–

w imieniu le Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale – Direcãia Generală Pescuit – Autoritatea de Management pentru POPAM – F.I. Barbu, w charakterze pełnomocnika,

–

w imieniu rządu rumuńskiego – R. Antonie, M. Chicu i E. Gane, w charakterze pełnomocników,

–

w imieniu Komisji Europejskiej – J. Hradil, C. Perrin i L. Radu Bouyon, w charakterze pełnomocników,

1

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 48 ust. 1 lit. c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 508/2014 z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenia Rady (WE) nr 2328/2003, (WE) nr 861/2006, (WE) nr 1198/2006 i (WE) nr 791/2007 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1255/2011 (Dz.U. 2014, L 149, s. 1), art. 4, 69 i 125 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.U. 2013, L 347, s. 320; sprostowanie Dz.U. 2016, L 200, s. 140), a także art. 33 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającego rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012 (Dz.U. 2018, L 193, s. 1).

2

Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Rustrans SRL a Ministerul Agriculturii şi Dezvoltării Rurale – Direcãia Generală Pescuit – Autoritatea de Management pentru [Programul Operational pentru Pescuit si Afaceri Maritime (POPAM)] [ministerstwem rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, dyrekcją generalną ds. rybołówstwa, organem zarządzającym programem operacyjnym w dziedzinie gospodarki morskiej i rybołówstwa (POPAM), Rumunia] (zwanym dalej „instytucją zarządzającą programem »gospodarka morska i rybołówstwo«”) w przedmiocie zgodności z prawem aktu administracyjnego, w którym instytucja ta stwierdziła nieprawidłowości odnoszące się do projektu finansowania, z którego skorzystała spółka Rustrans, i obniżyła kwotę pomocy finansowej przyznanej tej spółce poprzez ustalenie wierzytelności budżetowej.

3

Artykuł 4 rozporządzenia nr 1303/2013, zatytułowany „Przepisy ogólne”, stanowi w ust. 8:

„Komisja i państwa członkowskie przestrzegają zasady należytego zarządzania finansami […]”.

4

Artykuł 65 tego rozporządzenia, zatytułowany „Kwalifikowalność”, przewiduje w ust. 1 i 2:

„1.   Kwalifikowalność wydatków ustala się na podstawie przepisów krajowych, z wyjątkiem przypadków, w których szczegółowe przepisy zostały ustanowione w niniejszym rozporządzeniu lub na jego podstawie bądź w przepisach dotyczących poszczególnych funduszy lub na ich podstawie.

2.   Wydatki kwalifikują się do otrzymania wkładu z [europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI)], jeżeli zostały poniesione przez beneficjenta i zapłacone między dniem przedłożenia Komisji programu lub dniem 1 stycznia 2014 r., w zależności od tego, która data jest wcześniejsza, a dniem 31 grudnia 2023 r. Ponadto wydatki kwalifikują się do otrzymania wkładu z [Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)] tylko wówczas, jeżeli odpowiednia pomoc jest rzeczywiście wypłacona przez agencję płatniczą pomiędzy dniem 1 stycznia 2014 r. a dniem 31 grudnia 2023 r.”.

5

Artykuł 67 tego rozporządzenia, zatytułowany „Formy dotacji i pomocy zwrotnej”, stanowi w ust. 1:

„Dotacje i pomoc zwrotna mogą przyjmować następujące formy:

[…]”.

6

Zgodnie z art. 69 tego rozporządzenia, zatytułowanym „Szczególne zasady kwalifikowalności w przypadku dotacji i pomocy zwrotnej”:

„1.   Wkłady rzeczowe w formie robót budowlanych, towarów, usług, gruntów i nieruchomości, w przypadku których nie dokonano żadnych płatności w gotówce potwierdzonych fakturami lub dokumentami o równoważnej wartości dowodowej, mogą stanowić wydatki kwalifikowalne, pod warunkiem że przewidują to zasady kwalifikowalności EFSI i programu operacyjnego oraz z zastrzeżeniem spełnienia wszystkich wymienionych poniżej kryteriów:

Wartość gruntu lub nieruchomości, o której mowa w lit. d) akapit pierwszy niniejszego ustępu musi być poświadczana przez niezależnego, wykwalifikowanego eksperta lub należycie upoważniony organ urzędowy i nie przekracza limitu ustanowionego w ust. 3 lit. b).

[…]

3.   Następujące koszty są niekwalifikowalne w odniesieniu do wkładu z EFSI oraz kwoty wsparcia przekazywanej z Funduszu Spójności na rzecz instrumentu »Łącząc Europę«, o której mowa w art. 92 ust. 6:

[…]

[…]”.

7

Artykuł 125 rozporządzenia nr 1303/2013, zatytułowany „Funkcje instytucji zarządzającej”, przewiduje w ust. 1 i 3:

„1.   Instytucja zarządzająca odpowiada za zarządzanie programem operacyjnym zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami.

[…]

3.   W odniesieniu do wyboru operacji instytucja zarządzająca:

[…]”.

8

Artykuł 48 rozporządzenia nr 508/2014, zatytułowany „Inwestycje produkcyjne w akwakulturę”, stanowi w ust. 1:

„EFMR może wspierać:

[…]

[…]”.

9

Artykuł 2 rozporządzenia 2018/1046, zatytułowany „Definicje”, stanowił:

„Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

[…]

[…]”.

10

Artykuł 33 tego rozporządzenia, zatytułowany „Wykonanie oraz zasady oszczędności, efektywności i skuteczności”, przewidywał w ust. 1:

„Środki wykorzystuje się zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami, w związku z czym wykonuje się je zgodnie z następującymi zasadami:

11

Artykuł 36 wskazanego rozporządzenia, zatytułowany „Wewnętrzna kontrola wykonania budżetu”, przewidywał w ust. 1:

„Zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami budżet wykonuje się przy zapewnieniu skutecznej i efektywnej kontroli wewnętrznej odpowiedniej dla każdej z metod wykonywania oraz zgodnie z odpowiednimi przepisami sektorowymi”.

12

Artykuł 4 Hotărârea guvernului nr. 347 privind stabilirea cadrului general de implementare a operațiunilor cofinanțate din Fondul European pentru Pescuit și Afaceri Maritime prin Programul operațional pentru pescuit și afaceri maritime 2014–2020 (decyzji rządu nr 347 ustanawiającej ogólne ramy realizacji operacji współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego za pośrednictwem programu operacyjnego morskiego i rybackiego na lata 2014–2020) z dnia 11 maja 2016 r. (Monitorul Oficial al României, cz. I, nr 368 z dnia 12 maja 2016 r.), w brzmieniu obowiązującym w dniu przyznania finansowania, stanowi:

„1.   Bez uszczerbku dla art. 5 i 6, aby wydatki mogły zostać uznane za kwalifikowalne, muszą one spełniać łącznie następujące warunki o charakterze ogólnym:

2.   Wydatki związane z podwykonawstwem są kwalifikowalne do maksymalnej wysokości 30 % całkowitej kwalifikowalnej kwoty umowy o roboty budowlane lub umowy o dzieło.

3.   Wydatki związane z podwykonawstwem usług są kwalifikowalne do maksymalnej wysokości 40 % całkowitej kwalifikowalnej kwoty umowy o świadczenie usług”.

13

Artykuł 2 ust. 1 lit. a) Ordonanța de urgență a guvernului nr. 66 privind prevenirea, constatarea și sancționarea neregulilor apărute în obținerea și utilizarea fondurilor europene și/sau a fondurilor publice naționale aferente acestora (rozporządzenia nadzwyczajnego rządu nr 66/2011 w sprawie zapobiegania nieprawidłowościom przy otrzymywaniu lub wykorzystywaniu funduszy europejskich lub związanych z nimi krajowych funduszy publicznych oraz wykrywania i zwalczania tych nieprawidłowości) z dnia 29 czerwca 2011 r. (Monitorul Oficial al României, cz. I, nr 461 z dnia 30 czerwca 2011 r., zwanego dalej „OUG nr 66/2011”) definiuje „nieprawidłowość” w rozumieniu tego aktu jako „wszelkie odstępstwo od legalności, prawidłowości i zgodności, w świetle przepisów krajowych lub europejskich oraz postanowień umownych lub innych zobowiązań podjętych zgodnie z prawem na podstawie tych przepisów, wynikające z działania lub bezczynności beneficjenta lub organu właściwego w zakresie zarządzania funduszami europejskimi, które powoduje lub mogłoby spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii/budżetach międzynarodowych darczyńców publicznych lub związanych z nimi krajowych funduszy publicznych, poprzez wypłacenie nienależnej kwoty”.

14

Artykuł 3 OUG nr 66/2011 przewiduje:

„1.   Organy właściwe do zarządzania funduszami europejskimi są zobowiązane do przestrzegania zasady należytego zarządzania finansami, określonej w prawodawstwie europejskim lub, w stosownych przypadkach, przez międzynarodowych darczyńców.

2.   Przy wyborze i zatwierdzaniu wniosków o wsparcie finansowe organy właściwe do zarządzania funduszami europejskimi są zobowiązane do korzystania z zasad i procedur zapewniających zgodność z następującymi zasadami:

3.   Przy wykonywaniu umowy o finansowanie bezzwrotne beneficjenci są zobowiązani do przestrzegania:

3 bis.   Zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami organy właściwe do zarządzania funduszami europejskimi i beneficjenci będący podmiotami prawa publicznego są zobowiązani do opracowania i stosowania procedur zarządzania i kontroli zapewniających prawidłowość przyznawania i wykorzystywania funduszy”.

15

Ordinul nr. 816/2016 al ministrului agriculturii și dezvoltării rurale privind aprobarea Listei detaliate a cheltuielilor eligibile pentru operațiunile finanțate, inclusiv cheltuielile de personal ale Autorității de Management, în cadrul Programului operațional pentru pescuit și afaceri maritime 2014–2020 (rozporządzenie nr 816/2016 ministra rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich w sprawie zatwierdzenia szczegółowego wykazu wydatków kwalifikowalnych w odniesieniu do finansowanych działań, w tym wydatków na personel instytucji zarządzającej, w ramach programu operacyjnego w dziedzinie gospodarki morskiej i rybołówstwa na lata 2014–2020) z dnia 24 maja 2016 r. (Monitorul Oficial al României, cz. I, nr 401 z dnia 26 maja 2016 r.), w brzmieniu obowiązującym w dniu przyznania finansowania, zawiera załącznik, w którym umieszczono szczegółowy wykaz wydatków kwalifikowalnych w odniesieniu do finansowanych działań, w tym wydatków na personel organu zarządzającego, w ramach programu operacyjnego w dziedzinie gospodarki morskiej i rybołówstwa na lata 2014–2020.

16

Spółka Rustrans złożyła do instytucji zarządzającej programem „gospodarka morska i rybołówstwo” wniosek o finansowanie w ramach programu operacyjnego w dziedzinie gospodarki morskiej i rybołówstwa na lata 2014–2020, oparty w szczególności na art. 48 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 508/2014 (zwany dalej „wnioskiem o finansowanie”), w celu realizacji projektu rozszerzenia i dywersyfikacji swojej działalności w dziedzinie akwakultury (zwanego dalej „przedmiotowym projektem”). Poprzez realizację tego projektu spółka Rustrans dążyła do poprawy swej konkurencyjności poprzez modernizację jednostki akwakultury, zwiększenie swych zdolności produkcyjnych i optymalizację kosztów produkcji dzięki zakupowi sprzętu technologicznego i urządzeń o dużej wydajności przeznaczonych dla akwakultury.

17

W ramach rzeczonego projektu spółka Rustrans zobowiązała się do wniesienia, w formie wkładu rzeczowego, gruntu i znajdujących się na nim budowli, wśród których znajdowało się w szczególności gospodarstwo rybne, przy czym wkład ten został wniesiony według wartości określonych we wniosku o finansowanie.

18

W dniu 18 września 2018 r. spółka Rustrans i instytucja zarządzająca programem „gospodarka morska i rybołówstwo” zawarły umowę o finansowanie przedmiotowego projektu. Zgodnie z postanowieniami tej umowy spółce Rustrans przyznano bezzwrotne finansowanie na zakup sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia.

19

Całkowita kwota umowy o finansowanie wynosiła 19151676,06 lei rumuńskich (RON) (około 3850000 EUR), z czego kwota 5009988,24 RON (około 1000000 EUR), czyli 28,67 % zatwierdzonej łącznej kwoty kwalifikowalnej, została przyznana przez instytucję zarządzającą programem „gospodarka morska i rybołówstwo” jako finansowanie bezzwrotne.

20

W przypadku tego finansowania bezzwrotnego w wysokości 5009988,24 RON wkład z EFMR wyniósł 3757491,18 RON (około 755000 EUR), co stanowi 75 % kwoty finansowania bezzwrotnego, a wkład z budżetu krajowego wyniósł 1252497,06 RON (około 250000 EUR), co stanowi 25 % kwoty finansowania bezzwrotnego.

21

Wkład spółki Rustrans z tytułu kwalifikującego się współfinansowania, będący wkładem rzeczowym w postaci przekazania gruntu i znajdujących się na nim budowli obejmujących gospodarstwo rybne, wyniósł 12467883,69 RON (około 2500000 EUR), czyli 71,33 % całkowitej kwoty kwalifikowalnej.

22

Wartość wniesionego przez spółkę Rustrans jako wkład rzeczowy gruntu wynosiła 1505336,03 RON (około 301000 EUR), czyli 8,61 % całkowitej kwoty kwalifikowalnej.

23

W następstwie realizacji przedmiotowego projektu spółka Rustrans złożyła cztery wnioski o zwrot wydatków, co doprowadziło do wypłaty na jej rzecz łącznej kwoty 4826294,03 RON (około 965000 EUR), w tym 3619720,51 RON (około 724000 EUR) z tytułu wkładu z EFMR (75 %) i 1206573,51 RON (około 240000 EUR) z tytułu wkładu z budżetu krajowego (25 %).

24

W 2021 r. Dyrekcja Generalna Komisji ds. Gospodarki Morskiej i Rybołówstwa przeprowadziła audyt, który ujawnił istnienie dwóch nieprawidłowości w odniesieniu do warunków zaakceptowania przez instytucję zarządzającą programem „gospodarka morska i rybołówstwo” zwrotu wydatków związanych z wniesionym na poczet projektu wkładem rzeczowym w postaci udostępnienia gruntu i budowli. Pierwsza dostrzeżona nieprawidłowość polegała na naruszeniu art. 69 ust. 1 i art. 69 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1303/2013, jako że wydatki związane z tym wkładem przekraczały górną granicę 10 % całkowitych wydatków kwalifikowalnych w ramach tych projektów. Druga nieprawidłowość dotyczyła braku związku między wspomnianym wkładem rzeczowym a operacją finansowaną w świetle zasady należytego zarządzania finansami, ustanowionej w art. 4 ust. 8 i art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013 oraz w art. 33 ust. 1 rozporządzenia 2018/1046.

25

W tym kontekście instytucja zarządzająca programem „gospodarka morska i rybołówstwo” przeprowadziła weryfikacje dotyczące przedmiotowego projektu. W protokole z dnia 19 października 2022 r. stwierdzającym nieprawidłowości i określającym wierzytelności budżetowe instytucja ta stwierdziła nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 ust. 1 lit. a) OUG nr 66/2011 dotyczące, po pierwsze, braku bezpośredniego związku między wkładem rzeczowym a finansowaną operacją, a po drugie, przekroczenia górnej granicy 10 % całkowitych wydatków kwalifikowalnych przewidzianej w art. 69 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013.

26

W związku z tym ustalono wierzytelność budżetową w wysokości 3378392,20 RON (około 676000 EUR), w tym 2533794,15 RON (około 507000 EUR) z tytułu wkładu z EFMR i 844598,05 RON (około 169000 EUR) z tytułu wkładu z budżetu krajowego.

27

W dniu 7 listopada 2022 r. spółka Rustrans wniosła skargę do Curtea de Apel Bacău (sądu apelacyjnego w Bacău, Rumunia), który jest sądem odsyłającym, żądając, po pierwsze, stwierdzenia nieważności tego protokołu z dnia 19 października 2022 r., a po drugie, zwolnienia jej z zapłaty kwoty 3378392,20 RON (około 676000 EUR).

28

Sąd ten zastanawia się w pierwszej kolejności, czy wkład rzeczowy w postaci gruntu i budowli ma „bezpośredni związek” z finansowanymi operacjami, a mianowicie z zakupem określonego sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia przeznaczonego do modernizacji istniejących jednostek akwakultury.

29

Ponadto w ramach oceny poszanowania zasad należytego zarządzania finansami i efektywności występuje rozbieżność opinii między Komisją a państwem rumuńskim, ponieważ każda ze stron określiła w odmienny sposób koszty konieczne do modernizacji istniejących jednostek akwakultury. Państwo rumuńskie uznało bowiem, że koszty te obejmowały grunt i znajdujące się na nim budowle, ponieważ ich brak uniemożliwiłby realizację projektu, podczas gdy Komisja uznała, iż przekazanie gruntu i budowli stanowiło warunek wstępny przeprowadzenia modernizacji.

30

Zdaniem tego sądu działalność w ramach projektu, taka jak opisana we wniosku o finansowanie, nie miała na celu bezpośredniej ingerencji w nieruchomości, za pomocą których skarżąca współfinansowała projekt, lecz dostarczenie gospodarstwu rybnemu środków niezbędnych do prowadzenia jego konkretnej działalności. Sąd ten zwraca uwagę, że zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami i efektywności jedynie koszty konieczne do modernizacji istniejących jednostek akwakultury i związane z tymi jednostkami są kwalifikowalne na podstawie tego przepisu.

31

W drugiej kolejności sąd odsyłający zastanawia się, czy stawka 10 % przewidziana w art. 69 ust. 3 lit. b) rozporządzenia nr 1303/2013, która wyklucza kwalifikowalność kosztów zakupu gruntów, zabudowanych lub niezabudowanych, przekraczających 10 % kwoty całkowitych wydatków kwalifikowalnych danej operacji, ma zastosowanie w sposób ogólny do całego wkładu rzeczowego, czyli gruntu i budowli, czy też wyłącznie do wkładu w postaci gruntu.

32

W tych okolicznościach Curtea de Apel Bacău (sąd apelacyjny w Bacău) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

33

Rząd rumuński i instytucja zarządzająca programem „gospodarka morska i rybołówstwo” kwestionują dopuszczalność pytań prejudycjalnych pierwszego i drugiego z kilku powodów. Po pierwsze, zdaniem tej instytucji pytania te są niedopuszczalne, ponieważ dotyczą one art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013, który jest przepisem jasnym, przewidywalnym i jednoznacznym, a zatem nie wymaga wykładni. Podobnie brak przedstawienia powodów, dla których sąd odsyłający powziął wątpliwości w przedmiocie wykładni rozpatrywanych przepisów lub związku między tymi przepisami a uregulowaniami krajowymi znajdującymi zastosowanie w postępowaniu głównym, a także brak jasności pytań prejudycjalnych sprawiają, że zadane pytania są niedopuszczalne.

34

W tym względzie wystarczy przypomnieć, że o ile okoliczność, iż prawidłowa wykładnia prawa Unii miałaby być w niniejszym przypadku tak oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości – przy założeniu jej prawdziwości – może doprowadzić Trybunał do wydania postanowienia na podstawie art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, o tyle okoliczność ta nie może jednak uniemożliwić sądowi krajowemu zwrócenia się z pytaniami prejudycjalnymi ani nie może skutkować niedopuszczalnością przedstawionych w ten sposób pytań prejudycjalnych (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Asociaţia Forumul Judecătorilor din România, C‑216/21, EU:C:2023:628, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

35

Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE współpracy między Trybunałem i sądami krajowymi wyłącznie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i który powinien przyjąć na siebie odpowiedzialność za mające zapaść orzeczenie sądowe, należy dokonanie oceny, w świetle szczególnych okoliczności sprawy, zarówno konieczności wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym po to, aby tenże sąd krajowy był w stanie wydać swoje orzeczenie, jak i znaczenia dla sprawy pytań zadanych Trybunałowi. W konsekwencji, jeżeli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest co do zasady zobowiązany do wydania orzeczenia. Oznacza to, że pytania dotyczące prawa Unii korzystają z domniemania posiadania znaczenia dla sprawy. Odmowa wydania przez Trybunał orzeczenia w przedmiocie przedstawionego przez sąd krajowy pytania jest możliwa tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wniesiono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Groenland Poultry, C‑169/22, EU:C:2023:638, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo).

36

Tymczasem w niniejszej sprawie sąd odsyłający wskazał w postanowieniu odsyłającym, że w celu rozstrzygnięcia sporu rozpatrywanego w postępowaniu głównym należy dokonać wykładni nie tylko art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013, lecz również art. 4 i 125 tego rozporządzenia, a także art. 33 rozporządzenia 2018/1046, który dotyczy zasady należytego zarządzania finansami, w celu ustalenia, czy wkład rzeczowy wniesiony przez spółkę Rustrans w postaci udostępnienia gruntu i znajdujących się na nim budowli może zostać uznany za wydatek kwalifikowalny w rozumieniu rozporządzenia nr 1303/2013, a zatem czy może być przedmiotem współfinansowania w formie zwrotu środków pieniężnych. Nie można zatem uznać za oczywiste, że wykładnia art. 69 tego rozporządzenia, o której dokonanie się zwrócono, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem sporu w postępowaniu głównym ani że problem analizowany w postępowaniu głównym jest natury hipotetycznej.

37

Po drugie, rząd rumuński twierdzi, że poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o dokonanie oceny o charakterze faktycznym mającej na celu ustalenie, czy istnieje bezpośredni związek między wkładem rzeczowym, o którym mowa w postępowaniu głównym, a przedmiotem odnośnego projektu, które to zadanie spoczywa nie na Trybunale, lecz na sądzie odsyłającym.

38

W tym względzie należy przypomnieć, że w kontekście procedury przewidzianej w art. 267 TFUE, opartej na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału, wszelka ocena okoliczności faktycznych sprawy należy do właściwości sądu krajowego (wyroki: z dnia 15 listopada 1979 r., Denkavit Futtermittel, 36/79, EU:C:1979:258, pkt 12; z dnia 13 czerwca 2024 r., Adient, C‑533/22, EU:C:2024:501, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).

39

W niniejszej sprawie wystarczy stwierdzić, że wbrew temu, co twierdzi rząd rumuński, poprzez pytania pierwsze i drugie sąd odsyłający zwraca się do Trybunału nie o dokonanie oceny o charakterze faktycznym, lecz o dokonanie wykładni przepisów prawa Unii w celu ustalenia, czy wkład rzeczowy w postaci udostępnienia gruntów i znajdujących się na nich budowli może wchodzić w zakres pojęcia „wydatków kwalifikowalnych” w rozumieniu art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013.

40

Wynika z tego, że pytania pierwsze i drugie są dopuszczalne.

41

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoim pytaniu prejudycjalnym (wyrok z dnia 7 września 2023 r., Groenland Poultry, C‑169/22, EU:C:2023:638, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo).

42

W tym względzie z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że pytania pierwsze i drugie dotyczą kwestii, czy wkład rzeczowy wniesiony przez beneficjenta w formie przekazania gruntów i znajdujących się na nich budowli może spełniać zasady kwalifikowalności EFSI, o których mowa w art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013. Tymczasem należy zauważyć, po pierwsze, że pojęcie kwalifikowalności wydatków jest konkretnie przedmiotem art. 65 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, a po drugie, że art. 67 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia przewiduje, iż dotacje mogą przyjąć formę zwrotu kosztów kwalifikowalnych, które zostały faktycznie poniesione i zapłacone przez beneficjenta, a także, w stosownych przypadkach, wkładów rzeczowych.

43

Ponadto w art. 48 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 508/2014, na który powołuje się sąd odsyłający, ograniczono się do stwierdzenia, że EFMR może wspierać modernizację jednostek akwakultury, bez przedstawienia szczegółowych wskazówek co do kwalifikowalności wydatków związanych z daną operacją.

44

W tych okolicznościach, i w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi, należy stwierdzić, że poprzez pytania pierwsze i drugie, które należy przeanalizować łącznie, sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 65 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1 lit. a) i art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013 w związku z art. 4 i art. 125 ust. 1 tego rozporządzenia, a także z art. 33 rozporządzenia 2018/1046 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „wydatku kwalifikowalnego” w rozumieniu tych przepisów obejmuje wkład rzeczowy wniesiony przez beneficjenta w postaci udostępnienia gruntów i znajdujących się na nich budowli w celu realizacji projektu modernizacji jednostki akwakultury, która to modernizacja polega wyłącznie na nabyciu sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia, które są typowe dla istniejącego gospodarstwa rybnego.

45

W pierwszej kolejności należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z art. 65 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013 kwalifikowalność wydatków ustala się na podstawie przepisów krajowych, z wyjątkiem przypadków, w których szczegółowe przepisy zostały ustanowione w tym rozporządzeniu lub na jego podstawie bądź w przepisach dotyczących poszczególnych EFSI lub na ich podstawie. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu wydatki kwalifikują się do otrzymania wkładu z EFSI, jeżeli zostały poniesione przez beneficjenta i zapłacone między dniem przedłożenia Komisji programu lub dniem 1 stycznia 2014 r., w zależności od tego, która data jest wcześniejsza, a dniem 31 grudnia 2023 r.

46

Następnie art. 67 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 1303/2013 przewiduje, że dotacje i pomoc zwrotna mogą przybrać formę zwrotu kosztów kwalifikowalnych, które zostały rzeczywiście poniesione i zapłacone, wraz, w stosownych przypadkach, z wkładami rzeczowymi i amortyzacją.

47

Wreszcie art. 69 ust. 1 tego rozporządzenia ustanawia szczególne zasady kwalifikowalności w odniesieniu do wkładów rzeczowych, w szczególności w postaci udostępnienia gruntów i budynków, w odniesieniu do których nie dokonano żadnej płatności gotówkowej potwierdzonej fakturami lub innymi dokumentami o równoważnej wartości dowodowej. Zgodnie z tym przepisem takie wkłady rzeczowe są uzależnione od tego, czy pozwalają na to zasady kwalifikowalności EFSI i programu, oraz od spełnienia wszystkich warunków wymienionych w tym przepisie. W tym względzie akapit drugi tego ustępu przewiduje, że wartość gruntów lui nieruchomości musi być poświadczana przez niezależnego, wykwalifikowanego eksperta lub przez należycie upoważniony organ urzędowy i nie przekracza limitu ustanowionego w art. 69 ust. 3 lit. b) tego rozporządzenia, to znaczy co do zasady kwoty przekraczającej 10 % całkowitych wydatków kwalifikowalnych danej operacji.

48

Należy zatem stwierdzić, że z brzmienia tych przepisów nie wynika, by prawodawca Unii wyraźnie uzależnił kwalifikowalność wkładu rzeczowego w postaci udostępnienia gruntów i znajdujących się na nich budowli od istnienia bezpośredniego związku między takim wkładem rzeczowym wniesionym przez beneficjenta a współfinansowanym projektem.

49

W drugiej kolejności należy również przypomnieć, że zgodnie z art. 317 TFUE Komisja wykonuje budżet Unii we współpracy z państwami członkowskimi, w szczególności zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami, którą w art. 2 pkt 59 rozporządzenia 2018/1046 zdefiniowano jako wykonanie budżetu zgodnie z zasadami oszczędności, efektywności i skuteczności. Zasada należytego zarządzania finansami wymaga zatem, aby EFSI, w tym EFMR, były wykorzystywane przez państwa członkowskie zgodnie z zasadami i wymogami prawnymi leżącymi u podstaw przepisów sektorowych Unii.

50

W tym względzie w art. 4 ust. 8 rozporządzenia nr 1303/2013 przypomniano, że państwa członkowskie przestrzegają zasady należytego zarządzania finansami zgodnie z art. 33 rozporządzenia 2018/1046.

51

Tymczasem zgodnie z ust. 1 tego ostatniego artykułu środki wykorzystuje się zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami i wykonuje się je zgodnie z zasadami wymienionymi w tym ustępie, a mianowicie zasadami oszczędności, skuteczności i efektywności, przy czym ta ostatnia zasada została zdefiniowana w lit. b) tego ustępu jako dotycząca jak najkorzystniejszej relacji pomiędzy wykorzystywanymi zasobami, podejmowanymi działaniami i osiąganymi celami.

52

W tym kontekście art. 125 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013 przewiduje, że instytucja zarządzająca odpowiada za zarządzanie programem operacyjnym zgodnie z zasadą należytego zarządzania finansami. W ust. 3 tego artykułu uściślono zasadniczo, że instytucja ta ma obowiązek upewnić się, iż operacje wybrane do finansowania przez cały okres ich realizacji są zgodne z mającymi zastosowanie zasadami Unii i zainteresowanych państw członkowskich oraz że operacje te przyczyniają się do osiągnięcia celów szczegółowych i rezultatów odpowiednich priorytetów.

53

Z rozważań tych wynika, że instytucja zarządzająca ma za zadanie sprawdzić, czy operacje wybrane do finansowania są zgodne z zasadą efektywności, to znaczy czy istnieje jak najkorzystniejsza relacja pomiędzy wykorzystywanymi zasobami, podejmowanymi działaniami i celami realizowanymi poprzez takie operacje. Relacja ta oznacza, że w ramach operacji współfinansowanej z funduszu strukturalnego i inwestycyjnego wydatki poniesione przez beneficjenta oraz wkłady rzeczowe, jakie może on wnieść na rzecz tego projektu, muszą – jeśli mają one zostać uznane za kwalifikowalne – pozostawać w bezpośrednim związku z prowadzoną działalnością.

54

W niniejszej sprawie, jak wynika z informacji przekazanych przez sąd odsyłający, przedmiotowy projekt polegający na rozszerzeniu i dywersyfikacji przez spółkę Rustrans jej działalności w dziedzinie akwakultury wpisuje się w ramy celu określonego w art. 48 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 508/2014, a mianowicie modernizacji jednostki akwakultury, i polega wyłącznie na zakupie sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia. W tym celu spółka Rustrans przyczyniła się do finansowania tego projektu poprzez wniesienie wkładu rzeczowego w postaci udostępnienia gruntu i znajdujących się na nim budowli, nie wskazując jednak we wniosku o finansowanie, że projekt zakłada bezpośrednią ingerencję w ten grunt i w te budowle. Wynika z tego, że ten wkład rzeczowy nie wydaje się mieć bezpośredniego związku z finansowanym projektem, za sprawą którego to związku można by uznać ów wkład za kwalifikujący się do objęcia finansowaniem Unii, przy czym wniosek ten powinien zostać zweryfikowany przez sąd odsyłający.

55

W świetle całości powyższych rozważań odpowiedź na pytania pierwsze i drugie powinna brzmieć: art. 65 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1 lit. a) i art. 69 rozporządzenia nr 1303/2013 w związku z art. 4 i art. 125 ust. 1 tego rozporządzenia, a także z art. 33 rozporządzenia 2018/1046 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie „wydatku kwalifikowalnego” w rozumieniu tych przepisów nie obejmuje wkładu rzeczowego wniesionego przez beneficjenta w postaci udostępnienia gruntów i znajdujących się na nich budowli w celu realizacji projektu modernizacji jednostki akwakultury, która to modernizacja polega wyłącznie na nabyciu sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia, które są typowe dla istniejącego gospodarstwa rybnego.

56

W świetle odpowiedzi udzielonej na pytania pierwsze i drugie nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytania trzecie i czwarte.

57

Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) orzeka, co następuje:

Artykuł 65 ust. 1 i 2, art. 67 ust. 1 lit. a) i art. 69 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006, w związku z art. 4 i art. 125 ust. 1 tego rozporządzenia, a także z art. 33 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii, zmieniającego rozporządzenia (UE) nr 1296/2013, (UE) nr 1301/2013, (UE) nr 1303/2013, (UE) nr 1304/2013, (UE) nr 1309/2013, (UE) nr 1316/2013, (UE) nr 223/2014 i (UE) nr 283/2014 oraz decyzję nr 541/2014/UE, a także uchylającego rozporządzenie (UE, Euratom) nr 966/2012,

należy interpretować w ten sposób, że:

pojęcie „wydatku kwalifikowalnego” w rozumieniu tych przepisów nie obejmuje wkładu rzeczowego wniesionego przez beneficjenta w postaci udostępnienia gruntów i znajdujących się na nich budowli w celu realizacji projektu modernizacji jednostki akwakultury, która to modernizacja polega wyłącznie na nabyciu sprzętu, maszyn technologicznych i wyposażenia, które są typowe dla istniejącego gospodarstwa rybnego.