(1)

Tá fuinneamh in-athnuaite i gcroílár an aistrithe chuig fuinneamh glan, ar rud é atá riachtanach chun cuspóirí an Chomhaontaithe Ghlais don Eoraip a bhaint amach, chun go mbeidh fuinneamh inacmhainne agus chun spleáchas an Aontais ar bhreoslaí iontaise agus allmhairí fuinnimh a laghdú.

(2)

Tá tairbhí éagsúla do shaoránaigh an Aontais ag baint le fuinneamh in-athnuaite: rannchuidítear leis na hiarrachtaí dul i ngleic leis an athrú aeráide, cuidítear lenár gcomhshaol a chosaint, cruthaítear fás agus poist, agus rannchuidítear le ceannaireacht theicneolaíoch agus thionsclaíoch an Aontais agus le geilleagar an Aontais a dhéanamh níos athléimní.

(3)

Is í earnáil an fhuinnimh is cúis le breis agus 75 % d’astaíochtaí gás ceaptha teasa iomlána an Aontais. Dá bhrí sin, tá sé ríthábhachtach dlús a chur le táirgeadh fuinnimh trí shuiteálacha fuinnimh in-athnuaite a fhorbairt agus a chur in úsáid, chun go mbeidh an tAontas in ann a sprioc 2030 maidir le fuinneamh in-athnuaite a bhaint amach agus chun rannchuidiú le sprioc 2030 maidir le 55 % de laghduithe ar astaíochtaí GCT a bhaint amach i gcomhréir le Rialachán (AE) 2021/1119 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (1).

(4)

Tá sé ríthábhachtach an sciar d’fhuinneamh in-athnuaite a mhéadú go pras chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb maidir le praghsanna arda fuinnimh. I bhfianaise na gcostas seasta laghdaithe agus na gcostas inathraitheach atá gar do nialas, ar costais iad a bhaineann le fuinneamh in-athnuaite, léirítear go bhfuil na costais a bhaineann le fuinneamh in-athnuaite níos cobhsaí agus níos ísle ná na costais a bhaineann le breoslaí iontaise. Trí dhlús a chur le húsáid athnuaiteán, ní bheidh an tAontas ag brath chomh mór sin ar bhreoslaí iontaise, ar breoslaí iad a allmhairítear go príomha.

(5)

Mar a aithnítear sa Teachtaireacht dar teideal ‘REPowerEU: Gníomhaíocht Chomhpháirteach Eorpach ar mhaithe le fuinneamh níos inacmhainne, níos sláine agus níos inbhuanaithe’ (‘Teachtaireacht REPowerEU’) (2), tá sé ríthábhachtach dlús a chur le húsáid fuinnimh in-athnuaite chun spleáchas an Aontais ar bhreoslaí iontaise a laghdú agus chun deireadh a chur de réir a chéile le tomhaltas gháis na Rúise. Tá bearta i bplean REPowerEU arb é is aidhm dóibh an méid sin a bhaint amach, agus tá bearta sa Seimeastar Eorpach ina leith sin freisin, lena ndéantar moltaí tír-shonracha maidir le ceadú atá saincheaptha d’imthosca na mBallstát aonair.

(6)

Le Teachtaireacht REPowerEU, tugadh isteach tionscnamh luasaire hidrigine freisin, ar rud é a rinne cuspóirí 2030 maidir le hidrigin in-athnuaite a mhéadú faoi dhó, chun spleáchas seachtrach an Aontais ar allmhairiú breosla iontaise a laghdú. Chun 10 Mt hidrigin in-athnuaite a tháirgeadh, beidh acmhainneacht bhreise fuinnimh in-athnuaite 80 GW ag teastáil ón Aontas faoi 2030.

(7)

I bprionsabal is gá údarú a fháil le haghaidh tionscadail fuinnimh in-athnuaite chun go mbeidh siad in ann an ghníomhaíocht atá beartaithe dóibh a dhéanamh. Cuidíonn nósanna imeachta um dheonú ceadanna lena áirithiú go bhfuil na tionscadail sábháilte agus slán. Mar sin féin, i ngeall ar chastacht, éagsúlacht agus fad iomarcach na nósanna imeachta sin, is bacainn mhór iad ar úsáid phras riachtanach fuinnimh in-athnuaite agus ar chóras fuinnimh de chuid an Aontais atá níos inacmhainne, níos sláine agus níos inbhuanaithe a bhaint amach.

(8)

Le moilleanna ar údaruithe tionscadal a phróiseáil, cuirtear baint amach tráthúil na spriocanna fuinnimh agus aeráide i mbaol agus méadaítear na costais a bhaineann leis na tionscadail is gá chun an méid sin a bhaint amach. D’fhéadfadh sé go suiteálfaí suiteálacha fuinnimh in-athnuaite nach bhfuil chomh héifeachtúil céanna i ngeall ar mhoilleanna freisin.

(9)

Aithníodh na bacainní sin cheana féin i dTreoir 2001/77/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (3), lenar ceanglaíodh ar na Ballstáit meastóireacht a dhéanamh ar na nósanna imeachta um dheonú ceadanna chun na bacainní rialála agus neamhrialála ar tháirgeadh leictreachais in-athnuaite a laghdú. Le Treoir 2009/28/CE ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (4) tugadh isteach ceanglais chun na nósanna imeachta riaracháin le haghaidh forbróirí fuinnimh in-athnuaite a shimpliú. Le Treoir (AE) 2018/2001 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle (5) neartaítear na ceanglais sin. Is ábhar tosaíochta agus práinne é traschur iomlán agus pras na gceanglas sin ag na Ballstáit uile, rud a chuidíonn go mór le nósanna imeachta riaracháin a ghiorrú.

(10)

Tugann an Coimisiún tacaíocht do na Ballstáit tríd an Ionstraim um Thacaíocht Theicniúil (6), lena gcuirtear saineolas teicniúil saincheaptha ar fáil chun athchóirithe a cheapadh agus a chur chun feidhme, lena n-áirítear na hathchóirithe sin lena ndéantar an creat maidir le húdarú agus próisis deonaithe ceadanna le haghaidh tionscadail fuinnimh in-athnuaite a chuíchóiriú agus lena gcuirtear chun cinn úsáid comhaontuithe ceannaigh chorparáidigh cumhachta le haghaidh fuinneamh in-athnuaite. Maidir leis an tacaíocht theicniúil, mar shampla, baineann sé leis an acmhainneacht riaracháin a neartú, na creataí reachtacha a chomhchuibhiú agus dea-chleachtais ábhartha a chomhroinnt.

(11)

Beidh feidhm ag sprioc-amanna an phróisis deonaithe ceadanna a bhunaítear i dTreoir (AE) 2018/2001 gan dochar d’oibleagáidí faoi dhlí comhshaoil is infheidhme an Aontais, d’achomhairc, leigheasanna agus imeachtaí eile breithiúnacha os comhair cúirte nó binse agus d’achomhairc agus leigheasanna neamhbhreithiúnacha agus do shásraí réitigh díospóide malartacha, lena n-áirítear nósanna imeachta gearáin, achomhairc agus leigheasanna neamhbhreithiúnacha, agus féadfar iad a shíneadh a fhad is a bheidh na nósanna imeachta sin ar siúl.

(12)

I roinnt mhaith Ballstát is bacainn eile ar chur chun feidhme na dtionscadal fuinnimh in-athnuaite é an easpa glactha ag an bpobal leo. Chun aghaidh a thabhairt ar an méid sin, ba cheart riachtanais agus dearcthaí na saoránach agus na bpáirtithe leasmhara sochaíocha a chur san áireamh ag gach céim d’fhorbairt na dtionscadal fuinnimh in-athnuaite – ó fhorbairt beartas go pleanáil spásúlachta agus forbairt tionscadal – agus ba cheart dea-chleachtais a spreagadh maidir le dáileadh cothrom thionchair na suiteálacha i measc an phobail áitiúil a áirithiú.

(13)

Bhain formhór na mbacainní le deonú ceadanna le haghaidh tionscadail fuinnimh in- athnuaite agus sainaithníodh an bonneagar eangaí a bhaineann leo, mar aon le dea-chleachtais chun na bacainní sin a shárú ar leibhéal na mBallstát.

(14)

D’éirigh na bacainní riaracháin níos ábhartha i ngeall ar na feabhsuithe maidir le bacainní eile, amhail costais teicneolaíochta, a bhfuil laghdú mór tagtha orthu le 10 mbliana anuas, nó saincheisteanna a bhaineann le maoiniú, rud a mhaolaítear leis na laghduithe costas agus leis an méadú atá tagtha ar an líon comhaontuithe ceannaigh chorparáidigh cumhachta le haghaidh fuinneamh in-athnuaite.

(15)

Leis an Moladh seo tugtar aghaidh ar na hábhair imní sin, agus iarrtar leis go dtiocfar ar réitigh laistigh den chreat dlíthiúil atá ann cheana. Tá an Moladh seo gan dochar do dhlí an Aontais, go háirithe i réimse an fhuinnimh agus an chomhshaoil agus do na hoibleagáidí a eascraíonn as sin. Tá sé gan dochar freisin do rialacha an Aontais maidir le hiomaíocht, go háirithe Airteagail 101, 102 agus 106 den Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh, agus do chleachtas cinnteoireachta an Choimisiúin i bhforfheidhmiú rialacha an Aontais maidir le hiomaíocht.

(16)

In éineacht leis an Moladh seo glacadh togra reachtach chun forálacha Threoir (AE) 2018/2001 a bhaineann le nósanna imeachta riaracháin a leasú agus a neartú. Ós rud é go bhfuil sé práinneach dlús a chur le húsáid tionscnamh fuinnimh in-athnuaite, ba cheart do na Ballstáit tús a chur le limistéir oiriúnacha talún agus farraige a shainaithint agus pleananna a ullmhú le haghaidh limistéir atá an-oiriúnach (‘sprioclimistéir athnuaiteán’), a luaithe agus is féidir, i gcomhréir le hAirteagal 15b den togra i dtaca le leasú ar Threoir (AE) 2018/2001 maidir le ceadú.

(17)

Is príomhuirlis é an Phleanáil Spásúil Mhuirí chun limistéir a úsáidfear amach anseo chun fuinneamh in-athnuaite a chur in úsáid a shainaithint mar aon le húsáidí iomadúla a éascú maidir leis an spás muirí, lena n-áirítear caomhnú agus cosaint an chomhshaoil mhuirí. Leis an Treoir maidir le Pleanáil Spásúil Mhuirí (7), ceanglaítear ar na Ballstáit a gcuid pleananna náisiúnta spásúla muirí a ghlacadh faoin 31 Márta 2021. Iarrann an Coimisiún ar na Ballstáit nach bhfuil Treoir MSP curtha chun feidhme ina hiomláine acu go fóill a bplean náisiúnta (8) a bhunú agus a ghlacadh.

(18)

D’fhéadfadh sé go ndéanfadh bacainní a eascraíonn as nósanna imeachta um cheadanna difear don úsáid a bhainfear as teicneolaíochtaí nuálacha dícharbónaithe amach anseo, ar teicneolaíochtaí iad a bhfuil gá leo maidir le haeráidneodracht. Maidir le boscaí gainimh rialála a bhunú, is é sin an tástáil, i dtimpeallacht fíorshaoil, ar theicneolaíochtaí, táirgí, seirbhísí nó cuir chuige nuálacha, nach bhfuil i gcomhréir go hiomlán leis an gcreat dlíthiúil agus rialála atá ann cheana, d’fhéadfadh an méid sin tacú leis an nuálaíocht agus oiriúnú na timpeallachta rialála ina dhiaidh sin le freastal ar na teicneolaíochtaí, táirgí, seirbhísí nó cuir chuige sin a éascú.

(19)

Trí thionscadail fuinnimh in-athnuaite a fhorbairt a mhaoineofar go hiomlán nó i bpáirt le comhaontuithe ceannaigh chorparáidigh, cuideofar le dlús a chur le glacadh an fhuinnimh in-athnuaite. Le comhaontuithe ceannaigh chorparáidigh cuirtear tairbhí díreacha ar fáil do na tomhaltóirí deiridh, lena n-áirítear trí phraghas fuinnimh atá iomaíoch agus intuartha a sholáthar agus trí rannchuidiú le clár oibre na gcuideachtaí san Aontas maidir le freagracht shóisialta chorparáideach.

(20)

D’ainneoin go bhfuil méadú tagtha ar chomhaontuithe ceannaigh chorparáidigh bliain ar bhliain le 5 bliana anuas, níl i gcéatadán na dtionscadal fuinnimh in-athnuaite a mhaoinítear go díreach ag ceannaitheoirí corparáideacha ach 15-20 % den mhargadh bliantúil. Tá glacadh na gcomhaontuithe ceannaigh chorparáidigh teoranta go príomha do Bhallstáit áirithe, do leictreachas mar iompróir fuinnimh, agus do chuideachtaí móra ilnáisiúnta atá dírithe ar thomhaltóirí.

(21)

In éineacht leis an Moladh seo, tá an Coimisiún ag cur tacair sonraí atá comhdhlúite go digiteach ar fáil maidir le réimse leathan gnéithe ábhartha fuinnimh agus comhshaoil tríd an tSaotharlann Tíreolaíochta Fuinnimh agus Tionscail (9) (EIGL), chun cuidiú leis na Ballstáit ‘sprioclimistéir’ athnuaiteán a shainaithint chun tionscadail nua fuinnimh in-athnuaite a chur in úsáid go pras. Tá sé beartaithe ag an gCoimisiún forbairt bhreise a dhéanamh ar an uirlis mhapála sin trí thacair sonraí agus naisc bhreise a ionchorprú le huirlisí digiteacha pleanála spásúlachta na mBallstát.