CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
M. DARMON
van 9 juli 1985 ( *1 )
Mijnheer de President,
mijne heren Rechters,
|
1. |
De prejudiciële vragen die het Bundesverwaltungsgericht aan het Hof heeft voorgelegd, zijn gerezen in een geschil tussen de Duitse onderneming Denkavit, die diervoeders produceert, en het Landesamt für Ernährungswirtschaft Nordrhein-Westfalen. Denkavit wil namelijk volledige diervoeders voor kalveren in de handel brengen, die niet voldoen aan bepaalde voorschriften waarbij voor de verhandeling van dergelijke voeders in Duitsland een minimumgehalte aan ijzer en een maximumgehalte aan natrium zijn vastgesteld (§ 14, lid 1, van het Futtermittelgesetz van 2 juli 1975, BGBl I, biz. 1745). Bedoelde normen waren eerst neergelegd in § 7, lid 2, van de Futtermittelverordnung van 16 juni 1976 (BGBl I, biz. 1497), zoals gewijzigd op 19 juli 1979 (BGBl I, biz. 1122), en zijn thans opgenomen in § 8, lid 3, van de nieuwe Futtermittelverordnung van 8 april 1981 (BGBl I, biz. 352). De Commissie heeft deze bepalingen ter toetsing aan het Hof voorgelegd in zaak 28/84, waarin ik zojuist conclusie heb genomen. Voor de Duitse rechterlijke instanties in eerste aanleg en in hoger beroep was reeds de vraag gerezen, of deze regeling verenigbaar was met de richtlijnen nrs. 70/524 van 23 november 1970 betreffende toevoegingsmiddelen in de veevoeding (PB 1970, L 270, biz. 1, hierna: richtlijn toevoegingsmiddelen), 74/63 van 17 december 1973 tot vaststelling van maximumgehalten aan ongewenste stoffen en produkten in diervoeders (PB 1973, L 38, biz. 31, hierna: richtlijn ongewenste stoffen) en 79/373 van 2 april 1979 betreffende de handel in mengvoeders (PB 1979, L 86, biz. 30, hierna: richtlijn mengvoeders). Toen dan het Bundesverwaltungsgericht in laatste aanleg eveneens met dit probleem werd geconfronteerd, heeft het het Hof de volgende vier prejudiciële vragen voorgelegd:
Met deze vier vragen verzoekt het Bundesverwaltungsgericht het Hof in wezen om de term „toevoegingsmiddel” uit te leggen en om de omvang te verduidelijken van de bevoegdheden die de Lid-Staten in het kader van de drie genoemde richtlijnen nog hebben. |
|
2. |
Het Hof is vertrouwd met het samengaan van een prejudiciële procedure en een niet-nakomingsprocedure over hetzelfde onderwerp. Het heeft immers steeds overwogen, dat het in het kader van zijn prejudiciële bevoegdheden krachtens artikel 177 EEG-Verdrag weliswaar geen uitspraak vermag te doen over de verenigbaarheid van interne rechtsregels met het gemeenschapsrecht, doch bij de uitlegging van de gemeenschapsvoorschriften waarvan de toepasselijkheid wordt betwist, de nationale rechter een antwoord kan geven dat hem in staat stelt het bij hem aanhangige geding te beslechten (zie bv. zaak 111/76, van den Hazel, Jurispr. 1977, blz. 901, r.o. 4). Dit gezegd zijnde, moet worden opgemerkt dat de door het Bundesverwaltungsgericht voorgelegde prejudiciële vragen een opmerkelijke formalisering zijn van de problemen die de Duitse regeling met betrekking tot de drie communautaire richtlijnen doet rijzen, en waarvoor ik in mijn conclusie in zaak 28/84 een oplossing heb trachten te vinden. De bij het Hof ingediende opmerkingen zijn trouwens grotendeels dezelfde als in de niet-nakomingsprocedure. Daarom zal ik niet nog eens ingaan op de argumenten die de Commissie en de Bondsrepubliek Duitsland in laatstgenoemde procedure hebben ontwikkeld, doch mij beperken tot de opmerkingen van de firma Denkavit, de betrokken deelstaat en de Italiaanse regering. |
|
3. |
Verzoekster in het hoofdgeding voert vier argumenten aan:
|
|
4. |
De deelstaat Nordrhein-Westfalen betoogt, dat de Duitse regeling betrekking heeft op ijzer en natrium als „Inhaltsstoffe”, zodat de twee specifieke richtlijnen niet van toepassing zijn. „Inhaltsstoffe” zijn immers, anders dan de krachtens richtlijn nr. 70/524 toegelaten toevoegingsmiddelen, van nature in de diervoeders aanwezig en worden er niet opzettelijk aan toegevoegd. Al zou het in de Duitse regeling bedoelde ijzer worden gelijkgesteld met een toevoegingsmiddel, dan nog zou de richtlijn niet van toepassing zijn op de vaststelling van een minimumgehalte: ingevolge artikel 13 kan een Lid-Staat immers, in geval van gevaar voor de gezondheid, een minimumgehalte opleggen wanneer zulks niet in de bijlage is voorzien. Natrium zou niet als een ongewenste stof kunnen worden aangemerkt, daar het, anders dan de bij richtlijn nr. 74/63 verboden stoffen, niet van nature schadelijk is, maar integendeel wenselijk wanneer het gehalte niet te hoog is. Artikel 3, tweede volzin, van richtlijn nr. 79/373 zou derhalve de rechtsgrondslag van de Duitse regeling zijn. |
|
5. |
In haar opmerkingen heeft de Italiaanse regering in wezen hetzelfde betoog gevoerd als de betrokken deelstaat. De vertegenwoordiger van Italië heeft ter terechtzitting verklaard, dat artikel 8 van richtlijn nr. 79/373 moet worden uitgelegd in samenhang met artikel 15: de harmonisatie van de nationale voorschriften inzake ingrediënten is niet voltooid en kan dit eerst zijn wanneer een communautaire regeling in de plaats zal zijn gekomen van de uiteenlopende regelingen die nog steeds in de verschillende Lid-Staten bestaan. Een beroep op artikel 36 blijft dus mogelijk. |
|
6. |
Ik heb in de processtukken van het hoofdgeding en in de bij het. Hof ingediende opmerkingen geen nieuwe elementen kunnen ontdekken die aanleiding zouden kunnen zijn om de in mijn conclusie in zaak 28/84 geformuleerde voorstellen voor de uitlegging van de drie betrokken richtlijnen te wijzigen. Zowel uit de artikelen 8 en 15 als uit de algemene opzet van richtlijn nr. 79/373, die voornamelijk de opmaak en niet de samenstelling van mengvoeders regelt, blijkt dat voor wat het vraagstuk van de ingrediënten betreft, slechts een beperkte harmonisatie tot stand is gebracht, doch zulks betekent nog niet, dat na de inwerkingtreding van deze richtlijn een regeling mag worden gehandhaafd waarbij een type voeder met bepaalde analytische kenmerken niet wordt aanbevolen — gelijk krachtens de richtlijn is toegestaan — doch wordt voorgeschreven, dan wel in strijd met artikel 8 het gebruik van ijzerrijke ingrediënten verplicht wordt gesteld. |
|
7. |
Mitsdien zouden de vragen van het Bundesverwaltungsgericht kunnen worden beantwoord als volgt:
|
( *1 ) Vertaald uit het Frans.