<TI><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunału</HT> (czwarta izba)z dnia <DATE ISO="20151217">17 grudnia 2015 r.</DATE><NOTE NUMBERING="STAR" TYPE="FOOTNOTE" NOTE.ID="E0001">Język postępowania: hiszpański.</NOTE></TI>

C‑407/1462014CJ0407EU:C:2015:83100011199CJ

WYROK Z DNIA 17.12.2015 R. – SPRAWA C‑407/14

ARJONA CAMACHO

<TI><HT TYPE="UC">Wyrok Trybunału</HT> (czwarta izba)z dnia <DATE ISO="20151217">17 grudnia 2015 r.</DATE><NOTE NUMBERING="STAR" TYPE="FOOTNOTE" NOTE.ID="E0001">Język postępowania: hiszpański.</NOTE></TI>Odesłanie prejudycjalnePolityka społecznaDyrektywa 2006/54/WERówność traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracyDyskryminujące zwolnienieArtykuł 18Odszkodowanie z tytułu rzeczywiście poniesionej szkody lub naprawienie rzeczywiście poniesionej szkodyOdstraszający charakterArtykuł 25SankcjeOdszkodowanie o charakterze sankcji

W sprawie C‑407/14

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de lo Social no 1 de Córdoba (sąd pracy i zabezpieczenia społecznego nr 1 w Kordobie, Hiszpania) postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2014 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 sierpnia 2014 r., w postępowaniu:

María Auxiliadora Arjona Camacho

przeciwko

Securitas Seguridad España SA,

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: L. Bay Larsen, prezes trzeciej izby, pełniący obowiązki prezesa czwartej izby, J. Malenovský, M. Safjan (sprawozdawca), A. Prechal i K. Jürimäe, sędziowie,

rzecznik generalny: P. Mengozzi,

sekretarz: A. Calot Escobar,

uwzględniając pisemny etap postępowania,

rozważywszy uwagi przedstawione:

w imieniu M.A. Arjony Camacho przez R. Alcaidego Arandę, abogado,

w imieniu rządu hiszpańskiego przez L. Banciellę Rodrígueza-Miñóna i A. Rubia Gonzáleza Alejandra, działających w charakterze pełnomocników,

w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę, działającego w charakterze pełnomocnika,

w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez J. Kraehling, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez A. Batesa, barrister,

w imieniu Komisji Europejskiej przez D. Roussanova i E. Adserę Riberę, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 3 września 2015 r.,wydaje następujący<TI><HT TYPE="BOLD">Wyrok</HT></TI>1Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 18 dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (Dz.U. L 204, s. 23).2Wniosek ten został złożony w ramach sporu między M.A. Arjoną Camacho a Securitas Seguridad España SA (zwaną dalej Securitas Seguridad España) dotyczącego przyznania M.A. Arjonie Camacho odszkodowania o charakterze sankcji w następstwie jej zwolnienia stanowiącego dyskryminację ze względu na płeć.<TI><HT TYPE="BOLD">Ramy prawne</HT></TI><TI><HT TYPE="ITALIC">Prawo Unii</HT></TI><TI>Dyrektywa 76/207</TI>3W pierwotnej wersji art. 6 dyrektywy Rady 76/207/EWG z dnia 9 lutego 1976 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do zatrudnienia, kształcenia i awansu zawodowego oraz warunków pracy (Dz.U. L 39, s. 40 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 1, s. 187), stanowił:

Państwa członkowskie wprowadzą do [swoich] krajowych systemów prawnych środki niezbędne w celu zapewnienia każdej osobie, która czuje się poszkodowana z powodu niezastosowania w stosunku do niej zasady równego traktowania w rozumieniu art. 3, 4 i 5, możliwości dochodzenia swych praw przed sądem, po wyczerpaniu możliwości przed innymi właściwymi organami.

4Dyrektywa 76/207 została zmieniona dyrektywą 2002/73/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 września 2002 r. (Dz.U. L 269, s. 15 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 4, s. 255). Zgodnie z motywem 18 dyrektywy 2002/73:

Trybunał Sprawiedliwości orzekał, że w celu [zapewnienia swojej] skuteczności [zasada] równego traktowania [wymaga, aby] w każdym przypadku jej naruszenia rekompensata przyznawana dyskryminowanemu pracownikowi [była] odpowiednia w stosunku do poniesionej szkody. Trybunał stwierdził także, że uprzednie ustalenie górnej granicy może wykluczać skuteczną rekompensatę oraz że wyłączenie przyznania odsetek w celu zrekompensowania straty jest niedopuszczalne.

5Artykuł 6 dyrektywy 76/207 został zmieniony przez dyrektywę 2002/73 w następujący sposób:

1.Państwa członkowskie zapewniają, aby procedury sądowe lub administracyjne, jak również, o ile uznają to za właściwe, procedury pojednawcze, których celem jest doprowadzenie do przestrzegania zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy, były dostępne dla wszystkich osób, które uważają się za pokrzywdzone nieprzestrzeganiem wobec nich zasady równego traktowania, nawet po zakończeniu kontaktów, w których przypuszczalnie miała miejsce dyskryminacja.2.Państwa członkowskie wprowadzają do swoich krajowych systemów prawnych takie środki, które są niezbędne do zapewnienia rzeczywistej i skutecznej rekompensaty lub odszkodowania, zgodnie z ustaleniami państw członkowskich dotyczącymi strat i szkód poniesionych przez osobę pokrzywdzoną w wyniku dyskryminacji sprzecznej z art. 3, w sposób, który ma charakter zniechęcający, a jednocześnie jest proporcjonalny do wyrządzonej szkody; taka rekompensata lub odszkodowanie nie mogą być ograniczone poprzez wcześniejsze ustalenie górnego limitu, z wyjątkiem przypadków, kiedy pracodawca może udowodnić, że jedyną szkodą, jaką ubiegający się [o pracę] poniósł w wyniku dyskryminacji w rozumieniu niniejszej dyrektywy jest odmowa rozpatrzenia podania o pracę tej osoby.[…].

6Na mocy dyrektywy 2002/73 dodano do dyrektywy 76/207 także art. 8d o następującym brzmieniu:

„Państwa członkowskie ustanawiają zasady stosowania sankcji obowiązujących [w wypadkach] naruszeń przepisów krajowych przyjętych z zastosowaniem niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia [stosowania tych sankcji].Sankcje, które mogą obejmować wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie powiadomią o tych przepisach Komisję nie później niż do dnia 5 października 2005 r. i powiadamiają ją bezzwłocznie o kolejnych dotyczących ich zmianach.

7Zgodnie z art. 34 ust. 1 dyrektywy 2006/54 uchyliła ona dyrektywę 76/207 ze skutkiem od dnia 15 sierpnia 2009 r.<TI>Dyrektywa 2006/54</TI>8Zgodnie z motywami 1, 33 i 35 dyrektywy 2006/54:

(1)Dyrektywa […] 76/207 […] oraz dyrektywa Rady 86/378/EWG z dnia 24 lipca 1986 r. w sprawie wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w systemach zabezpieczenia społecznego pracowników [Dz.U. L 225, s. 40 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 5, t. 1, s. 327] zostały w znacznym stopniu zmienione. […] Z uwagi na to, że wprowadza się dalsze zmiany do tych dyrektyw, należy je przeredagować [przekształcić] w celu zachowania przejrzystości, tak aby w jednym tekście ująć główne przepisy istniejące w tej dziedzinie, a także niektóre rozwiązania wywodzące się z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości […].

[…]

(33)Trybunał Sprawiedliwości wyraźnie stwierdził, że zasada równego traktowania, aby mogła być skuteczna, wymaga, by [odszkodowanie] przyznawane za jakiekolwiek naruszenie było odpowiednie w stosunku do poniesionej szkody. Właściwe jest zatem wykluczenie wszelkiej uprzednio ustalonej górnej granicy dla takiego [odszkodowania], z wyjątkiem przypadków, w których pracodawca może udowodnić, że jedyną szkodą, jaką starający się o pracę poniósł w wyniku dyskryminacji w rozumieniu niniejszej dyrektywy, była odmowa rozpatrzenia jego podania o pracę.

[…]

(35)Państwa członkowskie powinny wprowadzić skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje stosowane w przypadku nieprzestrzegania zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy.

9Artykuł 1 tej dyrektywy stanowi:

Celem niniejszej dyrektywy jest wprowadzenie w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy.

W tym celu zawiera ona przepisy dotyczące wprowadzenia w życie zasady równego traktowania w odniesieniu do:

[…]

b)warunków pracy, w tym wynagrodzenia;

[…]

Niniejsza dyrektywa zawiera również przepisy, których celem jest zapewnienie, aby wprowadzenie w życie wyżej wymienionych zasad było bardziej skuteczne poprzez ustanowienie właściwych procedur.

10Artykuł 14 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany Zakaz dyskryminacji, w ust. 1 lit. c) stanowi:

Zakazuje się wszelkiej bezpośredniej i pośredniej dyskryminacji ze względu na płeć w sektorze prywatnym i publicznym, w tym w instytucjach publicznych, w odniesieniu do:

[…]

c)warunków zatrudnienia i pracy, w tym zwolnień, a także wynagrodzenia, jak przewidziano w art. [157 TFUE].

11Artykuł 18 tej dyrektywy, zatytułowany [Odszkodowanie lub naprawienie szkody w naturze], stanowi:

Państwa członkowskie wprowadzają do swoich krajowych porządków prawnych środki niezbędne do zapewnienia faktycznego i skutecznego [naprawienia szkody w naturze lub odszkodowania z tytułu szkody] doznanej przez osobę w wyniku [dyskryminacji ze względu na płeć], zgodnie z przepisami państw członkowskich, przy czym musi się to odbywać w sposób odstraszający i proporcjonalny do poniesionej szkody. Maksymalna wysokość takiego [naprawienia szkody w naturze lub odszkodowania] może być ustalona jedynie w przypadkach, w których pracodawca może dowieść, że szkoda doznana przez starającego się o pracę powstała w wyniku dyskryminacji w rozumieniu niniejszej dyrektywy, polega jedynie na tym, że nastąpiła odmowa uwzględnienia jego podania o pracę.

12Artykuł 25 dyrektywy 2006/54, zatytułowany Sankcje, ma następujące brzmienie:

Państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji stosowanych [w wypadkach] naruszeń przepisów krajowych przyjętych na podstawie niniejszej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia [stosowania tych sankcji]. Sankcje, które mogą obejmować wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Państwa członkowskie powiadomią o tych przepisach Komisję najpóźniej do dnia 5 października 2005 r. i powiadamiają ją niezwłocznie o wszelkich ich kolejnych zmianach.

13Artykuł 27 tej dyrektywy, zatytułowany Minimalne wymogi, w ust. 1 stanowi:

Państwa członkowskie mogą wprowadzać lub utrzymywać przepisy bardziej korzystne dla zapewnienia ochrony zasady równego traktowania od przepisów ustanowionych w niniejszej dyrektywie.

<TI><HT TYPE="ITALIC">Prawo hiszpańskie</HT></TI>14Artykuł 10 Ley orgánica 3/2007 para la igualdad efectiva de mujeres y hombres (ustawy organicznej nr 3/2007 w sprawie rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn) z dnia 22 marca 2007 r. (BOE nr 71 z dnia 23 marca 2007 r., s. 12611), zatytułowany Skutki prawne zachowań dyskryminujących, stanowi:

Akty i postanowienia umowne, które stanowią lub powodują dyskryminację ze względu na płeć, są nieważne i bezskuteczne i prowadzą do powstania odpowiedzialności [sprawcy] poprzez system naprawienia szkody w naturze lub odszkodowań, które są rzeczywiste, skuteczne i proporcjonalne do poniesionej szkody, jak również, w stosownym wypadku, poprzez skuteczny i odstraszający system sankcji zapobiegający zachowaniom dyskryminującym.

15Artykuł 183 Ley 36/2011, reguladora de la jurisdicción social (ustawy nr 36/2011 dotyczącej ustroju sądów pracy i zabezpieczenia społecznego) z dnia 10 października 2011 r. (BOE nr 245 z dnia 11 października 2011 r., s. 106584), zatytułowany Odszkodowanie, w ust. 1 i 2 stanowi:

1.W razie stwierdzenia w wyroku, że istnieje naruszenie, sąd określi wysokość odszkodowania należnego w stosownym wypadku stronie powodowej z tytułu doznanej dyskryminacji lub innego naruszenia jej praw podstawowych i swobód publicznych, biorąc pod uwagę zarówno szkodę związaną z naruszeniem prawa podstawowego, jak i dodatkowe szkody, które wynikają z owego naruszenia.2.Sąd określi wysokość odszkodowania – ustalając je rozsądnie, jeżeli przeprowadzenie dowodu na jego dokładną wysokość okaże się nadmiernie utrudnione lub kosztowne – tak, aby wystarczająco zaspokoić osobę poszkodowaną i przywrócić w miarę możliwości jej sytuację poprzedzającą naruszenie, a także przyczynić się do osiągnięcia celu polegającego na zapobieganiu szkodom.

<TI><HT TYPE="BOLD">Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne</HT></TI>16W dniu 1 lipca 2012 r. M.A. Arjona Camacho została zatrudniona przez Securitas Seguridad España w charakterze pracownika ochrony w celu wykonywania pracy w pełnym wymiarze czasu w zakładzie poprawczym dla nieletnich w Kordobie (Hiszpania). W dniu 24 kwietnia 2014 r. została zwolniona.17M.A. Arjona Camacho nie zgodziła się ze zwolnieniem i w dniu 6 maja 2014 r. wniosła do centrum mediacji, arbitrażu i koncyliacji w Kordobie wniosek o przeprowadzenie postępowania pojednawczego z pracodawcą. Postępowanie pojednawcze nie powiodło się.18W dniu 26 maja 2014 r. M.A. Arjona Camacho wniosła do Juzgado de lo Social no 1 de Córdoba (sądu pracy i zabezpieczenia społecznego nr 1 w Kordobie) pozew, w którym zakwestionowała dokonane rozwiązanie umowy, wnosząc o stwierdzenie jego nieważności.19W tym względzie tytułem żądania głównego M.A. Arjona Camacho podniosła, że dokonane zwolnienie stanowi w szczególności dyskryminację ze względu na płeć. Wniosła o zasądzenie na jej rzecz odszkodowania w wysokości 6000 EUR tytułem wyrządzonej szkody.20Sąd odsyłający wskazuje, iż uznaje za ustalone, że zwolnienie M.A. Arjony Camacho stanowi dyskryminację ze względu na płeć oraz że w wyroku, który wyda po udzieleniu odpowiedzi przez Trybunał, przedstawi dowody, na których opiera się to stwierdzenie.21Sąd odsyłający dodaje, że w wyroku, który zapadnie, uściśli także względy, dla których jest on zdania, że kwota 3000 EUR tytułem odszkodowania wystarcza, aby w pełni naprawić szkodę doznaną przez M.A. Arjonę Camacho z powodu zwolnienia ze względu na płeć.22Niemniej sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy na mocy art. 18 dyrektywy 2006/54, zgodnie z którym szkoda powinna być naprawiona w sposób odstraszający, powinien on przyznać M.A. Arjonie Camacho odszkodowanie przekraczające wysokość poniesionej szkody, w formie odszkodowania o charakterze sankcji, tak aby stanowiło ono przykład dla jej poprzedniego pracodawcy oraz dla innych osób.23Sąd odsyłający uściśla, że pojęcie odszkodowania o charakterze sankcji nie istnieje w prawie hiszpańskim.24W tych okolicznościach Juzgado de lo Social no 1 de Córdoba (sąd pracy i zabezpieczenia społecznego nr 1 w Kordobie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy art. 18 dyrektywy 2006/54, który ustanawia odstraszający (oprócz faktycznego, skutecznego i proporcjonalnego) charakter odszkodowania z tytułu szkody doznanej przez osobę poszkodowaną w wyniku dyskryminacji ze względu na płeć, może być interpretowany w ten sposób, że pozwala sądowi krajowemu na zasądzenie rzeczywiście dodatkowego, rozsądnego odszkodowania o charakterze sankcji – mianowicie kwoty dodatkowej, która, nawet jeżeli wykracza poza pełne naprawienie rzeczywiście odniesionej przez osobę poszkodowaną szkody, to służy jako przykład dla innych (oprócz samego sprawcy szkody) – lecz pod warunkiem, że nie jest ono nieproporcjonalne, i to również w sytuacji, gdy koncepcja odszkodowania mającego charakter sankcji jest obca tradycji prawnej sądu krajowego?.

<TI><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie pytania prejudycjalnego</HT></TI>25Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 18 dyrektywy 2006/54 należy interpretować w ten sposób, że aby szkoda doznana przez poszkodowanego z powodu dyskryminacji ze względu na płeć została rzeczywiście naprawiona w sposób odstraszający, osoba ta powinna otrzymać – obok odszkodowania tytułem naprawienia szkody – odszkodowanie o charakterze sankcji.26Zgodnie ze wspomnianym art. 18 państwa członkowskie wprowadzają do swoich krajowych porządków prawnych środki niezbędne do zapewnienia faktycznego i skutecznego naprawienia szkody w naturze lub odszkodowania z tytułu szkody doznanej przez osobę w wyniku dyskryminacji ze względu na płeć, zgodnie z przepisami państw członkowskich, przy czym musi się to odbywać w sposób odstraszający i proporcjonalny do doznanej szkody, a maksymalna wysokość takiego naprawienia szkody w naturze lub odszkodowania może być ustalona jedynie w wypadkach, w których szkoda polega jedynie na tym, że nastąpiła odmowa uwzględnienia podania o pracę.27We wspomnianym przepisie odtworzono brzmienie art. 6 ust. 2 dyrektywy 76/207, zmienionej dyrektywą 2002/73.28Jak wynika zaś z motywu 18 dyrektywy 2002/73, zmieniła ona art. 6 dyrektywy 76/207 w celu uwzględnienia orzecznictwa Trybunału, a w szczególności wyroków Marshall (C‑271/91, EU:C:1993:335) i Draehmpaehl (C‑180/95, EU:C:1997:208).29W tym względzie należy przypomnieć, że w ramach wykładni art. 6 dyrektywy 76/207, która została uchylona i zastąpiona dyrektywą 2006/54, Trybunał wskazał, iż państwa członkowskie zobowiązane są wprowadzić środki niezbędne w celu zapewnienia każdej osobie, która czuje się poszkodowana z powodu dyskryminacji niezgodnej ze wspomnianą dyrektywą, możliwości dochodzenia swych praw przed sądem. Obowiązek taki oznacza, że środki, o których mowa, są wystarczająco skuteczne dla osiągnięcia celu dyrektywy 76/207 i mogą być skutecznie powołane przed sądami krajowymi przez osoby, do których się odnoszą (zob. wyroki: Marshall, C‑271/91, EU:C:1993:335, pkt 22; Paquay, C‑460/06, EU:C:2007:601, pkt 43).30Zgodnie z orzecznictwem Trybunału wspomniany art. 6 nie narzuca państwom członkowskim określonego środka w razie naruszenia zakazu dyskryminacji, lecz pozostawia im wolny wybór pomiędzy różnymi rozwiązaniami właściwymi do realizacji celu dyrektywy 76/207, w zależności od różnych sytuacji, które mogą się pojawić (zob. wyroki: von Colson i Kamann, 14/83, EU:C:1984:153, pkt 18; Marshall, C‑271/91, EU:C:1993:335, pkt 23; a także Paquay, C‑460/06, EU:C:2007:601, pkt 44).31Jednakże środki właściwe dla przywrócenia rzeczywistej równości szans powinny zapewniać faktyczną i skuteczną ochronę sądową i mieć w stosunku do pracodawcy prawdziwie odstraszające działanie (zob. wyroki: von Colson i Kamann, 14/83, EU:C:1984:153, pkt 23, 24; Draehmpaehl, C‑180/95, EU:C:1997:208, pkt 25; a także Paquay, C‑460/06, EU:C:2007:601, pkt 45).32Tego rodzaju względy wymagają bezwzględnie uwzględnienia szczególnych okoliczności każdego wypadku naruszenia zasady równości. Tymczasem w wypadku dyskryminującego zwolnienia przywrócenie sytuacji równości nie może zostać zrealizowane, gdy nie przywrócono dyskryminowanej osoby do pracy lub, alternatywnie, gdy brak jest pieniężnego naprawienia doznanej szkody (wyrok Marshall, C‑271/91, EU:C:1993:335, pkt 25).33Wreszcie zgodnie z orzecznictwem Trybunału, gdy pieniężne odszkodowanie jest środkiem, który ma zrealizować cel w postaci przywrócenia rzeczywistej równości szans, powinno ono być odpowiednie w tym znaczeniu, by mogło pozwolić na całkowite naprawienie faktycznie poniesionej w związku z dyskryminującym zwolnieniem szkody, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami krajowymi (zob. wyroki: Marshall, C‑271/91, EU:C:1993:335, pkt 26; Paquay, C‑460/06, EU:C:2007:601, pkt 46).34W konsekwencji z przepisów art. 6 dyrektywy 76/207, zarówno w brzmieniu pierwotnym, jak i zmienionym, a także z orzecznictwa Trybunału wskazanego w pkt 29–33 niniejszego wyroku wynika, że zamierzony przez wspomniany art. 6 rzeczywisty skutek odstraszający nie wymaga przyznania poszkodowanemu z powodu dyskryminacji ze względu na płeć odszkodowania o charakterze sankcji, które przekracza pełne naprawienie rzeczywiście doznanej szkody i stanowi środek o charakterze sankcji.35Powyższe stwierdzenie znajduje potwierdzenie w alternatywnym charakterze – w wypadku dyskryminującego zwolnienia – przyznawanego w formie pieniężnej odszkodowania za szkodę, jak wskazano w pkt 32 niniejszego wyroku.36Jak wskazał rzecznik generalny w pkt 32 opinii, nie nastąpiła żadna istotna zmiana w prawie Unii, aby w tym względzie dokonywać wykładni art. 18 dyrektywy 2006/54 w sposób odmienny niż wykładni art. 6 dyrektywy 76/207.37A zatem należy stwierdzić, że – podobnie jak art. 6 dyrektywy 76/207 i aby w sposób odstraszający i proporcjonalny zapewnić rzeczywiste naprawienie szkody doznanej z powodu dyskryminacji ze względu na płeć – art. 18 dyrektywy 2006/54 nakłada na państwa członkowskie, które wybrały wprowadzenie formy pieniężnej do swojego krajowego porządku prawnego, środki przewidujące zapłatę poszkodowanemu odszkodowania pokrywającego w pełni doznaną szkodę, zgodnie z określonymi przez te państwa szczegółowymi zasadami, lecz nie przewiduje zapłaty odszkodowania o charakterze sankcji.38Ponadto art. 25 dyrektywy 2006/54 stanowi, że państwa członkowskie ustanawiają przepisy dotyczące sankcji stosowanych w wypadkach naruszeń przepisów krajowych przyjętych na podstawie tej dyrektywy i podejmują wszelkie niezbędne środki dla zapewnienia stosowania tych sankcji. Przepis ten stanowi również, że sankcje, które mogą obejmować wypłacenie odszkodowania ofierze, muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.39W konsekwencji o ile art. 18 dyrektywy 2006/54 ma na celu nałożenie wymogu naprawienia szkody doznanej przez osobę, o tyle z brzmienia art. 25 tej dyrektywy wynika, że przepis ten przyznaje państwom członkowskim możliwość przyjęcia środków mających na celu sankcjonowanie dyskryminacji ze względu na płeć w formie odszkodowania przyznawanego poszkodowanemu.40A zatem art. 25 dyrektywy 2006/54 zezwala, lecz nie wymaga, aby państwa członkowskie przyjęły środki przewidujące zapłatę odszkodowania o charakterze sankcji poszkodowanemu z powodu dyskryminacji ze względu na płeć.41Podobnie art. 27 ust. 1 tej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie mogą wprowadzać lub utrzymywać przepisy bardziej korzystne dla zapewnienia ochrony zasady równego traktowania od przepisów ustanowionych we wspomnianej dyrektywie.42W niniejszym wypadku sąd odsyłający wskazuje, że pojęcie odszkodowania o charakterze sankcji nie istnieje w prawie hiszpańskim.43W tych okolicznościach, wobec braku przepisu prawa krajowego zezwalającego na zapłatę poszkodowanemu z powodu dyskryminacji ze względu na płeć odszkodowania o charakterze sankcji, art. 25 dyrektywy 2006/54 nie przewiduje, aby sąd krajowy mógł sam zasądzić takie odszkodowanie od sprawcy tej dyskryminacji.44Należy dodać, że – przyjmując założenie, iż państwo członkowskie postanowi przyjąć środki zezwalające na przyznanie dyskryminowanej osobie odszkodowania o charakterze sankcji – do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy ustalenie kryteriów pozwalających określić zakres sankcji, przy czym przestrzegane muszą być zasady równoważności i skuteczności (zob. analogicznie wyroki: Manfredi i in., od C‑295/04 do C‑298/04, EU:C:2006:461, pkt 92; Donau Chemie i in., C‑536/11, EU:C:2013:366, pkt 25–27; a także Hirmann, C‑174/12, EU:C:2013:856, pkt 40).45W świetle powyższych rozważań na przedstawione pytanie należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 18 dyrektywy 2006/54 należy interpretować w ten sposób, że aby szkoda doznana z powodu dyskryminacji ze względu na płeć została rzeczywiście naprawiona w sposób odstraszający i proporcjonalny, przepis ten nakłada na państwa członkowskie, które wybrały formę pieniężną, obowiązek wprowadzenia do ich krajowego porządku prawnego, zgodnie z określonymi przez nie szczegółowymi zasadami, środków przewidujących zapłatę poszkodowanemu odszkodowania pokrywającego w pełni poniesioną szkodę.<TI><HT TYPE="BOLD">W przedmiocie kosztów</HT></TI>46Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 18 dyrektywy 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy należy interpretować w ten sposób, że aby szkoda doznana z powodu dyskryminacji ze względu na płeć została rzeczywiście naprawiona w sposób odstraszający i proporcjonalny, przepis ten nakłada na państwa członkowskie, które wybrały formę pieniężną, obowiązek wprowadzenia do ich krajowego porządku prawnego, zgodnie z określonymi przez nie szczegółowymi zasadami, środków przewidujących zapłatę poszkodowanemu odszkodowania pokrywającego w pełni poniesioną szkodę.

Podpisy