1.

Fis-sentenza tal‑11 ta’ Settembru 2019  ( 2 ), il-Qorti tal-Ġustizzja analizzat jekk kumitat olimpiku nazzjonali (dak Taljan) jeżerċitax “kontroll pubbliku” fuq żewġ federazzjonijiet sportivi ta’ pajjiżu  ( 3 ) “għall-finijiet tal-klassifikazzjoni tagħhom kemm fis-settur tal-gvern ġenerali kif ukoll fis-settur tan-NPISH [istituzzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ għas-servizz tad-djar]”, konformi mar-regoli tas-Sistema Ewropea tal-Kontijiet  ( 4 ).

2.

Il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) issa jressaq żewġ talbiet għal deċiżjoni preliminari lill-Qorti tal-Ġustizzja, b’kontenut identiku u li jaffettwaw din l-istess problema, mhux min-naħa tal-kontabbiltà iżda min-naħa tal-kuntratti pubbliċi. Fit-tilwim a quibus għandu jiġi deċiż jekk il-Federazione Italiano Giuoco Calcio (il-Federazzjoni Taljana tal-futbol; iktar ’il quddiem, il-“FIGC”) inħolqitx speċifikament sabiex jiġu ssodisfatti ħtiġijiet ta’ interess ġenerali u, jekk dan huwa minnu, jekk il-Kumitat Olimpiku Nazzjonali Taljan (iktar ’il quddiem, iċ-“CONI”) jikkontrollax it-tmexxija tagħha.

3.

Is-soluzzjoni għal dawn id-dubji tista’ tiddependi fuq jekk kuntratt konkluż mill-FIGC, li fuqu huwa bbażat t-tilwim, għandux ikun suġġett għall-proċeduri rregolati fid-Direttiva 2014/24/UE  ( 5 ) u fir-regoli nazzjonali li jinkorporawha fid-dritt nazzjonali. Dan iseħħ biss jekk il-federazzjonijiet sportivi nazzjonali (iktar ’il quddiem, il-“FDN”), meta jagħtu kuntratt għall-akkwist ta’ xogħlijiet, ta’ provvisti u ta’ servizzi fuq ċertu limitu, ikunu jistgħu jiġu kklassifikati bħala awtoritajiet kontraenti, peress li huma organi rregolati mid-dritt pubbliku fis-sens tad-Direttiva 2014/24.

I.

Il-kuntest ġuridiku

A.

Id-dritt tal-Unjoni Ewropea. Id-Direttiva 2014/24

4.

L-Artikolu 2 jipprovdi:

B.

Id-dritt Taljan

1.

Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 50, tat‑18 ta’ April 2016 (“Kodiċi tal-kuntratti pubbliċi”)

5.

L-Artikolu 3(1)(d) jirriproduċi b’mod sostanzjali d-definizzjoni ta’ “korp irregolat mil-liġi pubblika” tal-Artikolu 2(1)(4) tad-Direttiva 2014/24.

2.

Il-Liġi Nru 220, tad‑19 ta’ Awwissu 2003  ( 6 )

6.

L-Artikolu 1 jipprovdi:

3.

Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 242, tat‑23 ta’ Lulju 1999, dwar organizzazzjoni mill-ġdid taċ-CONI  ( 7 )

7.

L-Artikolu 1 jipprovdi:

8.

L-Artikolu 2 jistipula:

9.

Skont l-Artikolu 4(2) tiegħu:

10.

L-Artikolu 5 jipprovdi:

11.

Skont l-Artikolu 15:

4.

L-Istatut taċ-CONI  ( 8 )

12.

L-Artikolu 1 (“Definizzjonijiet”) jindika:

13.

L-Artikolu 6 (“Kunsill Nazzjonali”) jindika dan li ġej:

14.

L-Artikolu 7(5) (“Kummissjoni Nazzjonali”) jipprovdi li:

15.

L-Artikolu 20(4) (“Dritt tal-[FDN]”) jipprovdi li:

16.

F’konformità mal-Artikolu 21(3) (“Rekwiżiti għar-rikonoxximent tal-[FDN]”):

17.

L-Artikolu 23 (“Direttivi u kontrolli fuq l-[FDN]”) jipprovdi li:

II.

Il-fatti u d-domanda preliminari

18.

Il-FIGC invokat proċedura nnegozjata sabiex għal perijodu ta’ tliet snin tagħti s-servizzi ta’ trasport tal-materjal meħtieġ għall-monitoraġġ taċ-ċaqliq tat-timijiet nazzjonali u għall-maħżen federali f’Ruma  ( 9 ). Stiednet lil De Vellis Servizi Globali, s.r.l. (iktar ’il quddiem, “De Vellis”) u lil Consorzio Ge.Se.Av S.c.arl (iktar ’il quddiem, il-“Consorzio”) sabiex jipparteċipaw. Dan tal-aħħar kien finalment magħżul bħala l-offerent rebbieħ.

19.

De Vellis ippreżentat rikors quddiem it-Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (il-Qorti Amministrattiva Reġjonali ta’ Lazio, l-Italja), fejn ikkontestat il-mod li bih saret l-istedina għall-offerti, minħabba li nkisru r-regoli ta’ reklamar previsti fil-Kodiċi tal-kuntratti pubbliċi.

20.

Il-Qorti Ġenerali (sentenza Nru 4101/2018) laqgħet ir-rikors u ħassret l-għoti favur il-Consorzio. B’mod partikolari, iddeskriviet lil FIGC bħala organu rregolat mid-dritt pubbliku, ċaħdet in-nuqqas ta’ kompetizzjoni u ħassret l-atti tal-proċedura tas-sejħa għall-offerti għar-raġunijiet imressqa minn De Vellis.

21.

Il-FIGC u l-Consorzio appellaw minn din is-sentenza. Huma jiċħdu l-fatt li l-FIGC hija organu rregolat mid-dritt pubbliku u, konsegwentement, il-ġurisdizzjoni tal-qorti amminisrattiva sabiex tisma’ t-tilwima.

22.

Skont il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat), qabel ma jiġi deċiż jekk il-FIGC kinitx obbligata tapplika r-regoli dwar l-għoti ta’ kuntratti pubbliċi u liema hija l-ġurisdizzjoni kompetenti, għandu jiġi ċċarat jekk hija tistax tiġi kklassifikata bħala organu rregolat mid-dritt pubbliku skont l-Artikolu 3(1)(d) tal-Kodiċi tal-Kuntratti Pubbliċi, li jittrasponi l-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24.

23.

F’dan il-kuntest, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domandi preliminari li ġejjin:

III.

Il-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja

24.

It-talbiet għal deċiżjoni preliminari ġew irreġistrati fil-Qorti tal-Ġustizzja fit‑22 ta’ Frar 2019.

25.

Osservazzjonijiet bil-miktub ġew ippreżentati mill-FIGC, miċ-CONI, minn De Vellis, mill-Konsorzju, mill-Gvern Taljan u mill-Kummissjoni.

26.

Fis-seduta tal‑1 ta’ Lulju 2020, fejn ipparteċipaw fiha permezz ta’ vidjokonferenza l-FIGC, iċ-CONI u l-Gvern Taljan, u fejn kienet preżenti fiżikament il-Kummissjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja stednithom jieħdu deċiżjoni, fost punti oħra, dwar l-inċidenza f’dan il-każ tas-sentenza FIG u FISE.

IV.

L-Evalwazzjoni

A.

Rimarka preliminari

27.

Fil-panorama Ewropew ikkumparat, il-proċeduri tar-relazzjoni bejn il-FDN u l-awtoritajiet pubbliċi huma differenti ħafna. Bis-simplifikazzjoni tad-deskrizzjoni tagħhom, xi Stati Membri għażlu soluzzjonijiet “liberali” li jagħtu lill-FDN l-ikbar awtonomija  ( 10 ); oħrajn, għażlu formuli iktar “stretti” fejn is-sorveljanza pubblika tista’ ssir iktar intensa  ( 11 ); u oħrajn ikkombinaw iż-żewġ mudelli.

28.

Fid-dritt pubbliku, is-sistema frekwentement tafda lil ċerti entitajiet privati, li huma stabbiliti għat-twettiq ta’ objettivi li huma komuni għall-membri tagħhom, bl-issodisfar ta’ finijiet pubbliċi, inkluż bid-delega ta’ funzjonijiet li tipikament ikunu amministrattivi  ( 12 ).

29.

Fl-Italja, il-FDN jirriflettu din l-iskema: fuq il-bażi strettament assoċjattiva ffurmata mill-klabbs, bħala assoċjazzjonijiet sportivi tal-ewwel grad, il-FDN huma kkostitwiti bħala assoċjazzjonijiet privati tat-tieni grad  ( 13 ), li lilhom, l-awtoritajiet tal-gvern jafdaw ċerti funzjonijiet pubbliċi.

30.

F’dan il-kuntest, id-deċiżjoni tal-qorti tar-rinviju, purament mill-perspettiva loġika, għandha tkun marbuta mas-sitwazzjoni u mal-partikolaritajiet tad-dritt sportiv fis-seħħ fl-Italja. Skont dan id-dritt għandha tiddetermina:

31.

Kif enfasizzat is-sentenza FIG u FISE, il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax ssolvi direttament dawn il-kwistjonijiet mhux magħrufa, li s-soluzzjoni tagħhom taqa’ taħt ir-responsabbiltà tal-qorti tar-rinviju li hija l-unika waħda li hija kapaċi tinterpreta d-dritt nazzjonali tagħha stess  ( 14 ). Ir-riflessjonijiet sussegwenti għaldaqstant jillimitaw ruħhom sabiex jipprovdilha xi indikazzjonijiet għall-interpretazzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva 2014/24.

B.

L-ewwel domanda preliminari

32.

Id-Direttiva 2014/24 tassumi viżjoni wiesgħa ħafna tal-kunċett ta’ awtorità kontraenti  ( 15 ), li hija estiża, lil hinn mill-Istat u mill-entitajiet territorjali, għall-organi rregolati mid-dritt pubbliku, jekk ikunu ssodisfatti t-tliet rekwiżiti tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tagħha.

33.

Meta jiġi mwieżen jekk organu, b’mod partikolari, jissodisfax dawn ir-rekwiżiti, il-Qorti tal-Ġustizzja tevita approċċi formali u taċċetta “interpretazzjoni funzjonali”, billi tpoġġi s-sistema legali tagħha fl-isfond  ( 16 ).

34.

L-ewwel wieħed minn dawn ir-rekwiżiti huwa li l-organu jkun inħoloq speċifikament sabiex jissodisfa l-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali li ma humiex ta’ natura industrijali jew kummerċjali. L-ewwel domanda preliminari tirrigwarda l-interpretazzjoni ta’ dawn it-termini  ( 17 ).

35.

Għalkemm l-analiżi tal-aspetti formali dwar il-ħolqien tal-entità ma hijiex essenzjali, il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk, għall-FDN Taljani, ir-rikonoxximent miċ-CONI  ( 18 ) jippreżentax natura sostanzjali jew jekk hijiex sempliċi proċedura fil-proċess ta’ akkwist tal-personalità ġuridika. Ser nirreferi għal dan iktar ’il quddiem.

36.

Mill-perspettiva sostantiva, li hija l-iktar waħda rilevanti, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) għandu jagħti attenzjoni preferenzjali għall-kontenut tal-funzjonijiet pubbliċi assunti mill-FIGC. Minn hemmhekk jista’ jiġi ddeterminat jekk hija nħolqitx speċifikament sabiex tissodisfa ħtiġijiet ta’ interess ġenerali (li ma humiex ta’ natura industrijali jew kummerċjali) jekk jekk, de facto, tissodisfahomx oġġettivament  ( 19 ).

37.

Nirrepeti li din il-klassifikazzjoni ma hijiex prekluża mill-fatt li l-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali jiġu ssodisfatti minn entità li hija formalment privata, b’mod partikolari jekk hija parti minn sistema organizzattiva li l-istruttura u l-konfigurazzjoni tagħha hija ta’ oriġini legali u ta’ natura amministrattiva  ( 20 ).

38.

Għaldaqstant, mid-Digriet Leġiżlattiv Nru 242/1999 (Artikolu 15(1)) il-qorti tar-rinviju ddeduċiet li l-FDN Taljani kienu fdati bl-iżvolġiment tal-funzjonijiet ta’ “natura pubblika”  ( 21 ).

39.

Din il-konklużjoni tintlaħaq billi jiġi eżaminat l-Artikolu 23 tal-Istatut taċ-CONI, li skontu, l-attivitajiet tal-FDN relatati ma’: i) l-ammissjoni u l-affiljazzjoni tal-kumpanniji u tal-assoċjazzjonijiet sportivi; ii) ir-revoka u l-emenda tad-deċiżjonijiet ta’ ammissjoni jew ta’ affiljazzjoni; iii) il-kontroll tan-natura regolari tal-iżvolġiment tal-kompetizzjonijiet u tal-kampjonati sportivi professjonali; iv) l-użu ta’ sussidji pubbliċi; v) il-prevenzjoni u s-sanzjonar tad-doping; vi) l-attivitajiet relatati mal-preparazzjoni Olimpika u ta’ livell għoli; vii) it-taħriġ tat-tekniċi; u viii) l-użu u l-ġestjoni tal-faċilitajiet sportivi pubbliċi, huma dawk li għandhom “dimensjoni pubblika”.

40.

Il-FIGC, min-naħa tagħha, tirrikonoxxi li tingħata, “permezz ta’ delega mill-CONI […], ċerti setgħat iddefiniti minn qabel, ikkaratterizzati mill-għan pubbliku tagħhom”, għalkemm, fil-fehma tagħha, “in-natura pubblika tal-[entità] li tiddelega ma tistax tiġi estiża għall-[entità] li tirċievi d-delega, billi tiġi marbuta iktar lil hinn mil-limiti ddeterminati minn qabel fid-delega”  ( 22 ).

41.

Wara li jinnota li kull FDN hija kompetenti għal dixxiplina sportiva waħda biss u għall-organizzazzjoni tal-kompetizzjonijiet relatati ma’ dik id-dixxiplina, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jikkonferma li, skont is-sistema legali tal-isport fl-Italja, “l-għanijiet ta’ interess pubbliku jitwettqu minn suġġetti formalment privati, għalkemm inkwadrati f’sistema organizzattiva li għandha struttura u konfigurazzjoni legali (u mhux espressjoni tal-awtonomija privata) u ta’ dritt amministrattiv”  ( 23 ).

42.

Din l-evalwazzjoni hija koerenti ma’ dik imwettqa mill-Qorti tal-Ġustizzja meta analizzat ir-relazzjonijiet bejn il-FDN u ċ-CONI. Fis-sentenza FIG u FISE għamlet allużjoni għall-“prattika tal-isport fid-dimensjoni pubblika tagħha, jiġifieri, […] f’kuntest ifformalizzat, uffiċjali jew rappreżentattiv […]”. Spjegat ukoll li din id-dimensjoni pubblika tal-attività tal-FDN kienet enfasizzata “fl-organizzazzjoni regolari ta’ kompetizzjonijiet, il-preparazzjoni Olimpika u l-attività sportiva ta’ livell għoli”  ( 24 ).

43.

Il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jenfasizza, essenzjalment, li l-isport, fl-Italja, għandu l-klassifikazzjoni ta’ “attività ta’ interess pubbliku ġenerali u għal din ir-raġuni huwa organizzat, promoss, inċentivat u ffinanzjat mill-Istat ” ( 25 ).

44.

Huwa ta’ importanza partikolari l-fatt li l-qorti tar-rinviju tinterpreta r-regoli li jirregolaw il-FDN fis-sens li l-missjonijiet ta’ dimensjoni pubblika tagħhom jidhru li “jeżawrixxu l-kamp ta’ applikazzjoni tan-natura operattiva tal-federazzjonijiet u [huma] r-raġunijiet preċiżi għall-ħolqien tagħhom. Kwalunkwe attività oħra, inkluż is-servizz ta’ trasport għat-timijiet nazzjonali tal-futbol li fuqhom hija bbażata t-tilwima, għandha relazzjoni ta’ strumentalità fir-rigward tal-missjonijiet ta’ “dimensjoni pubblika” ddefiniti fl-istatuti tal-CONI”  ( 26 ).

45.

Jekk din hija l-interpretazzjoni tagħha tad-dritt nazzjonali, il-qorti tar-rinviju tista’ tiddeduċi li l-FDN, li l-għan ewlieni tagħhom huwa li jissodisfaw il-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali fil-qasam sportiv, jissodisfaw l-ewwel rekwiżit tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24.

46.

Dawn il-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali ma humiex ta’ natura industrijali jew kummerċjali u l-issodisfar tagħhom mill-FDN jitwettaq taħt sistema ta’ monopolju  ( 27 ), wara li jirċievu d-delega tal-funzjonijiet pubbliċi miċ-CONI. Fir-rigward tal-kwistjoni preżenti, huwa irrilevanti li l-FDN iwettqu wkoll attivitajiet strumentali ta’ natura oħra, ta’ natura eknomika, kif ser inkompli nispjega.

47.

Bl-istabbiliment tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, id-dubji tal-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ftit li xejn jikkonċernaw il-fatt li l-FIGC ingħatat funzjonijiet ta’ interess ġenerali ta’ natura mhux industrijali jew kummerċjali (li, nirrepeti, tirrikonoxxi b’mod espliċitu), iżda jikkonċernaw iktar il-grad ta’ konnessjoni tal-attività kuntrattwali tagħhom ma’ dawn il-funzjonijiet pubbliċi.

48.

L-inċertezza tal-qorti tar-rinviju titqanqal minħabba li, skont l-Artikolu 23(1)(a) tal-Istatut taċ-CONI, in-natura pubblika tal-attività tal-FDN ma tibdilx is-sistema ordinarja tad-dritt privat li għalih huma suġġetti l-atti individwali tagħhom u s-sitwazzjonijiet ġuridiċi suġġettivi vinkolati.

49.

Madankollu ma nemminx li din l-informazzjoni regolatorja tal-aħħar hija deċiżiva. Għall-Qorti tal-Ġustizzja “ma tagħmilx differenza jekk entità tistax twettaq attivitajiet oħra barra t-twettiq tal-funzjoni tal-issodisfar tal-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali. Il-fatt li l-issodisfar tal-ħtiġijiet ta’ interess ġenerali jikkostitwixxi biss parti li hija relattivament ftit importanti tal-attivitajiet effettivament imwettqa minn din l-entità lanqas ma huwa rilevanti peress li hija tkompli tindirizza l-ħtiġijiet li hija speċifikament obbligata li tissodisfa”  ( 28 ).

50.

Il-Gvern Taljan  ( 29 ), bħall-FIGC u ċ-CONI  ( 30 ), jappoġġja d-differenzjar tal-attivitajiet privati tal-FDN, ta’ natura purament ekonomika, minn dawk li għandhom għan ta’ interess ġenerali.

51.

Din id-distinzjoni, madankollu, ma jidhirlix li hija valida sabiex jiġi ddeterminat jekk il-FDN, fir-relazzjonijiet kuntrattwali tagħhom, jindirizzawx ħtiġijiet ta’ interess ġenerali. Il-Qorti tal-Ġustizzja, f’dan ir-rigward iddikjarat li “[id-dispożizzjoni ekwivalenti għall-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24] ma jagħmlu [ma tagħmilx] distinzjoni bejn kuntratti pubbliċi mogħtija minn awtorità kontraenti sabiex twettaq il-missjoni tagħha biex jintlaħqu l-bżonnijiet ta’ interess ġenerali u dawk li ma għandhom ebda konnessjoni ma’ din il-missjoni”  ( 31 ).

52.

It-teżi tal-Gvern Taljan, tal-FIGC u taċ-CONI diġà kienet ġiet ippreżentata lill-Qorti tal-Ġustizzja, fejn din tal-aħħar ċaħditha fis-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 1998, Mannesmann Anlagenbau Austria et  ( 32 ). Minflok, għażlet dik magħrufa bħala it-“teorija tal-kontaġju”, li skontha jirriżulta li “ma tagħmel l-ebda differenza li, barra li tissodisfa [l-funzjonijiet ta’ interess ġenerali], din l-entità tista’ twettaq attivitajiet oħra […]”, b’mod li r-“rekwiżit meħtieġ fid-[dispożizzjoni ekwivalenti għall-Artikolu 2(1)(4)(a) tad-Direttiva 2014/24] ma jimplikax li din hija inkarigata biss bl-issodisfar ta’ dawn il-ħtiġijiet”  ( 33 ).

53.

Din il-pożizzjoni hija kkorroborata wkoll mis-sentenzi BFI Holding  ( 34 ), Korhonen et  ( 35 ) u Adolf Truley  ( 36 ), sakemm ġiet ikkonfermata definittivament fis-sentenza Ing. Aigner  ( 37 ). F’din tal-aħħar, fid-dawl tad-dubji tal-qorti tar-rinviju dwar l-applikazzjoni tad-duttrina tas-sentenza tal‑15 ta’ Jannar 1998, Mannesmann Anlagenbau Austria et  ( 38 ), meta fl-attivitajiet ta’ natura pubblika u privata tal-istess entità kien hemm distinzjoni ċara  ( 39 ), il-Qorti tal-Ġustizzja kkonfermat li, “minħabba raġunijiet ta’ ċertezza legali, ta’ trasparenza u ta’ prevedibbiltà li jirregolaw l-implementazzjoni tal-proċeduri tal-kuntratti pubbliċi kollha, għandha tiġi segwita l-ġurisprudenza [esposta fis-sentenzi ċċitati iktar ’il fuq] tal-Qorti tal-Ġustizzja”  ( 40 ).

54.

Fi kwalunkwe każ, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) sostna li l-kuntratt suġġett għat-tilwima (trasport għat-tim Taljan tal-futbol) kien strumentali għat-twettiq tal-funzjonijiet pubbliċi tal-FIGC, li fosthom jispikkaw dawk relatati mat-timijiet nazzjonali ta’ dan l-isport.

55.

Lanqas ma huwa deċiżiv, f’dak li huwa rilevanti bħalissa, il-fatt li l-FDN iwettqu, jew le, attivitajiet kummerċjali u għandhom, jew ma għandhomx, skop ta’ lukru  ( 41 ). Il-linja ġurisprudenzjali li għadni kif esponejt twassal għal din is-soluzzjoni.

56.

Finalment, il-fatt li l-FIGC hija finanzjarjament awtosuffiċjenti bl-ebda mod ma jippreveniha milli twettaq funzjonijiet ta’ interess ġenerali permezz ta’ delega mill-awtoritajiet pubbliċi. L-awtosuffiċjenza ekonomika tiddistingwi lill-FIGC minn FDN Taljani oħra li s-sussistenza tagħhom tiddependi fil-parti l-kbira fuq fondi pubbliċi. Madankollu nirrepeti li din l-informazzjoni hija irrilevanti għall-għoti ta’ funzjonijiet ta’ interess ġenerali  ( 42 ).

57.

Essenzjalment, sakemm l-analiżi tad-dritt intern tagħha ma jwassalx għal deduzzjoni mod ieħor, l-interpretazzjoni tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24 jippermetti lill-qorti tar-rinviju tiddikjara li l-FIGC tissodisfa l-ewwel rekwiżit [punt a)] mit-tliet rekwiżiti miġbura f’din id-dispożizzjoni.

C.

It-tieni domanda preliminari

58.

It-tielet wieħed (punt c) mir-rekwiżiti tal-punt 4 tal-Artikolu 2(1) tad-Direttiva 2014/24, min-naħa l-oħra, huwa maqsum fi tliet kundizzjonijiet  ( 43 ). Huwa suffiċjenti li jkun hemm konformità ma’ waħda minn dawn il-kundizzjonijiet sabiex dan ir-rekwiżit ikun issodisfatt.

59.

Minn dawn il-kundizzjonijiet, hawnhekk qiegħed jiġi diskuss biss dwar jekk it-tmexxija tal-FIGC “hijiex suġġetta għas-sorveljanza”  ( 44 ) mill-Istat jew minn organi oħra rregolati mid-dritt pubbliku. Il-qorti tar-rinviju għandha dubji dwar jekk it-tfassil tad-dritt Taljan fuq ir-relazzjonijiet bejn il-FIGC u ċ-CONI jippermettix li jiġi vverifikat li dan tal-aħħar jeżerċita “influwenza dominanti” fuq it-tmexxija tagħha.

60.

Huwa paċifiku li ċ-CONI huwa organu rregolat mid-dritt pubbliku. Id-Digriet Leġiżlattiv Nru 242/1999 (Artikolu 1) jagħtih b’mod espliċitu l-kwalità ta’ organu li għandu “personalità ġuridika ta’ dritt pubbliku”, taħt it-tutela tal-Ministeru għall-Patrimonju u l-Attivitajiet Kulturali. Is-sentenza FIG u FISE waslet biex tikklassifikah bħala “amministrazzjoni pubblika”  ( 45 ).

61.

Fir-rigward tar-relazzjonijiet bejn iċ-CONI u l-FDN, fis-sentenza FIG u FISE  ( 46 ), il-Qorti tal-Ġustizzja ġabrithom f’sommarju billi elenkat sensiela ta’ kompetenzi tal-ewwel wieħed, li minnhom setgħet tiġi inferita l-portata tas-sorveljanza tiegħu fuq il-FDN.

62.

Din il-lista inkludiet is-setgħat li ġejjin taċ-CONI:

63.

Bħalma diġà esponejt, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jistaqsi jekk, abbażi ta’ dawn ir-relazzjonijiet bejn il-FDN u ċ-CONI, dan tal-aħħar għandux “influwenza dominanti” fuq il-FDN. Iċ-ċirkustanza li l-presidenti u r-rappreżentanti tal-FDN ikollhom parteċipazzjoni kkwalifikata fil-korpi prinċipali taċ-CONI hija enfasizzata bħala ostakolu possibbli għal din l-influwenza.

64.

L-ewwel nett, ser nindirizza dak li jikkonċerna s-sorveljanza taċ-CONI fuq il-FDN u, iktar tard, il-kompożizzjoni tal-istess CONI.

1.

Is-sorveljanza taċ-CONI fuq il-FDN

65.

Il-Qorti tal-Ġustizzja tikkaratterizza l-“kontroll tal-ġestjoni” bħala dak li jwassal għal “dipendenza fuq l-organu inkwistjoni fir-rigward tal-awtoritajiet pubbliċi, li hija ekwivalenti għal dik li teżisti meta jiġi ssodisfatt wieħed mill-kriterji alternattivi l-oħrajn […] filwaqt li b’hekk tippermetti lill-awtoritajiet pubbliċi jinfluwenzaw id-deċiżjonijiet ta’ dan l-organu fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi”  ( 47 ).

66.

L-analiżi tal-indikaturi differenti ta’ kontroll għandha tkun suġġetta għal “evalwazzjoni globali”, peress li “għalkemm indikatur uniku jista’ jkun suffiċjenti, f’ċerti każijiet, sabiex jistabbilixxi kontroll, fil-parti l-kbira tal-każijiet ikun sett ta’ indikaturi li jiżvela l-eżistenza ta’ dan il-kontroll”  ( 48 ).

67.

Fil-qasam tal-kuntratti pubbliċi, il-Qorti tal-Ġustizzja kkunsidrat, fost oħrajn, dawn l-elementi li jiżvelaw il-kontroll fuq l-entitajiet li x’aktarx jiġu kklassifikati bħala organi rregolati mid-dritt pubbliku:

68.

Fis-sentenza FIG u FISE, il-Qorti tal-Ġustizzja, wara li ħadet nota tas-setgħat kollha li għandu ċ-CONI fir-rigward tal-FDN, ordnat lill-imħallef nazzjonali jevalwa jekk l-ewwel wieħed kienx f’pożizzjoni li “jeżerċita influwenza reali u sostanzjali fuq il-politika ġenerali jew il-programm” tal-FDN, minkejja l-“awtonomija teknika, organizzattiva u ta’ ġestjoni” li dawn tal-aħħar igawdu  ( 53 ).

69.

Abbażi ta’ dan l-istess kriterju, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) għandu jevalwa d-diversi elementi inkwistjoni f’dan il-każ, fatt li ma jipprekludix lill-Qorti tal-Ġustizzja milli tipprovdilu xi linji gwida dwar l-interpretazzjoni tad-Direttiva 2014/24.

70.

Ser nissistematizzahom f’erba’ epigrafi.

a)

Is-setgħat relatati mal-ħolqien tal-FDN

71.

Fost il-funzjonijiet taċ-CONI hemm dik tar-rikonoxximent tal-FDN għal finijiet sportivi  ( 54 ). Il-qorti tar-rinviju għandha tiddetermina jekk dan ir-rikonoxximent huwiex ta’ natura purament formali jew jekk, bħalma jidher, jaffettwax il-mertu peress li huwa marbut mal-eżami tal-istatuti tal-FDN.

72.

Iċ-CONI, sabiex japprova l-istatuti tal-FDN  ( 55 ), għandu jevalwa l-konformità tagħhom mal-liġi, mal-Istatut tal-istess CONI u mal-prinċipji fundamentali stabbiliti minnu stess  ( 56 ). Huwa jista’ jiċħad din l-approvazzjoni, f’liema każ għandu jgħaddi l-istatuti ppreżentati lill-FDN korrispondenti fejn għandu jindikalha l-kriterji li għandha tosserva sabiex jiġu inkorporati l-emendi korrispondenti  ( 57 ). Dawn l-indikazzjonijiet huma obbligatorji  ( 58 ).

73.

Għall-qorti tar-rinviju, “ir-rikonoxximent [tal-FDN] b’finijiet sportivi jista’ jiġi mqabbel mal-ħolqien, previst fil-qafas tar-rekwiżit teleoloġiku, tal-organu rregolat mid-dritt pubbliku”  ( 59 ), li huwa koerenti mal-affermazzjonijiet tiegħu li l-funzjonijiet pubbliċi mogħtija lill-FDN jikkostitwixxu r-“raġuni tal-ħolqien tagħhom”  ( 60 ).

74.

Jekk il-funzjonijiet pubbliċi allokati lill-FDN jiġġustifikaw li, sabiex ikunu rrikonoxxuti bħala tali, iċ-CONI jintervjeni b’mod deċiżiv, dan l-intervent jirrifletti diġà l-influwenza ta’ dan l-organu rregolat mid-dritt pubbliku fl-ewwel fażi tal-eżistenza tagħhom.

b)

Is-setgħat relatati mal-attività tal-FDN

75.

Il-FDN għandhom iwettqu l-attività sportiva f’armonija mad-deċiżjonijiet u mad-direttivi taċ-CONI  ( 61 ). Anki jekk jingħataw awtonomija teknika, organizzattiva u ta’ tmexxija, din jeżerċitawha taħt is-sorveljanza taċ-CONI  ( 62 ). Fit-twettiq tal-attivitajiet pubbliċi tagħhom, il-FDN għandhom jaġġustaw ruħhom għad-direttivi u għall-kontrolli taċ-CONI  ( 63 ).

76.

Uħud mill-partijiet fit-tilwima jargumentaw li dawn id-dispożizzjonijiet regolatorji ma jistabbilixxux mekkaniżmi ta’ kontroll, iżda ta’ kollaborazzjoni reċiproka. Iżidu li, minħabba n-natura ġenerali u astratta tagħhom, id-direttivi jaġixxu bħala “soft law” u ma humiex xierqa sabiex tiġi ddeterminata l-politika ta’ tmexxija jew l-istrateġija tal-FDN  ( 64 ).

77.

Għal darba oħra, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tevalwa l-kamp ta’ applikazzjoni tas-setgħat taċ-CONI fir-rigward tal-FDN. F’dan ir-rigward, fost affarijiet oħra, hija għandha tiddetermina jekk toħroġx istruzzjonijiet vinkolanti għal dawn tal-aħħar, li jistgħu jiġu imposti b’mod koersiv.

78.

Fid-digriet tar-rinviju, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) jagħżel li jirrikonoxxi kontroll imsaħħaħ taċ-CONI fuq l-attivitajiet kollha tal-FDN, u mhux biss fuq dawk li huma ta’ natura pubblika. Huwa jiddikjara li l-FDN “jidhru li ma għandhomx id-disponibblità libera tal-għan imfittex minn entità kollettiva”, peress li għandhom “natura, fil-fatt, istituzzjonali u eterodeterminata bil-liġi jew b’atti tal-awtorità […], mhux biss fir-rigward tal-aspetti strutturali essenzjali tagħhom, iżda wkoll fir-rigward tal-oqsma prinċipali ta’ azzjoni u l-modalitajiet fejn din l-azzjoni għandha tiġi implimentata, bl-eliminazzjoni jew it-tnaqqis konsegwenti tal-ispazji u tal-libertà organizzattiva li huma tipiċi tal-awtonomija privata”  ( 65 ).

79.

Jekk dan huwa minnu, l-intervent tal-awtoritajiet pubbliċi (b’mod partikolari, taċ-CONI) fir-rigward il-FDN jidher li ma jeżawrixxix ruħu fl-approvazzjoni ta’ standards legali jew regolatorji li għandhom jiġu ssodisfatti mill-FDN  ( 66 ), billi ċ-CONI jista’ jindika l-linji ewlenin tal-attività tal-FDN permezz ta’ direttivi jew tipi oħra ta’ atti. F’dan is-sens, il-Kummissjoni tenfasizza li ċ-CONI jista’, pereżempju, jinfluwenza d-deċiżjonijiet tal-FIGC dwar l-għażla tal-offerent rebbieħ tal-kuntratti pubbliċi  ( 67 ).

80.

Mit-tabella ta’ responsabbiltajiet mogħtija liċ-CONI tispikka l-possibbiltà li l-FDN jitqiegħdu taħt it-tutela tiegħu meta: a) iwettqu irregolaritajiet serji ta’ tmexxija jew ksur serju tad-dritt tal-isport; b) tiġi stabbilita l-impossibbiltà tal-funzjonament tal-organi governattivi; u c) ir-regolarità tal-bidu jew l-iżvolġiment tal-kompetizzjonijiet sportivi ma jkunux iggarantiti. F’dawn il-każijiet, tista’ sseħħ il-ħatra ta’ kummissarju  ( 68 ).

81.

Dawn is-setgħat huma konsistenti mal-mandat ġenerali li ċ-CONI jiżgura l-funzjonament tajjeb tal-FDN, u jista’ wkoll jirrevoka r-rikonoxximent tagħhom  ( 69 ).

82.

Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li għamilt riferiment għaliha iktar ’il fuq, tikkunsidra l-wiri tal-kontroll tas-setgħat pubbliċi li jistgħu jordnaw ix-xoljiment ta’ entità, jaħtru likwidatur jew japprovaw is-sospensjoni tal-amministraturi, f’każijiet ta’ irregolaritajiet serji  ( 70 ).

83.

Bħalma tindika l-Kummissjoni  ( 71 ), huwa biss kontroll permanenti u sistematiku tal-attività tal-FDN li jippermetti li irregolarità serja tiġi distinta minn oħra ta’ inqas importanza: iċ-CONI huwa liberu li jiddeċiedi jekk, fl-ewwel każ, għandux jintervjeni u jqegħidx lill-FDN taħt it-tutela tiegħu.

84.

Din l-istess rabta ta’ sorveljanza permanenti tinsab f’armonija mal-funzjoni, li hija wkoll allokata liċ-CONI, li jissostitwixxi ruħu għall-FDN meta l-kontrolli li jużaw fuq il-kumpanniji sportivi jirriżultaw mhux xierqa sabiex jiżguraw l-iżvolġiment regolari tal-kampjonati  ( 72 ).

85.

Miżura ta’ sostituzzjoni ta’ dan it-tip taffettwa l-qofol tal-attività federali peress li l-FIGC hija preċiżament responsabbli għall-organizzazzjoni tal-kompetizzjoni tal-futbol. Bħalma tenfasizza l-Kummissjoni  ( 73 ), sabiex jiġi stabbilit li l-kontrolli ma humiex xierqa, iċ-CONI għandu jgawdi minn pożizzjoni li tippermettilu jivverifika b’mod permanenti jekk il-FDN jirrispettawx ir-rekwiżiti imposti fuq il-kumpanniji sportivi għall-iżvolġiment regolari tal-kampjonati. Dawn ir-rekwiżiti għandhom jikkonformaw mal-kriterji u mal-kundizzjonijiet ta’ kontroll iddefiniti miċ-CONI.

86.

Minn dawn l-elementi ta’ evalwazzjoni, il-qorti tar-rinviju ser tkun tista’ tikseb il-konklużjonijiet tagħha stess dwar il-portata tas-sorveljanza li ċ-CONI jeżerċita fuq il-FDN.

87.

F’dan l-istess kuntest, hija għandha tevalwa jekk is-sorveljanza ġenerali tal-attivitajiet tal-FDN miċ-CONI hijiex estiża għall-mod li bih dawn ifasslu l-politika tal-kuntratti pubbliċi jew, għall-inqas, il-prekawzjonijiet li għandu jistabbilixxi sabiex l-awtonomija organizzattiva tal-FDN tikkonforma, f’dan il-qasam, ma’ regoli ta’ pubbliċità, ta’ trasparenza, ta’ nondiskriminazzjoni u ta’ rispett lejn il-kompetizzjoni bħal dawk previsti fid-Direttiva 2014/24. F’dan is-sens, iċ-CONI jista’ jeżerċita influwenza fil-politika kuntrattwali tal-FDN.

88.

Barra minn hekk, ma huwiex eskluż li l-irregolaritajiet suġġetti għas-sorveljanza taċ-CONI jistgħu jseħħu f’sistema ta’ għoti ta’ kuntratti pubbliċi tal-FDN li ma hijiex relatata mar-regoli ta’ pubbliċità u ta’ trasparenza, li mbagħad jirriżultaw f’żieda fir-riskji ta’ korruzzjoni  ( 74 ). Il-prevenzjoni, u mhux biss ir-reazzjoni, fid-dawl ta’ dawn l-irregolaritajiet, tidher li tagħmel parti mis-setgħat ta’ sorveljanza taċ-CONI.

c)

Is-setgħat relatati mal-baġits u mal-kontijiet tal-FDN

89.

Iċ-CONI għandu wkoll is-setgħa li japprova l-baġit tal-FDN  ( 75 ). Għall-kuntrarju ta’ dak li jseħħ bl-approvazzjoni tal-istatuti tal-FDN, li fir-rigward tagħhom, il-kriterju taċ-CONI huwa impost fit-termini diġà analizzati, in-nuqqas ta’ qbil tiegħu mal-baġits ippreżentati ma jurix l-istess effetti  ( 76 ).

90.

Għal darba oħra, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) għandu jevalwa jekk, anki meta jiċħad il-baġit tal-FDN mingħajr ma jkun jista’ jissostitwixxih  ( 77 ), iċ-CONI jeżerċitax ċertu kontroll fuq il-FDN, bħalma ssostni l-Kummissjoni  ( 78 ). Peress li l-approvazzjoni tal-baġits hija bbażata fuq il-kriterji u l-kundizzjonijiet stabbiliti miċ-CONI  ( 79 ), huwa jista’ jwettaq rwol rilevanti fil-konfigurazzjoni tiegħu.

91.

Fl-evalwazzjoni tal-istrumenti disponibbli taċ-CONI għall-kontroll tal-attività ekonomika tal-FDN, ma għandux jintesa l-fatt li finalment, iċ-CONI jista’ jaħtar awdituri sabiex jaġixxu fi ħdan il-FDN  ( 80 ).

92.

Il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li “l-awdituri ma jitqisux li huma ‘uffiċjali’ u ma humiex għaldaqstant f’pożizzjoni li jiddeterminaw il-‘politika ġenerali u l-programm’ ta’ entità”  ( 81 ). Madankollu, jistgħu jiġu kkonfigurati bħala strument addizzjonali ta’ sorveljanza permanenti fuq l-attività finanzjarja tal-FDN.

93.

Skont l-Istatuti tal-FIGC, l-intervent tal-awdituri maħtura miċ-CONI huwa ħafna iktar importanti milli jista’ jidher mal-ewwel daqqa t’għajn. Dawn l-awdituri għandhom il-maġġoranza (tnejn minn tlieta) tal-Kulleġġ tal-Awdituri tal-FIGC  ( 82 ) u għandhom id-dritt li jassistu għal-laqgħat kollha tal-korpi federali.

94.

Skont il-portata tar-responsabbiltà tagħhom, preżenza permanenti tal-awdituri taċ-CONI fil-korpi tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-FIGC  ( 83 ) tista’ tissodisfa l-kundizzjonijiet imsemmija fis-sentenza Adolf Truley dwar is-sorveljanza finanzjarja tal-entitajiet mill-awtoritajiet pubbliċi  ( 84 ).

d)

Is-setgħat relatati mar-revoka tar-rikonoxximent tal-FDN

95.

Jekk waħda mill-FDN ma tikkonformax ruħha mal-obbligi li għalihom ġie suġġett ir-rikonoxximent tagħhom, iċ-CONI jista’ jirrevokah  ( 85 ). Flimkien mal-intervent jew it-tqegħid taħt tutela, dan jinvolvi l-iktar miżura b’saħħitha li tinstab fil-leġiżlazzjoni Taljana sabiex tagħti liċ-CONI setgħat ta’ sorveljanza effettivi.

96.

Il-fatt li r-revoka ma tiġix adottata ħlief f’sitwazzjonijiet partikolarment serji bl-ebda mod ma taffettwa l-kundizzjoni tagħha bħala mekkaniżmu ta’ sorveljanza taċ-CONI fuq il-FDN. Din tkun setgħa li tista’ tiġi assimilata ma’ dawk li ġew eżaminati mill-Qorti tal-Ġustizzja fis-sentenza Il‑Kummissjoni vs Franza  ( 86 ), li permezz tagħhom, l-awtorità pubblika kienet awtorizzata li tordna x-xoljiment ta’ entità, il-ħatra ta’ likwidatur u ta’ amministratur provviżorju.

97.

Skont il-Qorti tal-Ġustizzja, “l-eżerċizzju tas-setgħat li jagħtu dawn id-dispożizzjonijiet [lill-awtorità] kompetenti, [anki jekk] kien effettivament eċċezzjonali, madankollu jimplika kontroll permanenti li fih innifsu jippermetti biss li jiġu skoperti n-nuqqasijiet serji jew l-omissjonijiet tal-korpi ta’ tmexxija”  ( 87 ).

98.

Fl-aħħar nett, fil-każ tal-FIGC, ix-xoljiment tagħha, anki jekk ikun volontarju, ma jinvolvix distribuzzjoni tal-patrimonju tagħha li jiġi ddepożitat għand iċ-CONI  ( 88 ). Fil-fehma tiegħi, din iċ-ċirkustanza tikkorrobora l-fatt li l-aspett pubbliku tal-attività tal-FIGC, suġġetta għas-sorveljanza taċ-CONI, jaffettwa s-sistema legali kollha tagħha  ( 89 ).

2.

Il-kontroll taċ-CONI fuq il-FDN jew tal-FDN fuq iċ-CONI?

99.

Għandha tingħata attenzjoni partikolari lill-fatt li dawk li jiddefendu l-awtonomija sħiħa tal-FDN fil-konfront taċ-CONI jargumentaw li, fir-realtà, huma l-FDN li jikkontrollaw liċ-CONI nnifsu minħabba l-intervent tagħhom fil-korpi supremi tiegħu  ( 90 ).

100.

Il-Qorti tal-Ġustizzja diġà indirizzat l-istess argument fis-sentenza FIG u FISE, fejn enfasizzat “li din iċ-ċirkustanza hija rilevanti biss jekk jista’ jiġi stabbilit li kull waħda mill-federazzjonijiet, meħuda b’mod iżolat, hija f’pożizzjoni li teżerċita influwenza sinjifikattiva fuq il-kontroll pubbliku eżerċitat miċ-CONI fir-rigward tagħha sabiex tinnewtralizza dan il-kontroll”  ( 91 ).

101.

Għalkemm minn perspettiva oħra, il-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat) ukoll jiċħad dan it-tip ta’ approċċ. Fil-fehma tiegħu, li naqbel magħha:

102.

L-istandard ta’ referenza sabiex jiġi ddeterminat min jikkontrolla lil min tista’ tkun biss l-istruttura legali tar-relazzjonijiet bejn iċ-CONI u l-FDN. Jekk minkejja l-fatt li l-liġi tattribwixxi liċ-CONI s-setgħa ta’ sorveljanza fuq il-FDN, ir-relazzjoni tinqaleb de facto, minħabba li l-membri taċ-CONI li jkunu ġejjin mill-FDN ma “jiseparawx ruħhom mill-oriġini tagħhom”, minkejja li dawn jeżerċitaw funzjonijiet pubbliċi, insibu ruħna quddiem anomalija  ( 93 ) li għandha tiġi kkoreġuta.

103.

Konsegwentement, meta tiddeċiedi dwar jekk il-FIGC hijiex organu rregolat mid-dritt pubbliku fis-sens tad-Direttiva 2014/24, il-qorti tar-rinviju għandha tobdi l-kunċett legali tar-relazzjonijiet bejn iċ-CONI u l-FDN, bl-eċċezzjoni tad-disfunzjonamenti li jistgħu jeżistu fil-prattika.

V.

Konklużjoni

104.

Fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet, nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi lill-Consiglio di Stato (il-Kunsill tal-Istat, l-Italja) kif ġej:

–

jagħti r-rikonoxximent, għal skopijiet sportivi, wara approvazzjoni tal-istatuti tagħhom, lill-federazzjonijiet nazzjonali sportivi u, fejn xieraq, jista’ jirrevokah;

–

ikollu s-setgħa jimponi direttivi u jadotta deċiżjonijiet dwar l-attivitajiet ta’ natura pubblika tal-federazzjonijiet sportivi nazzjonali;

–

jista’ jimponi fuq il-federazzjonijiet sportivi nazzjonali l-obbligu li jissodisfaw id-dispożizzjonijiet ġenerali u d-direttivi u d-deċiżjonijiet tal-Kumitat Olimpiku Nazzjonali, filwaqt li jekk iseħħu irregolaritajiet serji fit-tmexxija jew ksur serju tar-regolamenti sportivi, japprova t-tqegħid taħt tutela tal-imsemmija federazzjonijiet;

–

jissorvelja b’mod permanenti l-funzjonament tal-federazzjonijiet sportivi nazzjonali;

–

japprova l-baġit, il-programm ta’ azzjoni u l-bilanċ annwali tal-federazzjonijiet sportivi nazzjonali, filwaqt li jkun jista’ jaħtar awdituri li jirrappreżentawh (fejn xieraq, b’maġġoranza diretta fil-Kulleġġ tal-Awdituri) fil-korpi tagħhom.