<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><CONCLUSION NNC="YES" xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.55-20141201.xd"><BIB.CONCLUSION><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C‑439/14</NO.CASE><NO.CASE>C‑488/14</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62014CC0439</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:307">EU:C:2016:307</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>15</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>15</PAGE.TOTAL></BIB.CONCLUSION><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P>CONCLUSIE VAN ADV.-GEN. SHARPSTON – GEVOEGDE ZAKEN C‑439/14 EN C‑488/14</P><P>STAR STORAGE E.A.</P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Conclusie van advocaat-generaal</HT></P><P><HT TYPE="UC">E. Sharpston</HT></P><P>van <DATE ISO="20160428">28 april 2016</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Oorspronkelijke taal: Engels.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Gevoegde zaken C‑439/14 en C‑488/14</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">SC Star Storage SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">tegen</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Institutul Naţional de Cercetare-Dezvoltare în Informatică (ICI)</HT></P><P>[verzoek van de Curtea de Apel Bucureşti (hof van beroep Boekarest, Roemenië) om een prejudiciële beslissing]</P><P><HT TYPE="BOLD">en</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">SC Max Boegl România SRLSC UTI Grup SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Astaldi SpASC Construcții Napoca SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">tegen</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">RA Aeroportul Oradea</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">SC Porr Construct SRL</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Teerag-Asdag Aktiengesellschaft</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">SC Col-Air Trading SRL</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">AVZI SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Trameco SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Iamsat Muntenia SA</HT></P><P><HT TYPE="NORMAL">[verzoek van de Curtea de Apel Oradea (hof van beroep Oradea, Roemenië) om een prejudiciële beslissing]</HT></P></STI></TITLE><INDEX><KEYWORD>Overheidsopdrachten</KEYWORD><KEYWORD>Richtlijnen 89/665/EEG en 92/13/EEG</KEYWORD><KEYWORD>Nationale regeling waarbij voor de toegang tot beroepsprocedures een ,zekerheid voor goed gedrag’ moet worden gesteld</KEYWORD><KEYWORD>Procedurele autonomie van de lidstaten</KEYWORD><KEYWORD>Beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid</KEYWORD><KEYWORD>Artikelen 47 en 52 van het Handvest</KEYWORD><KEYWORD>Recht op een doeltreffende voorziening in rechte</KEYWORD><KEYWORD>Beperking</KEYWORD><KEYWORD>Evenredigheid</KEYWORD></INDEX><CONTENTS.CONCLUSION><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1.</NO.P><TXT>In de onderhavige zaken wensen de Curtea de Apel Bucureşti (hof van beroep Boekarest, Roemenië) en de Curtea de Apel Oradea (hof van beroep Oradea, Roemenië) in wezen van het Hof te vernemen of het Unierecht zich ertegen verzet dat een lidstaat een verzoeker verplicht een <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>zekerheid voor goed gedrag<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="201D" ID="QE0001"/> te stellen om toegang te krijgen tot procedures voor beroep tegen besluiten inzake overheidsopdrachten van aanbestedende diensten. De nationale wettelijke regeling in de hoofdgedingen bepaalt dat de aanbestedende diensten de zekerheid voor goed gedrag inhouden wanneer de instantie die bevoegd is voor het beroep tegen hun besluiten, het beroep verwerpt of de verzoeker het beroep intrekt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2.</NO.P><TXT>De verwijzingsbeslissingen hebben dus betrekking op de werkingssfeer van het recht op toegang tot een doeltreffende voorziening in rechte in het kader van overheidsopdrachten, een recht dat niet enkel wordt gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>Handvest<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>), maar ook specifiek tot uitdrukking wordt gebracht in richtlijnen van de Unie<?PAGE NO="2"?> betreffende procedures voor de gunning van overheidsopdrachten. In hoeverre kunnen lidstaten het aanvechten van besluiten van aanbestedende diensten onderwerpen aan financiële vereisten met het oog op het verminderen van het risico op vexatoire beroepen, dat wil zeggen beroepen die hoogstwaarschijnlijk niet slagen en er enkel toe strekken de gunningsprocedure te belemmeren?</TXT></NP.ECR><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Toepasselijke bepalingen</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Unierecht</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3.</NO.P><TXT>In artikel 47, eerste alinea, van het Handvest is bepaald dat eenieder wiens door het recht van de Unie gewaarborgde rechten en vrijheden zijn geschonden, recht heeft op een doeltreffende voorziening in rechte, met inachtneming van de in dit artikel gestelde voorwaarden. Volgens artikel 52, lid 1, van het Handvest moeten beperkingen op de uitoefening van een in het Handvest neergelegd recht bij wet worden gesteld en de wezenlijke inhoud van het betrokken recht eerbiedigen. Met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel kan een dergelijke beperking slechts worden gesteld indien zij noodzakelijk is en daadwerkelijk beantwoordt aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4.</NO.P><TXT>Luidens de derde overweging van richtlijn 89/665/EEG van de Raad<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0002"><P>Richtlijn van <DATE ISO="19891221">21 december 1989</DATE> houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="395" PAGE.FIRST="33" DATE.PUB="1989">PB 1989, L 395, blz. 33</REF.DOC.OJ>), zoals gewijzigd bij richtlijn 2007/66/EG van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20071211">11 december 2007</DATE> (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="335" PAGE.FIRST="31" DATE.PUB="2007">PB 2007, L 335, blz. 31</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> vereist de openstelling van aanbestedingen voor mededinging uit de gehele Unie een aanzienlijke uitbreiding van de garanties inzake doorzichtigheid en non-discriminatie. Er moeten dus doeltreffende en snelle beroepsprocedures bestaan in geval van schending van het Unierecht inzake overheidsopdrachten of van de nationale voorschriften waarin dit recht is omgezet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5.</NO.P><TXT>Artikel 1 van richtlijn 89/665, met als opschrift <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>Toepassingsgebied en beschikbaarheid van beroepsprocedures<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/>, luidt:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><PARAG IDENTIFIER="001.001"><NO.PARAG><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>1.</NO.PARAG><ALINEA>Deze richtlijn is van toepassing op opdrachten als bedoeld in richtlijn 2004/18/EG [...][<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0003"><P>Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20040331">31 maart 2004</DATE> betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="134" PAGE.FIRST="114" DATE.PUB="2004">PB 2004, L 134, blz. 114</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> ], tenzij deze opdrachten overeenkomstig de artikelen 10 tot en met 18 van die richtlijn worden uitgesloten.</ALINEA><ALINEA>Tot de opdrachten in de zin van deze richtlijn behoren overheidsopdrachten, raamovereenkomsten, concessieovereenkomsten voor openbare werken en dynamische aankoopsystemen.</ALINEA><ALINEA>De lidstaten nemen met betrekking tot opdrachten die binnen de werkingssfeer van richtlijn 2004/18/EG vallen, de nodige maatregelen om ervoor te zorgen dat tegen door de aanbestedende diensten genomen besluiten op doeltreffende wijze en vooral zo snel mogelijk beroep kan worden ingesteld overeenkomstig de artikelen 2 tot en met 2 septies van deze richtlijn, op grond van het feit dat door die besluiten het [Unie]recht inzake overheidsopdrachten of de nationale voorschriften waarin dat [Unie]recht is omgezet, geschonden zijn.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="001.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>De lidstaten zien erop toe dat ondernemingen die een vordering wegens in het kader van een gunningsprocedure geleden schade willen indienen, niet worden gediscrimineerd op grond van het in deze richtlijn gemaakte onderscheid tussen nationale voorschriften waarin het [Unie]recht is omgezet, en andere nationale voorschriften.</ALINEA></PARAG><?PAGE NO="3"?><PARAG IDENTIFIER="001.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>De lidstaten dragen er zorg voor dat beroepsprocedures, volgens modaliteiten die de lidstaten kunnen bepalen, op zijn minst toegankelijk zijn voor eenieder die belang heeft of heeft gehad bij de gunning van een bepaalde opdracht en die door een beweerde inbreuk is of dreigt te worden geschaad.</ALINEA><ALINEA>[...]<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="201D" ID="QE0004"/></ALINEA></PARAG></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6.</NO.P><TXT>In de vijfde overweging van richtlijn 92/13/EEG van de Raad<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0004"><P>Richtlijn van <DATE ISO="19920225">25 februari 1992</DATE> tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de communautaire voorschriften inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="076" PAGE.FIRST="14" DATE.PUB="1992">PB 1992, L 76, blz. 14</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> luidt het dat het openstellen van de aanbestedingen in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten voor mededinging uit de gehele Unie maatregelen vereist om leveranciers en aannemers passende beroepsmogelijkheden te geven in geval van schending van het Unierecht ter zake of van de nationale voorschriften waarin dit recht is omgezet.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7.</NO.P><TXT>De eerste drie leden van artikel 1 van richtlijn 92/13, met het opschrift <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>Toepassingsgebied en beschikbaarheid van beroepsprocedures<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>, komen in wezen overeen met de eerste drie leden van artikel 1 van richtlijn 89/665.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0005"><P>Behalve dat artikel 1 van richtlijn 92/13 verwijst naar richtlijn 2004/17/EG van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20040331">31 maart 2004</DATE> houdende coördinatie van de procedures voor het plaatsen van opdrachten in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en postdiensten (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="134" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2004">PB 2004, L 134, blz. 1</REF.DOC.OJ>) in plaats van naar richtlijn 2004/18.</P></NOTE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Roemeens recht</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8.</NO.P><TXT>Volgens artikel 43 bis van de Ordonanţa de urgenţă a Guvernului nr. 34/2006 (spoeddecreet nr. 34/2006 van de regering betreffende de gunning van overheidsopdrachten voor leveringen, werken en diensten; hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>OUG nr. 34/2006<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/>) moet elke geïnteresseerde inschrijver een zekerheid stellen om deel te mogen nemen aan de procedure (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>zekerheid voor deelneming<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/>) in alle gevallen waarin de aanbestedende dienst op grond van OUG nr. 34/2006 verplicht is een aankondiging van opdracht of een uitnodiging tot inschrijving te publiceren. De zekerheid voor deelneming, die tot 2 % van de geraamde waarde van de overheidsopdracht kan bedragen, strekt ertoe de aanbestedende dienst te beschermen tegen het risico van incorrect gedrag van de inschrijver tijdens de gehele fase die voorafgaat aan de sluiting van de overeenkomst.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9.</NO.P><TXT>Artikel 256, lid 1, van OUG nr. 34/2006 bepaalt dat een gelaedeerde partij zich kan wenden tot de Consiliului Naţional de Soluţionare a Contestaţiilor (nationale raad voor de beslechting van geschillen; hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>CNSC<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/>). Overeenkomstig artikel 281, lid 1, kunnen beslissingen van de CNSC worden aangevochten bij een rechterlijke instantie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10.</NO.P><TXT>Artikel 278, lid 1, van OUG nr. 34/2006 bepaalt dat de CNSC of bevoegde rechter vooraf uitspraak doet op de formele en materiële excepties. Als deze gegrond zijn, treedt hij niet in het onderzoek ten gronde van het geschil.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11.</NO.P><TXT>In artikel 278 bis van OUG nr. 34/2006 was bepaald dat een deel van de zekerheid voor deelneming door de aanbestedende dienst werd ingehouden als de CNSC of de bevoegde rechter een beroep van de inschrijver verwierp of als de inschrijver zijn beroep introk.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12.</NO.P><TXT>Artikel 278 bis van OUG nr. 34/2006 is ingetrokken bij Ordonanţa de urgenţă a Guvernului nr. 51/2014 (spoeddecreet nr. 51/2014 van de regering; hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>OUG nr. 51/2014<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/>), waarbij de volgende bepalingen in die wettelijke regeling werden opgenomen<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0006"><P>Hierna zal ik naar deze bepalingen verwijzen als de <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>oorspronkelijke regeling<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/>.</P></NOTE>:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ARTICLE IDENTIFIER="271A"><TI.ART><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>Artikel 271 bis</TI.ART><PARAG IDENTIFIER="271A.001"><NO.PARAG>1.</NO.PARAG><ALINEA>De verzoekende partij stelt een zekerheid voor goed gedrag voor de gehele periode van de datum van het beroep/verzoek/bezwaar tot de datum waarop de beslissing van de [CNSC]/het vonnis van de bevoegde rechter onaantastbaar is geworden, teneinde de aanbestedende dienst te beschermen tegen het risico van eventueel incorrect gedrag.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271A.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>[Het beroep] wordt verworpen indien de verzoekende partij niet het bewijs levert voor de in lid 1 genoemde zekerheidstelling.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271A.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>De zekerheid voor goed gedrag wordt gesteld door middel van bankoverschrijving of een zekerheidsinstrument dat overeenkomstig de wettelijke voorwaarden is afgegeven door een bank of verzekeringsmaatschappij. Het origineel ervan wordt neergelegd ten zetel van de aanbestedende dienst. Een afschrift ervan wordt tegelijkertijd met [het beroep] neergelegd bij de [CNSC] of de rechter.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271A.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA><P>De hoogte van de zekerheid voor goed gedrag hangt samen met de geraamde waarde van de te gunnen opdracht en wordt als volgt berekend:</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>1 % van de geraamde waarde als deze lager is dan de drempelwaarden van artikel 55, lid 2, onder a) en b)[<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0007"><P>Artikel 55, lid 2, onder a) en b), OUG nr. 34/2006 betreft overheidsopdrachten voor leveringen en diensten.</P></NOTE> ];</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>1 % van de geraamde waarde als deze lager is dan de drempelwaarden van artikel 55, lid 2, onder c)[<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0008"><P>Artikel 55, lid 2, onder c), OUG nr. 34/2006 betreft overheidsopdrachten voor werken.</P></NOTE> ], maar niet hoger dan het equivalent in RON van <FT TYPE="NUMBER">10000</FT> EUR volgens de wisselkoers [...] op de datum van de zekerheidstelling;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>1 % van de geraamde waarde als deze gelijk is aan of hoger is dan de drempelwaarden in artikel 55, lid 2, onder a) en b), maar niet hoger dan het equivalent in RON van <FT TYPE="NUMBER">25000</FT> EUR volgens de wisselkoers [...] op de datum van zekerheidstelling;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>d)</NO.P><TXT>1 % van de geraamde waarde als deze gelijk is aan of hoger is dan de drempelwaarden van artikel 55, lid 2, onder c), maar niet hoger dan het equivalent in RON van <FT TYPE="NUMBER">100000</FT> EUR volgens de wisselkoers [...] op de datum van de zekerheidstelling.</TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271A.005"><NO.PARAG>5.</NO.PARAG><ALINEA>De zekerheid voor goed gedrag moet ten minste 90 dagen geldig zijn, onherroepelijk zijn en betaalbaar zijn op het eerste verzoek van de aanbestedende dienst indien [het beroep] wordt verworpen.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271A.006"><NO.PARAG>6.</NO.PARAG><ALINEA>Indien de beslissing van de [CNSC] of het vonnis van de rechter op de laatste dag van geldigheid van de zekerheid voor goed gedrag niet onaantastbaar is en de verzoekende partij de geldigheid voor de zekerheid voor goed gedrag niet heeft verlengd overeenkomstig de voorwaarden in de leden 1 tot en met 5, houdt de aanbestedende dienst de zekerheid in. De bepalingen van artikel 271 ter, leden 3 tot en met 5, zijn van overeenkomstige toepassing.</ALINEA><ALINEA>[...]</ALINEA></PARAG></ARTICLE><?PAGE NO="5"?><ARTICLE IDENTIFIER="271B"><TI.ART>Artikel 271 ter</TI.ART><PARAG IDENTIFIER="271B.001"><NO.PARAG>1.</NO.PARAG><ALINEA>Indien het beroep door de [CNSC] of door de rechter – ingeval de verzoekende partij zich rechtstreeks tot de rechter heeft gewend – wordt verworpen, moet de aanbestedende dienst de zekerheid voor goed gedrag inhouden vanaf het tijdstip dat de beslissing van de [CNSC]/het vonnis van de rechter onaantastbaar is geworden. Deze verbeurdverklaring is van toepassing op de percelen met betrekking waartoe het beroep is verworpen.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271B.002"><NO.PARAG>2.</NO.PARAG><ALINEA>Het bepaalde in lid 1 is ook van toepassing indien de verzoekende partij [het beroep] intrekt.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271B.003"><NO.PARAG>3.</NO.PARAG><ALINEA>De maatregel van lid 1 is niet van toepassing indien de [CNSC]/rechter het beroep verwerpt omdat het zonder voorwerp is of indien [het beroep] wordt ingetrokken na vaststelling van de noodzakelijke corrigerende maatregelen in de zin van artikel 256 quater, lid 1, door de aanbestedende dienst.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271B.004"><NO.PARAG>4.</NO.PARAG><ALINEA>Indien de [CNSC] het bezwaar toewijst of de rechter het beroep tegen de beslissing van de [CNSC] tot afwijzing van het bezwaar toewijst, restitueert de aanbestedende dienst de zekerheid voor goed gedrag aan de verzoekende partij binnen 5 dagen vanaf de datum waarop de beslissing/het vonnis onaantastbaar is geworden.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271B.005"><NO.PARAG>5.</NO.PARAG><ALINEA>Indien de verzoekende partij zich rechtstreeks tot de rechter wendt en deze het beroep toewijst, is het bepaalde in lid 4 van overeenkomstige toepassing.</ALINEA></PARAG><PARAG IDENTIFIER="271B.006"><NO.PARAG>6.</NO.PARAG><ALINEA>De bedragen die de aanbestedende dienst int ter uitvoering van de zekerheid voor goed gedrag vormen inkomsten van de dienst.<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/></ALINEA></PARAG></ARTICLE></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13.</NO.P><TXT>In antwoord op een verzoek om verduidelijkingen van het Hof hebben de verwijzende rechters bevestigd dat de Curtea Constituțională (grondwettelijk hof, Roemenië) artikel 271 ter, leden 1 en 2, van OUG nr. 34/2006 bij arrest van <DATE ISO="20150115">15 januari 2015</DATE> ongrondwettelijk heeft verklaard. Het oordeel van de Curtea Constituțională was voornamelijk gebaseerd op de omstandigheid dat die bepalingen de aanbestedende dienst verplichtten de zekerheid voor goed gedrag in te houden indien het beroep werd verworpen of ingetrokken, zonder dat de CNSC of de uitspraakdoende rechter enige marge had om rekening te houden met het gedrag van de verzoeker. Enkel ongepast gedrag rechtvaardigt het verlies van de zekerheid voor goed gedrag. Bij arrest van <DATE ISO="20151104">4 november 2015</DATE> heeft de Curtea Constituțională artikel 271 bis, lid 5, van OUG nr. 34/2006 ongrondwettelijk verklaard op vergelijkbare gronden, voor zover daarin was bepaald dat de zekerheid voor goed gedrag onvoorwaardelijk op het eerste verzoek van de aanbestedende dienst moest worden betaald wanneer het beroep werd verworpen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14.</NO.P><TXT>Ter terechtzitting heeft de Roemeense regering verduidelijkt dat de artikelen 271 bis en 271 ter van OUG nr. 34/2006 nog steeds van kracht zijn wat betreft de bepalingen die niet ongrondwettelijk zijn verklaard. Zij heeft bevestigd dat een verzoeker krachtens de resterende bepalingen<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0009"><P>De <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0012" ID="QS0012"/>resterende bepalingen<QUOT.END REF.START="QS0012" CODE="201D" ID="QE0012"/> zijn (naar ik begrijp) in wezen artikel 271 bis zonder het vereiste van onvoorwaardelijke betaling in lid 5, en artikel 271 ter, leden 3‑5, van OUG nr. 34/2006. Ik zal in deze conclusie naar deze bepalingen verwijzen als de <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0013" ID="QS0013"/>overgangsregeling<QUOT.END REF.START="QS0013" CODE="201D" ID="QE0013"/>, die verschilt van zowel de <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0014" ID="QS0014"/>oorspronkelijke regeling<QUOT.END REF.START="QS0014" CODE="201D" ID="QE0014"/> als de nieuwe regeling, die de Roemeense wetgever voornemens is in de toekomst vast te stellen, zoals de Roemeense regering ter terechtzitting heeft aangegeven.</P></NOTE> nog steeds verplicht is een zekerheid voor goed gedrag te stellen, maar dat er niet langer een rechtsgrondslag bestaat voor inhouding van die zekerheid door de aanbestedende dienst. Dientengevolge moet de aanbestedende dienst thans de zekerheid voor goed gedrag na afloop van de procedure restitueren aan de verzoeker, ongeacht het resultaat van het beroep en – a fortiori – de al dan niet vexatoire aard ervan.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><?PAGE NO="6"?><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Feiten, procedure en prejudiciële vragen</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Zaak C‑439/14</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15.</NO.P><TXT>Het Institutul Naţional de Cercetare-Dezvoltare în Informatică (nationaal instituut voor onderzoek en ontwikkeling op het gebied van informatica; hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0015" ID="QS0015"/>INCDI<QUOT.END REF.START="QS0015" CODE="201D" ID="QE0015"/>) heeft een procedure uitgeschreven voor de gunning van een overheidsopdracht voor leveringen en diensten voor de ontwikkeling en verwezenlijking van een platform voor cloud computing. De geraamde waarde van de opdracht exclusief belasting over de toegevoegde waarde (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0016" ID="QS0016"/>btw<QUOT.END REF.START="QS0016" CODE="201D" ID="QE0016"/>) was <FT TYPE="DECIMAL">61287713,71</FT> RON (ongeveer <FT TYPE="NUMBER">13700000</FT> EUR). Het INCDI heeft een aanbestedingsdossier opgesteld en op <DATE ISO="20140401">1 april 2014</DATE> in het Sistemul Electronic de Achiziţii Publice (elektronisch systeem voor overheidsopdrachten) een aankondiging van opdracht gepubliceerd. Het gunningscriterium was <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0017" ID="QS0017"/>de laagste prijs<QUOT.END REF.START="QS0017" CODE="201D" ID="QE0017"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16.</NO.P><TXT>Verschillende marktdeelnemers hebben het INCDI verzocht om verduidelijking van de voorschriften in het aanbestedingsdossier. Het INCDI heeft in antwoord daarop een aantal toelichtingsnota’s gepubliceerd in het elektronische systeem voor overheidsopdrachten.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20140630">30 juni 2014</DATE> is SC Star Storage SA (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0018" ID="QS0018"/>Star Storage<QUOT.END REF.START="QS0018" CODE="201D" ID="QE0018"/>) tegen drie van die toelichtingen opgekomen bij de CNSC. Bij beslissing van <DATE ISO="20140718">18 juli 2014</DATE> heeft de CNSC die vordering van Star Storage niet-ontvankelijk verklaard omdat zij geen zekerheid voor goed gedrag had gesteld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0010"><P>De verschuldigde zekerheid in RON kwam overeen met <FT TYPE="NUMBER">25000</FT> EUR.</P></NOTE> Star Storage heeft tegen deze beslissing beroep ingesteld bij de Curtea de Apel Bucureşti (hof van beroep Boekarest), dat de behandeling van de zaak heeft geschorst en het Hof heeft verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0019" ID="QS0019"/>Moeten de bepalingen van artikel 1, leden 1, derde alinea, en 3, van [richtlijn 89/665] aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een regeling die aan de toegang tot procedures van beroep tegen besluiten van aanbestedende diensten de voorwaarde verbindt dat verzoekende partijen tevoren een ,zekerheid voor goed gedrag’ stellen, zoals geregeld in de artikelen 271 bis en 271 ter van [OUG] nr. 34/2006?<QUOT.END REF.START="QS0019" CODE="201D" ID="QE0019"/></P></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Zaak C‑488/14</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18.</NO.P><TXT>Op <DATE ISO="20140121">21 januari 2014</DATE> heeft RA Aeroportul Oradea (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0020" ID="QS0020"/>luchthaven van Oradea<QUOT.END REF.START="QS0020" CODE="201D" ID="QE0020"/>) een aankondiging van opdracht bekendgemaakt in het elektronische systeem voor overheidsopdrachten met het oog op de gunning van een overheidsopdracht betreffende de uitbreiding en modernisering van die luchthaven. De geraamde waarde van de opdracht exclusief btw was <FT TYPE="NUMBER">101232054</FT> RON (ongeveer <FT TYPE="NUMBER">22800000</FT> EUR). Het gunningscriterium was <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0021" ID="QS0021"/>de economisch meest voordelige inschrijving<QUOT.END REF.START="QS0021" CODE="201D" ID="QE0021"/>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19.</NO.P><TXT>Vier marktdeelnemers hebben een inschrijving ingediend. Volgens het verslag van <DATE ISO="20140328">28 maart 2014</DATE> betreffende de beoordeling van de inschrijvingen was de offerte van het consortium SC Max Boegl România SRL (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>Max Boegl<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/>) – SC UTI Grup SA – Astaldi SpA niet-ontvankelijk verklaard. In datzelfde verslag was vermeld dat de offerte van het consortium SC Construcţii Napoca SA (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0023" ID="QS0023"/>Construcţii Napoca<QUOT.END REF.START="QS0023" CODE="201D" ID="QE0023"/>) – SC Aici Cluj SA – CS Icco Energ SRL als tweede was gerangschikt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20.</NO.P><TXT>Bij beslissingen van <DATE ISO="20140710">10 juli 2014</DATE> heeft de CNSC de beroepen van die twee consortia tegen het verslag van de beoordeling van de inschrijvingen ongegrond verklaard.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="7"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21.</NO.P><TXT>Het consortium waarvan Max Boegl deel uitmaakt en Construcţii Napoca hebben tegen deze beslissingen beroep ingesteld bij de Curtea de Apel Oradea (hof van beroep Oradea). Ter terechtzitting van <DATE ISO="20140910">10 september 2014</DATE> heeft deze rechter de verzoekende partijen erop gewezen dat een zekerheid voor goed gedrag moest worden gesteld, gezien de inwerkingtreding, op <DATE ISO="20140630">30 juni 2014</DATE>, van de artikelen 271 bis en 271 ter van OUG nr. 34/2006.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0011"><P>Blijkens de gegevens waarover het Hof beschikt, kwam het bedrag in RON van elke zekerheid voor goed gedrag die in de procedure bij de nationale rechter moest worden gesteld, overeen met <FT TYPE="NUMBER">100000</FT> EUR.</P></NOTE> De Curtea de Apel Oradea heeft de behandeling van deze zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vraag gesteld:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0024" ID="QS0024"/>Moeten artikel 1, leden 1 tot en met 3, van richtlijn [89/665], en artikel 1, leden 1 tot en met 3, van richtlijn [92/13] aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een regeling die aan de toegang tot procedures van beroep tegen besluiten van aanbestedende diensten de voorwaarde verbindt dat verzoekende partijen tevoren een ,zekerheid voor goed gedrag’ stellen, zoals vastgesteld in de artikelen 271 bis en 271 ter van [OUG] nr. 34/2006?<QUOT.END REF.START="QS0024" CODE="201D" ID="QE0024"/></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22.</NO.P><TXT>Bij beschikking van <DATE ISO="20141113">13 november 2014</DATE> heeft de president van het Hof de twee zaken gevoegd voor de schriftelijke en de mondelinge behandeling en voor het arrest. Star Storage, de Griekse en de Roemeense regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Max Boegl, de Roemeense regering en de Commissie hebben ter terechtzitting van <DATE ISO="20160114">14 januari 2016</DATE> pleidooi gehouden.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Analyse</HT></P></TI></TITLE><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Voorafgaande opmerkingen</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23.</NO.P><TXT>Om te beginnen is de waarde van de overheidsopdracht in zaak C‑439/14 hoger dan het relevante drempelbedrag dat in artikel 7, onder b), van richtlijn 2004/18 is neergelegd voor overheidsopdrachten voor leveringen en voor diensten. Bijgevolg is richtlijn 89/665 van toepassing op deze procedure.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0012"><P>Artikel 1, lid 1, van richtlijn 89/665.</P></NOTE> Evenzo overschrijdt de waarde van de overheidsopdracht in zaak C‑488/14 de drempelbedragen voor overheidsopdrachten voor werken die zijn neergelegd in artikel 7, onder c), van richtlijn 2004/18 en artikel 16, onder b), van richtlijn 2004/17.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24.</NO.P><TXT>De Roemeense regering en de Commissie zijn het evenwel niet eens over de toepasselijke bepalingen in het hoofdgeding in zaak C‑488/14. Volgens de Roemeense regering is op dat hoofdgeding enkel richtlijn 2004/18 van toepassing, en, bij uitbreiding, richtlijn 89/665. De Commissie stelt dat de betrokken gunningsprocedure betrekking had op de uitbreiding en modernisering van luchthavenfaciliteiten, zodat zij binnen de werkingssfeer van richtlijn 2004/17<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0013"><P>Artikel 7, onder b), van richtlijn 2004/17.</P></NOTE> valt. Bijgevolg is richtlijn 92/13 van toepassing.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0014"><P>Artikel 1, lid 1, van richtlijn 92/13.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25.</NO.P><TXT>Volgens mij beschikt het Hof over onvoldoende informatie over die opdracht om vast te stellen of richtlijn 89/665 dan wel richtlijn 92/13 van toepassing is op de betrokken gunningsprocedure. Dat is in casu evenwel niet problematisch. In de eerste plaats blijkt duidelijk uit de feiten van het hoofdgeding in zaak C‑488/14 dat de vraag die de Curtea de Apel Oradea (hof van beroep Oradea) aan het Hof heeft voorgelegd, niet hypothetisch is voor zover zij betrekking heeft op richtlijn 92/13. In de tweede plaats komen de eerste drie leden van artikel 1 van die richtlijn in wezen overeen met de eerste drie leden van artikel 1 van richtlijn 89/665. De twee vragen van de verwijzende rechters komen dus in wezen overeen en moeten samen worden behandeld.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="8"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26.</NO.P><TXT>Voorts is onduidelijk welke gevolgen de arresten van de Curtea Constituțională (grondwettelijk hof) van <DATE ISO="20150115">15 januari</DATE> en <DATE ISO="20151104">4 november 2015</DATE> hebben voor de hoofdgedingen. Ter terechtzitting heeft de Roemeense regering gesteld dat de verwijzende rechters nu de overgangsregeling moeten toepassen. Volgens de Commissie is er daarentegen een onderscheid tussen beide zaken. In zaak C‑488/14 moest de zekerheid voor goed gedrag voor het eerst worden gesteld bij de verwijzende rechter. Die rechter moet dus de <HT TYPE="ITALIC">overgang</HT>sregeling toepassen. In zaak C‑439/14 moest de zekerheid voor het eerst worden gesteld in de procedure bij de CNSC, te weten vóór de arresten van de Curtea Constituțională. Volgens de Commissie moet de verwijzende rechter in die zaak dus de <HT TYPE="ITALIC">oorspronkelijke</HT> regeling toepassen nadat het Hof de prejudiciële vraag heeft beantwoord.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0027"><NO.P>27.</NO.P><TXT>Volgens vaste rechtspraak staat het niet aan het Hof om zich uit te spreken over de toepasselijkheid van nationale bepalingen die relevant zijn voor de uitkomst van het hoofdgeding. Het Hof moet in het kader van de bevoegdheidsverdeling tussen de Unierechter en de nationale rechter integendeel acht slaan op de in de verwijzingsbeslissing omschreven juridische context waarin de prejudiciële vraag moeten worden geplaatst.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0015"><P>Zie onder meer arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080717">17 juli 2008</DATE>, <NAME.CASE>Corporación Dermoestética</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑500/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:421">EU:C:2008:421</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0020">20</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Het Hof is daarentegen wel bevoegd om de verwijzende rechter alle uitleggingsgegevens met betrekking tot het Unierecht te verschaffen die hem in staat stellen de verenigbaarheid van het nationale recht met het Unierecht te beoordelen bij de beslechting van het bij hem aanhangige geding.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0016"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20081216">16 december 2008</DATE>, <NAME.CASE>Michaniki</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑213/07</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:731">EU:C:2008:731</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Aangezien het onduidelijk is of de oorspronkelijke regeling dan wel de overgangsregeling van toepassing is in het hoofdgeding van zaak C‑439/14, zal ik in deze conclusie beide onderzoeken.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0028"><NO.P>28.</NO.P><TXT>Tot slot blijkt uit de gegevens waarover het Hof beschikt dat volgens OUG nr. 34/2006 een besluit kan worden betwist bij de CNSC (waarvan de beslissingen kunnen worden aangevochten bij een hof van beroep) of direct bij een rechterlijke instantie. Aangezien in beide gevallen een zekerheid voor goed gedrag wordt vereist, is dit niet relevant voor de hiernavolgende analyse.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0017"><P>Zie meer bepaald de artikelen 271 bis, lid 1, en 271 ter, leden 1 en 5, van OUG nr. 34/2006.</P></NOTE></TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Methode van de analyse</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0029"><NO.P>29.</NO.P><TXT>Uit de eerste en de tweede overweging van richtlijn 89/665 en de eerste, de tweede en de derde overweging van richtlijn 92/13 blijkt dat deze richtlijnen ertoe strekken de zowel op nationaal niveau als op Unieniveau bestaande mechanismen te versterken teneinde een daadwerkelijke naleving van de richtlijnen inzake overheidsopdrachten te waarborgen, in het bijzonder in een stadium waarin schendingen nog ongedaan kunnen worden gemaakt.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0018"><P>Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19991028">28 oktober 1999</DATE>, <NAME.CASE>Alcatel Austria e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑81/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:534">EU:C:1999:534</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030619">19 juni 2003</DATE>, <NAME.CASE>GAT</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑315/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:360">EU:C:2003:360</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100128">28 januari 2010</DATE>, <NAME.CASE>Uniplex (UK)</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑406/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:45">EU:C:2010:45</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Daartoe verplicht artikel 1, lid 1, van elk van beide richtlijnen de lidstaten te waarborgen dat tegen onrechtmatige besluiten van aanbestedende diensten doeltreffend en zo snel mogelijk beroep kan worden ingesteld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0019"><P>Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030619">19 juni 2003</DATE>, <NAME.CASE>Hackermüller</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑249/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:359">EU:C:2003:359</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0022">22</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030619">19 juni 2003</DATE>, <NAME.CASE>GAT</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑315/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:360">EU:C:2003:360</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Zij moeten er zorg voor dragen dat dergelijke beroepsprocedures toegankelijk zijn voor eenieder die belang heeft of heeft gehad bij de gunning van een bepaalde opdracht en die door de beweerde schending is of dreigt te worden geschaad.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0020"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151126">26 november 2015</DATE>, <NAME.CASE>MedEval</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑166/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:779">EU:C:2015:779</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0030"><NO.P>30.</NO.P><TXT>Die richtlijnen stellen echter enkel de minimumvoorwaarden vast waaraan de beroepsprocedures in de nationale rechtsorden moeten voldoen om in overeenstemming te zijn met de Unierechtelijke regels inzake overheidsopdrachten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0021"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 september 2010</DATE>, <NAME.CASE>Strabag e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑314/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:567">EU:C:2010:567</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak. Zie in die zin ook arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19980924">24 september 1998</DATE>, <NAME.CASE>EvoBus Austria</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑111/97</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1998:434">EU:C:1998:434</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Bij ontbreken van specifieke bepalingen ter zake is het een aangelegenheid van elke lidstaat om de nadere regels vast te stellen van de administratieve en<?PAGE NO="9"?> gerechtelijke procedures voor vorderingen ter bescherming van de rechten die de justitiabelen aan het Unierecht inzake overheidsopdrachten ontlenen. Deze nadere regels mogen niet ongunstiger zijn dan die voor soortgelijke nationale vorderingen (gelijkwaardigheidsbeginsel), en mogen de uitoefening van deze rechten niet in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel).<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0022"><P>Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20030911">11 september 2003</DATE>, <NAME.CASE>Safalero</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑13/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2003:447">EU:C:2003:447</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0046">46</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Dat laatste vereiste is wezenlijk om het hoofddoel van het Unierecht inzake overheidsopdrachten te bereiken, namelijk overheidsopdrachten openstellen voor onvervalste mededinging in alle lidstaten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0023"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080214">14 februari 2008</DATE>, <NAME.CASE>Varec</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑450/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:91">EU:C:2008:91</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0031"><NO.P>31.</NO.P><TXT>Zoals de Commissie opmerkt, bevatten richtlijn 89/665 en richtlijn 92/13 geen regels inzake financiële vereisten voor marktdeelnemers om toegang te krijgen tot procedures voor beroep tegen besluiten van aanbestedende diensten. Nationale bepalingen zoals die in de hoofdgedingen vallen dus onder de procedurele autonomie van de lidstaten, mits de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid in acht worden genomen. Ik zal de prejudiciële vragen in het licht van deze beginselen onderzoeken.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0024"><P>Zie de punten 40‑58 van deze conclusie.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0032"><NO.P>32.</NO.P><TXT>Beide richtlijnen vormen echter een specifieke uitdrukking van het algemene beginsel van Unierecht betreffende het recht op een doeltreffende voorziening in rechte op het bijzondere gebied van overheidsopdrachten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0025"><P>Zie in die zin beschikking van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150423">23 april 2015</DATE>, <NAME.CASE>Commissie/Vanbreda Risk &amp; Benefits</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑35/15 P(R)</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:275">EU:C:2015:275</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0028">28</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. De oorsprong van die overweging is terug te vinden in het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19860515">15 mei 1986</DATE>, <NAME.CASE>Johnston</NAME.CASE>, <NO.CASE>222/84</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1986:206">EU:C:1986:206</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0019">19</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Dit doet twee nauw verbonden vragen rijzen met betrekking tot de werkingssfeer van het beginsel van doeltreffendheid.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0033"><NO.P>33.</NO.P><TXT>Ten eerste betekent dat beginsel dat enkel hoeft te worden nagegaan of een nationaal procedurevereiste zoals dat aan de orde in de hoofdgedingen de uitoefening van het recht op beroepsprocedures zoals neergelegd in artikel 1 van richtlijn 89/665 en artikel 1 van richtlijn 92/13 <HT TYPE="ITALIC">in de praktijk onmogelijk</HT> of <HT TYPE="ITALIC">uiterst moeilijk</HT> maakt? Of is het ruimer, en vereist het dat <HT TYPE="ITALIC">elke nationale maatregel die afbreuk doet</HT> aan deze bepalingen, buiten toepassing moet worden gelaten?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0034"><NO.P>34.</NO.P><TXT>Het Hof heeft meermaals onderzocht of nationale procedureregels betreffende beroepsmogelijkheden ter bescherming van de rechten die het Unierecht aan door besluiten van aanbestedende diensten gelaedeerde gegadigden en inschrijvers verleent, de nuttige werking van richtlijn 89/665 in het gedrang brachten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0026"><P>Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20021212">12 december 2002</DATE>, <NAME.CASE>Universale-Bau e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑470/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:746">EU:C:2002:746</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0071">71</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100128">28 januari 2010</DATE>, <NAME.CASE>Uniplex (UK)</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑406/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:45">EU:C:2010:45</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0027">27</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 september 2010</DATE>, <NAME.CASE>Strabag e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑314/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:567">EU:C:2010:567</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> De rechtspraak bevat echter geen uniform antwoord op de vraag hoe die nuttige werking zich verhoudt tot de procedurele autonomie van de lidstaten en het doeltreffendheidsbeginsel waardoor deze wordt begrensd.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0027"><P>Door dat gebrek aan uniformiteit is het moeilijk te voorspellen welke methode het Hof zal hanteren in een specifieke zaak. Zie Prechal, S., Widdershoven, R., <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0025" ID="QS0025"/>Redefining the Relationship between <QUOT.START CODE="201A" REF.END="QE0026" ID="QS0026"/>Rewe-effectiveness<QUOT.END REF.START="QS0026" CODE="2019" ID="QE0026"/> and Effective Judicial Protection<QUOT.END REF.START="QS0025" CODE="201D" ID="QE0025"/>, <HT TYPE="ITALIC">Review of European Administrative Law</HT> (2011), afl. 4, blz. 39.</P></NOTE> In sommige zaken had de analyse uitsluitend betrekking op de nuttige werking van richtlijn 89/665, zonder verwijzing naar de procedurele autonomie en de grenzen daaraan.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0028"><P>Zie bijvoorbeeld arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20021212">12 december 2002</DATE>, <NAME.CASE>Universale-Bau e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑470/99</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2002:746">EU:C:2002:746</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0071">71</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <DATE ISO="20100128">28 januari 2010</DATE>, Uniplex (UK), C‑406/08, punten 26‑28.</P></NOTE> Andere zaken doen uitschijnen dat de toets inzake<?PAGE NO="10"?> nuttige werking de toets betreffende procedurele autonomie aanvult wanneer richtlijn 89/665 geen specifieke bepaling ter zake bevat.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0029"><P>Arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100930">30 september 2010</DATE>, <NAME.CASE>Strabag e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑314/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:567">EU:C:2010:567</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR>, <REF.NP.ECR REF="NP0050">50</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR> en 72.</P></NOTE> Soms blijkt uit de gebruikte bewoordingen dat de vraag naar de nuttige werking deel uitmaakt van (en een specifieke inhoud verleent aan) de toets inzake procedurele autonomie.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0030"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150312">12 maart 2015</DATE>, <NAME.CASE>eVigilo</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑538/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:166">EU:C:2015:166</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0040">40</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>(zie in het bijzonder het gebruik van de woorden <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0027" ID="QS0027"/>met name<QUOT.END REF.START="QS0027" CODE="201D" ID="QE0027"/>) en 41. In het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080415">15 april 2008</DATE>, <NAME.CASE>Impact</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑268/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:223">EU:C:2008:223</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0048">48</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>), heeft het Hof geoordeeld dat de vereisten van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid de <HT TYPE="ITALIC">uitdrukking vormen</HT> van de op de lidstaten rustende algemene verplichting om de rechterlijke bescherming van de rechten die de justitiabelen aan het Unierecht ontlenen te waarborgen. Dezelfde formulering werd herhaald in de beschikking van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20090424">24 april 2009</DATE>, <NAME.CASE>Koukou</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑519/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2009:269">EU:C:2009:269</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0098">98</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Het Hof voegde op een vergelijkbare wijze het doeltreffendheidsbeginsel als een begrenzing van de procedurele autonomie samen met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte zoals neergelegd in artikel 47 van het Handvest in het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>East Sussex County Council</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑71/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:656">EU:C:2015:656</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0052">52</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak).</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0035"><NO.P>35.</NO.P><TXT>Volgens mij komt het uiteindelijk erop aan te verzekeren dat de rechten die het Unierecht aan particulieren verleent, meer en niet minder worden beschermd. Artikel 1 van richtlijn 89/665 en artikel 1 van richtlijn 92/13 vormen een specifieke uitdrukking van het recht op een <HT TYPE="ITALIC">doeltreffende</HT> voorziening in rechte. De analyse van het doeltreffendheidsbeginsel kan derhalve niet worden beperkt tot de vraag of een procedureel vereiste zoals dat in de hoofdgedingen de uitoefening van dat recht in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maakt. In die specifieke context moet het onderzoek van de doeltreffendheid zeker betrekking hebben op de vraag of een dergelijk vereiste <HT TYPE="ITALIC">afbreuk</HT> kan doen aan het door die bepalingen gewaarborgde recht op doeltreffende beroepsprocedures.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0036"><NO.P>36.</NO.P><TXT>Ten tweede, wat is de invloed van het in artikel 47 van het Handvest neergelegde grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte op het doeltreffendheidsbeginsel als grens aan de procedurele autonomie van de lidstaten?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0037"><NO.P>37.</NO.P><TXT>Procedureregels zoals die in de hoofdgedingen vallen duidelijk binnen de werkingssfeer van artikel 1 van richtlijn 89/665 en artikel 1 van richtlijn 92/13. Bovendien geldt voor dergelijke regels het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte waarvan die bepalingen een specifieke uitdrukking vormen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0031"><P>Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20080415">15 april 2008</DATE>, <NAME.CASE>Impact</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑268/06</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2008:223">EU:C:2008:223</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0044">44</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140717">17 juli 2014</DATE>, <NAME.CASE>Sánchez Morcillo en Abril García</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑169/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2099">EU:C:2014:2099</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Artikel 47 van het Handvest is derhalve van toepassing in de hoofdgedingen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0032"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zie naar analogie ook arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151217">17 december 2015</DATE>, <NAME.CASE>Tall</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑239/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:824">EU:C:2015:824</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0051">51</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Voor zover artikel 47 van het Handvest geldt voor de lidstaten, sluit het aan bij artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en geeft het een specifieke invulling aan het beginsel van loyale samenwerking zoals neergelegd in artikel 4, lid 3, VEU. Zie hierover arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20070313">13 maart 2007</DATE>, <NAME.CASE>Unibet</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑432/05</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2007:163">EU:C:2007:163</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Voor zover zonder de zekerheid voor goed gedrag een beroep niet wordt behandeld<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0033"><P>Artikel 271 bis, lid 2, van OUG nr. 34/2006.</P></NOTE>, beperkt dat vereiste het recht op een doeltreffende voorziening in rechte in de zin van artikel 47.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0034"><P>Zie naar analogie conclusie van advocaat-generaal Jääskinen in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:307">EU:C:2015:307</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0037">37</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Volgens het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0028" ID="QS0028"/>EHRM<QUOT.END REF.START="QS0028" CODE="201D" ID="QE0028"/>) doen griffierechten of zekerheidstelling voor kosten in beginsel afbreuk aan het recht op toegang tot de rechter zoals gewaarborgd door artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, ondertekend te Rome op <DATE ISO="19501104">4 november 1950</DATE> (hierna: <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0029" ID="QS0029"/>EVRM<QUOT.END REF.START="QS0029" CODE="201D" ID="QE0029"/>), indien de betaling noodzakelijk is voor behandeling van de zaak. Zie onder meer arresten EHRM van <DATE ISO="19950713">13 juli 1995</DATE>, Tolstoy Miloslavski/Verenigd Koninkrijk, CE:ECHR:1992:0220DEC00181399, §§ 59‑67; van <DATE ISO="20060504">4 mei 2006</DATE>, Weissman e.a./Roemenië, CE:ECHR:2006:0524JUD006394500, § 32‑44, en van <DATE ISO="20070712">12 juli 2007</DATE>, Stankov/Bulgarije, CE:ECHR:2007:0712JUD006849001, § 53.</P></NOTE> Een dergelijke beperking kan bijgevolg alleen gerechtvaardigd zijn voor zover zij bij wet wordt gesteld, de wezenlijke inhoud van dat recht in acht neemt en, overeenkomstig het evenredigheidsbeginsel, slechts wordt<?PAGE NO="11"?> gesteld voor zover zij noodzakelijk is en daadwerkelijk beantwoordt aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0035"><P>Zie onder meer arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20140917">17 september 2014</DATE>, <NAME.CASE>Liivimaa Lihaveis</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑562/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2014:2229">EU:C:2014:2229</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en mijn conclusie in de zaak <REF.DOC.ECR><NAME.CASE>Ordre des barreaux francophones et germanophone e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑543/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2016:157">EU:C:2016:157</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0080">80</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Het EHRM verricht een vergelijkbare toetsing wanneer het nagaat of financiële beperkingen voor de toegang tot de rechter verenigbaar zijn met artikel 6, lid 1, EVRM.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0036"><P>Volgens het EHRM hebben de lidstaten weliswaar een zekere beoordelingsmarge om dergelijke beperkingen vast te stellen, maar mogen deze beperkingen de toegang tot de rechter niet zodanig beperken of verminderen dat het recht in zijn kern wordt aangetast, moeten zij een legitiem doel nastreven en moet de verhouding tussen de gebruikte middelen en het beoogde doel redelijk en evenredig zijn. Zie in die zin arresten EHRM van <DATE ISO="19950713">13 juli 1995</DATE>, Tolstoy Miloslavski/Verenigd Koninkrijk, CE:ECHR:1992:0220DEC00181399, §§ 59‑67, en van <DATE ISO="20010619">19 juni 2001</DATE>, Kreuz/Polen, CE:ECHR:2001:0619JUD002824995, §§ 54 en 55, aangehaald in arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20101222">22 december 2010</DATE>, <NAME.CASE>DEB</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑279/09</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:811">EU:C:2010:811</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0047">47</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Zie ook arrest EHRM van <DATE ISO="20061214">14 december 2006</DATE>, Markovic e.a./Italië, CE:ECHR:2006:1214JUD000139803, § 99.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0038"><NO.P>38.</NO.P><TXT>Nogmaals, de rechtspraak van het Hof biedt geen duidelijk richtsnoer ter zake.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0037"><P>In het arrest Orizzonte Salute heeft het Hof geoordeeld dat artikel 1 van richtlijn 89/665 moet worden uitgelegd in het licht van artikel 47 van het Handvest. Het heeft in zijn analyse van het doeltreffendheidsbeginsel evenwel enkel onderzocht of de griffierechtenregeling die in die zaak aan de orde was, de uitoefening van de door het Unierecht inzake overheidsopdrachten verleende rechten niet in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk maakte (arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0049">49</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0072">72</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>). Het Hof heeft niet de evenredigheid getoetst op grond van artikel 52, lid 1, van het Handvest. In andere zaken heeft het echter wel de evenredigheid onderzocht bij de beoordeling van beperkingen van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte in de zin van artikel 47 van het Handvest. Zie onder meer arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20100318">18 maart 2010</DATE>, <NAME.CASE>Alassini e.a.</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑317/08–C‑320/08</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2010:146">EU:C:2010:146</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0061">61</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0066">66</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130926">26 september 2013</DATE>, <NAME.CASE>Texdata Software</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑418/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:588">EU:C:2013:588</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0084">84</REF.NP.ECR>‑<REF.NP.ECR REF="NP0088">88</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Naar mijn mening moet in zaken zoals de onderhavige de in artikel 52, lid 1, van het Handvest bedoelde beoordeling worden verricht om het beschermingsniveau dat artikel 47 van het Handvest aan particulieren verleent, te verzekeren. Toepassing van een andere methode zou het onverwachte (en volgens mij onaanvaardbare) gevolg hebben dat lidstaten aan die toetsing zouden kunnen ontsnappen louter omdat zij – binnen de grenzen van hun procedurele autonomie – optraden op een gebied waar de Uniewetgever het recht op een doeltreffende voorziening in rechte specifiek tot uitdrukking heeft gebracht.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0039"><NO.P>39.</NO.P><TXT>Hierna zal ik dan ook onderzoeken of nationale regels zoals die aan de orde in de hoofdgedingen, die tot de procedurele autonomie van de lidstaten behoren, in overeenstemming zijn met de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid. Aangezien artikel 1, leden 1 en 3, van zowel richtlijn 89/665 als richtlijn 92/13 betrekking hebben op dergelijke regels en die bepalingen op het specifieke gebied van overheidsopdrachten het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte zoals neergelegd in artikel 47 van het Handvest uitdrukken, zal ik dit echter doen vanuit de premisse dat het doeltreffendheidsbeginsel vereist dat wordt onderzocht of dergelijke nationale regels, die dat recht beperken, de criteria van de evenredigheidstoets van artikel 52, lid 1, van het Handvest vervullen. Indien dit niet het geval is, doen zij afbreuk aan de nuttige werking van artikel 1, leden 1 en 3, van elk van beide richtlijnen.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Oorspronkelijke regeling</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0040"><NO.P>40.</NO.P><TXT>Artikel 1, lid 2, van richtlijn 89/665 en artikel 1, lid 2, van richtlijn 92/13 vormen een specifieke uitdrukking van het gelijkwaardigheidsbeginsel. Dat beginsel vereist dat de betrokken nationale regel zonder onderscheid van toepassing is op vorderingen die zijn gebaseerd op schending van het Unierecht en op vorderingen die zijn gebaseerd op schending van het nationale recht, voor zover deze vorderingen eenzelfde voorwerp en oorzaak hebben.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0038"><P>Zie laatstelijk arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150212">12 februari 2015</DATE>, <NAME.CASE>Surgicare</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑662/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:89">EU:C:2015:89</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0030">30</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0041"><NO.P>41.</NO.P><TXT>Ik ben het niet eens met Star Storage voor zover zij stelt dat nationale regels zoals die aan de orde in de hoofdgedingen met dat beginsel onverenigbaar zijn. Zij leiden weliswaar tot een specifieke financiële belasting voor het instellen van beroepsprocedures inzake overheidsopdrachten, maar het gelijkwaardigheidsbeginsel vereist geen gelijke behandeling van nationale procedureregels voor verschillende soorten gedingen (zoals een civiel geding enerzijds en een bestuurlijk geding anderzijds),<?PAGE NO="12"?> of voor gedingen die twee verschillende rechtsgebieden betreffen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0039"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0067">67</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE> Ter terechtzitting heeft de Roemeense regering bovendien bevestigd dat de nationale bepalingen aan de orde in de hoofdgedingen gelden voor alle beroepsprocedures die worden ingesteld met betrekking tot besluiten van aanbestedende diensten, ongeacht of de gunningsprocedure onderworpen is aan het Unierecht inzake overheidsopdrachten.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0042"><NO.P>42.</NO.P><TXT>Welke conclusies moeten er worden getrokken met betrekking tot het doeltreffendheidsbeginsel en de in artikel 52, lid 1, van het Handvest neergelegde evenredigheidstoets?</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0043"><NO.P>43.</NO.P><TXT>Vast staat dat de beperking die voortvloeit uit de artikelen 271 bis en 271 ter van OUG nr. 34/2004 <HT TYPE="ITALIC">bij wet is gesteld</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0044"><NO.P>44.</NO.P><TXT>Het tweede criterium van de evenredigheidstoets is dat de maatregel een <HT TYPE="ITALIC">legitiem doel</HT> moet nastreven (dat wil zeggen een door het Unierecht erkend doel van algemeen belang of de noodzaak om de rechten en vrijheden van anderen te beschermen). Vast staat dat een verbeurde zekerheid voor goed gedrag inkomsten oplevert voor de aanbestedende dienst. Die zekerheid dient dus niet tot financiering van het rechtssysteem.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0040"><P>Dat onderscheidt de zekerheid voor goed gedrag van de griffierechten die aan de orde waren in het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> De nationale bepalingen inzake de zekerheid voor goed gedrag strekken er in feite veeleer toe om aanbestedende diensten, de CNSC en rechterlijke instanties te beschermen tegen vexatoire beroepen die marktdeelnemers (met inbegrip van niet-inschrijvers) zouden kunnen instellen met andere doeleinden dan waarvoor in de beroepsprocedures is voorzien.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0041"><P>Volgens het inleidende deel van OUG nr. 51/2014 hebben beroepen die kennelijk ongegrond zijn, of die er enkel toe strekken de procedure te vertragen, verschillende negatieve gevolgen. Aanbestedende diensten kunnen externe subsidies (waaronder EU-subsidies) verliezen wegens abnormale vertraging in de gunningprocedure en daardoor niet in staat zijn om belangrijke projecten in het algemeen belang uit te voeren. Daarnaast leiden vexatoire beroepen tot overbelasting van het personeel dat verantwoordelijk is voor de verdediging van aanbestedende diensten bij de CNSC of rechter, en tasten zij meer in het algemeen de doeltreffendheid van de CNSC aan.</P></NOTE> Die doelstelling is zonder twijfel legitiem.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0042"><P>Zie naar analogie arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0073">73</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0074">74</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>. Dat is ook het standpunt van het EHRM. Zie onder meer arresten EHRM van <DATE ISO="20070712">12 juli 2007</DATE>, Stankov/Bulgarije, CE:ECHR:2007:0712JUD006849001, § 57, en van <DATE ISO="20140603">3 juni 2014</DATE>, Harrison McKee/Hongarije, CE:ECHR:2014:0603JUD002284007, § 27.</P></NOTE> Ontmoediging van vexatoire beroepen stelt de instanties belast met de beroepen tegen besluiten van aanbestedende diensten meer bepaald in staat om zich te concentreren op <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0030" ID="QS0030"/>reële<QUOT.END REF.START="QS0030" CODE="201D" ID="QE0030"/> betwistingen. Daarmee kan worden bijgedragen aan de vervulling van het vereiste dat lidstaten ervoor moeten zorgen dat tegen besluiten van aanbestedende diensten op doeltreffende wijze en vooral zo snel als mogelijk beroep kan worden ingesteld wanneer die besluiten in strijd zouden zijn met het Unierecht inzake overheidsopdrachten of de nationale regels waarbij dat recht is omgezet.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0043"><P>Artikel 1, lid 1, derde alinea, van richtlijnen 89/665 en 92/13.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0045"><NO.P>45.</NO.P><TXT>De volgende vraag is of nationale bepalingen zoals die in de hoofdgedingen <HT TYPE="ITALIC">geschikt zijn om dat doel te verwezenlijken</HT>.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0046"><NO.P>46.</NO.P><TXT>Zoals uit de hoofdgedingen blijkt<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0044"><P>Zie de voetnoten 10 en 11.</P></NOTE>, kunnen die bepalingen aanzienlijke kosten veroorzaken voor een marktdeelnemer die in het ongelijk wordt gesteld of zijn beroep intrekt.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0045"><P>Behoudens wanneer de aanbestedende dienst overeenkomstig artikel 271 ter, lid 3, de zekerheid niet hoeft in te houden.</P></NOTE> Deze kosten kunnen oplopen tot <FT TYPE="NUMBER">25000</FT> EUR voor overheidsopdrachten voor leveringen en diensten en <FT TYPE="NUMBER">100000</FT> EUR voor overheidsopdrachten voor werken, naast de kosten voor het stellen van de zekerheid.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0046"><P>Zie punt 55 hierna.</P></NOTE> Ter terechtzitting heeft de Roemeense regering bevestigd dat de verzoeker krachtens de oorspronkelijke regeling het hele bedrag van de zekerheid voor goed gedrag verloor omdat de aanbestedende dienst deze moest inhouden. De CNSC of de rechter die op het beroep uitspraak deed, kon de aanbestedende dienst niet gelasten om, op basis van de bijzondere omstandigheden van het geval, enkel een deel van de zekerheid voor goed gedrag in te houden.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="13"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0047"><NO.P>47.</NO.P><TXT>Volgens mij kunnen kosten van die omvang het instellen van vexatoire beroepen ontmoedigen, aangezien die, per definitie, waarschijnlijk zullen worden verworpen en dus automatisch leiden tot verlies van de volledige zekerheid voor goed gedrag en de daarmee verbonden kosten.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0047"><P>Dit geldt des te meer voor inschrijvers, die daarnaast ook een zekerheid voor deelneming moeten stellen die tot 2 % van de geraamde contractwaarde kan bedragen (artikel 43 bis van OUG nr. 34/2006). De Roemeense regering heeft ter terechtzitting weliswaar gesteld dat het doel van deze zekerheden verschilt, maar dat neemt niet weg dat een inschrijver allebei kan verliezen bij één en dezelfde gunningsprocedure.</P></NOTE> De omstandigheid dat, zoals het Hof in herinnering heeft gebracht in het arrest Orizzonte Salute<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0048"><P>Arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151006">6 oktober 2015</DATE>, <NAME.CASE>Orizzonte Salute</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑61/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:655">EU:C:2015:655</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0064">64</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE>, ondernemingen die willen deelnemen aan een openbare aanbesteding waarvoor Unierechtelijke regels inzake overheidsopdrachten gelden, over een passende economische en financiële draagkracht moeten beschikken, doet niet af aan die vaststelling. In de eerste plaats zijn de nationale bepalingen aan de orde in de hoofdgedingen van toepassing op alle marktdeelnemers die opkomen tegen besluiten van aanbestedende diensten en dus niet enkel op inschrijvers. In de tweede plaats is het vereiste dat inschrijvers over voldoende economische en financiële draagkracht beschikken, niet absoluut. Artikel 47, lid 2, van richtlijn 2004/18 bepaalt dat een marktdeelnemer zich kan beroepen op de draagkracht van andere lichamen, ongeacht de juridische aard van zijn banden met die lichamen, om deze draagkracht aan te tonen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0049"><P>Zie ook artikel 63, lid 1, van richtlijn 2014/24/EU van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20140226">26 februari 2014</DATE> betreffende het plaatsen van overheidsopdrachten en tot intrekking van richtlijn 2004/18 (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="094" PAGE.FIRST="65" DATE.PUB="2014">PB 2014, L 94, blz. 65</REF.DOC.OJ>).</P></NOTE> Een persoon mag dus niet van deelneming aan een procedure voor het plaatsen van overheidsopdrachten worden uitgesloten op de enkele grond dat hij voor de uitvoering van de opdracht middelen wil inzetten die niet hemzelf, maar aan een of meerdere andere entiteiten ter beschikking staan.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0050"><P>Arresten van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="19991202">2 december 1999</DATE>, <NAME.CASE>Holst Italia</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑176/98</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:1999:593">EU:C:1999:593</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0026">26</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>; van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20040318">18 maart 2004</DATE>, <NAME.CASE>Siemens en ARGE Telekom</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑314/01</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2004:159">EU:C:2004:159</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0043">43</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>, en van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20131010">10 oktober 2013</DATE>, <NAME.CASE>Swm Costruzioni 2 en Mannocchi Luigino</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑94/12</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:646">EU:C:2013:646</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Tot slot had het oordeel van het Hof over de economische en financiële draagkracht in het arrest Orizzonte Salute betrekking op veel kleinere financiële beperkingen voor de toegang tot beroepsprocedures dan die aan de orde in de hoofdgedingen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0051"><P>De standaardgriffierechten in die zaak bedroegen <FT TYPE="NUMBER">2000</FT> EUR, <FT TYPE="NUMBER">4000</FT> EUR of <FT TYPE="NUMBER">6000</FT> EUR, afhankelijk van de waarde van de overheidsopdracht.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0048"><NO.P>48.</NO.P><TXT>Overeenkomstig het laatste onderdeel van de evenredigheidstoets mogen de maatregelen <HT TYPE="ITALIC">niet verder gaan dan noodzakelijk is</HT> om het doel ervan te verwezenlijken.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0052"><P>Zie in die zin arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20151217">17 december 2015</DATE>, <NAME.CASE>WebMindLicenses</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑419/14</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:832">EU:C:2015:832</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0074">74</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>.</P></NOTE> Wanneer een keuze mogelijk is tussen meerdere geschikte maatregelen, moeten de lidstaten die maatregel kiezen die het minst belastend is, en mogen de veroorzaakte nadelen niet onevenredig zijn aan het nagestreefde doel.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0053"><P>Zie onder meer arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20150429">29 april 2015</DATE>, <NAME.CASE>Léger</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑528/13</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2015:288">EU:C:2015:288</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0058">58</REF.NP.ECR> </REF.DOC.ECR>en aldaar aangehaalde rechtspraak.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0049"><NO.P>49.</NO.P><TXT>Op grond van de oorspronkelijke regeling verliest de verzoeker automatisch de zekerheid voor goed gedrag indien zijn beroep wordt verworpen of hij dit intrekt, ook wanneer er geen elementen zijn die wijzen op misbruik van de beroepsprocedure (bijvoorbeeld omdat het beroep kennelijk ongegrond is, of uitsluitend was ingesteld om de gunningsprocedure te vertragen). Om de redenen die ik reeds heb uiteengezet<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0054"><P>Punt 46 van deze conclusie.</P></NOTE>, beperkt de oorspronkelijke regeling dus de toegang tot procedures voor beroep tegen besluiten van aanbestedende diensten aanzienlijk voor personen met <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0031" ID="QS0031"/>vorderingen die kans op slagen hebben<QUOT.END REF.START="QS0031" CODE="201D" ID="QE0031"/><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0055"><P>Ik ontleen deze uitdrukking aan de rechtspraak van het EHRM waarin is geoordeeld dat artikel 13 EHRM ertoe strekt een doeltreffende voorziening in rechte te verstrekken voor <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0032" ID="QS0032"/>vorderingen die kans op slagen hebben<QUOT.END REF.START="QS0032" CODE="201D" ID="QE0032"/> (<QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0033" ID="QS0033"/>arguable claims<QUOT.END REF.START="QS0033" CODE="201D" ID="QE0033"/>). Zie onder meer arrest EHRM van <DATE ISO="20110623">23 juni 2011</DATE>, Diallo/Tsjechië, CE:ECHR:2011:0623JUD002049307, § 56.</P></NOTE>, ook al slaagt hun beroep uiteindelijk niet. Zij kan derhalve een aanzienlijk deel van mogelijke verzoekers ontmoedigen een beroep in te stellen wanneer zij niet min of meer zeker zijn dat hun vordering zal slagen. Te denken valt aan situaties waarin er geen vaste rechtspraak over de betrokken kwestie is, of waarin het beroep betrekking heeft op een beoordeling waarbij de aanbestedende dienst over een ruime beoordelingsmarge beschikt.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="14"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0050"><NO.P>50.</NO.P><TXT>Volgens mij had dit negatieve gevolg (en de aanzienlijke interferentie met het recht op een doeltreffende voorziening in rechte) kunnen worden vermeden zonder afbreuk te doen aan de doelstelling om vexatoire beroepen te ontmoedigen. Voor het geval van verwerping of intrekking had aan de CNSC of de bevoegde rechter bijvoorbeeld beoordelingsbevoegdheid kunnen worden verleend om na te gaan of het beroep vexatoir was of niet, gelet op alle relevante omstandigheden<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0056"><P>Voorbeelden van die omstandigheden zijn of er vaste rechtspraak is over een bepaalde rechtsvraag, of het beroep louter een eerdere betwisting herhaalt, of dat het is gebaseerd op een duidelijk foutieve uitlegging van de aangevochten maatregel of een kennelijk onjuiste feitelijke premisse.</P></NOTE>, en om op basis daarvan te beslissen of het gerechtvaardigd was de zekerheid voor goed gedrag (geheel of deels) in te houden.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0051"><NO.P>51.</NO.P><TXT>Ik ben het derhalve eens met Star Storage, Max Boegl en de Commissie dat de oorspronkelijke regeling het recht op een doeltreffende voorziening in rechte zoals gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest onevenredig beperkt en zo afbreuk doet aan de nuttige werking van artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 89/665 en artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 92/13. Die regeling tast dat recht ook in de kern aan, aangezien zij er in de praktijk toe kan leiden dat marktdeelnemers die belang hebben of hadden bij gunning van een bepaalde opdracht, de toegang wordt ontzegd tot een beroep tegen vermeend onrechtmatige besluiten van aanbestedende diensten.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0052"><NO.P>52.</NO.P><TXT>Gelet op een en ander concludeer ik dat artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 89/665 en artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 92/13, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, zich verzetten tegen een nationale wettelijke regeling zoals die in de hoofdgedingen, op grond waarvan een verzoeker een <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0034" ID="QS0034"/>zekerheid voor goed gedrag<QUOT.END REF.START="QS0034" CODE="201D" ID="QE0034"/> moet stellen om toegang te krijgen tot een procedure voor beroep tegen besluiten inzake overheidsopdrachten van een aanbestedende dienst en waarbij de aanbestedende dienst die zekerheid moet inhouden indien het beroep wordt verworpen of ingetrokken, ongeacht of het vexatoir is.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="2"><TITLE><TI><P><HT TYPE="ITALIC">Overgangsregeling</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0053"><NO.P>53.</NO.P><TXT>Hierna behandel ik de overgangsregeling, die verschilt van de oorspronkelijke regeling voor zover de verzoeker de zekerheid voor goed gedrag terugkrijgt, ongeacht de uitkomst van het beroep.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0054"><NO.P>54.</NO.P><TXT>Wat gelijkwaardigheid betreft, geldt dezelfde redenering als die welke ik hierboven heb uiteengezet.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0057"><P>Zie de punten 40 en 41 hierboven.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0055"><NO.P>55.</NO.P><TXT>Wat doeltreffendheid betreft, is het duidelijk dat een procedurevereiste zoals dat neergelegd in artikel 271 bis, lid 1, van OUG nr. 34/2006 op zich per definitie het recht op toegang tot procedures voor beroep tegen besluiten van aanbestedende diensten beperkt. Dit vereiste is een noodzakelijke voorwaarde vooraleer het beroep ten gronde kan worden behandeld.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0058"><P>Artikel 271 bis, lid 2, van OUG nr. 34/2006.</P></NOTE> Daarnaast krijgt de verzoeker de zekerheid voor goed gedrag weliswaar terug na afloop van de procedure, maar betekent het stellen ervan zonder twijfel een financiële belasting voor hem. Volgens de eerste zin van artikel 271 bis, lid 3, van OUG nr. 34/2006 kan de zekerheid voor goed gedrag op twee manieren worden gesteld. Indien de verzoeker kiest voor een bankoverschrijving, kan hij van de datum waarop het beroep wordt ingesteld tot de datum waarop de beslissing van de CNSC of het vonnis onaantastbaar is geworden, niet beschikken over een mogelijk aanzienlijk bedrag. De verzoeker draagt dus de opportuniteitskosten van de omstandigheid dat hij die tegoeden niet voor andere doeleinden kan gebruiken. Indien de verzoeker daarentegen kiest voor een zekerheidsinstrument dat wordt verstrekt door een bank of verzekeringsmaatschappij, moet hij de aan dat instrument verbonden kosten dragen.<NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0059"><P>Het is onduidelijk of de aanbestedende dienst die kosten vergoedt aan de verzoeker indien de CNSC of de rechter het beroep toewijst. Zelfs indien dat het geval is, heeft de in het gelijk gestelde verzoeker aanvankelijk nog steeds de kosten moeten dragen om toegang te krijgen tot de beroepsprocedure. Het vereiste om een zekerheid te stellen zou dus ook in dat geval de toegang hebben belemmerd.</P></NOTE></TXT></NP.ECR><?PAGE NO="15"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0056"><NO.P>56.</NO.P><TXT>Het lijkt mij bovendien duidelijk dat een dergelijk procedureel vereiste aanbestedende diensten niet passend beschermt tegen vexatoire beroepen. Krachtens de overgangsregeling moet de aanbestedende dienst de zekerheid voor goed gedrag aan de verzoeker restitueren binnen vijf dagen na de datum waarop de beslissing van de CNSC of het vonnis onaantastbaar is geworden, zelfs indien de verzoeker zijn recht op toegang tot beroepsprocedures kennelijk heeft misbruikt. De kosten die de overgangsregeling met zich brengt, ontmoedigen een marktdeelnemer daarom misschien niet om een beroep in te stellen met een ander doel dan waarvoor in de beroepsprocedures is voorzien, zoals een concurrent schade toebrengen. Die kosten kunnen niettemin een belemmering vormen voor een marktdeelnemer met een vordering die kans op slagen heeft, maar die slechts over beperkte middelen beschikt.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0057"><NO.P>57.</NO.P><TXT>Tot slot maakt de overgangsregeling – zoals de oorspronkelijke regeling – geen onderscheid tussen vorderingen met kans op slagen en vexatoire vorderingen. De beperking van de toegang tot beroepsprocedures die uit de regeling voortvloeit, gaat dan ook duidelijk verder dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de doelstelling om vexatoire beroepen te ontmoedigen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0058"><NO.P>58.</NO.P><TXT>Ik concludeer derhalve dat artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 89/665 en artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 92/13, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, zich verzetten tegen een nationale wettelijke regeling zoals de overgangsregeling, op grond waarvan een verzoeker een <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0035" ID="QS0035"/>zekerheid voor goed gedrag<QUOT.END REF.START="QS0035" CODE="201D" ID="QE0035"/> moet stellen om toegang te krijgen tot een procedure voor beroep tegen besluiten van een aanbestedende dienst en waarbij die verzoeker de zekerheid automatisch terugkrijgt na afloop van de procedure, ongeacht de uitkomst ervan.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Conclusie</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0059"><NO.P>59.</NO.P><TXT>In het licht van het voorgaande geef ik het Hof in overweging de vragen van de Curtea de Apel Bucureşti (hof van beroep Boekarest, Roemenië) en de Curtea de Apel Oradea (hof van beroep Oradea, Roemenië) te beantwoorden als volgt:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0036" ID="QS0036"/>–</NO.P><TXT>Artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 89/665/EEG van <DATE ISO="19891221">21 december 1989</DATE> houdende de coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de beroepsprocedures inzake het plaatsen van overheidsopdrachten voor leveringen en voor de uitvoering van werken, zoals gewijzigd, en artikel 1, leden 1 en 3, van richtlijn 92/13/EEG van <DATE ISO="19920225">25 februari 1992</DATE> tot coördinatie van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen betreffende de toepassing van de communautaire voorschriften inzake de procedures voor het plaatsen van opdrachten door diensten die werkzaam zijn in de sectoren water- en energievoorziening, vervoer en telecommunicatie, gelezen in het licht van artikel 47 van het Handvest, verzetten zich tegen een nationale wettelijke regeling zoals die in de hoofdgedingen, op grond waarvan een verzoeker een ,zekerheid voor goed gedrag’ moet stellen om toegang te krijgen tot een procedure voor beroep tegen besluiten inzake overheidsopdrachten van een aanbestedende dienst en waarbij de aanbestedende dienst die zekerheid moet inhouden indien het beroep wordt verworpen of ingetrokken, ongeacht of het vexatoir is.</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>–</NO.P><TXT>Diezelfde Unierechtelijke bepalingen verzetten zich ook tegen een nationale wettelijke regeling op grond waarvan een verzoeker een ,zekerheid voor goed gedrag’ moet stellen om toegang te krijgen tot een procedure voor beroep tegen besluiten van een aanbestedende dienst en waarbij die verzoeker de zekerheid automatisch terugkrijgt na afloop van de procedure, ongeacht de uitkomst ervan.<QUOT.END REF.START="QS0036" CODE="201D" ID="QE0036"/></TXT></NP></ITEM></LIST></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ></CONTENTS.CONCLUSION></CONCLUSION>