Voorlopige editie
ARREST VAN HET HOF (Grote kamer)
16 juli 2026 (*)
„ Prejudiciële verwijzing – Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht – Justitiële samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten in burgerlijke en handelszaken – Verordening (EU) 2020/1783 – Artikel 12, lid 2 – Verzoek aan het aangezochte gerecht om een onderzoeksmaatregel van het verzoekende gerecht uit te voeren – Gronden voor weigering van een dergelijk verzoek – Materieelrechtelijke regel van de aangezochte lidstaat – Bewijsverkrijging die in strijd wordt geacht met fundamentele rechtsbeginselen van de aangezochte lidstaat – Opgraving van een lichaam met het oog op de vaststelling van een afstammingsband – Postmortaal genetisch onderzoek – Artikelen 1 en 7 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Recht op eerbiediging van de menselijke waardigheid – Recht om zijn genetische afkomst te kennen ”
In zaak C‑196/24 [Aucrinde] (i),
betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door de tribunal judiciaire de Chambéry (rechter in eerste aanleg Chambéry, Frankrijk) bij beslissing van 16 januari 2024, ingekomen bij het Hof op 20 februari 2024, in de procedure
xx
tegen
ww,
yy,
zz,
vv,
in tegenwoordigheid van:
Ministère public,
wijst
HET HOF (Grote kamer),
samengesteld als volgt: K. Lenaerts, president, T. von Danwitz (rapporteur), vicepresident, K. Jürimäe, C. Lycourgos, I. Jarukaitis, M. Condinanzi en F. Schalin, kamerpresidenten, S. Rodin, E. Regan, N. Piçarra, A. Kumin, M. Gavalec, S. Gervasoni, N. Fenger en R. Frendo, rechters,
advocaat-generaal: T. Ćapeta,
griffier: C. Di Bella, administrateur,
gezien de stukken en na de terechtzitting op 29 april 2025,
gelet op de opmerkingen van:
– xx, vertegenwoordigd door M. Coppola, avocate,
– de Franse regering, vertegenwoordigd door B. Dourthe, O. Duprat-Mazaré en B. Fodda als gemachtigden,
– de Europese Commissie, vertegenwoordigd door S. Noë, P. J. O. Van Nuffel en W. Wils als gemachtigden,
gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 11 september 2025,
het navolgende
Arrest
1 Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 12, lid 2, van verordening (EU) 2020/1783 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende de samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken (bewijsverkrijging) (PB 2020, L 405, blz. 1) en van de artikelen 1 en 7 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
2 Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding dat in Italië aanhangig is tussen enerzijds xx en anderzijds ww, yy, zz en vv, de erkende kinderen van aa, en dat betrekking heeft op de vaststelling van een afstammingsband tussen xx en aa, die in Frankrijk begraven ligt. De Italiaanse rechter heeft een verzoek ingediend om in laatstgenoemde lidstaat een door hem gelaste onderzoeksmaatregel uit te voeren die ertoe strekt het stoffelijk overschot van aa te laten opgraven met het oog op de uitvoering van een postmortaal genetisch onderzoek.
Toepasselijke bepalingen
Unierecht
Handvest
3 Artikel 1 van het Handvest, met als opschrift „De menselijke waardigheid”, bepaalt:
„De menselijke waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en beschermd.”
4 Artikel 7 van het Handvest, met als opschrift „De eerbiediging van het privéleven en van het familie- en gezinsleven”, luidt als volgt:
„Eenieder heeft recht op eerbiediging van zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn communicatie.”
Verordening 2020/1783
5 De overwegingen 3, 4, 15 en 16 van verordening 2020/1783 luiden als volgt:
„(3) Voor de goede werking van de interne markt en de ontwikkeling van een ruimte van burgerlijk recht in de [Europese] Unie is het nodig de samenwerking tussen de gerechten van de verschillende lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging verder te verbeteren en te versnellen. Deze verordening heeft ten doel juridische procedures doeltreffender te maken en sneller te laten verlopen door de mechanismen voor samenwerking op het gebied van bewijsverkrijging in grensoverschrijdende procedures te vereenvoudigen en te stroomlijnen, en tevens vertragingen en kosten voor personen en ondernemingen te helpen beperken. [...]
(4) Deze verordening bevat regels betreffende de samenwerking tussen de gerechten van de verschillende lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken.
[...]
(15) Verzoeken om bewijsverkrijging moeten vlot worden uitgevoerd. [...]
(16) Om ervoor te zorgen dat deze verordening doeltreffend is, moeten de omstandigheden waarin het mogelijk is de uitvoering van een verzoek om bewijsverkrijging te weigeren, beperkt blijven tot strikt begrensde uitzonderlijke gevallen.”
6 Artikel 1 van deze verordening, met als opschrift „Toepassingsgebied”, bepaalt in lid 1:
„Deze verordening is van toepassing in burgerlijke en handelszaken waarin het gerecht van een lidstaat overeenkomstig het recht van die lidstaat:
a) het bevoegde gerecht van een andere lidstaat om bewijsverkrijging verzoekt, of
b) om rechtstreekse bewijsverkrijging in een andere lidstaat verzoekt.”
7 Artikel 3 van deze verordening, met als opschrift „Rechtstreekse verzending tussen gerechten”, bepaalt in lid 1:
„Verzoeken uit hoofde van artikel 1, lid 1, punt a), worden door het gerecht waarvoor de procedure reeds aanhangig of voorgenomen is (,verzoekend gerecht’) rechtstreeks aan het bevoegde gerecht van een andere lidstaat (,aangezocht gerecht’) gezonden met het oog op de bewijsverkrijging.”
8 Artikel 5 van dezelfde verordening, met als opschrift „Vorm en inhoud van verzoeken”, bepaalt in lid 1:
„Verzoeken worden ingediend met gebruikmaking van formulier A of, in voorkomend geval, formulier L in bijlage I. [...]”
9 Artikel 10 van verordening nr. 2020/1783, met als opschrift „Onvolledige verzoeken”, bepaalt in lid 1:
„Indien een verzoek niet kan worden uitgevoerd omdat het niet alle in artikel 5 vermelde gegevens bevat, stelt het aangezochte gerecht het verzoekende gerecht daar onverwijld en uiterlijk binnen 30 dagen na ontvangst van het verzoek van in kennis met gebruikmaking van formulier D in bijlage I, en verzoekt het het verzoekende gerecht de ontbrekende gegevens, waarvan zo nauwkeurig mogelijk opgave wordt gedaan, toe te zenden.”
10 Afdeling 3 („Bewijsverkrijging door het aangezochte gerecht”) van hoofdstuk II van deze verordening bevat met name de artikelen 12 en 16.
11 Artikel 12 van die verordening, met als opschrift „Algemene bepalingen betreffende de uitvoering van een verzoek”, luidt als volgt:
„1. Het aangezochte gerecht voert het verzoek onverwijld en uiterlijk binnen 90 dagen na ontvangst van het verzoek uit.
2. Het aangezochte gerecht voert het verzoek uit overeenkomstig zijn nationale recht.
3. Het verzoekende gerecht kan met gebruikmaking van formulier A in bijlage I het aangezochte gerecht vragen dat het verzoek wordt uitgevoerd volgens een bijzondere procedure waarin wordt voorzien door zijn nationale recht. Het aangezochte gerecht voert het verzoek uit volgens de bijzondere procedure, tenzij dat niet verenigbaar zou zijn met het nationale recht of het dat niet kan doen wegens grote praktische moeilijkheden. Indien het aangezochte gerecht op een van deze gronden geen gehoor geeft aan de vraag om het verzoek volgens een bijzondere procedure uit te voeren, stelt het het verzoekende gerecht daarvan in kennis met gebruikmaking van formulier H in bijlage I.
[...]”
12 Artikel 16 van dezelfde verordening, met als opschrift „Weigeringen om verzoeken uit te voeren”, bepaalt in de leden 2 en 3:
„2. De uitvoering van een verzoek kan alleen worden geweigerd op andere dan de in lid 1 vermelde gronden indien een of meer van de volgende gronden van toepassing zijn:
a) het verzoek valt niet binnen het toepassingsgebied van deze verordening;
b) de uitvoering van het verzoek behoort volgens het recht van de lidstaat van het aangezochte gerecht niet tot de bevoegdheid van de rechterlijke macht;
c) het verzoekende gerecht geeft niet binnen 30 dagen gehoor aan het verzoek van het aangezochte gerecht om het verzoek om bewijsverkrijging aan te vullen op grond van artikel 10, of
d) een deposito of voorschot waarom overeenkomstig artikel 22, lid 3, is verzocht, is niet gestort binnen 60 dagen nadat het aangezochte gerecht daarom heeft verzocht.
3. Een aangezocht gerecht mag niet weigeren een verzoek uit te voeren op de enkele grond dat een ander gerecht overeenkomstig zijn nationale recht bij uitsluiting bevoegd is voor de in die zaak aan de orde zijnde aangelegenheid, dan wel dat het recht van die lidstaat geen vorderingsrecht toestaat voor die aangelegenheid.”
13 Artikel 19 van verordening 2020/1783, dat is opgenomen in afdeling 4 („Rechtstreekse bewijsverkrijging door het verzoekende gerecht en bewijsverkrijging door diplomatieke of consulaire ambtenaren”) van hoofdstuk II van verordening 2020/1783, heeft volgens het opschrift ervan betrekking op de rechtstreekse bewijsverkrijging door het verzoekende gerecht en luidt als volgt:
„1. Wanneer een gerecht om rechtstreekse bewijsverkrijging in een andere lidstaat verzoekt, dient het daartoe met gebruikmaking van formulier L in bijlage I een verzoek in bij het centraal orgaan of bij de bevoegde autoriteit van die lidstaat.
[...]
7. Het centraal orgaan of de bevoegde autoriteit van de aangezochte lidstaat kan een verzoek om rechtstreekse bewijsverkrijging slechts weigeren indien:
a) het verzoek niet binnen het toepassingsgebied van deze verordening valt;
b) het verzoek niet alle in artikel 5 bedoelde gegevens bevat, of
c) de verzochte rechtstreekse bewijsverkrijging in strijd is met fundamentele rechtsbeginselen in zijn lidstaat.
[...]”
Frans recht
14 Artikel 16 van de code civil (burgerlijk wetboek), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „Frans burgerlijk wetboek”), bepaalt:
„De wet waarborgt de voorrang van de persoon, verbiedt elke aantasting van zijn waardigheid en garandeert de eerbiediging van de mens vanaf het begin van zijn bestaan.”
15 Artikel 16‑1-1 van dit wetboek luidt:
„De eerbied voor het menselijk lichaam eindigt niet met de dood.
De stoffelijke resten van overledenen, met inbegrip van de as van personen van wie het lichaam is gecremeerd, moeten met eerbied, waardigheid en fatsoen worden behandeld.”
16 Artikel 16‑9 van dat wetboek bepaalt:
„De bepalingen van dit hoofdstuk zijn van openbare orde.”
17 Artikel 16‑11 van datzelfde wetboek luidt als volgt:
„Een persoon kan enkel aan de hand van zijn DNA‑profiel worden geïdentificeerd:
1° in het kader van opsporings- of onderzoeksmaatregelen in een gerechtelijke procedure;
2° voor medisch of wetenschappelijk onderzoek;
3° met het doel de identiteit van overledenen vast te stellen, wanneer deze onbekend is;
4° onder de voorwaarden zoals bepaald in artikel L. 2381‑1 van de code de la défense [(defensiewetboek)];
5° ter bestrijding van doping, onder de voorwaarden zoals bepaald in artikel L. 232‑12-2 van de code du sport [(sportwetboek)].
In burgerlijke zaken kan deze identificatie enkel plaatsvinden ter uitvoering van een onderzoeksmaatregel die is gelast door een rechter bij wie een verzoek is ingediend om de afstamming vast te stellen of te betwisten, dan wel om geldelijke steun te verkrijgen of in te trekken. De betrokkene moet hiervoor vooraf uitdrukkelijk toestemming geven. Behoudens uitdrukkelijke toestemming die bij leven kenbaar is gemaakt door die persoon, mag na zijn dood geen identificatie aan de hand van een DNA-profiel worden verricht.
[...]”
Hoofdgeding en prejudiciële vragen
18 Verzoeker in het hoofdgeding, xx, heeft de Tribunale di Genova (rechter in eerste aanleg Genua, Italië) verzocht om vast te stellen dat hij de buitenechtelijke zoon is van aa, die in Frankrijk is begraven, om hem toestemming te verlenen om de naam van zijn vader te dragen, om de bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand te gelasten het te wijzen vonnis, zodra dit definitief is, in de registers op te nemen en om na de opgraving van het lichaam van zijn vermeende vader een deskundigenrapport te laten opstellen waarin de natuurlijke afstamming wordt vastgesteld.
19 De erkende kinderen van aa, verweerders in het hoofdgeding, hebben geweigerd om mee te werken aan de onderzoeken die nodig zijn om een hematologisch rapport op te stellen aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of verzoeker in het hoofdgeding genetische kenmerken met hen deelt. Zij hebben verzocht om een genetisch onderzoek op het lichaam van hun overleden vader uit te voeren op de plaats waar zijn stoffelijk overschot rust. De Tribunale di Genova heeft een hematologisch deskundigenonderzoek gelast en een deskundige aangewezen om na de opgraving van de vermeende vader een genetische vergelijking uit te voeren tussen verzoeker in het hoofdgeding en het stoffelijk overschot.
20 Op 18 november 2022 heeft de Tribunale di Genova de tribunal judiciaire de Chambéry (rechter in eerste aanleg Chambéry, Frankrijk), de verwijzende rechter, krachtens verordening 2020/1783 een verzoek toegezonden om een onderzoeksmaatregel uit te voeren, in casu de opgraving van het lichaam van de vermeende vader in combinatie met de afname van desoxyribonucleïnezuur (DNA) met het oog op de uitvoering van het betreffende hematologisch onderzoek.
21 De verwijzende rechter stelt vast dat het verzoek van de Italiaanse rechter binnen de werkingssfeer van verordening nr. 2020/1783 valt en ontvankelijk is. Dit verzoek gaat immers uit van een gerecht van een lidstaat en moet door een gerecht van een andere lidstaat, in casu in het rechtsgebied van de verwijzende rechter, worden uitgevoerd. Het bewijsmateriaal dat laatstgenoemde rechter moet verzamelen, dient om te worden gebruikt in een burgerlijke procedure.
22 In dit verband merkt de verwijzende rechter op dat hij niet louter een autoriteit is die een door de Italiaanse rechter gelaste onderzoeksmaatregel uitvoert, maar dat hij een rechterlijke beslissing moet geven om na te gaan of is voldaan aan de voorwaarden van verordening 2020/1783. Gelet op artikel 12, lid 2, van deze verordening, dat het aangezochte gerecht verplicht „het verzoek uit [te voeren] overeenkomstig zijn nationale recht”, kan deze verificatie niet als een loutere formaliteit worden beschouwd.
23 In casu ziet de verwijzende rechter geen enkele grond om dat verzoek op grond van artikel 16 van verordening 2020/1783 te weigeren. Een verzoek om een lichaam op te graven teneinde DNA af te nemen is immers een verzoek om bewijsverkrijging. De Franse rechterlijke macht is bevoegd om een dergelijk verzoek uit te voeren, aangezien het recht om een vordering tot vaststelling van de afstamming in te stellen wordt erkend door het Franse recht. Bovendien heeft de verwijzende rechter het niet nodig geacht om de Tribunale di Genova te vragen om het verzoek om bewijsverkrijging aan te vullen, waartoe artikel 10, lid 1, van deze verordening hem de mogelijkheid biedt.
24 De verwijzende rechter stelt vast dat de Tribunale di Genova punt 12 van formulier A in bijlage I bij verordening 2020/1783 had moeten invullen indien hij had gewenst dat zijn verzoek in Frankrijk zou worden uitgevoerd volgens een „bijzondere procedure” in de zin van artikel 12, lid 3, van die verordening, wat hij in casu niet heeft gedaan. De vraag of een dergelijke bijzondere procedure verenigbaar is met het recht van de aangezochte lidstaat is dus niet aan de orde.
25 De verwijzende rechter heeft echter twijfels over de vraag of artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 het aangezochte gerecht de mogelijkheid biedt om op grond van de overweging dat de „vorm” van het verzoek om bewijsverkrijging in strijd is met fundamentele beginselen van het recht van zijn lidstaat, te weigeren deze verordening toe te passen en geen gehoor te geven aan dat verzoek. Volgens hem blijkt namelijk uit de door de diensten van de Europese Commissie opgestelde praktische handleiding voor de toepassing van verordening (EG) nr. 1206/2001 van de Raad van 28 mei 2001 betreffende de samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 174, blz. 1), die met ingang van 1 juli 2022 is ingetrokken en vervangen door verordening 2020/1783, dat een „vorm” onverenigbaar met het recht van die lidstaat kan worden geacht indien hij in strijd is met de fundamentele beginselen van zijn recht. Dat is zijns inziens in casu het geval, aangezien het Franse recht, namelijk artikel 16‑11 van het Franse burgerlijk wetboek, verbiedt dat een lichaam met het oog op de vaststelling van een afstammingsband wordt opgegraven, tenzij de betrokkene daar bij leven uitdrukkelijk mee heeft ingestemd.
26 Hoewel de gevallen waarin een verzoek om bewijsverkrijging kan worden geweigerd limitatief zijn opgesomd in artikel 16 van verordening 2020/1783, wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 12, lid 2, van deze verordening, dat bepaalt dat het aangezochte gerecht „het verzoek [uitvoert] overeenkomstig zijn nationale recht”, de mogelijkheid biedt om zich op andere gronden tegen de uitvoering van een dergelijk verzoek te verzetten.
27 Voor het geval dat artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 zou worden toegepast zonder het recht van de aangezochte lidstaat in aanmerking te nemen, vraagt de verwijzende rechter zich ook af hoe de artikelen 1 en 7 van het Handvest moeten worden uitgelegd en onderling moeten worden afgewogen in het kader van de uitvoering van de bepalingen van deze verordening.
28 In het bijzonder verzoekt de verwijzende rechter het Hof om vast te stellen of het recht om zijn afstamming te kennen en te laten erkennen, dat volgens hem wordt gewaarborgd door artikel 7 van het Handvest, voorrang heeft of kan hebben op het recht van een overleden persoon om niet te worden onderworpen aan een postmortaal genetisch onderzoek zonder daar bij leven uitdrukkelijk mee te hebben ingestemd, dat volgens hem voortvloeit uit het in artikel 1 van het Handvest neergelegde beginsel van eerbiediging van de menselijke waardigheid.
29 Hij preciseert voorts dat het verzoek van de Tribunale di Genova om de door hem gelaste onderzoeksmaatregel uit te voeren in strijd is met artikel 16‑11 van het Franse burgerlijk wetboek, dat de gevallen opsomt waarin de identificatie van een persoon aan de hand van zijn DNA-profiel is toegestaan. Deze nationale bepaling zou echter op haar beurt in strijd kunnen zijn met artikel 8 van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). De vraag rijst dus ook of dit artikel 16‑11 in overeenstemming is met het Handvest, met name met artikel 1 ervan, dat de eerbiediging van de menselijke waardigheid en dus ook van de doden waarborgt, en met artikel 7, dat als tegenhanger van artikel 8 EVRM eenieders recht op eerbiediging van zijn privéleven erkent.
30 In deze omstandigheden heeft de tribunal judiciaire de Chambéry de behandeling van de zaak geschorst en het Hof de volgende prejudiciële vragen gesteld:
„1) Kan de nationale rechter op basis van artikel 12 van verordening [2020/1783] weigeren die verordening toe te passen en weigeren aan het verzoek van de verzoekende staat gehoor te geven op grond dat het gevraagde in het verzoek in strijd is met grondbeginselen van het nationale recht van de aangezochte staat, met name met artikel 16‑11 van het [Frans] burgerlijk wetboek?
2) Indien artikel 12 van verordening [2020/1783] wordt toegepast zonder het nationale recht in aanmerking te nemen, op welke wijze moeten artikel 1 (recht op waardigheid) en artikel 7 (recht op eerbiediging van het privéleven) van het [Handvest] worden uitgelegd en hoe moeten deze artikelen onderling worden afgewogen om te bepalen of een dergelijke toepassing van de verordening al dan niet in strijd is met het [Handvest]?”
Beantwoording van de prejudiciële vragen
31 Met zijn vragen, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783, gelezen in het licht van de artikelen 1 en 7 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat een aangezocht gerecht kan weigeren een verzoek om een onderzoeksmaatregel dat ertoe strekt bewijsmateriaal te verkrijgen door na de opgraving van het lichaam van de vermeende ouder genetisch materiaal af te nemen en dat overeenkomstig deze verordening is toegezonden door het verzoekende gerecht, waarbij een geding inzake afstamming aanhangig is, uit te voeren op grond van de overweging dat een materieelrechtelijke regel van zijn lidstaat de verkrijging van dergelijk bewijs verbiedt.
32 In casu wenst de verwijzende rechter te vernemen of hij een nationale materieelrechtelijke regel, namelijk artikel 16‑11 van het Franse burgerlijk wetboek, dat verbiedt om een lichaam met het oog op een postmortaal genetisch onderzoek op te graven, tenzij de betrokkene daar bij leven uitdrukkelijk mee heeft ingestemd, kan toepassen om zich te verzetten tegen het door een Italiaanse rechter op grond van artikel 1, lid 1, onder a), en artikel 12 van verordening 2020/1783 ingediende verzoek om bewijsverkrijging.
33 Om te beginnen moet worden vastgesteld dat de artikelen 1 en 12 van verordening 2020/1783 in wezen overeenkomen met de artikelen 1 en 10 van verordening nr. 1206/2001, die bij verordening 2020/1783 is ingetrokken en vervangen. De uitlegging die het Hof heeft gegeven van de bepalingen van de ingetrokken verordening blijft dus relevant voor de beoordeling van het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing.
34 Wat in de eerste plaats de werkingssfeer van verordening 2020/1783 betreft, moet worden opgemerkt dat deze verordening in beginsel enkel van toepassing is wanneer het gerecht van een lidstaat besluit bewijs te verkrijgen volgens een van de in deze verordening omschreven methoden. In dat geval dient dat gerecht de procedures te volgen die betrekking hebben op deze methoden (zie in die zin arrest van 21 februari 2013, Prorail, C‑332/11 P, EU:C:2013:87, punt 42 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
35 Volgens artikel 1, lid 1, onder a) en b), van verordening 2020/1783 is deze verordening namelijk van toepassing in burgerlijke en handelszaken waarin het gerecht van een lidstaat overeenkomstig het recht van die lidstaat het bevoegde gerecht van een andere lidstaat om bewijsverkrijging verzoekt of verzoekt om zelf tot rechtstreekse bewijsverkrijging in een andere lidstaat te mogen overgaan.
36 In dit verband moet om te beginnen worden vastgesteld dat de materiële werkingssfeer van verordening nr. 2020/1783, zoals omschreven in dat artikel en zoals ook wordt bevestigd door de opzet van deze verordening, beperkt is tot twee methoden van bewijsverkrijging, namelijk enerzijds de uitvoering van een onderzoeksmaatregel door het aangezochte gerecht overeenkomstig de artikelen 12 tot en met 18 van die verordening naar aanleiding van een verzoek van het verzoekende gerecht van een andere lidstaat en anderzijds de rechtstreekse uitvoering van een dergelijke maatregel in een andere lidstaat door het verzoekende gerecht, op de wijze zoals geregeld in artikel 19 van die verordening.
37 In casu staat vast dat de Tribunale di Genova als verzoekend gerecht aan de verwijzende rechter een verzoek om bewijsverkrijging heeft toegezonden met gebruikmaking van het in bijlage I bij verordening 2020/1783 opgenomen formulier A betreffende de indirecte bewijsverkrijging als bedoeld in artikel 1, lid 1, onder a), van die verordening. Een dergelijk verzoek wordt overeenkomstig artikel 3, lid 1, van die verordening door het verzoekende gerecht „rechtstreeks aan het [aangezochte gerecht] gezonden met het oog op de bewijsverkrijging”.
38 Hieruit volgt dat de indirecte bewijsverkrijging door het aangezochte gerecht, zoals die welke in het hoofdgeding aan de orde is, moet geschieden volgens de regels die zijn vastgelegd in de artikelen 12 tot en met 18 van deze verordening.
39 In deze context berust de verdeling van bevoegdheden en verantwoordelijkheden tussen elk van deze twee gerechten in het kader van de door verordening 2020/1783 beoogde uitvoering van die bepalingen op een duidelijk onderscheid tussen de aspecten die vallen onder het materiële recht dat van toepassing is op het geding en de procedureregels die van toepassing zijn op de bewijsvoering.
40 In dit verband blijkt uit de bewoordingen zelf van artikel 1, lid 1, van verordening 2020/1783 dat de vaststelling van een onderzoeksmaatregel die wordt uitgevaardigd door het gerecht van een lidstaat waarbij een burgerlijk geding of een handelsgeding aanhangig is en die tot doel heeft bewijs te verkrijgen dat in een andere lidstaat moet worden verzameld, wordt beheerst door het recht van de lidstaat van het verzoekende gerecht. Alleen deze rechter, die kennis heeft van alle feiten van dit geding, is namelijk in staat om in het licht van het toepasselijke materiële recht te beoordelen welk bewijs vereist is.
41 Wanneer het gezochte bewijs zich bevindt in het rechtsgebied van het gerecht van een andere lidstaat en de rechter bij wie een burgerlijk geding of een handelsgeding aanhangig is, op grond van verordening 2020/1783 beslist om gebruik te maken van het middel van indirecte bewijsverkrijging waarin deze verordening voorziet, door het bevoegde gerecht van de andere lidstaat te verzoeken een onderzoeksmaatregel uit te voeren, worden de procedureregels volgens welke dit bewijs zal worden verkregen, beheerst door het recht van de lidstaat van laatstgenoemd gerecht.
42 In dit verband moet worden opgemerkt dat verordening 2020/1783 een mechanisme voor justitiële samenwerking invoert dat strikt beperkt is tot de procedurele aspecten van de bewijsverkrijging in gerechtelijke procedures met grensoverschrijdende gevolgen. Deze verordening beoogt dus niet het bewijsrecht tussen de verschillende lidstaten te harmoniseren, maar, zoals blijkt uit de overwegingen 3 en 4 ervan, juridische procedures doeltreffender te maken en sneller te laten verlopen door de mechanismen voor samenwerking tussen de gerechten van die staten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken in grensoverschrijdende procedures te vereenvoudigen en te stroomlijnen. Dit waarborgt de goede werking van de interne markt en draagt bij aan de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht die berust op de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan.
43 Hieruit volgt dat het verzoekende gerecht waarbij een burgerlijk geding of een handelsgeding met grensoverschrijdende gevolgen aanhangig is, overeenkomstig de regeling die voortvloeit uit verordening 2020/1783 als enige bevoegd is om te beslissen welk bewijsmiddel het relevant acht. Het stelt daartoe de onderzoeksmaatregel vast waarvan het aangezochte gerecht in een andere lidstaat om uitvoering wordt verzocht. Anders dan de Franse regering voor het Hof heeft betoogd, staat het dus noch aan de verwijzende rechter, noch aan het Hof om het voorwerp van een dergelijke onderzoeksmaatregel, zoals dat door het verzoekende gerecht in zijn verzoek om bewijsverkrijging is omschreven, te herdefiniëren.
44 Indien er twijfels zijn over de door het verzoekende gerecht gekozen wijze van bewijsverkrijging of indien er informatie ontbreekt, biedt verordening 2020/1783 het aangezochte gerecht namelijk enkel de mogelijkheid om het verzoekende gerecht daarvan onverwijld in kennis te stellen en daarbij te verzoeken de ontbrekende informatie, waarvan het zo nauwkeurig mogelijk opgave moet doen, toe te zenden. In casu blijkt echter uit het verzoek om een prejudiciële beslissing dat de verwijzende rechter in zijn hoedanigheid van aangezocht gerecht het verzoekende gerecht niet heeft verzocht om zijn in het hoofdgeding aan de orde zijnde verzoek om bewijsverkrijging aan te vullen.
45 In de tweede plaats bepaalt artikel 12, lid 1, van verordening 2020/1783 dat het aangezochte gerecht het verzoek onverwijld en uiterlijk binnen 90 dagen na ontvangst ervan moet uitvoeren. Volgens artikel 12, lid 2, van de verordening moet het aangezochte gerecht het verzoek overeenkomstig zijn nationale recht uitvoeren.
46 Volgens vaste rechtspraak moet bij de uitlegging van een bepaling van Unierecht niet alleen rekening worden gehouden met de bewoordingen ervan, maar ook met de context en de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt [arresten van 4 mei 2010, TNT Express Nederland, C‑533/08, EU:C:2010:243, punt 44; 28 oktober 2022, Generalstaatsanwaltschaft München (Uitlevering en ne bis in idem), C‑435/22 PPU, EU:C:2022:852, punt 67, en 26 maart 2026, Pumpyanskiy e.a./Raad, C‑696/23 P, C‑704/23 P, C‑711/23 P, C‑35/24 P en C‑111/24 P, EU:C:2026:245, punt 99].
47 Wat de bewoordingen van artikel 12 van verordening 2020/1783 betreft, blijkt ten eerste uit lid 1 van dit artikel, waarin met name de term „onverwijld” wordt gebruikt en dat moet worden gelezen in het licht van overweging 15 van die verordening, dat de Uniewetgever het aangezochte gerecht heeft willen verplichten de gevraagde onderzoeksmaatregel snel uit te voeren.
48 Ten tweede is in artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 het beginsel neergelegd dat een verzoek om bewijsverkrijging door het aangezochte gerecht „overeenkomstig zijn nationale recht” wordt uitgevoerd, zonder dat de draagwijdte van die verwijzing naar het „nationale recht” wordt gepreciseerd.
49 Uit de context van deze bepaling blijkt echter dat de daarin opgenomen verwijzing naar het „nationale recht” moet worden geacht betrekking te hebben op de procedureregels die zijn vastgesteld door het recht van de lidstaat van het aangezochte gerecht. Artikel 12, lid 3, van die verordening voorziet immers in een uitzondering op bovengenoemd beginsel door te bepalen dat het verzoekende gerecht onder de daarin gestelde voorwaarden het aangezochte gerecht kan vragen om het verzoek om bewijsverkrijging uit te voeren volgens een „bijzondere procedure” waarin het recht van de staat van het verzoekende gerecht voorziet.
50 Zoals de advocaat-generaal in punt 58 van haar conclusie heeft benadrukt, heeft de verwijzing naar de uitdrukking „nationaal recht” in artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 betrekking op de procedurele regels inzake bewijsverkrijging. Artikel 12, lid 3, van deze verordening beoogt bij wijze van uitzondering een wijziging van de toepasselijke procedure mogelijk te maken door het procesrecht van de lidstaat van het aangezochte gerecht in de plaats te stellen van dat van de lidstaat van het verzoekende gerecht, ook al valt de procedure inzake bewijsverkrijging nog steeds onder de bevoegdheid van het aangezochte gerecht.
51 De voorgaande overwegingen pleiten voor een uitlegging van artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 volgens welke deze bepaling alleen van toepassing is op de procedureregels inzake bewijsverkrijging, zodat in beginsel alleen die regels door het recht van de aangezochte lidstaat worden beheerst.
52 Deze uitlegging vindt ook steun in de doelstellingen van verordening 2020/1783, die, zoals reeds is opgemerkt in punt 42 van het onderhavige arrest, tot doel heeft juridische procedures doeltreffender te maken en sneller te laten verlopen door de mechanismen voor samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken in gerechtelijke procedures met grensoverschrijdende gevolgen te vereenvoudigen en te stroomlijnen. Deze verordening beoogt dus de goede werking van de interne markt te waarborgen en bij te dragen aan de totstandbrenging van een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht die berust op de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan.
53 Gelet op deze doelstelling heeft verordening 2020/1783 een regeling ingevoerd die de lidstaten moeten toepassen om belemmeringen weg te nemen die op dit gebied kunnen ontstaan. Deze verordening kan dus niet aldus worden uitgelegd dat zij de mogelijkheden tot bewijsverkrijging in andere lidstaten beperkt. Integendeel, zij beoogt deze mogelijkheden te versterken door de samenwerking tussen de rechterlijke instanties op dit gebied te bevorderen (zie in dit verband arresten van 17 februari 2011, Weryński (C‑283/09, EU:C:2011:85, punt 62; 6 september 2012, Lippens e.a., C‑170/11, EU:C:2012:540, punt 29, en 21 februari 2013, ProRail, C‑332/11, EU:C:2013:87, punten 43 en 44).
54 In dit verband bevat artikel 16 van verordening 2020/1783, dat deel uitmaakt van de context die relevant is voor de uitlegging van artikel 12, lid 2, van deze verordening, een uitputtende opsomming van de gronden voor weigering van een verzoek om indirecte bewijsverkrijging. Dat uitputtende karakter blijkt overigens uitdrukkelijk uit overweging 16 van verordening 2020/1783, waarin staat te lezen dat, „[o]m ervoor te zorgen dat deze verordening doeltreffend is, [...] de omstandigheden waarin het mogelijk is de uitvoering van een verzoek om bewijsverkrijging te weigeren, beperkt [moeten] blijven tot strikt begrensde uitzonderlijke gevallen” (zie in die zin arrest van 17 februari 2011, Weryński, C‑283/09, EU:C:2011:85, punt 53).
55 Bovendien volgt hieruit dat deze gronden voor weigering van een verzoek om indirecte bewijsverkrijging strikt moeten worden uitgelegd, aangezien zij moeten worden opgevat als uitzonderingen (zie in die zin arrest van 16 juli 2015, Diageo Brands, C‑681/13, EU:C:2015:471, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
56 Dit geldt des te meer daar het mechanisme voor justitiële samenwerking dat bij verordening 2020/1783 is ingesteld op het gebied van bewijsverkrijging in grensoverschrijdende gerechtelijke procedures, zoals blijkt uit overweging 3 van deze verordening, ten doel heeft de bewijsverkrijging te vergemakkelijken en tevens vertragingen en kosten voor personen en ondernemingen te helpen beperken. Dit mechanisme draagt dus bij tot het recht op effectieve rechterlijke bescherming.
57 In die omstandigheden zou een uitlegging van artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783 die zou impliceren dat een grond voor weigering van een verzoek om bewijsverkrijging wordt toegevoegd waarin artikel 16 van deze verordening niet voorziet, afbreuk doen aan de doeltreffendheid van het bij deze verordening ingevoerde stelsel van justitiële samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken. De principiële verplichting om een dergelijk verzoek om bewijsverkrijging uit te voeren, vormt een van de wezenlijke bestanddelen van dat stelsel.
58 Hieruit volgt dat het aangezochte gerecht waarbij het verzoekende gerecht op grond van artikel 1, lid 1, onder a), en artikel 12 van verordening 2020/1783 een verzoek om bewijsverkrijging heeft ingediend, het betreffende verzoek overeenkomstig het procesrecht van de aangezochte lidstaat moet uitvoeren teneinde een doeltreffende samenwerking bij de bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken te waarborgen. In dit verband is de bevoegdheid van het aangezochte gerecht om een dergelijk verzoek om bewijsverkrijging te weigeren beperkt tot de in artikel 16 van deze verordening genoemde weigeringsgronden, zonder dat met name gronden die zijn ontleend aan het materiële recht van de lidstaat van het aangezochte gerecht, daaronder begrepen gronden die berusten op fundamentele beginselen van het recht van die staat, een weigering van het verzoek om bewijsverkrijging in de zin van artikel 12 van verordening 2020/1783 kunnen rechtvaardigen.
59 Het staat dus aan het verzoekende gerecht om in het licht van het materiële recht van zijn lidstaat te beoordelen onder welke voorwaarden de verkrijging van in een andere lidstaat gelegen bewijs kan worden gelast. In casu moeten deze voorwaarden dus niet door de verwijzende rechter worden beoordeeld aan de hand van artikel 16‑11 van het Franse burgerlijk wetboek, maar door het verzoekende gerecht worden getoetst aan het Italiaanse materiële recht.
60 In dit verband blijkt uit de stukken waarover het Hof beschikt, dat laatstgenoemd recht het recht van een persoon erkent om zijn oorsprong te kennen en toestaat dat in het kader van een gerechtelijke procedure tot vaststelling van de afstamming een postmortaal genetisch onderzoek wordt uitgevoerd na de opgraving van het lichaam van de vermeende ouder.
61 In de derde plaats moeten de nationale rechterlijke instanties die de samenwerking op grond van verordening 2020/1783 in praktijk brengen, voldoen aan de vereisten die voortvloeien uit de in het Handvest vastgelegde grondrechten, aangezien de toepassing van deze verordening inhoudt dat het Unierecht ten uitvoer wordt gebracht in de zin van artikel 51, lid 1, van het Handvest.
62 Verordening 2020/1783 geeft namelijk als instrument voor justitiële samenwerking op het gebied van burgerlijke en handelszaken concreet invulling aan het beginsel van onderling vertrouwen tussen de lidstaten, dat in het Unierecht van wezenlijk belang is, aangezien het de mogelijkheid biedt om een ruimte zonder binnengrenzen te verwezenlijken en in stand te houden. Dit beginsel vereist, met name wat de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht betreft, dat elk van de lidstaten, behoudens uitzonderlijke omstandigheden, ervan uitgaat dat alle andere lidstaten het Unierecht en, meer in het bijzonder, de door dat recht erkende grondrechten in acht nemen [advies 2/13 (Toetreding van de Unie tot het EVRM) van 18 december 2014, EU:C:2014:2454, punt 191].
63 Wanneer de lidstaten het recht van de Unie ten uitvoer brengen, kunnen zij dus krachtens dit recht gehouden zijn om aan te nemen dat de andere lidstaten de grondrechten eerbiedigen, zodat zij noch kunnen eisen dat een andere lidstaat een hoger nationaal niveau van bescherming van de grondrechten biedt dan door het Unierecht wordt verzekerd, noch, behoudens uitzonderlijke gevallen, kunnen nagaan of die andere lidstaat in een concreet geval daadwerkelijk de door de Unie gewaarborgde grondrechten heeft geëerbiedigd [advies 2/13 (Toetreding van de Unie tot het EVRM) van 18 december 2014, EU:C:2014:2454, punt 192].
64 Zoals blijkt uit punt 43 van het onderhavige arrest, staat het krachtens verordening 2020/1783 aan het verzoekende gerecht om overeenkomstig het recht van zijn lidstaat te bepalen welke onderzoeksmaatregel in een bij dat gerecht aanhangige gerechtelijke procedure moet worden genomen. Bijgevolg staat het ook uitsluitend aan dat verzoekende gerecht om na te gaan of zijn beslissing om een dergelijke maatregel te gelasten in overeenstemming is met de door de Unie gewaarborgde grondrechten.
65 In casu blijkt uit de in punt 19 van het onderhavige arrest gegeven samenvatting van de omstandigheden van het hoofdgeding dat de betrokken onderzoeksmaatregel, namelijk de opgraving van het lichaam van de vermeende vader in combinatie met de afname van DNA voor het betreffende genetische onderzoek, pas is gelast nadat de erkende kinderen van laatstgenoemde hadden geweigerd om de onderzoeken te ondergaan die nodig zijn voor een hematologisch deskundigenonderzoek aan de hand waarvan kan worden vastgesteld of verzoeker in het hoofdgeding genetische kenmerken deelt met verweerders in het hoofdgeding, en nadat zij hadden verzocht om een genetisch onderzoek te verrichten op het lichaam van hun overleden vader op de plaats waar zijn stoffelijk overschot rust.
66 In dit verband moet worden opgemerkt dat artikel 7 van het Handvest, dat betrekking heeft op het recht van eenieder op eerbiediging van zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn communicatie, op zijn minst dezelfde waarborgen bevat als artikel 8 EVRM, dat krachtens artikel 52, lid 3, van het Handvest als minimale beschermingsdrempel in aanmerking moet worden genomen (zie in die zin arrest van 4 oktober 2024, Mirin, C‑4/23, EU:C:2024:845, punt 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
67 Volgens de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens betreffende artikel 8 EVRM wordt het recht op identiteit geacht integraal deel uit te maken van het begrip „privéleven”, dat ook het recht van een persoon omvat om zijn afstamming te kennen en te doen erkennen. Dat Hof is namelijk van oordeel dat het belang van personen die proberen hun afstamming vast te stellen, om de informatie te verkrijgen die voor hen onmisbaar is om de waarheid over een belangrijk aspect van hun persoonlijke identiteit te ontdekken, een door het EVRM beschermd vitaal belang vormt, ook al moet dit belang worden afgewogen tegen het recht van derden op onaantastbaarheid van het lichaam van de overledene, het recht op eerbiediging van de doden en het openbaar belang bij de bescherming van de rechtszekerheid (zie in die zin EHRM, 13 juli 2006, Jäggi tegen Zwitserland, CE:ECHR:2006:0713JUD005875700, §§ 38 en 39).
68 In dit verband heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens reeds opgemerkt dat de bescherming van de belangen van de vermeende vader op zich geen voldoende argument kan vormen om de persoon die zijn afstamming tracht vast te stellen, zijn rechten uit hoofde van artikel 8 EVRM te ontnemen. Het heeft met name geoordeeld dat de weigering om een postmortaal genetisch onderzoek te verrichten op grond van de overweging dat de vermeende biologische ouder geen uitdrukkelijke voorafgaande toestemming had gegeven, gelet op de specifieke omstandigheden van de betrokken zaak een ongerechtvaardigde inbreuk vormde op het recht van de verzoeker om zijn oorsprong te kennen (zie in die zin EHRM, 16 juni 2011, Pascaud tegen Frankrijk, CE:ECHR:2011: 0616JUD001953508, §§ 64, 65 en 68).
69 Wat de vragen van de verwijzende rechter betreffende de eerbiediging van het in artikel 1 van het Handvest neergelegde recht op menselijke waardigheid betreft, wijst niets in de aan het Hof overgelegde stukken erop dat de Tribunale di Genova bij de afweging van de concurrerende belangen in het hoofdgeding dit recht niet naar behoren in aanmerking heeft genomen.
70 Bovendien kan worden volstaan met de vaststelling dat er in casu geen omstandigheden zijn op grond waarvan kan worden aangenomen dat er sprake is van een uitzonderlijk geval in de zin van de in de punten 62 en 63 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof waarin het aangezochte gerecht twijfels kan koesteren over de vraag of de in het hoofdgeding aan de orde zijnde onderzoeksmaatregel in overeenstemming is met de door de Unie gewaarborgde grondrechten.
71 Gelet op een en ander moet op de gestelde vragen worden geantwoord dat artikel 12, lid 2, van verordening 2020/1783, gelezen in het licht van de artikelen 1 en 7 van het Handvest, aldus moet worden uitgelegd dat een aangezocht gerecht niet kan weigeren een verzoek om een onderzoeksmaatregel dat ertoe strekt bewijsmateriaal te verkrijgen door na de opgraving van het lichaam van de vermeende ouder genetisch materiaal af te nemen en dat overeenkomstig deze verordening is toegezonden door het verzoekende gerecht, waarbij een geding inzake afstamming aanhangig is, uit te voeren op grond van de overweging dat een materieelrechtelijke regel van zijn lidstaat de verkrijging van dergelijk bewijs verbiedt.
Kosten
72 Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.
Het Hof (Grote kamer) verklaart voor recht:
Artikel 12, lid 2, van verordening (EU) 2020/1783 van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2020 betreffende de samenwerking tussen de gerechten van de lidstaten op het gebied van bewijsverkrijging in burgerlijke en handelszaken (bewijsverkrijging), gelezen in het licht van de artikelen 1 en 7 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie,
moet aldus worden uitgelegd dat
een aangezocht gerecht niet kan weigeren een verzoek om een onderzoeksmaatregel dat ertoe strekt bewijsmateriaal te verkrijgen door na de opgraving van het lichaam van de vermeende ouder genetisch materiaal af te nemen en dat overeenkomstig deze verordening is toegezonden door het verzoekende gerecht, waarbij een geding inzake afstamming aanhangig is, uit te voeren op grond van de overweging dat een materieelrechtelijke regel van zijn lidstaat de verkrijging van dergelijk bewijs verbiedt.
ondertekeningen
* Procestaal: Frans.
i Dit is een fictieve naam, die niet overeenkomt met de werkelijke naam van enige partij in de procedure.