta)

System zwrotu kaucji w przygotowaniu

Portugalia

43,12

Nie wskazano

System zwrotu kaucji ustanowiony w 2024 r.

Hiszpania

39,52

Brak

Brak

Grecja

38,68

Brak

System zwrotu kaucji na etapie planowania, ale przełożony na 2025 r.

Bułgaria

38,21

Nie wskazano

Brak

Malta

24,96

Brak

System zwrotu kaucji na etapie planowania

Węgry

19,17

Brak

System zwrotu kaucji uruchomiono w 2024 r.

Słowenia

-

Nie wskazano

Brak

Uwagi: DPR = system zwrotu kaucji. Państwa uszeregowano według wartości selektywnej zbiórki butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, na podstawie zgłoszonych danych. Państwa, które osiągnęły cel w zakresie selektywnej zbiórki na 2025 r., wyróżniono pogrubioną czcionką.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie zgłoszonych wartości oraz EEA (2025) i „Country profiles on waste management” (Profile państw w kontekście gospodarowania odpadami) w odniesieniu do państw UE oraz EEA (2024) w odniesieniu do państw EOG-EFTA.

Załącznik 4: Butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, wprowadzone do obrotu i selektywnie zebrane, wartości bezwzględne i w przeliczeniu na mieszkańca (pozycja c))

Wykres 11: Butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, wprowadzane do obrotu i selektywnie zbierane, wartości bezwzględne z podziałem na państwa.

Wykres 12: Butelki na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, wprowadzane do obrotu i selektywnie zbierane, wartości w przeliczeniu na mieszkańca z podziałem na państwa.

Uwaga: Wartości w przeliczeniu na mieszkańca z podziałem na państwa obliczono, dzieląc zgłoszone ilości przez liczbę ludności danego państwa (średnia liczba ludności danego państwa w 2022 r., Eurostat (2024 a)).

Załącznik 5: Zgłoszone dane w podziale na materiał i rodzaj narzędzi połowowych (pozycja d))

Formularz sprawozdawczy, o którym mowa w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2021/958, daje państwom możliwość zgłaszania danych w podziale na materiał i rodzaj narzędzi połowowych. Jedno państwo (Francja) zgłosiło pełne zestawienie danych, a pięć innych państw przedstawiło częściowe zestawienie danych, w szczególności w odniesieniu do ilości wprowadzanych do obrotu i zawartości tworzyw sztucznych. Zgłoszone wartości przedstawiono w poniższych tabelach.

Narzędzia połowowe wprowadzane do obrotu

Zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady

Załącznik 6: Narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu i zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady (pozycja d)) w stosunku do tonażu floty rybackiej, z podziałem na państwa

Wykres 13: Narzędzia połowowe wprowadzone do obrotu oraz zebrane narzędzia połowowe stanowiące odpady zgłoszone w pozycji d), wartości w stosunku do tonażu floty rybackiej z podziałem na państwa.

Uwaga: Przedstawione dane to stosunek ilości narzędzi połowowych wprowadzonych do obrotu lub zebranych jako odpady w każdym państwie do tonażu floty rybackiej każdego państwa w 2022 r., tj. całkowitej wielkości floty rybackiej danego państwa na podstawie danych Eurostatu (2024b) .

Załącznik 7: Instytucje odpowiedzialne za sprawozdawczość w ramach dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych i terminy składania sprawozdań

Państwo

Odpowiedzialna instytucja

Dzień sprawozdawczy

Austria

Federalne Ministerstwo ds. Działań w dziedzinie Klimatu

15 lipca 2024 r.

Belgia

Federalna Służba Publiczna (FPS) ds. Zdrowia, Bezpieczeństwa Łańcucha Żywnościowego i Środowiska (środowisko – polityka produktowa)

OVAM (publiczne flamandzkie przedsiębiorstwo gospodarki odpadami, region Flandrii) – wsparcie

3 lipca 2024 r.

Bułgaria

Ministerstwo Środowiska i Zasobów Wodnych Bułgarii

28 sierpnia 2024 r. (niezakończony proces zapewniania jakości)

Chorwacja

Ministerstwo Gospodarki i Zrównoważonego Rozwoju, Instytut Środowiska i Przyrody

25 czerwca 2024 r.

Cypr

Ministerstwo Rolnictwa, Rozwoju Wsi i Środowiska Naturalnego, Wydział Środowiska

30 września 2024 r.

Czechy

Ministerstwo Środowiska

11 września 2024 r.

Dania

Agencja Ochrony Środowiska

28 czerwca 2024 r.

Estonia

Agencja Środowiska

28 czerwca 2024 r.

Finlandia

Centrum Rozwoju Gospodarczego, Transportu i Środowiska regionu Pirkanmaa

27 czerwca 2024 r.

Francja

Ministerstwo Transformacji Ekologicznej i Spójności Terytorialnej

28 czerwca 2024 r.

Niemcy

Agencja Ochrony Środowiska (Umweltbundesamt, UBA)

Federalny Urząd Statystyczny Niemiec (Statistisches Bundesamt, Destatis) – wsparcie

28 czerwca 2024 r.

Grecja

Ministerstwo Środowiska i Energii, Sekretariat Generalny ds. Koordynacji Gospodarowania Odpadami, Dyrekcja ds. Gospodarowania Odpadami, Wydział Rejestru Odpadów, Licencji i Statystyki

Grecka Agencja Recyklingu – wsparcie

1 października 2024 r.

Węgry

Ministerstwo Energii

28 czerwca 2024 r.

Islandia*

Islandzki Fundusz Recyklingu

Agencja Ochrony Środowiska – wsparcie

28 czerwca 2024 r.

Irlandia

Agencja Ochrony Środowiska

28 czerwca 2024 r.

Włochy

Instytut Ochrony Środowiska i Badań Naukowych (ISPRA)

28 czerwca 2024 r.

Łotwa

Ministerstwo Ochrony Środowiska i Rozwoju Regionalnego

28 czerwca 2024 r.

Litwa

Agencja Ochrony Środowiska, Wydział Licencjonowania Odpadów

30 czerwca 2024 r.

Luksemburg

Agencja Środowiska

27 czerwca 2024 r.

Malta

Urząd ds. Środowiska i Zasobów

28 października 2024 r.

Niderlandy

Dyrekcja Generalna ds. Robót Publicznych i Gospodarki Wodnej

28 czerwca 2024 r.

Norwegia*

Norweska Agencja Ochrony Środowiska

25 czerwca 2024 r.

Polska

Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Departament Gospodarki Odpadami

25 lipca 2024 r.

Portugalia

Agencja Środowiska

28 czerwca 2024 r.

Rumunia

Ministerstwo Środowiska, Wód i Lasów

Ministerstwo Gospodarki, Przedsiębiorczości i Turystyki

Krajowa Agencja Rybołówstwa i Akwakultury – sprawozdawczość w zakresie pozycji d) (narzędzia połowowe)

28 czerwca 2024 r.

Słowacja

Agencja Środowiska

10 października 2024 r.

Słowenia

Agencja Ochrony Środowiska (ARSO)

14 sierpnia 2024 r.

Hiszpania

Ministerstwo ds. Transformacji Ekologicznej i Wyzwania Demograficznego

21 listopada 2024 r.

Szwecja

Szwedzka Agencja Ochrony Środowiska

27 czerwca 2024 r.

* państwa EOG/EFTA.

Załącznik 8: Podsumowanie wyników badania przeprowadzonego w państwach składających sprawozdania

Ogólny przegląd 

W ramach badania zebrano informacje zwrotne od 12 państw, dotyczące doświadczeń związanych z procesem sprawozdawczym w 2024 r. w ramach dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oraz dotyczące sugestii co do kolejnej tury sprawozdawczości. Podmioty zgłaszające oceniły zadowolenie państw z procesu sprawozdawczego, podzieliły się wyzwaniami, z którymi się mierzyły, i przedstawiły sugestie dotyczące usprawnienia procesu. Poniżej przedstawiono najważniejsze ustalenia.

Zadowolenie z procesu sprawozdawczego

Oceny zadowolenia wahały się od 4 do 10 punktów, przy czym większość ocen mieściła się w przedziale od 7 do 9 punktów. Średni poziom satysfakcji wyniósł około 7,7, co wskazuje na zasadniczo pozytywne opinie, ale też na możliwość wprowadzenia pewnych ulepszeń.

Najbardziej przydatne elementy wsparcia 

Podmioty zgłaszające wskazały następujące elementy wsparcia jako najbardziej pomocne:

·podręcznik dla podmiotów zgłaszających: często wskazywany jako podstawowy zasób wytycznych;

·wsparcie centrum informacyjnego: doceniano szybkość reakcji na zapytania;

·webinary: wyróżnione ze względu na klarowne wyjaśnienie wymogów i wymianę najlepszych praktyk.

Główne wyzwania 

Państwa wskazywały na szereg wyzwań:

·kwestie związane z gromadzeniem danych: wiele państw miało trudności z zebraniem kompletnych i dokładnych danych;

·skomplikowane formularze sprawozdania: kilka państw uznało, że wypełnianie formularza sprawozdawczego opartego na Excelu było zbyt uciążliwe;

·ograniczenia czasowe: opóźnienia w publikacji aktów wykonawczych dotyczących sprawozdawczości, które były niezbędne do gromadzenia danych i które opóźniły opracowanie przepisów krajowych umożliwiających gromadzenie danych.

Propozycje usprawnień 

Podmioty zgłaszające zaproponowały pewne usprawnienia, takie jak: (i) uproszczenie wzorów formularzy sprawozdawczych i ich dostosowanie do praktycznych możliwości gromadzenia danych; (ii) wprowadzenie formularzy modułowych, w których pola rozwijają się w zależności od początkowych danych wejściowych, aby zmniejszyć złożoność; oraz (iii) udostępnienie dodatkowych wytycznych i przykładów, ewentualnie zastąpienie webinarów bardziej kompleksowymi podręcznikami dla tych podmiotów, które nie mogą uczestniczyć w webinarach.

Przewidywania na przyszłość

Większość państw wskazała, że w przyszłości planuje uzupełniać pominięte w tym roku pola obowiązkowe i dobrowolne.

Webinar zorganizowany w 2025 r., podczas którego analizowano wyniki pierwszej tury sprawozdawczości i omawiano usprawnienia, cieszył się dużym zainteresowaniem i został pozytywnie oceniony przez ponad połowę respondentów.

Dane zgłaszane w pozycjach a), b), c) i d) w 2025 r. oraz gotowość systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta

Wśród źródeł danych, które mają zostać uwzględnione w sprawozdaniu w przyszłym roku, wymieniono krajowe akty prawne, sprawozdania producentów i systemy rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR), choć niektóre źródła danych pozostają niekompletne. Kilka państw odnotowało opóźnienia we wdrażaniu systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta, co wpłynęło na dostępność danych na potrzeby przyszłorocznej sprawozdawczości w zakresie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych.

Dane dotyczące dwóch dodatkowych obowiązków sprawozdawczych w 2025 r.    

Z odpowiedzi na pytanie o źródła danych na potrzeby dwóch dodatkowych obowiązków sprawozdawczych, które przypadają w przyszłym roku (filtry do wyrobów tytoniowych i zawartość materiału pochodzącego z recyklingu w butelkach na napoje jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych), wynika, że wśród podmiotów zgłaszających przeważa gotowość połączona z pewną dozą niepewności.

Wnioski 

Co prawda podmioty zgłaszające zasadniczo wyrażały zadowolenie z procesu sprawozdawczego, nie ulega jednak wątpliwości, że gromadzenie danych i formularze sprawozdawcze można udoskonalić. Najważniejsze sugestie co do usprawnienia procesu w kolejnym cyklu sprawozdawczym dotyczą lepszych wytycznych i uproszczenia formularzy.

Załącznik 9: Źródła danych i metody

Wytyczne Komisji dotyczące produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych (2021/C 216/01), opracowane na podstawie dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, zawierają wyjaśnienia dotyczące przedmiotów objętych zakresem tej dyrektywy, w tym przedmiotów objętych obowiązkami sprawozdawczymi. W wytycznych wyjaśniono między innymi, jak definiuje się produkty jednorazowego użytku i tworzywa sztuczne w rozumieniu dyrektywy w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych. Wytyczne zawierają również specyfikacje umożliwiające lepszą identyfikację produktów oraz ich zakrętek, wieczek i pokrywek. Dalsze szczegółowe informacje na potrzeby zgłaszania danych o narzędziach połowowych przedstawiono w „Badaniu wspierającym realizację obowiązków określonych w dyrektywie w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko i dyrektywie w sprawie portowych urządzeń do odbioru odpadów ze statków ” z 2020 r., które zawiera specyfikacje dotyczące zakresu sprawozdawczości, możliwych źródeł danych, rodzajów narzędzi połowowych itp.

Oprócz tych dokumentów zawierających wytyczne każda decyzja wykonawcza Komisji zawiera szczegółowe informacje na temat formularzy sprawozdań w odniesieniu do wszystkich przedmiotów objętych obowiązkiem sprawozdawczym. Dotyczy to również formularzy służących do zgłaszania źródeł danych i stosowanych metod. W odniesieniu do pozycji a) (decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2022/162) oraz pozycji d) (decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2021/958) państwa mają zadeklarować źródła danych/metody stosowane do celów sprawozdawczości; dołączono też wykaz możliwych źródeł i metod określonych w załącznikach do tych decyzji. W odniesieniu do pozycji b) sprawozdawczość opiera się na wiedzy państw na temat środków, a w decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2022/162 nie określono żadnych kryteriów, które zgłaszane środki muszą spełniać. W odniesieniu do pozycji c) według wytycznych wymaga się, aby państwa podały szczegółowe informacje, część dobrowolne, a część obowiązkowo, na temat konkretnych elementów danych, jednak wytyczne nie zawierają konkretnego wykazu źródeł danych, z których państwa mogłyby skorzystać. Na poniższych wykresach przedstawiono szczegółowe informacje na temat źródeł danych/metod stosowanych przez państwa w odniesieniu do każdego przedmiotu jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, który podlega zgłoszeniu. Źródła danych i metody ujęto łącznie, ponieważ w ten sposób informacje te określa się w decyzjach wykonawczych Komisji.

Na poniższych wykresach przedstawiono przegląd źródeł danych/metod zgłaszanych przez państwa w odniesieniu do pozycji, dla których przewidziano kategorie wbudowane w formularzu sprawozdawczym i które podmioty zgłaszające mogą wskazać (pozycja a) i pozycja d)):

Wykres 14: Źródła danych/metody stosowane przez państwa do celów sprawozdawczości w odniesieniu do pozycji a). Źródło: Sprawozdania z kontroli jakości.

Wykres 15: Źródła danych/metody stosowane przez państwa do celów sprawozdawczości w odniesieniu do pozycji d). Źródło: Sprawozdania z kontroli jakości.

Załącznik 10: Zidentyfikowane metody weryfikacji i problemy z dokładnością danych

Wykres 16: Metody weryfikacji (po lewej) i problemy z dokładnością (po prawej) w odniesieniu do danych i informacji zgłaszanych w pozycji a). Źródło: Sprawozdania z kontroli jakości.

Wykres 17: Metody weryfikacji i problemy z dokładnością w odniesieniu do danych i informacji zgłaszanych w pozycji c). Źródło: Sprawozdania z kontroli jakości.

Wykres 18: Metody weryfikacji i problemy z dokładnością w odniesieniu do danych i informacji zgłaszanych w pozycji d). Źródło: Sprawozdania z kontroli jakości.

(1)

W całym sprawozdaniu wartości przypadające na mieszkańca obliczono jako stosunek zsumowanej masy podzielonej przez całkowitą populację w państwach zgłaszających. Dane dotyczące ludności pochodzą z Eurostatu (średnia liczba ludności w danym państwie w 2022 r., Eurostat (2024 a )).

(2)

Wartość tę obliczono ad hoc na potrzeby tej oceny, dzieląc masę tworzyw sztucznych zarówno z produktów ujętych w pozycji a), jak i wytworzonych odpadów opakowaniowych, z uwzględnieniem podzbioru państw, które zgłosiły tę pozycję. Masa tworzyw sztucznych w odniesieniu do danego przedmiotu uwzględnia masę przedmiotów wykonanych zarówno w całości, jak i częściowo z tworzyw sztucznych. Wytworzone odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych uzyskano z danych statystycznych Eurostatu „Packaging waste by waste management operations” [Odpady opakowaniowe w podziale na czynności związane z gospodarowaniem odpadami]. Porównanie to należy traktować jedynie jako wskaźnik zastępczy o ograniczonej wartości. Jak wynika z ocen w ramach systemu wczesnego ostrzegania ( EEA, 2022 r. ), w niektórych państwach ilość odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych może być nadal zaniżona.

(3)

Na przykład Estonia jako powód wyższych wartości selektywnej zbiórki w porównaniu z ilościami wprowadzanymi do obrotu wskazała napływy z państw sąsiadujących, a Malta zgłosiła, że istotne jest uwzględnienie napływów z innych państw w sezonie letnim.

(4)

Tylko Hiszpania zgłosiła wartość zerową w oparciu o założenie, że przepływy w obu kierunkach równoważą się.

(5)

Jeżeli spełniony jest jeden z poniższych warunków:

a) odpady będące butelkami jednorazowego użytku zbierano w celu recyklingu oddzielnie od wszelkich innych odpadów;

b) odpady będące butelkami jednorazowego użytku zbierano razem z innymi frakcjami odpadów opakowaniowych w ramach odpadów komunalnych lub z innymi niebędącymi opakowaniami frakcjami tworzyw sztucznych, metalu, papieru lub szkła odpadów komunalnych zbieranych selektywnie w celu recyklingu, oraz: (i) w systemie zbierania odpadów nie są zbierane odpady, które mogą zawierać substancje niebezpieczne; (ii) zbieranie odpadów, a następnie ich sortowanie zaprojektowano i przeprowadzano w taki sposób, aby zminimalizować zanieczyszczenie zebranych odpadów będących butelkami jednorazowego użytku z odpadów z tworzyw sztucznych niepochodzących z takich butelek i innych odpadami; oraz (iii) podmioty gospodarujące odpadami tworzą systemy zapewniania jakości w celu sprawdzenia, czy spełniono warunki określone w pkt (i) oraz (ii).

(6)

Dane, w przypadku których zwrócono się o zachowanie poufności, są wyłączone z danych liczbowych i wartości całkowitych.

(7)

Na przykład Węgry w swoim sprawozdaniu z kontroli jakości odniosły się do problemów związanych z danymi dotyczącymi rozszerzonej odpowiedzialności producenta w odniesieniu do pozycji a), mimo że nie wskazano systemów rozszerzonej odpowiedzialności producenta jako źródeł danych stanowiących podstawę sprawozdania.

(8)

Wystąpiły na przykład różnice w zakresie poziomów ambicji, podmiotów i sektorów docelowych oraz skali geograficznej.

(9)

Cztery państwa wypełniły jedynie obowiązkowe informacje, tj. wskazały, czy w danym państwie obowiązywały poszczególne rodzaje środków (tak/nie). Pozostałe państwa zgłosiły też przynajmniej część dobrowolnych informacji, które umożliwiły zidentyfikowanie konkretnego środka (wskazanie adresu URL/dokumentu programowego) lub roku jego wejścia w życie. 20 państw wypełniło również dodatkowe pola, w których można było podać informacje dobrowolne, tj. zasięg geograficzny środka, docelowe podmioty, obowiązkowy/dobrowolny charakter środka itp. Niemniej jednak zgłaszane informacje zawierały liczne luki.

(10)

Przedmioty, które nie są produktami jednorazowego użytku, wchodzą w zakres danych dotyczących odpadów opakowaniowych, ale nie są objęte dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, i vice versa. Na przykład opakowania wielokrotnego użytku nie są objęte dyrektywą w sprawie produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, ale uznaje się je za opakowania. Podobnie kubki na napoje i pojemniki na żywność jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, które sprzedaje się puste i bez zamiaru napełnienia ich w punkcie sprzedaży, są produktami jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych, ale nie są uznawane za opakowania.

(11)

Statystyki Eurostatu „ Packaging waste by waste management operations” [Odpady opakowaniowe w podziale na czynności związane z gospodarowaniem odpadami]. Należy również zauważyć, że: (i) w niektórych państwach ilość odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych może być nadal zaniżona, jak wynika z ocen w ramach systemu wczesnego ostrzegania ( EEA, 2022 r. ) na podstawie danych do 2019 r.; oraz (ii) od 2009 r. ilość odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych stale rośnie.

(12)

Zsumowana masa przedmiotów wykonanych w całości z tworzyw sztucznych oraz tworzyw sztucznych zawartych w przedmiotach wykonanych częściowo z tworzyw sztucznych.

(13)

Na przykład różne pola danych, które należy zgłosić w pozycji a), klasyfikacja środków w pozycji b), zgłaszanie źródeł danych/metod w pozycji c) lub współczynniki podziału i konwersji w pozycji d).

(14)

Na podstawie zawartości tworzywa sztucznego zawartego w produkcie w ujęciu wagowym.