1.

Στην απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2019  ( 2 ), το Δικαστήριο εξέτασε αν εθνική Ολυμπιακή Επιτροπή (η ιταλική) ασκούσε «δημόσιο έλεγχο» επί δύο αθλητικών ομοσπονδιών της χώρας της  ( 3 ), «για τους σκοπούς της κατάταξής τους είτε στον τομέα της γενικής κυβέρνησης είτε στον τομέα των ΜΚΙΕΝ [μη κερδοσκοπικών ιδρυμάτων που εξυπηρετούν νοικοκυριά]», βάσει των κανόνων του ευρωπαϊκού συστήματος λογαριασμών  ( 4 ).

2.

Το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) υπέβαλε, εν προκειμένω, στο Δικαστήριο δύο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως, με ταυτόσημο περιεχόμενο, οι οποίες αφορούν το ίδιο ζήτημα, καίτοι όχι από λογιστική άποψη αλλά από την άποψη των δημόσιων προμηθειών. Στις υπό κρίση διαφορές πρέπει να απαντηθεί το ερώτημα αν η Federazione Italiana Giuoco Calcio (Ιταλική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία, στο εξής: FIGC) συστάθηκε συγκεκριμένα για την ικανοποίηση αναγκών γενικού ενδιαφέροντος και, σε περίπτωση καταφατικής απάντησης, αν η ιταλική εθνική Ολυμπιακή Επιτροπή (στο εξής: CONI) ελέγχει τη διαχείρισή της.

3.

Από την απάντηση στα ερωτήματα αυτά μπορεί να εξαρτηθεί η υπαγωγή της επίδικης στις διαφορές των κύριων δικών σύμβασης που συνήψε η FIGC στις διαδικασίες που ρυθμίζονται στην οδηγία 2014/24/ΕΕ  ( 5 ) και στους εθνικούς κανόνες μεταφοράς της οδηγίας αυτής στο εθνικό δίκαιο. Αυτό θα συμβεί μόνον εάν οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες μπορούν να χαρακτηριστούν αναθέτουσες αρχές κατά την έννοια της οδηγίας 2014/24, καθόσον πρόκειται για οργανισμούς δημοσίου δικαίου, όταν συνάπτουν συμβάσεις για την απόκτηση έργων, αγαθών ή υπηρεσιών πέραν ενός καθορισμένου κατώτατου ορίου.

I.

Νομικό πλαίσιο

Α.

Το δίκαιο της Ένωσης: η οδηγία 2014/24

4.

Το άρθρο 2 της οδηγίας έχει ως εξής:

Β.

Το ιταλικό δίκαιο

1.

Το decreto legislativo n. 50, της 18ης Απριλίου 2016 (Κώδικας δημοσίων συμβάσεων)

5.

Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο d, του decreto legislativo n. 50 – Codice dei contratti pubblici (νομοθετικού διατάγματος υπ’ αριθ. 50, στο εξής: κώδικας δημοσίων συμβάσεων), της 18ης Απριλίου 2016, αναπαράγει, κατ’ ουσίαν, τον ορισμό του «οργανισμού δημοσίου δικαίου» του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24.

2.

Η πράξη νομοθετικού περιεχομένου υπ’ αριθ. 220, της 19ης Αυγούστου 2003  ( 6 )

6.

Το άρθρο 1 της decreto legge n. 220 – Disposizioni urgenti in materia di giustizia sportiva (πράξης νομοθετικού περιεχομένου υπ’ αριθ. 220, σχετικά με επείγουσες διατάξεις για τον αθλητικό κώδικα), της 19ης Αυγούστου 2003, ορίζει τα εξής:

3.

Το νομοθετικό διάταγμα υπ’ αριθ. 242, της 23ης Ιουλίου 1999, περί αναδιοργανώσεως της CONI  ( 7 )

7.

Το άρθρο 1 ορίζει τα εξής:

8.

Το άρθρο 2 ορίζει τα εξής:

9.

Το άρθρο 4, παράγραφος 2, ορίζει τα εξής:

10.

Το άρθρο 5 ορίζει τα εξής:

11.

Το άρθρο 15 έχει ως εξής:

4.

Καταστατικό της CONI  ( 8 )

12.

Το άρθρο 1 («Ορισμοί») διαλαμβάνει τα εξής:

13.

Το άρθρο 6 («Εθνικό συμβούλιο») ορίζει τα εξής:

14.

Το άρθρο 7 («Εθνική επιτροπή») ορίζει, στην παράγραφο 5, τα εξής:

15.

Το άρθρο 20 («Σύστημα των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών»), παράγραφος 4, έχει ως εξής:

16.

Βάσει του άρθρου 21 («Προϋποθέσεις αναγνώρισης των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών»), παράγραφος 3:

17.

Το άρθρο 23 («Οδηγίες και έλεγχος επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών») διαλαμβάνει τα εξής:

II.

Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

18.

Η FIGC κίνησε διαδικασία με διαπραγμάτευση με αντικείμενο την ανάθεση, για διάστημα τριών ετών, υπηρεσιών αχθοφόρων για τις ανάγκες των εθνικών ομάδων ποδοσφαίρου και της αποθήκης της ομοσπονδίας στη Ρώμη  ( 9 ). Προσκάλεσε να μετάσχουν στη διαδικασία την De Vellis Servizi Globali, s.r.l. (στο εξής: De Vellis) και την Consorzio Ge.Se.Av S.c.arl (στο εξής: Consorzio). Η σύμβαση ανατέθηκε, τελικώς, στην Consorzio.

19.

Η De Vellis άσκησε προσφυγή ενώπιον του Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (διοικητικού πρωτοδικείου του Λατίου, Ιταλία), επικρίνοντας τον τρόπο διεξαγωγής του διαγωνισμού λόγω παράβασης των κανόνων δημοσιότητας που προβλέπονται στον κώδικα δημοσίων συμβάσεων.

20.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκανε δεκτή την προσφυγή (απόφαση υπ’ αριθ. 4101/2018) και ακύρωσε την πράξη ανάθεσης της σύμβασης στην Consorzio. Ειδικότερα, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο χαρακτήρισε την FIGC οργανισμό δημοσίου δικαίου, απέρριψε την ένσταση αναρμοδιότητας και ακύρωσε τις πράξεις της διαδικασίας διαγωνισμού για τους λόγους που είχε προβάλει η De Vellis.

21.

Τόσο η FIGC όσο και η Consorzio προσέβαλαν την απόφαση αυτή ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου. Διατείνονται ότι η FIGC δεν είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου και ότι, ως εκ τούτου, το διοικητικό δικαστήριο δεν ήταν αρμόδιο για να επιληφθεί της διαφοράς.

22.

Κατά το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας), προκειμένου να καθοριστεί αν η FIGC υποχρεούνταν να εφαρμόσει τους κανόνες σχετικά με την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων και να προσδιοριστεί το αρμόδιο δικαστήριο, πρέπει να διευκρινιστεί αν η FIGC μπορεί να χαρακτηριστεί οργανισμός δημοσίου δικαίου βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο d, του κώδικα δημοσίων συμβάσεων, το οποίο μεταφέρει στην εθνική έννομη τάξη το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24.

23.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

III.

Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

24.

Η διάταξη περί παραπομπής περιήλθε στο Δικαστήριο στις 22 Φεβρουαρίου 2019.

25.

Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η FIGC, η CONI, η De Vellis, η Consorzio, η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή.

26.

Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη την 1η Ιουλίου 2020, στην οποία μετείχαν μέσω βιντεοδιάσκεψης η FIGC, η CONI και η Ιταλική Κυβέρνηση και στην οποία παρέστη η Επιτροπή, το Δικαστήριο κάλεσε τους μετέχοντες να εκθέσουν τις απόψεις τους, μεταξύ άλλων, επί των συνεπειών, στην υπό κρίση υπόθεση, της απόφασης FIG και FISE.

IV.

Εκτίμηση

Α.

Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

27.

Από τη σύγκριση των καταστάσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο προκύπτει ότι η σχέση μεταξύ των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και της δημόσιας αρχής εμφανίζει πολλές διαφορές. Εν ολίγοις, μερικά κράτη μέλη επέλεξαν «φιλελεύθερες» λύσεις, οι οποίες παρέχουν τη μεγαλύτερη αυτονομία στις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες  ( 10 )· άλλα εφάρμοσαν πιο «παρεμβατικές» επιλογές στις οποίες η δημόσια εποπτεία μπορεί να είναι σημαντική  ( 11 )· και ορισμένα άλλα συνδυάζουν τα δύο μοντέλα.

28.

Στο δημόσιο δίκαιο, η έννομη τάξη αναθέτει συχνά σε ορισμένες ιδιωτικές οντότητες, οι οποίες συστήνονται για την υλοποίηση κοινών στόχων των μελών τους, την εκπλήρωση δημόσιων σκοπών, μεταξύ άλλων μέσω της ανάθεσης καθηκόντων με σαφή διοικητικό χαρακτήρα  ( 12 ).

29.

Στην Ιταλία, το σύστημα αυτό εκφράζουν οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες: με βάση τις ενώσεις που ιδρύουν οι σύλλογοι, ως πρωτοβάθμιες αθλητικές ενώσεις, συστήνονται οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες, ως δευτεροβάθμιες ιδιωτικές ενώσεις  ( 13 ), στις οποίες οι κρατικές αρχές αναθέτουν συγκεκριμένα καθήκοντα δημόσιου χαρακτήρα.

30.

Στο πλαίσιο αυτό, η απόφαση του αιτούντος δικαστηρίου θα συνδέεται, αναπόφευκτα, με την κατάσταση και τις ιδιαιτερότητες του ισχύοντος στην Ιταλία αθλητικού δικαίου. Βάσει του δικαίου αυτού, θα πρέπει να εξακριβωθεί:

31.

Όπως επισημάνθηκε στην απόφαση FIG και FISE, το Δικαστήριο δεν μπορεί να άρει, άμεσα, τις αμφιβολίες αυτές, στις οποίες απόκειται στο αιτούν δικαστήριο να δώσει απάντηση, δεδομένου ότι μόνον αυτό μπορεί να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιό του  ( 14 ). Επομένως, οι παρατηρήσεις που ακολουθούν περιορίζονται στην παροχή ορισμένων ενδείξεων, στο αιτούν δικαστήριο, για την ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 2014/24.

Β.

Πρώτο προδικαστικό ερώτημα

32.

Η οδηγία 2014/24 λαμβάνει υπόψη πολύ ευρεία θεώρηση της έννοιας της αναθέτουσας αρχής  ( 15 ) η οποία εκτείνεται, πέραν του κράτους και των αρχών τοπικής αυτοδιοίκησης, στους οργανισμούς δημοσίου δικαίου, εφόσον πληρούν, σωρευτικώς, τις τρεις προϋποθέσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 4.

33.

Όταν αξιολογεί, συγκεκριμένα, αν ένας οργανισμός πληροί τις προϋποθέσεις αυτές, το Δικαστήριο αποφεύγει τυπικές προσεγγίσεις και εφαρμόζει «λειτουργική ερμηνεία», στην οποία το νομικό καθεστώς του οργανισμού δεν είναι το πρωταρχικό στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη  ( 16 ).

34.

Η πρώτη από τις προϋποθέσεις αυτές είναι να έχει συσταθεί ο οργανισμός για τον συγκεκριμένο σκοπό της κάλυψης αναγκών γενικού συμφέροντος, που δεν έχουν βιομηχανικό ή εμπορικό χαρακτήρα. Το πρώτο προδικαστικό ερώτημα αφορά την ερμηνεία των όρων αυτών  ( 17 ).

35.

Καίτοι η ανάλυση των τυπικών ζητημάτων που ανάγονται στη σύσταση της οντότητας δεν είναι πρωταρχικής σημασίας, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να αποσαφηνίσει αν, για τις ιταλικές εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες, η αναγνώριση από την CONI  ( 18 ) έχει ουσιαστική σημασία ή πρόκειται για απλή διατύπωση στο πλαίσιο της διαδικασίας απόκτησης της νομικής προσωπικότητας. Θα επανέλθω κατωτέρω στο ζήτημα αυτό.

36.

Από ουσιαστική άποψη, η οποία έχει μεγαλύτερη σημασία, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο περιεχόμενο των δημόσιων καθηκόντων που ανατίθενται στη FIGC. Από αυτό θα μπορέσει να συναγάγει αν η FIGC έχει συσταθεί με συγκεκριμένο σκοπό την κάλυψη αναγκών γενικού συμφέροντος (που δεν έχουν βιομηχανικό ή εμπορικό χαρακτήρα) ή αν καλύπτει τις ανάγκες αυτές αντικειμενικώς, εν τοις πράγμασι  ( 19 ).

37.

Επισημαίνεται εκ νέου ότι δεν συνιστά εμπόδιο στον χαρακτηρισμό αυτό το γεγονός ότι οι ανάγκες γενικού συμφέροντος καλύπτονται από ιδιωτική, από τυπικής απόψεως, οντότητα, κυρίως εάν αυτή εντάσσεται σε οργανωτικό σύστημα του οποίου η διάρθρωση και η διαμόρφωση έχουν την προέλευσή τους στον νόμο και έχουν διοικητικό χαρακτήρα  ( 20 ).

38.

Πάντως, το ίδιο το αιτούν δικαστήριο συνάγει από το νομοθετικό διάταγμα 242/1999 (άρθρο 15, παράγραφος 1) ότι στις ιταλικές εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες ανατίθεται η άσκηση καθηκόντων «δημόσιου χαρακτήρα»  ( 21 ).

39.

Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει το αιτούν δικαστήριο εξετάζοντας το άρθρο 23 του καταστατικού της CONI, κατά το οποίο έχουν «δημόσιο χαρακτήρα» οι δραστηριότητες των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών οι οποίες αφορούν: i) την εισδοχή και την εγγραφή εταιριών, αθλητικών ενώσεων· ii) την ανάκληση και την τροποποίηση των αποφάσεων εισδοχής ή εγγραφής· iii) τον έλεγχο της ορθής διεξαγωγής των αθλητικών αγώνων και των επαγγελματικών αθλητικών πρωταθλημάτων· iv) τη χρήση των δημόσιων εισφορών· v) την πρόληψη και την καταπολέμηση του ντόπινγκ· vi) τις δραστηριότητες που σχετίζονται με την προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και τους αγώνες υψηλού επιπέδου· vii) την επιμόρφωση του τεχνικού προσωπικού· και viii) τη χρήση και τη διαχείριση των δημόσιων αθλητικών εγκαταστάσεων.

40.

Από την πλευρά της, η FIGC αναγνωρίζει ότι ανατίθενται σε αυτήν «από την CONI […] ορισμένες προκαθορισμένες αρμοδιότητες, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τον δημόσιο σκοπό τους», καίτοι, κατά την άποψή της, «ο δημόσιος χαρακτήρας της αναθέτουσας [οντότητας] δεν είναι δυνατόν να εκτείνεται στην [οντότητα] προς την οποία πραγματοποιείται η ανάθεση, δεσμεύοντάς την πέραν των προκαθορισμένων στην ανάθεση ορίων»  ( 22 ).

41.

Αφού παρατηρεί ότι κάθε εθνική αθλητική ομοσπονδία είναι αρμόδια για ένα μόνο άθλημα και για τη διοργάνωση των σχετικών με το άθλημα αυτό αγώνων, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) επιβεβαιώνει ότι, βάσει του νομικού καθεστώτος για τον αθλητισμό στην Ιταλία, «οι σκοποί δημοσίου συμφέροντος υλοποιούνται από πρόσωπα τύποις ιδιωτικού δικαίου, καίτοι εντάσσονται σε οργανωτικό σύστημα του οποίου η διάρθρωση και η διαμόρφωση καθορίζονται από τον νόμο (ήτοι, δεν αποτελεί έκφραση της ιδιωτικής αυτονομίας) και το οποίο έχει διοικητικό χαρακτήρα»  ( 23 ).

42.

Η εκτίμηση αυτή συνάδει προς εκείνη που διατύπωσε το Δικαστήριο στο πλαίσιο της ανάλυσης των σχέσεων των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και της CONI. Στην απόφαση FIG και FISE, το Δικαστήριο έκανε λόγο για την «ενασχόληση με το άθλημα στη δημόσια διάστασή του, δηλαδή, […] εντός ενός τυπικού, επίσημου ή αντιπροσωπευτικού πλαισίου […]». Εκτίμησε επίσης ότι η δημόσια αυτή διάσταση της δραστηριότητας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών αναδεικνύεται «στην τακτική διοργάνωση αγώνων, την ολυμπιακή προετοιμασία και την αθλητική δραστηριότητα υψηλού επιπέδου»  ( 24 ).

43.

Εν ολίγοις, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) υπογραμμίζει ότι, στην Ιταλία, ο αθλητισμός χαρακτηρίζεται «δραστηριότητα γενικού δημοσίου συμφέροντος και, για τον λόγο αυτό, οργανώνεται, προωθείται και χρηματοδοτείται από το Δημόσιο, το οποίο του παρέχει κίνητρα»  ( 25 ).

44.

Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο ερμηνεύει τους κανόνες που διέπουν τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες υπό την έννοια ότι τα δημόσιου χαρακτήρα καθήκοντά τους φαίνεται να «καλύπτουν το σύνολο του πεδίου δράσης των ομοσπονδιών αυτών και [είναι] οι λόγοι της σύστασής τους. Κάθε περαιτέρω δραστηριότητα, περιλαμβανομένων των υπηρεσιών αχθοφόρων για τις εθνικές ομάδες ποδοσφαίρου που αποτελούν το αντικείμενο της κύριας δίκης, φαίνεται να διαθέτει επικουρικό χαρακτήρα όσον αφορά τα ως άνω καθήκοντα “με χαρακτήρα δημοσίου δικαίου”, τα οποία καθορίζονται στο καταστατικό της CONI»  ( 26 ).

45.

Εφόσον ερμηνεύει τοιουτοτρόπως το εθνικό δίκαιο, το αιτούν δικαστήριο μπορεί να συναγάγει ότι οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες, πρωταρχικός σκοπός των οποίων είναι να καλύπτουν τις ανάγκες γενικού συμφέροντος στον τομέα του αθλητισμού, πληρούν την πρώτη προϋπόθεση του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24.

46.

Αυτές οι ανάγκες γενικού συμφέροντος δεν έχουν βιομηχανικό ή εμπορικό χαρακτήρα και καλύπτονται από τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες υπό καθεστώς μονοπωλίου  ( 27 ), κατόπιν ανάθεσης δημόσιων καθηκόντων από την CONI. Εν προκειμένω, όπως θα εκθέσω κατωτέρω, το γεγονός ότι οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες ασκούν, επιπλέον, επικουρικές δραστηριότητες άλλης φύσεως, οικονομικού χαρακτήρα, είναι αλυσιτελές.

47.

Τούτου λεχθέντος, οι αμφιβολίες του Consiglio di Stato (Συμβουλίου της Επικρατείας) αφορούν όχι τόσο το γεγονός ότι ανατέθηκαν στην FIGC καθήκοντα γενικού συμφέροντος μη βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα (στοιχείο το οποίο επισημαίνεται εκ νέου ότι αναγνωρίζει ρητώς) όσον τον βαθμό σύνδεσης της συμβατικής δραστηριότητάς της με αυτά τα δημόσια καθήκοντα.

48.

Η αμφιβολία του αιτούντος δικαστηρίου απορρέει από το γεγονός ότι, κατά το άρθρο 23, παράγραφος 1bis, του καταστατικού της CONI, ο δημόσιος χαρακτήρας της δραστηριότητας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών δεν μεταβάλλει το σύνηθες καθεστώς ιδιωτικού δικαίου στο οποίο υπόκεινται οι επιμέρους ενέργειες και οι συνδεόμενες υποκειμενικές νομικές καταστάσεις.

49.

Φρονώ, εντούτοις, ότι το κανονιστικό αυτό στοιχείο δεν έχει αποφασιστικό χαρακτήρα. Κατά το Δικαστήριο, «είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι, εκτός από την αποστολή εξυπηρετήσεως αναγκών γενικού συμφέροντος, ένας φορέας είναι ελεύθερος να ασκεί άλλες δραστηριότητες. Ούτε, επίσης, ασκεί επιρροή το γεγονός ότι η εξυπηρέτηση αναγκών γενικού συμφέροντος αντιπροσωπεύει ένα σχετικά ασήμαντο τμήμα των δραστηριοτήτων που όντως έχει αναλάβει ο φορέας αυτός, εφόσον ο εν λόγω φορέας εξακολουθεί να είναι επιφορτισμένος με την εξυπηρέτηση των αναγκών τις οποίες είναι ειδικά υποχρεωμένος να εξυπηρετεί»  ( 28 ).

50.

Η Ιταλική Κυβέρνηση  ( 29 ) προτείνει, όπως και η FIGC και η CONI  ( 30 ), να γίνει διάκριση μεταξύ των ιδιωτικού δικαίου δραστηριοτήτων των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, οι οποίες έχουν αμιγώς οικονομικό χαρακτήρα, και εκείνων που έχουν σκοπό γενικού συμφέροντος.

51.

Εντούτοις, φρονώ ότι η διάκριση αυτή δεν είναι πρόσφορη για να αποσαφηνιστεί αν οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες καλύπτουν, στο πλαίσιο των συμβατικών σχέσεών τους, ανάγκες γενικού συμφέροντος. Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί επ’ αυτού ότι «[ο κανόνας που αντιστοιχεί στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24] δεν διακρίνει μεταξύ δημοσίων συμβάσεων που συνάπτονται από την αναθέτουσα αρχή προς εκπλήρωση της αποστολής της να ικανοποιεί ανάγκες γενικού συμφέροντος και δημοσίων συμβάσεων μη σχετιζόμενων με την αποστολή αυτή»  ( 31 ).

52.

Η θέση που προβάλλουν η Ιταλική Κυβέρνηση, η FIGC και η CONI εκτέθηκε ήδη στο Δικαστήριο, το οποίο την απέρριψε στην απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 1998, Mannesmann Anlagenbau Austria κ.λπ.  ( 32 ). Αντιθέτως, το Δικαστήριο τάχθηκε υπέρ της «θεωρίας της μεταδοτικότητας», κατά την οποία «είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι, [εκτός των καθηκόντων γενικού συμφέροντος], η μονάδα αυτή είναι ελεύθερη να ασκεί άλλες δραστηριότητες […]» και, επομένως, η «προϋπόθεση που τίθεται [στον κανόνα που αντιστοιχεί στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 4, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2014/24] δεν σημαίνει ότι ο οργανισμός αυτός είναι αποκλειστικά επιφορτισμένος με την ικανοποίηση τέτοιων αναγκών»  ( 33 ).

53.

Η θέση αυτή επιβεβαιώθηκε μεταγενέστερα από τις αποφάσεις BFI Holding  ( 34 ), Korhonen κ.λπ.  ( 35 ) και Adolf Truley  ( 36 ), έως ότου επικυρώθηκε οριστικά στην απόφαση Ing. Aigner  ( 37 ). Σε αυτήν, κατόπιν εξέτασης των αμφιβολιών του αιτούντος δικαστηρίου σχετικά με την εφαρμογή της νομολογίας της απόφασης της 15ης Ιανουαρίου 1998, Mannesmann Anlagenbau Austria κ.λπ.  ( 38 ), όταν η διάκριση μεταξύ των δραστηριοτήτων δημόσιου και ιδιωτικού δικαίου της ίδιας οντότητας είναι σαφής  ( 39 ), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, «λαμβανομένων υπόψη των λόγων ασφάλειας δικαίου, διαφάνειας και προβλεψιμότητας που διέπουν την εφαρμογή των διαδικασιών όλων των δημοσίων συμβάσεων, το Δικαστήριο δεν πρέπει να αποστεί από τη νομολογία που παρατίθεται στις [προμνησθείσες αποφάσεις]»  ( 40 ).

54.

Εν πάση περιπτώσει, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) διαβεβαίωσε ότι η επίδικη σύμβαση (υπηρεσίες αχθοφόρων για την ιταλική εθνική ομάδα ποδοσφαίρου) είχε επικουρικό χαρακτήρα σε σχέση με την άσκηση των δημοσίου δικαίου καθηκόντων της FIGC, από τα οποία ξεχωρίζουν τα σχετικά με τις εθνικές ομάδες του αθλήματος αυτού.

55.

Δεν είναι επίσης καθοριστικό, στην υπό κρίση υπόθεση, το αν οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες ασκούν εμπορικές δραστηριότητες ή επιδιώκουν κερδοσκοπικό σκοπό  ( 41 ). Στη λύση αυτή οδηγεί η προεκτεθείσα νομολογιακή γραμμή.

56.

Τέλος, το γεγονός ότι η FIGC είναι οικονομικά αυτάρκης ουδόλως εμποδίζει να ασκεί, μέσω ανάθεσης από δημόσια αρχή, καθήκοντα γενικού συμφέροντος. Η οικονομική αυτάρκεια διαχωρίζει την FIGC από άλλες ιταλικές εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες των οποίων η επιβίωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από δημόσιους πόρους. Επαναλαμβάνω, εντούτοις, ότι το στοιχείο αυτό είναι αλυσιτελές για την ανάθεση καθηκόντων γενικού συμφέροντος  ( 42 ).

57.

Εν κατακλείδι, εκτός εάν από την ανάλυση της εθνικής έννομης τάξης συνάγεται κάτι διαφορετικό, η ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24 θα παράσχει στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί ότι η FIGC πληροί την πρώτη (στοιχείο αʹ) από τις τρεις προϋποθέσεις που προβλέπονται στη διάταξη αυτή.

Γ.

Δεύτερο προδικαστικό ερώτημα

58.

Η τρίτη (στοιχείο γʹ) από τις προϋποθέσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, σημείο 4, της οδηγίας 2014/24 αναλύεται, με τη σειρά της, σε τρεις επιμέρους προϋποθέσεις  ( 43 ). Αρκεί να συντρέχει οποιαδήποτε εξ αυτών για να θεωρηθεί ότι πληρούται η τρίτη προϋπόθεση.

59.

Εν προκειμένω, από τις προϋποθέσεις αυτές, εξετάζεται μόνο αν η διαχείριση της FIGC «υπόκειται σε έλεγχο»  ( 44 ) ασκούμενο από κρατικές αρχές ή από άλλους οργανισμούς δημοσίου δικαίου. Το αιτούν δικαστήριο τρέφει αμφιβολίες ως προς το αν η αντίληψη της ιταλικής έννομης τάξης για τις σχέσεις μεταξύ της FIGC και της CONI μπορεί να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η CONI ασκεί «κυρίαρχη επιρροή» στη διαχείριση της FIGC.

60.

Δεν χωρεί αμφιβολία ότι η CONI είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου. Το νομοθετικό διάταγμα 242/1999 (άρθρο 1) αποδίδει ρητώς σε αυτήν την ιδιότητα οργανισμού ο οποίος «έχει νομική προσωπικότητα δημοσίου δικαίου» και τελεί υπό την εποπτεία του υπουργείου Πολιτιστικών Αγαθών και Δραστηριοτήτων. Στην απόφαση FIG και FISE η CONI χαρακτηρίστηκε «φορέας της γενικής κυβέρνησης»  ( 45 ).

61.

Όσον αφορά τις σχέσεις της CONI και των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, το Δικαστήριο τις συνόψισε στην απόφαση FIG και FISE  ( 46 ), απαριθμώντας σειρά αρμοδιοτήτων της CONI από τις οποίες μπορούσε να συναχθεί το περιεχόμενο της εποπτείας που ασκεί επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών.

62.

Η απαρίθμηση αυτή περιελάμβανε τις ακόλουθες εξουσίες της CONI:

63.

Όπως προεκτέθηκε, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) ζητεί να διευκρινιστεί αν, λαμβανομένων υπόψη των σχέσεων αυτών μεταξύ των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και της CONI, η CONI ασκεί «κυρίαρχη επιρροή» επ’ αυτών. Επισημαίνει ως ενδεχόμενο εμπόδιο στην άσκηση της επιρροής αυτής το γεγονός ότι οι πρόεδροι και οι αντιπρόσωποι των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών έχουν ειδική συμμετοχή στα κύρια όργανα της CONI.

64.

Θα εξετάσω, καταρχάς, το ζήτημα του ελέγχου της CONI επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και, εν συνεχεία, τη σύνθεση της CONI.

1.

Έλεγχος της CONI επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών

65.

Κατά το Δικαστήριο, ο «έλεγχος της διαχείρισης» είναι αυτός που δημιουργεί «σχέση εξαρτήσεως του οικείου οργανισμού από τις δημόσιες αρχές, ισοδύναμη με αυτή που υφίσταται όταν πληρούται το ένα από τα άλλα δύο εναλλακτικά κριτήρια […] που παρέχουν στις δημόσιες αρχές τη δυνατότητα να επηρεάζουν τις αποφάσεις του εν λόγω οργανισμού σε θέματα δημοσίων συμβάσεων»  ( 47 ).

66.

Η ανάλυση των διαφόρων δεικτών ελέγχου πρέπει να γίνει στο πλαίσιο «συνολικής εκτίμησης», δεδομένου ότι, «ακόμη και αν, σε ορισμένες περιπτώσεις, ένας μόνο δείκτης αρκεί για τη διαπίστωση της ύπαρξης ελέγχου, εντούτοις, στην πλειονότητα των περιπτώσεων, η ύπαρξη του ελέγχου θα αναδειχθεί από την εφαρμογή του συνόλου των δεικτών»  ( 48 ).

67.

Στον τομέα των δημόσιων προμηθειών, το Δικαστήριο αξιολόγησε, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα στοιχεία που αναδεικνύουν τον έλεγχο των δημόσιων αρχών επί των οντοτήτων που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν οργανισμοί δημοσίου δικαίου:

68.

Στην απόφαση FIG και FISE, αφού επισήμανε το σύνολο των εξουσιών της CONI σε σχέση με τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες, το Δικαστήριο έκρινε ότι απόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει αν η CONI είναι σε θέση «να ασκεί πραγματική και ουσιαστική επιρροή επί της γενικής πολιτικής ή του προγράμματος» των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, παρά «την τεχνική, οργανωτική και διαχειριστική αυτοτέλεια» που αυτές διαθέτουν  ( 53 ).

69.

Εφαρμόζοντας το ίδιο κριτήριο, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) θα πρέπει να σταθμίσει τα διάφορα συντρέχοντα στοιχεία στην υπό κρίση υπόθεση, καίτοι αυτό δεν εμποδίζει το Δικαστήριο να του παράσχει ορισμένες κατευθυντήριες οδηγίες σχετικά με την ερμηνεία της οδηγίας 2014/24.

70.

Οι οδηγίες αυτές υποδιαιρούνται σε τέσσερις κατηγορίες.

α)

Εξουσίες σχετικές με τη σύσταση των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών

71.

Στα καθήκοντα της CONI καταλέγεται η αναγνώριση, για αθλητικούς σκοπούς, των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών  ( 54 ). Το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να εξακριβώσει αν η αναγνώριση αυτή έχει αμιγώς τυπικό χαρακτήρα ή αν, όπως φαίνεται, έχει ουσιαστικές συνέπειες, δεδομένου ότι συνδέεται με την εξέταση του καταστατικού των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών.

72.

Προκειμένου να εγκρίνει το καταστατικό των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών  ( 55 ), η CONI πρέπει να αξιολογήσει τη συμβατότητά του με τον νόμο, με το καταστατικό της ίδιας της CONI και με τις θεμελιώδεις αρχές που θεσπίζονται σε αυτό  ( 56 ). Δύναται να μην εγκρίνει το καταστατικό και, στην περίπτωση αυτή, το αναπέμπει στην αντίστοιχη εθνική αθλητική ομοσπονδία, επισημαίνοντας τα κριτήρια τα οποία θα πρέπει να πληρούνται, προκειμένου η εθνική αθλητική ομοσπονδία να ενσωματώσει σε αυτό τις αντίστοιχες τροποποιήσεις  ( 57 ). Η εθνική αθλητική ομοσπονδία υποχρεούται να συμμορφωθεί προς τις επισημάνσεις αυτές  ( 58 ).

73.

Κατά το αιτούν δικαστήριο, «η αναγνώριση [των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών] για αθλητικούς σκοπούς μπορεί να εξομοιωθεί με τη σύσταση οργανισμού δημοσίου δικαίου, εντασσόμενη στο πλαίσιο της τελολογικής απαιτήσεως»  ( 59 ), και τούτο συνάδει προς τη διαβεβαίωσή του ότι τα δημόσια καθήκοντα που ανατίθενται στις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες συνιστούν τον «λόγο της σύστασής τους»  ( 60 ).

74.

Καίτοι τα δημόσια καθήκοντα που ανατίθενται στις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες δικαιολογούν την καθοριστική παρέμβαση της CONI, προκειμένου να αναγνωριστούν ως τέτοιες, η παρέμβαση αυτή αντικατοπτρίζει ήδη την επιρροή αυτού του οργανισμού δημοσίου δικαίου στην πρώτη φάση της ύπαρξης των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών.

β)

Εξουσίες σχετικές με τις δραστηριότητες των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών

75.

Οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες πρέπει να αναπτύσσουν αθλητικές δραστηριότητες σύμφωνα με τις αποφάσεις και τις κατευθυντήριες οδηγίες της CONI  ( 61 ). Καίτοι διαθέτουν τεχνική, οργανωτική και διαχειριστική αυτονομία, την ασκούν υπό την εποπτεία της CONI  ( 62 ). Κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων δημόσιου χαρακτήρα, οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες οφείλουν να συμμορφώνονται προς τις κατευθυντήριες οδηγίες και τους ελέγχους της CONI  ( 63 ).

76.

Ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία υποστηρίζουν ότι αυτές οι νομοθετικές διατάξεις δεν θεσπίζουν μηχανισμούς ελέγχου, αλλά μηχανισμούς αμοιβαίας συνεργασίας. Προσθέτουν ότι, λόγω του γενικού και αφηρημένου χαρακτήρα τους, οι κατευθυντήριες οδηγίες λειτουργούν ως ήπιο δίκαιο («soft law») και δεν προσφέρονται για τον καθορισμό της πολιτικής διαχείρισης ή της στρατηγικής των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών  ( 64 ).

77.

Απόκειται, εκ νέου, στο αιτούν δικαστήριο να αξιολογήσει το περιεχόμενο των εξουσιών της CONI σε σχέση με τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες. Συναφώς, θα πρέπει να εξακριβωθεί, μεταξύ άλλων, αν η CONI εκδίδει προς τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες δεσμευτικές οδηγίες, οι οποίες έχουν αναγκαστικό χαρακτήρα.

78.

Στη διάταξη περί παραπομπής, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) αναγνωρίζει ότι η CONI ασκεί ενισχυμένο έλεγχο επί του συνόλου των δραστηριοτήτων των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και όχι μόνον επί εκείνων που έχουν δημόσιο χαρακτήρα. Διαβεβαιώνει ότι οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες «δεν φαίνεται να έχουν τον έλεγχο του σκοπού που επιδιώκει η συλλογική οντότητα», δεδομένου ότι έχουν, «στην πραγματικότητα, χαρακτήρα θεσμικό και ετεροπροσδιοριζόμενο, εκ του νόμου ή μέσω πράξεων της αρχής […], όχι μόνο όσον αφορά τις ουσιώδεις διαρθρωτικές πτυχές τους, αλλά επίσης όσον αφορά τους κύριους τομείς δράσης τους και τον τρόπο ανάπτυξης της δράσης αυτής, με επακόλουθη κατάργηση ή περιορισμό της ευχέρειας και της οργανωτικής ελευθερίας που χαρακτηρίζουν την ιδιωτική αυτονομία»  ( 65 ).

79.

Εφόσον αυτό είναι αληθές, η παρέμβαση των δημόσιων αρχών (και ειδικότερα της CONI) στις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες δεν φαίνεται να περιορίζεται στην έγκριση νομικών ή κανονιστικών κανόνων προς τους οποίους αυτές πρέπει να συμμορφώνονται  ( 66 ), δεδομένου ότι η CONI δύναται να καθορίζει, μέσω κατευθυντήριων οδηγιών ή πράξεων άλλου είδους, τις βασικές γραμμές της δραστηριότητας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών. Υπ’ αυτή την έννοια, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η CONI θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ασκεί επιρροή στις αποφάσεις της FIGC σχετικά με την επιλογή των αναδόχων των δημοσίων συμβάσεων  ( 67 ).

80.

Από το σύνολο των καθηκόντων που ανατίθενται στην CONI ξεχωρίζει η δυνατότητα να θέσει υπό την εποπτεία της τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες όταν: α) διαπράττουν σοβαρές διαχειριστικές παρατυπίες ή σοβαρές παραβάσεις του αθλητικού δικαίου· β) διαπιστώνεται αδυναμία λειτουργίας των διευθυντικών οργάνων· και γ) δεν διασφαλίζεται η ορθή οργάνωση και διεξαγωγή των αθλητικών αγώνων. Στις περιπτώσεις αυτές, η CONI δύναται να διορίσει επιθεωρητή  ( 68 ).

81.

Οι εξουσίες αυτές συνάδουν προς τη γενική αποστολή της CONI να μεριμνά για την ορθή λειτουργία των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, μεταξύ άλλων ανακαλώντας την αναγνώρισή τους  ( 69 ).

82.

Κατά την προμνησθείσα νομολογία του Δικαστηρίου, συνιστά ένδειξη ελέγχου των δημόσιων αρχών το γεγονός ότι μπορούν να διατάσσουν τη λύση οντότητας, να διορίζουν εκκαθαριστή ή να παύουν διαχειριστές, σε περίπτωση σοβαρών παρατυπιών  ( 70 ).

83.

Όπως επισημαίνει η Επιτροπή  ( 71 ), μόνον ο μόνιμος και συστηματικός έλεγχος της δραστηριότητας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών καθιστά εφικτή τη διάκριση μεταξύ σοβαρής παρατυπίας και άλλης παρατυπίας ήσσονος σημασίας: η CONI έχει την ευχέρεια να αποφασίζει αν, στην πρώτη περίπτωση, θα παρέμβει και θα θέσει την εθνική αθλητική ομοσπονδία υπό την εποπτεία της.

84.

Αυτός ο δεσμός μόνιμης εποπτείας συνάδει προς το καθήκον, το οποίο έχει επίσης ανατεθεί στην CONI, να υποκαθιστά τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες όταν οι έλεγχοι που αυτές ασκούν στις αθλητικές εταιρίες αποδεικνύονται ανεπαρκείς προκειμένου να διασφαλίζεται η ορθή διεξαγωγή των πρωταθλημάτων  ( 72 ).

85.

Ένα μέτρο υποκατάστασης του είδους αυτού επηρεάζει ουσιαστικά τη δραστηριότητα της ομοσπονδίας, δεδομένου ότι απόκειται στην FIGC να διοργανώνει, ακριβώς, τους ποδοσφαιρικούς αγώνες. Όπως παρατηρεί η Επιτροπή  ( 73 ), προκειμένου να εξακριβώσει ότι οι έλεγχοι είναι ανεπαρκείς, η CONI πρέπει να βρίσκεται σε θέση η οποία της παρέχει τη δυνατότητα να διαπιστώνει μονίμως αν οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες τηρούν τις απαιτήσεις που επιβάλλονται στις αθλητικές εταιρίες για την ορθή διεξαγωγή των πρωταθλημάτων. Οι απαιτήσεις αυτές πρέπει να αφορούν τα κριτήρια και τις προϋποθέσεις ελέγχου που καθορίζει η CONI.

86.

Βάσει αυτών των στοιχείων εκτίμησης, το αιτούν δικαστήριο θα μπορέσει να εξαγάγει τα δικά του συμπεράσματα σχετικά με το περιεχόμενο της εποπτείας που ασκεί η CONI επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών.

87.

Στο ίδιο πλαίσιο, θα πρέπει να αξιολογηθεί αν η γενική εποπτεία των δραστηριοτήτων των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών εκ μέρους της CONI καταλαμβάνει τον τρόπο με τον οποίο αυτή καταρτίζει την πολιτική δημοσίων προμηθειών της ή, τουλάχιστον, τις προφυλάξεις που πρέπει να θεσπίζονται ώστε η οργανωτική αυτονομία των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών να συμμορφώνεται, στον τομέα αυτό, προς κανόνες δημοσιότητας, διαφάνειας, απαγόρευσης των διακρίσεων και σεβασμού του ανταγωνισμού, όπως οι προβλεπόμενοι στην οδηγία 2014/24. Υπ’ αυτή την έννοια, η CONI θα μπορούσε να ασκεί επιρροή στη πολιτική σύναψης συμβάσεων των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών.

88.

Επιπλέον, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο εμφάνισης των παρατυπιών που αποτελούν αντικείμενο της εποπτείας της CONI σε σύστημα δημόσιων προμηθειών των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών το οποίο δεν εφαρμόζει τους κανόνες δημοσιότητας και διαφάνειας, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι κίνδυνοι διαφθοράς  ( 74 ). Η πρόληψη των παρατυπιών αυτών, και όχι μόνον η αντίδραση σε αυτές, φαίνεται να περιλαμβάνεται στις εξουσίες εποπτείας της CONI.

γ)

Εξουσίες σχετικές με τον προϋπολογισμό και τις οικονομικές καταστάσεις των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών

89.

Η CONI έχει επίσης την εξουσία να εγκρίνει τον προϋπολογισμό των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών  ( 75 ). Εν αντιθέσει προς όσα ισχύουν για την έγκριση του καταστατικού των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, ως προς το οποίο επιβάλλεται η άποψη της CONI όπως ήδη αναλύθηκε, η ασυμφωνία της με υποβληθέντα προϋπολογισμό δεν παράγει τα ίδια αποτελέσματα  ( 76 ).

90.

Και στην περίπτωση αυτή, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) θα πρέπει να εξετάσει αν, ακόμη και όταν απορρίπτει τον προϋπολογισμό των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών χωρίς να μπορεί να τον αντικαταστήσει  ( 77 ), η CONI ασκεί κάποιον έλεγχο επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή  ( 78 ). Δεδομένου ότι η έγκριση του προϋπολογισμού βασίζεται στα κριτήρια και στις προϋποθέσεις που καθορίζει η CONI  ( 79 ), αυτή μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κατάρτισή του.

91.

Τέλος, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των μέσων που έχει η CONI στη διάθεσή της για τον έλεγχο της οικονομικής δραστηριότητας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, υπενθυμίζεται ότι η CONI μπορεί να ορίζει ελεγκτές οι οποίοι δρουν εντός των ομοσπονδιών αυτών  ( 80 ).

92.

Το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι «οι ελεγκτές δεν θεωρούνται “αρμόδιοι” και δεν είναι σε θέση να καθορίσουν τη “γενική πολιτική και το πρόγραμμα” μιας οντότητας»  ( 81 ). Εντούτοις, μπορούν να αποτελούν πρόσθετο μέσο μόνιμης εποπτείας της χρηματοοικονομικής δραστηριότητας της εθνικής αθλητικής ομοσπονδίας.

93.

Βάσει του καταστατικού της FIGC, η παρέμβαση των διορισμένων από την CONI ελεγκτών έχει μεγαλύτερη σημασία από όση φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Οι ελεγκτές αυτοί συνιστούν την πλειοψηφία (δύο εκ τριών) στο συμβούλιο ελεγκτών της FIGC  ( 82 ) και δικαιούνται να παρίστανται σε όλες τις συνεδριάσεις των οργάνων της ομοσπονδίας.

94.

Ανάλογα με το περιεχόμενο των καθηκόντων που τους έχουν ανατεθεί, μόνιμη παρουσία των ελεγκτών της CONI στα όργανα λήψης αποφάσεων της FIGC  ( 83 ) θα μπορούσε να πληροί τις προϋποθέσεις οι οποίες μνημονεύονται στην απόφαση Adolf Truley σχετικά με την χρηματοοικονομική εποπτεία των οντοτήτων από τις δημόσιες αρχές  ( 84 ).

δ)

Εξουσίες σχετικές με την ανάκληση της αναγνώρισης των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών

95.

Εάν εθνική αθλητική οργάνωση δεν πληροί τις προϋποθέσεις από τις οποίες εξαρτήθηκε η αναγνώρισή της, η CONI δύναται να ανακαλέσει την αναγνώριση  ( 85 ). Πρόκειται, μαζί με την παρέμβαση ή τη θέση υπό εποπτεία, για το πλέον δραστικό μέτρο της ιταλικής νομοθεσίας προκειμένου να διαθέτει η CONI αποτελεσματικές εξουσίες εποπτείας.

96.

Το γεγονός ότι η ανάκληση αποφασίζεται μόνο σε ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις ουδόλως επηρεάζει τη διαπίστωση ότι πρόκειται για μηχανισμό εποπτείας της CONI επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών. Πρόκειται για εξουσία η οποία μπορεί να εξομοιωθεί με εκείνες που εξέτασε το Δικαστήριο στην απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας  ( 86 ), μέσω των οποίων η δημόσια αρχή μπορούσε να διατάσσει τη λύση οντότητας, ορίζοντας εκκαθαριστή και προσωρινό διαχειριστή.

97.

Κατά το Δικαστήριο «η άσκηση των εξουσιών που παρέχονται [στην αρμόδια αρχή] από τις εν λόγω διατάξεις, [έστω και αν] παραμένει πράγματι εξαιρετική, συνεπάγεται εντούτοις την άσκηση διαρκούς ελέγχου που μόνον αυτός μπορεί να επιτρέψει την αποκάλυψη σοβαρών πταισμάτων ή παραλείψεων εκ μέρους των διευθυντικών οργάνων»  ( 87 ).

98.

Τέλος, στην περίπτωση της FIGC, η λύση της, ακόμη και εκούσια, δεν συνεπάγεται κατανομή των περιουσιακών στοιχείων της, τα οποία κατατίθενται στην CONI  ( 88 ). Κατά την άποψή μου, το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει ότι η δημοσίου δικαίου πτυχή της δραστηριότητας της FIGC, η οποία υπόκειται στην εποπτεία της CONI, χαρακτηρίζει το σύνολο του νομικού καθεστώτος της  ( 89 ).

2.

Έλεγχος της CONI επί των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών ή των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών επί της CONI;

99.

Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να αποδοθεί στο γεγονός ότι οι μετέχοντες στη διαδικασία που υποστηρίζουν την πλήρη αυτονομία των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών ως προς την CONI διατείνονται ότι, στην πραγματικότητα, οι εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες ελέγχουν την CONI, λαμβανομένης υπόψη της παρέμβασής τους στα ανώτατα όργανα της CONI  ( 90 ).

100.

Το Δικαστήριο εξέτασε ήδη το ίδιο επιχείρημα στην απόφαση FIG και FISE, στην οποία υπογράμμισε «ότι το γεγονός αυτό είναι λυσιτελές μόνον εφόσον μπορεί να αποδειχθεί ότι εκάστη των ομοσπονδιών, θεωρούμενη μεμονωμένα, είναι σε θέση να ασκήσει σημαντική επιρροή στον δημόσιο έλεγχο που ασκεί η CONI έναντί της κατά τρόπο ώστε να αντισταθμίσει τον έλεγχο αυτό»  ( 91 ).

101.

Καίτοι από άλλη οπτική, το Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας) απορρίπτει επίσης την προσέγγιση αυτή. Κατά την άποψή του, με την οποία συντάσσομαι:

102.

Το πρότυπο αναφοράς για να προσδιοριστεί ποιος ελέγχει ποιον είναι η εκ του νόμου αντίληψη των σχέσεων της CONI και των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών. Εάν, καίτοι η έννομη τάξη αναθέτει στην CONI εξουσία εποπτείας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, η σχέση αντιστρεφόταν εν τοις πράγματι, διότι τα προερχόμενα από τις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες μέλη της CONI δεν «αγνοούν την προέλευσή τους», λησμονώντας ότι ασκούν δημόσιο λειτούργημα, θα δημιουργούνταν μια μη φυσιολογική κατάσταση  ( 93 ) η οποία θα έπρεπε να επανορθωθεί.

103.

Ως εκ τούτου, για να εκτιμήσει αν η FIGC είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου κατά την έννοια της οδηγίας 2014/24, το αιτούν δικαστήριο θα πρέπει να λάβει υπόψη την εκ του νόμου αντίληψη των σχέσεων της CONI και των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, μη λαμβανομένων υπόψη των δυσλειτουργιών που ενδέχεται να ανακύψουν στην πράξη.

V.

Πρόταση

104.

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Consiglio di Stato (Συμβούλιο της Επικρατείας, Ιταλία) ως εξής:

–

η αναγνώριση, για αθλητικούς σκοπούς, κατόπιν έγκρισης του καταστατικού τους, των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών και η δυνατότητα, ενδεχομένως, ανάκλησης της αναγνώρισης αυτής·

–

η εξουσία έκδοσης κατευθυντήριων οδηγιών και αποφάσεων σχετικά με τις δημόσιου χαρακτήρα δραστηριότητες των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών·

–

η δυνατότητα επιβολής στις εθνικές αθλητικές ομοσπονδίες της συμμόρφωσης προς τις γενικές διατάξεις και τις κατευθυντήριες οδηγίες και τις αποφάσεις της εθνικής Ολυμπιακής Επιτροπής, αποφασίζοντας, σε περίπτωση σοβαρών διαχειριστικών παρατυπιών ή σοβαρών παραβάσεων των αθλητικών κανονισμών, τη θέση υπό εποπτεία των εν λόγω ομοσπονδιών·

–

η διαρκής εποπτεία της λειτουργίας των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών·

–

η έγκριση του προϋπολογισμού, του προγράμματος δραστηριοτήτων και του ετήσιου ισολογισμού των εθνικών αθλητικών ομοσπονδιών, καθώς και η δυνατότητα διορισμού ελεγκτών οι οποίοι την εκπροσωπούν (ενδεχομένως, με αποφασιστική πλειοψηφία στο συμβούλιο ελεγκτών) στα όργανα των εν λόγω ομοσπονδιών.