<!DOCTYPE html PUBLIC "yes" "xhtml1-strict.dtd">
<html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml">
<!--GENDOC2XHTML # converter_version: 1.2.15-->
  <head>
    <title>2025-12-202512C111202404850-00-TRA-DOC-NL-CONCL-C-0485-24-202506311-07_00</title>
    <meta content="text/html; charset=utf-8" http-equiv="Content-Type"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGeneratedDate"/>
    <meta content="nl-NL" name="Gendoc_Lang"/>
    <meta content="25/06/2025" name="CustomProvisoryEditionDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_GenerationDate"/>
    <meta content="" name="IsFlattened"/>
    <meta content="1" name="NumProc"/>
    <meta content="Final" name="Gendoc_EditionType"/>
    <meta content="0001" name="Gendoc_CaseNumberSuite"/>
    <meta content="8/08/2025 13:27:30" name="Gendoc_LastVerificationDate"/>
    <meta content="" name="Gendoc_ProcedureNumber"/>
    <meta content="nl" name="Gendoc_LangCode"/>
    <meta content="CNC" name="TypeDoc"/>
    <meta content="asBdbMw2l4bi/IA43aPE/4eujGxT7H8bMkLQPulL4fl5cPoZUD7OgIw80/30aUm6RhxOGcb3OE2RUxvln3nlRZCTpTNHd7kWpteVRlMN5xQYP2w3gSPsXQVmDJO1+2tC7T2nMHu1v3Wn9TOCO2nve0ITOoNdzpHzLBhTEvoV7gA=" name="GenDocUID"/>
    <meta content="P" name="TypeProc"/>
    <meta content="" name="CreateCustomParts"/>
    <meta content="OK" name="ReadyToPublish"/>
    <meta content="hosteel" name="Gendoc_User"/>
    <meta content="" name="EP_Mode"/>
    <meta content="" name="Gendoc_DGTGenerated"/>
    <meta content="" name="Gendoc_Vademecum"/>
    <meta content="0485" name="NumeroOrdre"/>
    <meta content="2024" name="Annee"/>
    <meta content="P" name="Gendoc_ProcedureType"/>
    <meta content="" name="EP_Version"/>
    <meta content="NL" name="Langue"/>
    <meta content="hosteel" name="Gendoc_DGTGeneratedUser"/>
    <meta content="FAST_document_go_ok" name="Gendoc_LastVerificationStatus"/>
    <meta content="CNC_C" name="Gendoc_GendocTemplateType"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlockFlatP"/>
    <meta content="GenDoc 25-06-25 07:37:39" name="Created"/>
    <meta content="" name="Canevas3_Vademecum"/>
    <meta content="TRUE" name="WithoutAuthorBlock"/>
    <meta content="" name="Gendoc_CaseYear"/>
    <meta content="false" name="Generation_In_Progress"/>
    <meta content="C" name="Juridiction"/>
    <meta content="1e56168ff20e42a2950d6922fb0ed70f" name="DocumentIdentifier"/>
    <meta content="0485" name="Gendoc_CaseNumber"/>
    <meta content="ImportedWithoutSource" name="SdlIdentifier"/>
    <meta content="RP" name="NatureAff"/>
    <meta content="RP" name="Gendoc_CaseNature"/>
    <meta content="0001" name="NumSuite"/>
    <meta content="C" name="Gendoc_Juridiction"/>
  </head>
  <body>
    <div style="header">
      <div id="rId24" style="first"/>
      <div id="rId20" style="even">Conclusie van adv.-gen. Norkus – Zaak C‑485/24</div>
      <div id="rId21" style="default">Locatrans</div>
    </div>
    <p class="C36Centre" id="para-1" title="page-1">
      CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-2" title="page-1">
      R. NORKUS
    </p>
    <p class="C36Centre" id="para-3" title="page-1">
      van 3 juli 2025  (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-1" href="#t-1">1</a>
</span>)
      
    </p>
    <p class="C38Centregrasgrandespacement" id="para-4" title="page-1">
      Zaak C‑485/24
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-5" title="page-1">
      Locatrans Sarl
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-6" title="page-1">
      tegen
    </p>
    <p class="C37Centregras" id="para-7" title="page-1">
      ES
    </p>
    <p class="C39Centreespacement" id="para-8" title="page-1">
      [verzoek van de Cour de cassation – chambre sociale (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken – kamer voor arbeidszaken, Frankrijk) om een prejudiciële beslissing]
    </p>
    <p class="C71Indicateur" id="para-9" title="page-1">
      „Prejudiciële verwijzing – Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Verdrag van Rome) – Artikel 6 – Arbeidsovereenkomst – Keuze van partijen – Dwingende bepalingen van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze van toepassing is – Aanknopingscriteria – Werknemer die arbeid verricht in meer dan één verdragsluitende staat – Plaats waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht – Wijziging van de plaats waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht tijdens de uitvoering van de arbeidsovereenkomst – Beoordeling op basis van de gehele duur van de arbeidsverhouding of het meest recente tijdvak van arbeid”
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-10" title="page-2">
      
        <br/>
      
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">I.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Inleiding</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het rechtskader van de onderhavige prejudiciële verwijzing wordt gevormd door het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-2" href="#t-2">2</a>
</span>). Meer bepaald betreft de door de Cour de cassation (Frankrijk) gestelde vraag in wezen de uitlegging van de artikelen 3 en 6 van dit verdrag. In artikel 3 is het beginsel van de wilsautonomie van partijen verankerd bij de keuze van het op verbintenissen uit overeenkomst toepasselijke recht. Volgens dit voor de lidstaten gemeenschappelijke beginsel wordt de overeenkomst beheerst door het recht dat partijen hebben gekozen. Artikel 6, waarvan de uitlegging centraal staat in deze vraag, voert een mechanisme in waarmee het recht kan worden aangewezen dat van toepassing is op de arbeidsovereenkomst bij gebreke van een rechtskeuze door partijen overeenkomstig artikel 3 van genoemd verdrag en in afwijking van artikel 4 van datzelfde verdrag. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-3" href="#t-3">3</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Het verzoek om een prejudiciële beslissing is ingediend in het kader van een geschil tussen een vervoersonderneming en de verweerder in het hoofgeding, een chauffeur die bij deze onderneming in dienst is geweest, over verschillende schadevorderingen die laatstgenoemde tegen zijn voormalige werkgever heeft ingesteld na de beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">3.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tegen deze juridische en feitelijke achtergrond zal het Hof zich op verzoek van de verwijzende rechter moeten buigen over de uitlegging van het begrip „land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">4.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Meer in het bijzonder zal het Hof de gelegenheid hebben om de overwegingen die het in het arrest Koelzsch (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-4" href="#t-4">4</a>
</span>) heeft ontwikkeld, nader te preciseren in een feitelijke context die vergelijkbaar is met die van dat arrest, maar waarin een niet eerder behandelde vraag is gerezen. Deze vraag betreft het tijdvak van arbeid dat de verwijzende rechter in aanmerking moet nemen ter bepaling van het recht dat op grond van die bepaling van toepassing is in de situatie waarin de werknemer zijn werkzaamheden ten behoeve van zijn werkgever in twee onderscheiden fasen heeft verricht: eerst in meer dan één staat en vervolgens, in de periode voorafgaand aan de beëindiging van de arbeidsverhouding, duurzaam in één enkele staat. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">II.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Toepasselijke bepalingen </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">5.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Naast artikel 1, artikel 3 en artikel 6 van het Verdrag van Rome [thans artikel 8 van verordening (EG) nr. 593/2008 (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-5" href="#t-5">5</a>
</span>)] komt in de onderhavige zaak een bijzonder belang toe aan artikel 5, eerste alinea, punt 1, van het Verdrag van Brussel betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-6" href="#t-6">6</a>
</span>) [thans artikel 19 van verordening (EG) nr. 44/2001 (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-7" href="#t-7">7</a>
</span>)]. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">III.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Hoofdgeding, prejudiciële vraag en procedure bij het Hof</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">6.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">ES is bij arbeidsovereenkomst van 15 oktober 2002 als chauffeur in dienst genomen door Locatrans Sàrl, een in Bettembourg (Luxemburg) gevestigde vervoersonderneming. Deze arbeidsovereenkomst voorzag in een maandelijkse arbeidstijd van 166 uur. Voorts was erin bepaald dat het Luxemburgse recht van toepassing was en dat de vervoersactiviteiten hoofdzakelijk plaatsvonden in Duitsland, de Benelux, Italië, Spanje, Portugal en Oostenrijk. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">7.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij brief van 14 januari 2014 heeft Locatrans de werknemer in kennis gesteld van de beslissing om zijn arbeidstijd met ingang van 16 juli 2014 te verminderen tot 35 uur per week, oftewel 151,55 uur per maand. ES heeft zich tegen deze wijziging van zijn arbeidsovereenkomst verzet. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">8.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij brief van 31 maart 2014 heeft Locatrans de werknemer ervan in kennis gesteld dat het haar, na onderzoek van zijn werkzaamheden over de laatste achttien maanden, was gebleken dat hij een wezenlijk deel van zijn werkzaamheden in loondienst (meer dan 50 %) in Frankrijk had verricht en dat zij verplicht was hem bij de Franse sociale zekerheid aan te sluiten.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">9.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij brief van 17 april 2014 heeft Locatrans de werknemer een dienstbetrekking bij een Franse vennootschap aangeboden en hem meegedeeld dat hij – nadat hij had geweigerd zijn arbeidstijd te verminderen – vanaf 16 juli 2014 niet langer deel zou uitmaken van het personeelsbestand van de onderneming.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">10.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Op 8 januari 2015 heeft de werknemer bezwaar gemaakt tegen de beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst en verschillende schadevorderingen ingesteld bij de conseil de prud’hommes de Dijon (arbeidsrechter Dijon, Frankrijk).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">11.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bij vonnis van 4 april 2017 heeft de conseil de prud’hommes de vorderingen van de werknemer afgewezen op grond dat het Luxemburgse recht van toepassing was op de uitvoering en de beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst, dat zijn ontslag duidelijk en ondubbelzinnig was en dat er geen reden was om dit ontslag te herkwalificeren als onrechtmatige beëindiging. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">12.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Op het hoger beroep van de werknemer heeft de cour d’appel de Dijon (rechter in tweede aanleg Dijon, Frankrijk) bij arrest van 2 mei 2019 het vonnis van 4 april 2017 vernietigd. In dit verband heeft deze rechter opgemerkt dat uit de betrokken arbeidsovereenkomst duidelijk bleek dat partijen ervoor hadden gekozen om het Luxemburgse recht op hun arbeidsverhouding toe te passen. Bij brief van 31 maart 2014 heeft Locatrans echter erkend dat de werknemer het grootste deel van zijn arbeid in Frankrijk had verricht, en de werknemer heeft daarvan bewijs overgelegd. Gelet op artikel 6 van het Verdrag van Rome kon de keuze van partijen voor het Luxemburgse recht er niet toe leiden dat de werknemer de bescherming werd ontnomen die de dwingende bepalingen van Frans recht hem boden, zoals de voorschriften betreffende de wijziging en de beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Bijgevolg heeft genoemde rechter, na de beëindiging van de arbeidsovereenkomst te hebben geherkwalificeerd als ontslag en te hebben vastgesteld dat het ontslag niet berustte op een gewichtige reden, Locatrans veroordeeld tot betaling van een aantal bedragen aan de werknemer als schadevergoeding. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">13.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Locatrans heeft tegen dit arrest cassatieberoep ingesteld bij de Cour de cassation – chambre sociale [hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken – kamer voor arbeidszaken (Frankrijk)], de verwijzende rechter in deze zaak.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">14.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze verwijzende rechter verwijst in wezen naar de collisieregel van artikel 6, leden 1 en 2, van het Verdrag van Rome. In dit verband merkt hij op dat het Hof meer bepaald in het arrest Koelzsch (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-8" href="#t-8">8</a>
</span>) de uitleggingscriteria heeft verduidelijkt voor het begrip „plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht” in de zin van deze bepaling, in het geval waarin de werknemer zijn werkzaamheden in meer dan één verdragsluitende staat verricht. In datzelfde arrest heeft het Hof zich ook gebaseerd op de rechtspraak over artikel 5, lid 1, van het Verdrag van Brussel, waaruit de intentie blijkt om een eenduidige uitlegging te geven aan de aanknopingscriteria op het gebied van jurisdictiegeschillen en wetsconflicten. Met betrekking tot laatstgenoemde bepaling herinnert de verwijzende rechter ook aan de relevantie van het arrest Weber. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-9" href="#t-9">9</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">15.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De verwijzende rechter merkt op dat, hoewel de door het Hof in het arrest Koelzsch (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-10" href="#t-10">10</a>
</span>) aangebrachte preciseringen over de uitlegging van het begrip „plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht”, op grond van het favor-laboratorisbeginsel ertoe zouden kunnen leiden dat het criterium wordt gehanteerd van de laatste plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht, dit niet wegneemt dat het Hof in het arrest Weber (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-11" href="#t-11">11</a>
</span>) uitdrukkelijk verwijst naar de inaanmerkingneming van „de volledige duur van de arbeidsverhouding”, zonder het in punt 54 van dit arrest geformuleerde criterium van de laatste plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht, over te nemen.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">16.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In het licht van deze rechtspraak vraagt de verwijzende rechter zich af of ter bepaling van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is, de volledige duur van de arbeidsverhouding in aanmerking moet worden genomen om de plaats te bepalen waar de betrokkene gewoonlijk zijn arbeid verrichtte in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome, dan wel of het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen. Deze rechter is van mening dat, hoewel het criterium van de laatste plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht relevant is voor de aanwijzing van de bevoegde rechter, aangezien hij daardoor met minder moeite een gerechtelijke procedure kan aanspannen, het echter niet zeker is of dit criterium kan worden toegepast ter bepaling van het toepasselijke recht bij gebreke van een rechtskeuze, aangezien een dergelijke benadering er met name toe kan leiden dat eenzelfde arbeidsovereenkomst achtereenvolgens aan verschillende dwingende wetten wordt onderworpen naargelang van de wijzigingen in de werkplek.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">17.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In die omstandigheden heeft de Cour de cassation – chambre sociale bij beslissing van 10 juli 2024, ingekomen bij het Hof op dezelfde dag, besloten om de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende prejudiciële vraag te stellen:</p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-31" title="page-7">
      „Moeten de artikelen 3 en 6 van het [Verdrag van Rome] aldus worden uitgelegd dat, in het geval waarin de werknemer dezelfde werkzaamheden ten behoeve van zijn werkgever in meer dan één verdragsluitende staat verricht, ter bepaling van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze van partijen van toepassing zou zijn, de volledige duur van de arbeidsverhouding in aanmerking moet worden genomen om de plaats te bepalen waar de betrokkene gewoonlijk zijn arbeid verrichtte, dan wel dat het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen wanneer de werknemer, na zijn arbeid gedurende een bepaalde tijd op een bepaalde plaats te hebben verricht, zijn werkzaamheden vervolgens duurzaam verricht op een andere plaats, die volgens de duidelijke wil van partijen de nieuwe plaats moet worden waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht?”
    </p>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">18.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Partijen in het hoofdgeding, de Franse en de Tsjechische regering alsook de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Er is geen terechtzitting gehouden.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">IV.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Prejudiciële vraag</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">19.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met zijn enige vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de artikelen 3 en 6 van het Verdrag van Rome aldus moeten worden uitgelegd dat in de situatie waarin, enerzijds, een werknemer aanvankelijk dezelfde werkzaamheden ten behoeve van zijn werkgever in meer dan één staat heeft verricht en vervolgens, in de periode voorafgaand aan de beëindiging van de arbeidsverhouding, zijn werkzaamheden duurzaam in één staat heeft verricht, die volgens de duidelijke wil van partijen een nieuwe gewoonlijke plaats van arbeid moest worden en, anderzijds, deze werknemer de beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst betwist, de volledige duur van de arbeidsverhouding dan wel het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen ter bepaling van de plaats waar genoemde werknemer gewoonlijk zijn arbeid verrichtte en bijgevolg van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">20.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze rechter wenst dus in wezen te vernemen welke van deze beide criteria van toepassing is op de beëindiging van de aan de orde zijnde arbeidsovereenkomst, aangezien deze beëindiging een conflict tussen de toepasselijke rechtsstelsels met zich brengt. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-12" href="#t-12">12</a>
</span>) Uit de verwijzingsbeslissing blijkt immers dat de inaanmerkingneming van de volledige duur van de arbeidsverhouding bij toepassing van het eerstgenoemde criterium tot gevolg zou hebben dat de gegrondheid van de door ES ingestelde vorderingen zou worden beoordeeld naar Luxemburgs recht en bijgevolg zouden moeten worden afgewezen. Wanneer echter bij toepassing van het tweede genoemde criterium alleen rekening zou worden gehouden met het meest recente tijdvak van arbeid, zou de Franse wet betreffende de wijziging en de beëindiging van de arbeidsovereenkomst van toepassing zijn, wat voor ES gunstiger zou uitvallen. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">21.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dienaangaande is deze rechter van oordeel dat er gerede twijfel bestaat over de vraag of het criterium van de laatste plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht, dat relevant is voor de aanwijzing van de bevoegde rechter, ook kan worden gehanteerd voor de bepaling van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze van toepassing is op een arbeidsovereenkomst, aangezien een dergelijke benadering er met name toe kan leiden dat eenzelfde arbeidsovereenkomst achtereenvolgens aan verschillende dwingende wetten wordt onderworpen naargelang van de wijzigingen in de plaats waar de arbeid wordt verricht.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">22.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">De partijen in het hoofgeding en de belanghebbenden zijn het oneens over de uitlegging van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">23.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Locatrans en de Tsjechische regering voeren, onder verwijzing naar het arrest Weber, met name aan dat in het geval waarin de werknemer dezelfde werkzaamheden ten behoeve van zijn werkgever in meer dan één staat verricht, ter bepaling van de plaats waar de betrokkene gewoonlijk zijn arbeid verrichtte en, bijgevolg, van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is, de volledige duur van de arbeidsverhouding in aanmerking moet worden genomen. De Franse regering van haar kant is van mening dat afgezien daarvan het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking kan worden genomen om, in het licht van alle relevante omstandigheden, het bestaan van nauwere banden met een ander land vast te stellen. ES stelt om te beginnen dat hij, ondanks de bewoordingen van de prejudiciële vraag, tijdens zijn arbeidsverhouding niet van werkplek is veranderd. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-13" href="#t-13">13</a>
</span>) Bijgevolg is zijn situatie duidelijk verschillend van die welke aanleiding heeft gegeven tot het arrest Weber, waarin de werknemer zijn werkzaamheden achtereenvolgens op twee verschillende werkplekken had verricht. Hoe dan ook, zelfs al mocht het arrest Weber daadwerkelijk relevant worden geacht voor de onderhavige zaak, moet er worden aangeknoopt bij het meest recente tijdvak van arbeid. De Commissie van haar kant merkt op dat in een zaak als die in het hoofdgeding, waarin het geschil draait om de beëindiging van de arbeidsovereenkomst en de voor de beslechting daarvan relevante feiten zich aan het einde van deze overeenkomst hebben voorgedaan, het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">24.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In het licht van de door de verwijzende rechter gekoesterde twijfel en gelet op de door de partijen in het hoofdgeding en de belanghebbenden aangevoerde argumenten, zal ik eerst enkele algemene overwegingen formuleren over de doelstelling en de algemene opzet van het Verdrag van Rome en van de in artikel 6 daarvan opgenomen collisieregel (deel A). Vervolgens zal ik nader ingaan op het begrip „land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van dat verdrag, en wel in het licht van de relevante rechtspraak, om daaruit de gevolgen te trekken voor de onderhavige zaak (deel B).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">A.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Inleidende opmerkingen over de doelstelling en de algemene opzet van het Verdrag van Rome en van de in artikel 6 daarvan opgenomen collisieregel</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">25.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de eerste plaats zij eraan herinnerd dat, zoals het Hof reeds heeft opgemerkt (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-14" href="#t-14">14</a>
</span>), uit de preambule van het Verdrag van Rome blijkt dat dit is gesloten ter voortzetting, op het gebied van het internationale privaatrecht, van de eenmaking van het recht waarmee was begonnen met de vaststelling van het Verdrag van Brussel. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-15" href="#t-15">15</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">26.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit deze preambule vloeit tevens voort dat dit verdrag tot doel heeft eenvormige regels op te stellen voor het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst, ongeacht de plaats waar de beslissing moet worden gegeven. Zoals immers blijkt uit het rapport betreffende genoemd verdrag, lag daaraan het verlangen ten grondslag om de nadelen uit de weg te ruimen die voortvloeien uit de verscheidenheid aan verwijzingsregels op het gebied van overeenkomsten. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-16" href="#t-16">16</a>
</span>) </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">27.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Met betrekking tot, in de tweede plaats, de context van de in artikel 6 van het Verdrag van Rome opgenomen collisieregel, moet worden gewezen op de in dit verdrag neergelegde algemene criteria ter bepaling van het toepasselijke recht. In dit verband moet worden vastgesteld dat de eenvormige regels in titel II van genoemd verdrag het beginsel vastleggen dat voorrang wordt gegeven aan de wil van partijen, aan wie in artikel 3 van datzelfde verdrag de vrije keuze van het toepasselijke recht is toegekend. Bij gebreke van een dergelijke keuze geeft artikel 4 van het Verdrag van Rome de aanknopingscriteria op basis waarvan de rechter moet bepalen welk recht dit is. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-17" href="#t-17">17</a>
</span>) Deze criteria zijn van toepassing op iedere categorie overeenkomsten. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-18" href="#t-18">18</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">28.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Zoals bekend is er voor bepaalde soorten overeenkomsten ook voorzien in specifieke regels. Met name artikel 6 van het Verdrag van Rome stelt een collisieregel in die geldt voor individuele arbeidsovereenkomsten. Deze bijzondere collisieregel (net als die van artikel 8 van de Rome I-verordening) bestaat uit twee algemene bepalingen [lid 1 en lid 2, onder a)], een subsidiaire bepaling [lid 2, onder b)] en een uitzonderingsbepaling (lid 2, laatste volzin) (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-19" href="#t-19">19</a>
</span>). Volgens de opstellers van dit verdrag werd met deze bijzondere collisieregel de invoering beoogd van een regeling die beter toegespitst is op onderwerpen waarbij de ene partij overwicht heeft op de andere en die tegelijkertijd zorgt voor een betere bescherming van de partij die in sociaaleconomisch opzicht in de contractuele relatie de zwakkere is. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-20" href="#t-20">20</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">29.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Op grond van deze algemene overwegingen bepaalt artikel 6, lid 1, van het Verdrag van Rome dat „[o]ngeacht artikel 3 [...] de rechtskeuze van partijen in een arbeidsovereenkomst er niet toe [kan] leiden dat de werknemer de bescherming verliest welke hij geniet op grond van de dwingende bepalingen van het recht dat ingevolge het tweede lid van [dit] artikel bij gebreke van een rechtskeuze op hem van toepassing zou zijn”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-21" href="#t-21">21</a>
</span>) Bij gebreke van een dergelijke keuze noemt artikel 6, lid 2, van datzelfde verdrag twee aanknopingscriteria, namelijk primair „het recht van het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” [onder a)], zijnde dus het objectief toepasselijke recht, of subsidiair „het recht van het land waar zich de vestiging bevindt die de werknemer in dienst heeft genomen, wanneer deze niet in een zelfde land gewoonlijk zijn arbeid verricht” [onder b)]. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-22" href="#t-22">22</a>
</span>) In de laatste volzin van dit lid 2 is een uitzonderingsbepaling opgenomen volgens welke deze beide aanknopingscriteria niet van toepassing zijn wanneer „uit het geheel der omstandigheden blijkt dat de arbeidsovereenkomst nauwer is verbonden met een ander land, in welk geval het recht van dat andere land toepasselijk is”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">30.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In deze context (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-23" href="#t-23">23</a>
</span>), en rekening houdend met de noodzaak om te zorgen voor een onderlinge coördinatie van de verschillende instrumenten van internationaal privaatrecht van de Unie, zal ik nu overgaan tot de uitlegging van het begrip „land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">B.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Begrip „land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Relevante rechtspraak en tekstuele, contextuele en teleologische uitlegging</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">31.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome bepaalt dat de arbeidsovereenkomst, ongeacht artikel 4 en bij gebreke van een rechtskeuze overeenkomstig artikel 3, wordt beheerst door „het recht van het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht, zelfs wanneer hij tijdelijk in een ander land te werk is gesteld”.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">32.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit de lezing van deze bepaling blijkt dat het autonome begrip „recht van het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” op basis van alleen een tekstuele uitlegging niet nader kan worden gedefinieerd. In het arrest Koelzsch (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-24" href="#t-24">24</a>
</span>) heeft het Hof zich voor het eerst uitgesproken over dit begrip in de zin van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-25" href="#t-25">25</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">a)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Arrest Koelzsch: afbakening van het begrip</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">1)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Doelstelling om te zorgen voor een passende bescherming van de werknemer en noodzaak van een ruime uitlegging van het aanknopingscriterium </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">33.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In het arrest Koelzsch heeft het Hof ter afbakening van het autonome begrip „recht van het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht” gekozen voor een ruime uitlegging daarvan. Daartoe heeft het Hof eerst aangegeven dat een dergelijke uitlegging de uitlegging betreffende de criteria van artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel niet buiten beschouwing mag laten voor zover deze criteria regels vaststellen voor de bepaling van de rechterlijke bevoegdheid voor dezelfde materies en soortgelijke begrippen gebruiken. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-26" href="#t-26">26</a>
</span>) Onder verwijzing naar zijn rechtspraak waarin deze bepaling wordt uitgelegd (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-27" href="#t-27">27</a>
</span>), heeft het Hof in herinnering gebracht dat in een situatie waarin de werknemer zijn beroepswerkzaamheden in meer dan één verdragsluitende staat verricht, naar behoren rekening moet worden gehouden met het streven naar een passende bescherming van de werknemer als de sociaal zwakste contractpartij. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-28" href="#t-28">28</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">34.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Vervolgens heeft het Hof opgemerkt dat het Verdrag van Brussel en het Verdrag van Rome op het gebied van arbeidsovereenkomsten dezelfde doelstelling nastreven, namelijk een passende bescherming van de werknemer. In het licht van die doelstelling heeft het dan ook geoordeeld dat artikel 6 van het Verdrag van Rome moet worden opgevat als een waarborg dat eerder het recht van de staat waarin de werknemer zijn beroepswerkzaamheden verricht, van toepassing is dan dat van de staat van de zetel van de werkgever. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-29" href="#t-29">29</a>
</span>) Gelet op deze identieke doelstelling van beide verdragen heeft het Hof bevestigd dat de rechtspraak waarin uitlegging wordt gegeven aan artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel, relevant blijft bij de analyse van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-30" href="#t-30">30</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">35.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Tot slot heeft het Hof geoordeeld dat wanneer de arbeid in meer dan één lidstaat wordt verricht, het criterium van het land waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht ruim moet worden uitgelegd en aldus worden opgevat dat het verwijst naar de plaats waar of van waaruit de werknemer daadwerkelijk zijn beroepswerkzaamheden verricht en – bij gebreke van een centrum van de activiteiten – naar de plaats waar hij het grootste gedeelte van zijn werkzaamheden verricht. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-31" href="#t-31">31</a>
</span>) Bijgevolg moet, ter vaststelling of een werknemer zijn arbeid gewoonlijk heeft verricht in een van de betrokken staten, het in artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome geformuleerde aanknopingscriterium ruim worden uitgelegd. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-32" href="#t-32">32</a>
</span>) Hiertoe heeft het Hof de aard van de arbeid in de sector van het internationale transport in aanmerking genomen en gepreciseerd dat er rekening moet worden gehouden met alle elementen die de werkzaamheid van de werknemer kenmerken. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-33" href="#t-33">33</a>
</span>) In die omstandigheden heeft het Hof voor recht verklaard dat artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome aldus moet worden uitgelegd dat in het geval waarin de werknemer zijn werkzaamheden in meer dan één verdragsluitende staat verricht, het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht in de zin van deze bepaling, het land is waar of van waaruit de werknemer, rekening houdend met alle elementen die deze werkzaamheid kenmerken, het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-34" href="#t-34">34</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Grondregel en op aanwijzingen gebaseerde methode ter verwezenlijking ervan: kwalitatief criterium</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">36.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit deze rechtspraak volgt dat het Hof, om vast te stellen of een werknemer zijn arbeid gewoonlijk in een van de verdragsluitende staten heeft verricht en om te bepalen welke van die staten dat is, in punt 50 van het arrest Koelzsch een grondregel heeft geformuleerd die op de inaanmerkingneming van verschillende feitelijke criteria berust. Volgens deze regel is „het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht”, het land waar of van waaruit de werknemer, rekening houdend met alle elementen die deze werkzaamheid kenmerken, het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-35" href="#t-35">35</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">37.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Om de nationale rechter te helpen bij de toepassing van genoemde regel heeft het Hof, met inachtneming van de specifieke kenmerken van de arbeidsverhoudingen in de vervoerssector, een aantal aanwijzingen vermeld die in aanmerking kunnen worden genomen bij de toepassing van artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag van Rome. De nationale rechter moet met name vaststellen in welke staat zich de plaats bevindt van waaruit de werknemer zijn transportopdrachten verricht, instructies voor zijn opdrachten ontvangt en zijn werk organiseert, alsmede de plaats waar zich de arbeidsinstrumenten bevinden. Hij moet tevens nagaan in welke plaatsen het vervoer hoofdzakelijk wordt verricht, in welke plaatsen de goederen worden gelost en naar welke plaats de werknemer na zijn opdrachten terugkeert. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-36" href="#t-36">36</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">38.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Deze „op aanwijzingen gebaseerde methode” is naar mijn mening een belangrijk element voor het afbakenen van de reikwijdte van een begrip als „plaats waar of van waaruit de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht” bij de toepassing ervan in een concreet geval. Volgens het Hof kan door die methode niet alleen de realiteit van de rechtsverhoudingen beter worden weergegeven doordat rekening moet worden gehouden met alle factoren die kenmerkend zijn voor de werkzaamheden van de werknemer, maar kan ook worden vermeden dat dit begrip wordt geïnstrumentaliseerd of gaat bijdragen tot het ontstaan van ontwijkingsstrategieën. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-37" href="#t-37">37</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">39.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bovendien zij erop gewezen dat het Hof zich voor de vaststelling van de hierboven genoemde grondregel (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-38" href="#t-38">38</a>
</span>) heeft gebaseerd op zijn rechtspraak met betrekking tot artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-39" href="#t-39">39</a>
</span>) Er mag namelijk niet uit het oog worden verloren dat de zaken die tot deze rechtspraak hebben geleid, betrekking hadden op een werknemer die zijn beroepswerkzaamheden in meer dan één staat verrichtte, maar die in een van deze staten, waar hij zijn woonplaats had gevestigd, een kantoor had van waaruit hij de voor zijn werkgever te verrichten werkzaamheden organiseerde en waar hij na elke in verband met zijn werk gemaakte buitenlandse reis terugkeerde. Bijgevolg heeft het Hof geoordeeld dat er voor de concrete bepaling van de plaats waar een werknemer „gewoonlijk zijn arbeid verricht”, moet worden aangeknoopt bij de plaats van waaruit de werknemer hoofdzakelijk zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult of bij de plaats van waaruit hij het werkelijke centrum van zijn beroepswerkzaamheden heeft gevestigd. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-40" href="#t-40">40</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">40.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bovendien wijs ik erop dat de formulering „van waaruit” aan artikel 8, lid 2, van de Rome I-verordening (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-41" href="#t-41">41</a>
</span>) is toegevoegd bij de omzetting van het Verdrag van Rome in een verordening (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-42" href="#t-42">42</a>
</span>). Zodoende heeft de Uniewetgever met deze nieuwe formulering de rechtspraak van het Hof over artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel in deze verordening opgenomen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-43" href="#t-43">43</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">41.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Afgezien daarvan moet worden opgemerkt dat het Hof in zijn rechtspraak over artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel met betrekking tot arbeidsovereenkomsten die op het grondgebied van meer dan één staat worden uitgevoerd, zich ook heeft moeten buigen over een andere situatie waarin geen van de verschillende betrokken plaatsen kon worden aangeduid als de plaats waar of van waaruit de werknemer zijn beroepswerkzaamheden verricht. Dit was het geval in het arrest Weber.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">b)</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Arrest Weber: temporeel criterium</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">42.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest Weber was onder meer de vraag gerezen of, teneinde te bepalen of een werknemer zijn arbeid „gewoonlijk” in een verdragsluitende staat heeft verricht, de „gehele periode” van zijn dienstverband of alleen de laatste periode daarvan in aanmerking moet worden genomen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-44" href="#t-44">44</a>
</span>) </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">43.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Om te beginnen heeft het Hof de hem voorgelegde zaak onderscheiden van de zaken die hebben geleid tot de arresten Mulox IBC en Rutten, waarin, anders dan in deze zaak, de werknemer in een van de verdragsluitende staten beschikte over een kantoor dat het werkelijke centrum van zijn beroepswerkzaamheden was en van waaruit hij het merendeel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervulde. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-45" href="#t-45">45</a>
</span>) Gelet op die verschillen heeft het Hof geoordeeld dat de uit deze arresten voortvloeiende rechtspraak niet volledig op genoemde zaak kon worden toegepast. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-46" href="#t-46">46</a>
</span>) Niettemin heeft het Hof opgemerkt dat deze rechtspraak relevant blijft voor zover zij impliceert dat wanneer een arbeidsovereenkomst op het grondgebied van meer dan één verdragsluitende staat wordt uitgevoerd, artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel aldus moet worden uitgelegd dat het doelt op de plaats waar of van waaruit de werknemer, rekening houdend met alle omstandigheden van het concrete geval, feitelijk het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-47" href="#t-47">47</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">44.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Vervolgens heeft het Hof gepreciseerd dat, vanwege dit verschil in omstandigheden, het relevante criterium dat in aanmerking moet worden genomen om de gewoonlijke plaats van arbeid in de zin van deze bepaling te bepalen, in beginsel de plaats is waar de werknemer het belangrijkste deel van zijn arbeidstijd voor zijn werkgever heeft doorgebracht. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-48" href="#t-48">48</a>
</span>) Het Hof heeft dan ook voor recht verklaard dat, bij gebreke van andere criteria, deze plaats de plaats is waar de werknemer het grootste deel van zijn arbeidstijd heeft doorgebracht. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-49" href="#t-49">49</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">45.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Opgemerkt moet worden dat dit temporele criterium, dat gebaseerd is op de respectieve duur van de in de verschillende betrokken verdragsluitende staten verrichte arbeid, volgens het Hof logischerwijs impliceert dat het tijdvak van arbeid van de werknemer volledig in aanmerking wordt genomen om de plaats te bepalen waar de werknemer het belangrijkste deel van zijn arbeid heeft verricht en waar zich, in een dergelijke situatie, het centrum van zijn contractuele verhouding met de werkgever bevindt. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-50" href="#t-50">50</a>
</span>) Op grond daarvan heeft het Hof dan ook voor recht verklaard dat wanneer het een arbeidsovereenkomst betreft ter uitvoering waarvan de werknemer voor zijn werkgever dezelfde werkzaamheden in meer dan één verdragsluitende staat verricht, dan in beginsel rekening moet worden gehouden met de volledige duur van de arbeidsverhouding om de plaats te bepalen waar de betrokkene gewoonlijk zijn arbeid verrichtte. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-51" href="#t-51">51</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">46.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In dit verband acht ik het van belang erop te wijzen dat het Hof evenwel heeft voorzien in wat op het eerste gezicht zou kunnen lijken op een uitzondering op de regel van het temporele criterium, volgens welke de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid heeft verricht, samenvalt met de plaats waar de werknemer het grootste deel van zijn arbeidstijd heeft doorgebracht. Ik ben echter van mening dat het hier niet om een uitzondering gaat, maar veeleer om de toepassing door het Hof van het temporele criterium in een specifieke situatie. Het Hof heeft namelijk verduidelijkt dat het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen ingeval de werknemer, na zijn arbeid gedurende zekere tijd op een bepaalde plaats te hebben verricht, zijn werkzaamheden vervolgens duurzaam op een andere plaats verricht, wanneer die plaats, volgens de duidelijke wil van partijen, de nieuwe plaats moet worden waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-52" href="#t-52">52</a>
</span>) Bijgevolg berust, bij gebreke van een werkelijk centrum van de beroepswerkzaamheden van de werknemer, het door het Hof in dit arrest geformuleerde temporele criterium op een grondregel waarvan alleen kan worden afgeweken in de situatie waarin het voorwerp van het betrokken geschil, gelet op de feitelijke gegevens van het concrete geval, nauwere aanknopingspunten heeft met een andere plaats van arbeid. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-53" href="#t-53">53</a>
</span>) Ik zal later terugkomen op dit temporele criterium dat van bijzonder belang is voor het onderzoek van de prejudiciële vraag. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-54" href="#t-54">54</a>
</span>) </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">47.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ter samenvatting van dit deel van mijn analyse wil ik in de eerste plaats in herinnering brengen dat het Hof zich voor het formuleren van de grondregel dat het land waar de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht, het land is waar of van waaruit de werknemer, rekening houdend met alle elementen die deze werkzaamheid kenmerken, het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult, in punt 50 van het arrest Koelzsch heeft gebaseerd op zijn rechtspraak die is voortgevloeid uit de arresten Mulox IBC (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-55" href="#t-55">55</a>
</span>) en Rutten (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-56" href="#t-56">56</a>
</span>). Zoals ik reeds heb uiteengezet, is deze regel vervolgens bevestigd in de punten 49 en 50 van het arrest Weber. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-57" href="#t-57">57</a>
</span>) Hieruit volgt dat de toetsing aan genoemde regel het uitgangspunt is voor de beoordeling door de nationale rechter van alle situaties waarin, zoals in het onderhavige geval, de arbeidsovereenkomst wordt uitgevoerd op het grondgebied van meer dan één verdragsluitende staat.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">48.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In de tweede plaats heeft het Hof, zoals hierboven opgemerkt, ter aanduiding van de staat die kan worden beschouwd als „de plaats waar of van waaruit” de werknemer het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervult, een kwalitatief (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-58" href="#t-58">58</a>
</span>) en een temporeel (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-59" href="#t-59">59</a>
</span>) criterium geformuleerd waarmee de nationale rechter (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-60" href="#t-60">60</a>
</span>) rekening moet houden. Hoewel het temporele criterium volgens het Hof in beginsel vereist dat het tijdvak van arbeid van de werknemer ten behoeve van zijn werkgever in zijn geheel in aanmerking wordt genomen, heeft het Hof evenwel voorzien in de toepassing van dit temporele criterium in de specifieke situatie waarin het voorwerp van het betrokken geschil „nauwere” aanknopingspunten heeft „met een andere plaats van arbeid”. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-61" href="#t-61">61</a>
</span>) In dat geval moet de nationale rechter (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-62" href="#t-62">62</a>
</span>) bij zijn beoordeling het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking nemen, en niet het tijdvak van arbeid in zijn geheel. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-63" href="#t-63">63</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">49.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bijgevolg moet er bij de beoordeling van de onderhavige zaak rekening worden gehouden met deze rechtspraak. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">2.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Uit de analyse van de rechtspraak voortvloeiende gevolgen voor de onderhavige zaak</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">50.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In dit stadium van de redenering merk ik op dat uit de door de partijen in het hoofdgeding en de belanghebbenden aangevoerde argumenten kan worden opgemaakt dat de vraag van de verwijzende rechter zich lijkt te situeren op het snijpunt van twee, a priori, onderscheiden jurisprudentiële benaderingen. In het licht van de voorgaande analyse passen deze twee benaderingen, ondanks hun schijnbare divergentie, evenwel in een en dezelfde jurisprudentiële lijn volgens welke de toepassing van een door het Hof geformuleerde grondregel afhankelijk wordt gesteld van de inaanmerkingneming van een kwalitatief en een temporeel criterium. In dit verband moet erop worden gewezen dat de nationale rechters rekening moeten houden met het kwalitatieve criterium dat als doorslaggevend geldt. Alleen bij gebreke van kwalitatieve elementen of wanneer deze onvoldoende nauwkeurig zijn, komt er relevantie toe aan het temporele criterium. Bovendien kunnen deze beide criteria met elkaar samenvallen en elkaar aanvullen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-64" href="#t-64">64</a>
</span>) Hoe dan ook moeten de nationale rechters het nabijheidsbeginsel in acht nemen, alsook de bescherming van de werknemer. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">51.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Bovendien wijs ik erop dat, voor zover de arbeidsverhouding van duurzame aard is, de kenmerkende elementen van deze verhouding, zoals het verrichten van de arbeid, de plaats waar de arbeid wordt verricht of de beloning, aan verandering onderhevig kunnen zijn. Met name in een grensoverschrijdende arbeidssituatie kan het land waar de werknemer „gewoonlijk zijn arbeid verricht” eveneens veranderen als gevolg van gewijzigde objectieve omstandigheden. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-65" href="#t-65">65</a>
</span>) Met andere woorden, het toepasselijke recht bij gebreke van een keuze van partijen kan veranderen juist vanwege de duurzame aard zelf van de arbeidsverhouding. Gelet evenwel op het feit dat het Verdrag van Rome onder meer beoogt het vertrouwen in de bestendigheid van de verhoudingen tussen de contractpartijen te versterken, moet de verandering van het toepasselijke recht als gevolg van gewijzigde feitelijke omstandigheden ook voortkomen uit de duidelijke wil van partijen. Deze verandering mag namelijk geen gevolgen hebben voor de rechtsbetrekkingen die vóór die verandering zijn ontstaan, zodat het geschil ratione temporis beheerst blijft door het recht dat ten tijde van het optreden van deze omstandigheden van toepassing was (tempus regit actum).</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">52.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In het licht van het voorgaande rijst in wezen de vraag welk criterium in casu relevant is voor de concrete vaststelling van het tijdstip waarop het voorwerp van het geschil is ontstaan, met het oog op het bepalen van de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verrichtte en bijgevolg ook van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">53.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat Locatrans de werknemer ervan in kennis had gesteld dat uit onderzoek van zijn werkzaamheden over de laatste achttien maanden was gebleken dat hij een wezenlijk deel van zijn werkzaamheden in loondienst in Frankrijk had verricht en dat zij om die reden verplicht was hem bij de Franse sociale zekerheid aan te sluiten. Bijgevolg, aldus de verwijzende rechter, heeft de werknemer tijdens deze periode voorafgaand aan de beëindiging van de arbeidsverhouding zijn werkzaamheden alleen in Frankrijk duurzaam verricht. Hieruit volgt dat mijns inziens kan worden gesteld dat een dergelijke ontwikkeling of verandering in de situatie van de werknemer met als gevolg dat de werkzaamheden duurzaam worden verricht in één enkele verdragsluitende staat, hetgeen de verwijzende rechter moet nagaan, binnen de werkingssfeer valt van het temporele criterium, zoals dat door het Hof is geformuleerd in de punten 53 en 54 van het arrest Weber. Aangezien de relevante feiten zich aan het einde van de arbeidsovereenkomst hebben voorgedaan, volgt hieruit dat, anders dan Locatrans aanvoert, de inaanmerkingneming van het gehele tijdvak van arbeid van de werknemer in casu niet aan de orde kan zijn.</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">54.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Dienaangaande deel ik de mening van de Commissie dat in een zaak als die in het hoofdgeding, waarin de werknemer de beëindiging van de arbeidsovereenkomst betwist en de relevante feiten ter beoordeling van deze betwisting zich aan het einde van deze arbeidsovereenkomst hebben voorgedaan, het meest recente tijdvak van arbeid (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-66" href="#t-66">66</a>
</span>) in aanmerking moet worden genomen, en wel om de hiernavolgende redenen. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">55.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ten eerste acht ik het van belang erop te wijzen dat de nationale rechter bij de toepassing van het meest relevante criterium (of dit nu kwalitatief of temporeel is) ter bepaling van de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid heeft verricht, rekening moet houden met het door artikel 6 van het Verdrag van Rome nagestreefde doel de werknemer een passende bescherming te verlenen. Bijgevolg moet de eerbiediging van de voorschriften ter bescherming van de arbeid zoals die zijn neergelegd in het recht van de staat waar de werknemer zijn beroepswerkzaamheden verricht, zo veel mogelijk worden gewaarborgd. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-67" href="#t-67">67</a>
</span>) Zoals de Commissie terecht opmerkt, kan dit doel echter alleen ten volle worden bereikt wanneer bij een verandering of duurzame ontwikkeling in het land waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht, ook het toepasselijke recht verandert. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-68" href="#t-68">68</a>
</span>)
      </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">56.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ten tweede strookt deze uitlegging mijns inziens met het doel van het Verdrag van Rome, dat erin bestaat de rechtszekerheid te vergroten door het vertrouwen in de bestendigheid van de verhoudingen tussen de contractpartijen te versterken. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-69" href="#t-69">69</a>
</span>) Naar mijn mening gaat het er niet om het criterium van de plaats waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht, in de regel afhankelijk te stellen van de laatste plaats waar de arbeid is verricht, maar veeleer om, met gebruikmaking van de op aanwijzingen gebaseerde methode en gelet op het feit dat de betwisting van de werknemer betrekking heeft op de beëindiging van de arbeidsovereenkomst, het temporele criterium met betrekking tot het „meest recente tijdvak” te hanteren. Zodoende kan de juiste toepassing van dit temporele criterium geen bron van onvoorspelbaarheid vormen voor partijen. Voorts wijs ik erop dat de mogelijke inaanmerkingneming van deze laatste plaats als de plaats waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht, geregeld wordt door de in het arrest Weber (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-70" href="#t-70">70</a>
</span>) gestelde voorwaarden. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">57.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Ten derde maakt genoemde uitlegging het mogelijk om de samenhang tussen artikel 5 van het Verdrag van Brussel en artikel 6 van het Verdrag van Rome te respecteren (forum en ius). (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-71" href="#t-71">71</a>
</span>) Het is immers zo dat de rechter van de plaats waar (of van waaruit) de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht (of, in voorkomend geval, van de laatste plaats waar hij gewoonlijk heeft gewerkt) (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-72" href="#t-72">72</a>
</span>) in de regel bevoegd zal zijn om kennis te nemen van uit arbeidsovereenkomsten voortvloeiende geschillen. Tegelijkertijd zal deze rechter dwingende bepalingen van het eigen recht (lex loci laboris) toepassen. (<span class="note footnote notemarker">
<a id="c-73" href="#t-73">73</a>
</span>) De omstandigheid dat de hantering van dit temporele criterium met betrekking tot het „meest recente tijdvak van arbeid” wordt bepaald door het voorwerp van het geschil, het tijdvak waarin de relevante feiten zich hebben voorgedaan en de duidelijke wil van partijen, zorgt er in dit opzicht voor dat de situatie waarin verschillende wetten gelijktijdig van toepassing zijn, nauwkeurig kan worden afgebakend. </p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">V.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Conclusie</p>
</td>
</tr>
</table>
    <table cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" width="100%">
<col width="5%"/>
<col width="95%"/>
<tr>
<td valign="top">
<p class="count">58.</p>
</td>
<td valign="top">
<p class="normal">Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vraag van de Cour de cassation – chambre sociale te beantwoorden als volgt: </p>
</td>
</tr>
</table>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-83" title="page-23">
      „Artikel 6, lid 2, onder a), van het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst ter ondertekening opengesteld te Rome op 19 juni 1980 
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-84" title="page-23">
      moet aldus worden uitgelegd dat 
    </p>
    <p class="C02AlineaAltA" id="para-85" title="page-23">
      in de situatie waarin, enerzijds, een werknemer aanvankelijk dezelfde werkzaamheden ten behoeve van zijn werkgever in meer dan één staat heeft verricht en vervolgens, in de periode voorafgaand aan de beëindiging van de arbeidsverhouding, zijn werkzaamheden duurzaam in één staat heeft verricht, die volgens de duidelijke wil van partijen een nieuwe gewoonlijke plaats van arbeid moest worden en, anderzijds, deze werknemer de beëindiging van zijn arbeidsovereenkomst betwist, het meest recente tijdvak van arbeid in aanmerking moet worden genomen ter bepaling van de plaats waar genoemde werknemer gewoonlijk zijn arbeid verrichtte en bijgevolg van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is.”
    </p>
    <div/>
  <hr class="note"/>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-1" href="#c-1">1</a>
</span>) Oorspronkelijke taal: Frans.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-2" href="#c-2">2</a>
</span>) Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst ter ondertekening opengesteld te Rome op 19 juni 1980 (PB 1980, L 266, blz. 1; hierna: „Verdrag van Rome”). Gelet op de datum van sluiting van de arbeidsovereenkomst blijft deze nog beheerst door dit verdrag.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-3" href="#c-3">3</a>
</span>) Artikel 4 van het Verdrag van Rome voorziet in een algemene regeling voor de aanwijzing van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze door partijen van toepassing is op een overeenkomst. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-4" href="#c-4">4</a>
</span>) Zie arrest van 15 maart 2011 (C‑29/10, EU:C:2011:151, punten 40, 46, 50 en dictum; hierna: „arrest Koelzsch”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-5" href="#c-5">5</a>
</span>) Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) (PB 2008, L 177, blz. 6; hierna: „Rome I-verordening”). Deze verordening is in de plaats gekomen van het Verdrag van Rome en is van toepassing op overeenkomsten die op of na 17 december 2009 zijn gesloten. Aangezien de litigieuze overeenkomst op 15 oktober 2002 is gesloten, is dit verdrag bijgevolg ratione temporis van toepassing op het geschil in het hoofdgeding. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-6" href="#c-6">6</a>
</span>) Verdrag van Brussel van 27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 1972, L 299, blz. 32), zoals gewijzigd bij het Verdrag van 29 november 1996 betreffende de toetreding van de Republiek Oostenrijk, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden (PB 1997, C 15, blz. 1; hierna: „Verdrag van Brussel”). </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-7" href="#c-7">7</a>
</span>) Verordening (EG) nr. 44/2001 van de Raad van 22 december 2000 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2001, L 12, blz. 1; hierna: „Brussel I-verordening”). Deze verordening is in de plaats gekomen van het Verdrag van Brussel. De Brussel I-verordening is ingetrokken en vervangen bij verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 12 december 2012 betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2012, L 351, blz. 1; hierna: „Brussel I bis-verordening”). Artikel 19 van de Brussel I-verordening is thans artikel 21 van de Brussel I bis-verordening.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-8" href="#c-8">8</a>
</span>) Zie de punten 40, 46, 50 en het dictum van dit arrest.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-9" href="#c-9">9</a>
</span>) Arrest van 27 februari 2002 (C‑37/00, EU:C:2002:122, punten 54 en 58; hierna: „arrest Weber”). </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-10" href="#c-10">10</a>
</span>) Punten 40 en 46 van dit arrest. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-11" href="#c-11">11</a>
</span>) Dictum, punt 2, van dit arrest.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-12" href="#c-12">12</a>
</span>) Artikel 1, lid 1, van het Verdrag van Rome bepaalt dat „[d]e bepalingen van dit verdrag [...] van toepassing [zijn] op verbintenissen uit overeenkomst in gevallen waarin uit het recht van verschillende landen moet worden gekozen”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-13" href="#c-13">13</a>
</span>) ES voert namelijk aan dat hij zijn vervoersactiviteit op verschillende plaatsen heeft verricht, waarbij hij een belangrijke band met Frankrijk, zijn land van verblijf, heeft behouden, aangezien zijn werkgever enkel nota had genomen van deze feitelijke situatie die vóór de beëindiging van de arbeidsverhouding bestond. In dit verband volstaat het eraan te herinneren dat het enerzijds in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde samenwerkingsprocedure niet aan het Hof, maar aan de nationale rechter staat om de aan het geding ten gronde liggende feiten vast te stellen en daaruit de nodige conclusies te trekken voor de door hem te geven beslissing. Anderzijds moet het Hof in het kader van de bevoegdheidsverdeling tussen de rechterlijke instanties van de Unie en die van de lidstaten acht slaan op de in de verwijzingsbeslissing omschreven feitelijke en juridische context waarin de prejudiciële vragen moeten worden geplaatst [zie met name arrest van 7 juni 2018, Scotch Whisky Association (C‑44/17, EU:C:2018:415, punt 24 en aldaar aangehaalde rechtspraak)].</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-14" href="#c-14">14</a>
</span>) Zie arrest van 6 oktober 2009, ICF (C‑133/08, EU:C:2009:617, punten 22 en 23).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-15" href="#c-15">15</a>
</span>) In dit verband zij erop gewezen dat in overweging 7 van de Rome I-verordening te lezen staat dat „[h]et materiële toepassingsgebied en de bepalingen van deze verordening moeten stroken met [de Brussel I-verordening] en met verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees Parlement en de Raad van 11 juli 2007 betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (‚Rome II’)”. Bovendien moeten volgens overweging 7 van laatstgenoemde verordening „[h]et materiële toepassingsgebied en de bepalingen van de verordening [...] stroken met [de Brussel I-verordening] en met de instrumenten betreffende het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst” (cursivering van mij). Hieruit volgt dan ook de noodzaak om te zorgen voor zowel de coördinatie van de instrumenten van internationaal privaatrecht van de Unie als de onderlinge samenhang van de toepassingsgebieden van een aantal bepalingen van deze instrumenten; zie met name Gaudemet-Tallon, H., „Fasc. 337: Convention de Rome du 19 juin 1980 et règlement ‚Rome I’ du 17 juin 2008 – Champ d’application – Clauses générales”, JurisClasseur Commercial, 2023, blz. 1‑39, met name paragraaf 81, en Szpunar, M., „Droit international privé de l’Union: cohérence des champs d’application et/ou des solutions?”, Revue critique du Droit International Privé, nr. 3, 2018, blz. 573‑582.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-16" href="#c-16">16</a>
</span>) Rapport betreffende het Verdrag inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst door Mario Giuliano, hoogleraar aan de Universiteit van Milaan, en Paul Lagarde, hoogleraar aan de Universiteit van Parijs I (PB 1980, C 282, blz. 1; hierna: „rapport Giuliano en Lagarde”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-17" href="#c-17">17</a>
</span>) Zie in die zin arresten van 6 oktober 2009, ICF (C‑133/08, EU:C:2009:617, punten 24 en 25), en 14 september 2023, Diamond Resorts Europe e.a. (C‑632/21, EU:C:2023:671, punten 67 en 69).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-18" href="#c-18">18</a>
</span>) Zie arrest van 6 oktober 2009, ICF (C‑133/08, EU:C:2009:617, punt 25).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-19" href="#c-19">19</a>
</span>) In de rechtsleer overheerst de opvatting dat artikel 8 van de Rome I-verordening de inhoud van artikel 6 van het Verdrag van Rome in wezen overneemt, waaronder met name de mogelijkheid om het toepasselijke recht te kiezen, zonder evenwel de bescherming te verliezen die wordt geboden door de bepalingen van het objectief toepasselijke recht dat normaliter het recht is van het land waar de arbeid gewoonlijk wordt verricht of, zo niet, het recht van het land van de vestiging die de werknemer in dienst heeft genomen, tenzij de uitzonderingsbepaling toepassing zou vinden. Zie met name Lagarde, P., en Tenenbaum, A., „De la convention de Rome au règlement Rome I”, Revue critique de droit international privé, 2008, blz. 727‑780, met name punt 18. Zie ook Palao, Moreno, G., „Article 8”, Commentary on the Rome I Regulation, Magnus, U., en Mankowski, P. (red.), Verlag Dr. Otto Schmidt, Keulen, 2017, deel 22, blz. 577‑599, met name blz. 586, punt 7.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-20" href="#c-20">20</a>
</span>) Zie rapport Giuliano en Lagarde, blz. 25.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-21" href="#c-21">21</a>
</span>) Er zij op gewezen dat artikel 6 van het Verdrag van Rome partijen aldus beperkt in hun keuzevrijheid van het toepasselijke recht, zoals die is verankerd in artikel 3 van dit verdrag. Anders uitgedrukt, wanneer het recht dat op grond van het tweede lid toepasselijk is de werknemer een grotere bescherming biedt dan het door partijen gekozen recht, prevaleren de bepalingen die ingevolge het tweede lid toepasselijk zijn boven die van het gekozen recht en worden in plaats daarvan toegepast. Zie rapport Giuliano en Lagarde, blz. 25. De bepalingen van het gekozen recht moeten dus worden gecombineerd met de dwingende bepalingen van het recht dat bij gebreke van een rechtskeuze objectief toepasselijk is wanneer die gunstiger zijn voor de werknemer. Zie in die zin Palao, Moreno, G., „Article 8”, Commentary on the Rome I Regulation, Magnus, U., en Mankowski, P. (red.), op. cit., blz. 586, met name punt 6.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-22" href="#c-22">22</a>
</span>) Er zij aan herinnerd dat het Hof reeds heeft aangegeven dat „de wetgever een rangorde heeft willen vaststellen tussen de criteria die in aanmerking dienen te worden genomen voor het bepalen van het op de arbeidsovereenkomst toepasselijke recht” (punt 34), dat wil zeggen tussen de punten a) en b) van lid 2 van artikel 6 van het Verdrag van Rome. In dit verband heeft het Hof met name geoordeeld dat „voor de bepaling van het toepasselijke recht het voor aanknoping van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde arbeidsovereenkomst in aanmerking komende criterium van de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht, eerst moet worden toegepast, en dat toepassing ervan inaanmerkingneming van het subsidiaire criterium van de plaats van de vestiging die de werknemer in dienst heeft genomen, uitsluit” [zie arrest van 15 december 2011, Voogsgeerd (C‑384/10, EU:C:2011:842, punten 32 en 34; hierna: „arrest Voogsgeerd”)]; zie met betrekking tot zeevervoer, punt 38 van dit arrest. Een dergelijke rangorde geldt ook voor de leden 2 en 3 van artikel 8 van de Rome I-verordening en leidt er volgens het Hof in beide gevallen toe dat het criterium van het land waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht ruim moet worden uitgelegd, terwijl het criterium van de plaats van de vestiging die de werknemer in dienst heeft genomen slechts toepassing kan vinden wanneer de rechter niet in staat is te bepalen in welk land de arbeid gewoonlijk wordt verricht (zie eveneens in die zin de punten 33‑35 van genoemd arrest en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-23" href="#c-23">23</a>
</span>) Zie, met betrekking tot deze juridische context, arrest Koelzsch (punten 33‑36).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-24" href="#c-24">24</a>
</span>) Er zij aan herinnerd dat de zaak die tot dit arrest heeft geleid, betrekking had op het ontslag van een internationale vrachtwagenchauffeur met woonplaats in Duitsland en die in dienst is genomen door een Luxemburgse vennootschap, die zelf een dochteronderneming is van een Deense vennootschap. Hij was aangesloten bij de Luxemburgse sociale zekerheid. Deze dochteronderneming vervoerde bloemen en andere planten vanuit Denemarken naar verschillende bestemmingen, voornamelijk in Duitsland maar ook in andere Europese landen, daarbij gebruikmakend van in Luxemburg geregistreerde vrachtwagens met standplaats in Duitsland, waar genoemde dochteronderneming echter geen zetel of kantoren had. Zie arrest Koelzsch (punten 13‑16).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-25" href="#c-25">25</a>
</span>) Ik herinner eraan dat dit begrip volgens het Hof autonoom moet worden uitgelegd, in die zin dat de inhoud en de strekking van deze collisieregel moeten worden vastgesteld volgens eenvormige criteria teneinde de volle werking van het Verdrag van Rome van 1980 te verzekeren, gelet op de doelstellingen die daarmee worden nagestreefd. Zie in die zin arrest Koelzsch (punt 32 en aldaar aangehaalde rechtspraak). </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-26" href="#c-26">26</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 33 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Zie in dit verband punt 25 van deze conclusie. Wat omgekeerd de inaanmerkingneming betreft van de overeenkomstige bepalingen van het Verdrag van Rome bij de autonome uitlegging van het begrip van artikel 19, punt 2, van de Brussel I-verordening, zie, op het gebied van luchtvervoer, arrest van 14 september 2017, Nogueira e.a. (C‑168/16 en C‑169/16, EU:C:2017:688, punten 55 en 56; hierna: „arrest Nogueira e.a.”).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-27" href="#c-27">27</a>
</span>) Zie arresten van 9 januari 1997, Rutten (C‑383/95, EU:C:1997:7, punt 22; hierna: „arrest Rutten”), en 10 april 2003, Pugliese (C‑437/00, EU:C:2003:219, punt 18).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-28" href="#c-28">28</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-29" href="#c-29">29</a>
</span>) In dit verband heeft het Hof gepreciseerd dat de werknemer zijn economische en sociale functie in eerstgenoemde staat uitoefent en dat zijn arbeid in die staat de invloed van het politieke en het bedrijfsklimaat ondergaat. Bijgevolg moet de eerbiediging van de in het recht van dat land geldende voorschriften ter bescherming van de arbeid zo veel mogelijk worden gewaarborgd. Zie arrest Koelzsch (punt 42).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-30" href="#c-30">30</a>
</span>) Dienaangaande heeft advocaat-generaal Trstenjak in haar conclusie in de zaak Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2010:789, punt 83) erop gewezen dat „niet kan worden uitgegaan van een algemeen vermoeden dat alle identieke of vergelijkbare begrippen uniform moeten worden uitgelegd, maar dat men zich bij iedere zaak steeds moet afvragen of een uniforme uitlegging mogelijk is”.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-31" href="#c-31">31</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 45).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-32" href="#c-32">32</a>
</span>) Zie voetnoot 22 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-33" href="#c-33">33</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 48). Zie in dit verband de conclusie van advocaat-generaal Trstenjak in de zaak Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2010:789, punten 93‑96).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-34" href="#c-34">34</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 50).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-35" href="#c-35">35</a>
</span>) Het is belangrijk erop te wijzen dat de nationale rechterlijke instantie zich in haar beoordeling primordiaal moet laten leiden door de werkzaamheid van de werknemer en niet door die van de werkgever, zie van Calster, G., European Private International Law, Bloomsbury, 2016, blz. 111.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-36" href="#c-36">36</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch, punt 49. Dezelfde aanwijzingen zijn door het Hof in aanmerking genomen in het specifieke geval van zeevervoer [zie arrest Voogsgeerd (punt 38)]. In het specifieke geval van luchtvervoer heeft het Hof geoordeeld dat eveneens in aanmerking moet worden genomen op welke plaats de luchtvaartuigen aan boord waarvan het werk gewoonlijk wordt verricht gestationeerd zijn [zie arrest Nogueira e.a. (punt 64)].</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-37" href="#c-37">37</a>
</span>) Zie arrest Nogueira e.a. (punt 62 en aldaar aangehaalde rechtspraak).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-38" href="#c-38">38</a>
</span>) Zie punt 36 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-39" href="#c-39">39</a>
</span>) Dit artikel is vervolgens artikel 19, lid 2, van de Brussel I-verordening geworden, dat thans zelf artikel 21, lid 1, onder b), i), van de Brussel I bis-verordening is geworden. Er zij aan herinnerd dat de Uniewetgever de formulering „van waaruit” niet bij de vaststelling van de Brussel I-verordening aan eerstgenoemde bepaling heeft toegevoegd, maar wel aan laatstgenoemde bepaling bij de vaststelling van de Brussel I bis-verordening.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-40" href="#c-40">40</a>
</span>) Zie, met betrekking tot werknemers die in meer dan één staat werkzaamheden op het gebied van handelsvertegenwoordiging verrichten, arresten van 13 juli 1993, Mulox IBC (C‑125/92, EU:C:1993:306, punten 25 en 26; hierna „arrest Mulox IBC”), en Rutten (punten 25 en 27). Er zij aan herinnerd dat het Hof zich in het eerstgenoemde arrest voor het eerst heeft uitgesproken over de situatie waarin een werknemer zijn beroepswerkzaamheden in meer dan één verdragsluitende staat verricht.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-41" href="#c-41">41</a>
</span>) Artikel 8, lid 2, van de Rome I-verordening bepaalt dat „[v]oor zover het op een individuele arbeidsovereenkomst toepasselijke recht niet door de partijen is gekozen, [...] de overeenkomst [wordt] beheerst door het recht van het land waar of, bij gebreke daarvan, van waaruit de werknemer ter uitvoering van de overeenkomst gewoonlijk zijn arbeid verricht”. Cursivering van mij. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-42" href="#c-42">42</a>
</span>) Zoals in de rechtsleer is opgemerkt, beoogt deze verduidelijking een betere bescherming te bieden aan werknemers van wie de beroepswerkzaamheden een groot aantal verplaatsingen met zich brengen, zoals dat het geval is voor werknemers in het internationaal vervoer over de weg, via de lucht of over zee, aangezien deze werknemers vaak aan een vaste uitvalsbasis zijn verbonden. Zie in die zin Francq, S., „Le règlement Rome I sur la loi applicable aux obligations contractuelles. De quelques changements...”, Journal du droit international (Clunet), 2009, deel 36, nr. 1, blz. 41‑69. Volgens advocaat-generaal Trstenjak is deze wijziging relevant omdat er met name mee wordt aangegeven dat deze bepaling ruim moet worden uitgelegd; zie haar conclusie in de zaak Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2010:789, punt 77).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-43" href="#c-43">43</a>
</span>) Zie in dit verband voetnoot 40 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-44" href="#c-44">44</a>
</span>) Punt 26 van dit arrest. Er zij aan herinnerd dat deze zaak een werknemer betrof die als kok in dienst was bij een werkgever die hem had uitgezonden naar maritieme installaties, eerst op het Nederlandse deel van het continentaal plat en vervolgens in de Deense territoriale wateren. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-45" href="#c-45">45</a>
</span>) Zie punt 39 van deze conclusie. Weber beschikte immers niet in een van de verdragsluitende staten over een kantoor dat „het werkelijke centrum van zijn beroepswerkzaamheden was en van waaruit hij het merendeel van zijn verplichtingen jegens zijn werkgever vervulde”. Zie arrest Weber (punt 48).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-46" href="#c-46">46</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 49).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-47" href="#c-47">47</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 49 en dictum, punt 2).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-48" href="#c-48">48</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 50). In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat in een dergelijk geval, waarin de werknemer gedurende de gehele betrokken arbeidsperiode voortdurend dezelfde activiteit voor zijn werkgever had uitgeoefend, het kwalitatieve criterium betreffende de aard en het belang van de op verschillende plaatsen in verdragsluitende staten verrichte arbeid, immers volkomen irrelevant was; zie arrest Weber (punt 51). </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-49" href="#c-49">49</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 58 en dictum, punt 2). Er zij aan herinnerd dat het temporele criterium al in vroegere rechtspraak van het Hof is opgedoken, in combinatie met een kwalitatief criterium waarbij rekening werd gehouden met het bestaan van een kantoor van waaruit de werknemer zijn beroepswerkzaamheden organiseert; zie in dit verband arrest Rutten (punt 27).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-50" href="#c-50">50</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 52).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-51" href="#c-51">51</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 58 en dictum, punt 2).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-52" href="#c-52">52</a>
</span>) Zie arrest Weber (punt 54).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-53" href="#c-53">53</a>
</span>) Zie arrest Weber (punten 53, 58 en dictum, punt 2). Met betrekking tot punt 53 van dit arrest wil ik erop wijzen dat het gebruik door het Hof van de formulering „nauwere aanknopingspunten met een andere plaats van arbeid heeft”, niet mag worden verward met de uitzonderingsbepaling in de laatste volzin van artikel 6, lid 2, van het Verdrag van Rome. Er zij aan herinnerd dat het Hof in genoemd arrest uitlegging heeft gegeven aan artikel 5, punt 1, van het Verdrag van Brussel, waarin niet was voorzien in een dergelijke uitzonderingsbepaling.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-54" href="#c-54">54</a>
</span>) Zie in dit verband de punten 48 en 50-57 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-55" href="#c-55">55</a>
</span>) Punten 24‑26 van dit arrest.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-56" href="#c-56">56</a>
</span>) Punten 23 en 27 van dit arrest. Zie punt 43 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-57" href="#c-57">57</a>
</span>) Zie punt 43 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-58" href="#c-58">58</a>
</span>) Dit criterium is ontleend aan de aard en het belang van de op verschillende plaatsen in verdragsluitende staten verrichte arbeid, voor het geval dat een werkelijk centrum van de beroepswerkzaamheden van de werknemer kan worden aangeduid. Zie in die zin arrest Koelzsch (punten 48‑50).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-59" href="#c-59">59</a>
</span>) Dit criterium is ontleend aan de respectieve duur van de in elke verdragsluitende staat verrichte arbeid en is van toepassing wanneer de werknemer gedurende de gehele betrokken arbeidsperiode voortdurend dezelfde activiteit ten behoeve van zijn werkgever heeft verricht. Zie in die zin arrest Weber (punten 51 en 52).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-60" href="#c-60">60</a>
</span>) Zie de punten 37 en 44 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-61" href="#c-61">61</a>
</span>) Deze formulering, die niet mag worden verward met de uitzonderingsbepaling in de laatste volzin van artikel 6, lid 2, van het Verdrag van Rome (zie voetnoot 53 van deze conclusie), lijkt te zijn geïnspireerd door punt 25 van het arrest Mulox IBC: „Verder zou de nationale rechter in aanmerking kunnen nemen dat op het moment waarop het hem voorgelegde geschil ontstond, de werknemer zijn werkzaamheden uitsluitend op het grondgebied van deze verdragsluitende staat verrichtte.”</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-62" href="#c-62">62</a>
</span>) Zie in die zin arrest Weber (punten 53 en 54).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-63" href="#c-63">63</a>
</span>) Afgezien daarvan acht ik het van belang op te merken dat indien het voorwerp van het geschil aan het begin van de arbeidsverhouding is ontstaan, bijvoorbeeld wanneer het een schadevergoeding van de werknemer betreft wegens feiten die zich aan het begin van de contractuele relatie hebben voorgedaan, dit tijdvak door de nationale rechter in aanmerking moet worden genomen bij de vaststelling van de gewoonlijke plaats van arbeid.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-64" href="#c-64">64</a>
</span>) Dit zou bijvoorbeeld het geval zijn wanneer de werknemer het grootste gedeelte van zijn werkzaamheden gedurende twaalf maanden in een eerste land en tijdens de daaropvolgende tien maanden in een tweede land heeft verricht.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-65" href="#c-65">65</a>
</span>) Zie a contrario, met betrekking tot artikel 6, lid 1, onder b), van de Rome I-verordening, mijn conclusie in de zaak Liechtensteinische Landesbank (Österreich) (C‑279/24, EU:C:2025:380, punt 53).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-66" href="#c-66">66</a>
</span>) Dit temporele criterium zou kunnen worden gecombineerd met het kwalitatieve criterium, omdat de werknemer gedurende datzelfde tijdvak door zijn werkgever bij de Franse sociale zekerheid was aangesloten. Zie voetnoot 48 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-67" href="#c-67">67</a>
</span>) Zie arrest Koelzsch (punt 42) en voetnoot 29 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-68" href="#c-68">68</a>
</span>) Zoals de Commissie immers terecht benadrukt, kan dit doel namelijk niet worden bereikt wanneer de werknemer in het hoofdgeding niet op dezelfde wijze in aanmerking komt voor de door het Franse recht geboden bescherming bij de beëindiging van de arbeidsovereenkomst als een andere werknemer die pas anderhalf jaar vóór de beëindiging van de arbeidsovereenkomst in dienst is genomen en die gedurende datzelfde tijdvak van anderhalf jaar meer dan de helft van zijn werkzaamheden in Frankrijk heeft verricht. </p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-69" href="#c-69">69</a>
</span>) Zie arrest van 6 oktober 2009, ICF (C‑133/08, EU:C:2009:617, punten 23 en 44).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-70" href="#c-70">70</a>
</span>) Het Hof stelt drie voorwaarden: de duur van de verrichte arbeid op een bepaalde plaats, de duurzame verrichting van deze werkzaamheden op een andere plaats en de duidelijke wil van partijen dat die plaats de nieuwe plaats moet worden waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht. Zie arrest Weber (punt 54 en dictum, punt 2).</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-71" href="#c-71">71</a>
</span>) Zie punt 28 en voetnoot 15 van deze conclusie.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-72" href="#c-72">72</a>
</span>) Dit aanknopingscriterium is opgenomen in artikel 19, lid 2, onder a), van de Brussel I-verordening, thans artikel 21, lid 1, onder b), i) van de Brussel I bis-verordening. Hoewel genoemd criterium niet altijd kan worden toegepast ter bepaling van het toepasselijke recht (tempus regit actum), kunnen forum en ius met elkaar samenvallen wanneer het voorwerp van het geschil aan het einde van de arbeidsverhouding is ontstaan. Aangezien de Brussel I-verordening op 1 maart 2002 in werking is getreden, of twee dagen na wijzing van het arrest Weber (punt 54), kan dit criterium overeenkomstig deze rechtspraak dienen ter aanwijzing van de bevoegde rechter wanneer het voorwerp van het geschil de beëindiging van de arbeidsovereenkomst betreft, op voorwaarde dat er sprake is van een duidelijke wil van partijen en dat deze „laatste plaats” bestendig en duurzaam is.</p>
<p class="note footnote">(<span class="note footnote notemarker">
<a id="t-73" href="#c-73">73</a>
</span>) Zie de conclusie van de advocaat-generaal in de zaak Koelzsch (C‑29/10, EU:C:2010:789, punt 81).</p>
</body>
</html>
