I.

Εισαγωγή

1.

Η υπό κρίση υπόθεση συνιστά αφορμή για να διευκρινίσει το Δικαστήριο υπό ποιες προϋποθέσεις και περιορισμούς δύνανται τα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν ότι παρίσταται ανάγκη παροχής διεθνούς προστασίας συνεπεία δραστηριοτήτων στις οποίες επιδόθηκε υπήκοος τρίτης χώρας ή ανιθαγενής μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής, ήτοι «επιτόπου» ανακύπτουσας ανάγκης.

2.

Ειδικότερα, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί της έννοιας και του περιεχομένου του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95/ΕΕ  ( 2 ), σύμφωνα με το οποίο τα κράτη μέλη δύνανται, κατόπιν εξετάσεως μεταγενέστερης αιτήσεως, να αρνηθούν «καταρχήν» τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα, εάν ο κίνδυνος διώξεως βασίζεται σε «περιστάσεις που ο αιτών προκάλεσε εσκεμμένως μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής». Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο θα πρέπει να προσδιορίσει κατά πόσον ένα κράτος μέλος μπορεί να κάνει χρήση της ευχέρειας εκτιμήσεως που του παρέχει η εν λόγω διάταξη προκειμένου να εξαρτήσει τη χορήγηση του εν λόγω καθεστώτος από την προϋπόθεση ότι οι δραστηριότητες στις οποίες επιδίδεται επιτόπου ο αιτών είναι δραστηριότητες θεμιτές στο εν λόγω κράτος μέλος και αποδεικνύεται ότι αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες ο αιτών είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του.

3.

Η υπό κρίση υπόθεση εντάσσεται στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς η οποία ανέκυψε μεταξύ αφενός του JF, Ιρανού υπηκόου ο οποίος ασπάστηκε τον χριστιανισμό ενώ διέμενε στην Αυστρία, και αφετέρου της Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (Ομοσπονδιακής υπηρεσίας μετανάστευσης και ασύλου, Αυστρία) (στο εξής: BFA) σχετικά με τη νομιμότητα της αποφάσεως της τελευταίας να μην του χορηγηθεί το καθεστώς πρόσφυγα. Συγκεκριμένα, η BFA έκρινε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, ότι ο κίνδυνος δίωξης που απορρέει από τη μεταβολή θρησκεύματος του αιτούντος βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες ο ίδιος προκάλεσε εσκεμμένως μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής του.

4.

Για τους λόγους που θα εκθέσω στην ανάλυση που ακολουθεί, φρονώ ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι ένα κράτος μέλος δύναται να μην αναγνωρίσει σε υπήκοο τρίτης χώρας ή ανιθαγενή που υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση το καθεστώς πρόσφυγα μόνον εφόσον αποδεικνύεται ότι η αίτηση αυτή βασίζεται προδήλως σε κίνδυνο διώξεως τον οποίο προκάλεσε εσκεμμένως ο αιτών κατόπιν της εκδόσεως της τελεσίδικης αποφάσεως επί της προηγούμενης αιτήσεώς του, επιδιδόμενος σε ανειλικρινείς δραστηριότητες, πράξεις ή συμπεριφορές, με αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία των συνθηκών που απαιτούνται για να αναγνωριστεί ως πρόσφυγας.

5.

Θα εξηγήσω επίσης τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι ένα κράτος μέλος δεν δύναται να κάνει χρήση της παρεχόμενης με τη διάταξη αυτή ευχέρειας εκτιμήσεως προκειμένου να επιβάλει διαφορετικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα από εκείνες που προβλέπει ρητώς η οδηγία 2011/95.

II.

Το νομικό πλαίσιο

Α.

Το διεθνές δίκαιο

6.

Το άρθρο 1, τμήμα Α, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, της Συμβάσεως περί του καθεστώτος των προσφύγων  ( 3 ), όπως συμπληρώθηκε με το Πρωτόκολλο περί του καθεστώτος των προσφύγων  ( 4 ) (στο εξής: Σύμβαση της Γενεύης), ορίζει ότι ο όρος «πρόσφυγας» εφαρμόζεται επί παντός προσώπου το οποίο, «συνεπεία δεδικαιολογημένου φόβου διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων ευρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας έχει την ιθαγένεια και δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να απολαύη της προστασίας της χώρας ταύτης».

Β.

Το δίκαιο της Ένωσης

7.

Το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95 ορίζει ότι ως «πρόσφυγας» νοείται «ο υπήκοος τρίτης χώρας ο οποίος, συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή, λόγω του φόβου αυτού, δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας […] και στον οποίο δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 12».

8.

Το κεφάλαιο II της οδηγίας τιτλοφορείται «Αξιολόγηση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας» και περιλαμβάνει το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, το οποίο ορίζει τα εξής:

9.

Το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ανάγκες παροχής διεθνούς προστασίας οι οποίες ανακύπτουν επιτόπου», ορίζει τα εξής:

Γ.

Το αυστριακό δίκαιο

10.

Το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 23, του Bundesgesetz über die Gewährung von Asyl (ομοσπονδιακού νόμου περί χορηγήσεως ασύλου)  ( 5 ), της 16ης Αυγούστου 2005, όπως τροποποιήθηκε με τον Bundesgesetz, mit dem das Asylgesetz 2005, das Fremdenpolizeigesetz 2005 und das BFA-Verfahrensgesetz geändert werden (ομοσπονδιακό νόμο για την τροποποίηση του νόμου περί ασύλου του 2005, του νόμου περί αστυνομίας αλλοδαπών και του νόμου περί της διαδικασίας ενώπιον του BFA)  ( 6 ), της 20ής Μαΐου 2016, ως «μεταγενέστερη αίτηση» ορίζει «οποιαδήποτε νέα αίτηση η οποία υποβάλλεται μετά την έκδοση τελεσίδικης αποφάσεως επί προγενέστερης αιτήσεως».

11.

Το άρθρο 3 του AsylG 2005, το οποίο φέρει τον τίτλο «Καθεστώς δικαιούχου ασύλου», προβλέπει τα εξής:

III.

Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

12.

Ο JF, Ιρανός υπήκοος, υπέβαλε στις 3 Οκτωβρίου 2015 ενώπιον των αυστριακών αρχών αίτηση διεθνούς προστασίας για τον λόγο ότι, ως εκπαιδευτής οδήγησης, είχε μεταξύ άλλων ανακριθεί από τις ιρανικές μυστικές υπηρεσίες λόγω της αρνήσεώς του να υπακούσει σε εντολές και είχε υποστεί δίωξη λόγω της κριτικής που είχε διατυπώσει εις βάρος ενός ιεροκήρυκα κατά το πρώτο έτος των σπουδών του.

13.

Με απόφαση της 7ης Ιουνίου 2017 η BFA απέρριψε την εν λόγω αίτηση, κρίνοντας ότι τα επιχειρήματα που προέβαλε ο JF για να δικαιολογήσει τη φυγή του από τη χώρα καταγωγής του δεν ήταν αξιόπιστα, και εξέδωσε εις βάρος του απόφαση επιστροφής. Κατά της απόφασης αυτής ο JF άσκησε προσφυγή, η οποία απορρίφθηκε από το Bundesverwaltungsgericht (ομοσπονδιακό διοικητικό δικαστήριο, Αυστρία) με απόφαση της 3ης Ιανουαρίου 2018, η οποία κατέστη τελεσίδικη.

14.

Στις 26 Ιουνίου 2019 ο JF υπέβαλε μεταγενέστερη αίτηση διεθνούς προστασίας για τον λόγο ότι, αφότου η απόφαση αυτή είχε αποκτήσει ισχύ δεδικασμένου, αυτός ασπάσθηκε τον χριστιανισμό και, ως εκ τούτου, εφοβείτο ότι θα υποστεί δίωξη στη χώρα καταγωγής του. Με απόφαση της 24ης Ιουνίου 2020 η BFA αρνήθηκε να αναγνωρίσει στον αιτούντα καθεστώς πρόσφυγα κατ’ εφαρμογήν των διατάξεων του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του AsylG 2005. Αναγνώρισε, ωστόσο, στον ενδιαφερόμενο καθεστώς επικουρικής προστασίας. Η BFA έκρινε ότι ο JF είχε αποδείξει με αξιόπιστο τρόπο, κατά τη διάρκεια πλειόνων συνεντεύξεων και επί τη βάσει συγκεκριμένων αποδεικτικών στοιχείων, ότι ασπάσθηκε τον χριστιανισμό κατά τη διάρκεια της διαμονής του στην Αυστρία και ότι συμμετείχε στην τυπική λατρεία της συγκεκριμένης θρησκείας στην Αυστρία, εκ του λόγου δε αυτού διέτρεχε τον κίνδυνο να υποστεί ατομική δίωξη σε περίπτωση επιστροφής του στο Ιράν. Η BFA έκρινε, ωστόσο, ότι ο συγκεκριμένος λόγος διώξεως είχε ανακύψει επιτόπου και είχε προκληθεί εσκεμμένως από τον αιτούντα.

15.

Με απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2020 το Bundesverwaltungsgericht (ομοσπονδιακό διοικητικό δικαστήριο) έκανε δεκτή την προσφυγή που άσκησε ο JF κατά της ως άνω αποφάσεως. Το εν λόγω δικαστήριο έκρινε πως παρότι, στο πλαίσιο υποβολής μεταγενέστερης αιτήσεως, αποκλείεται «καταρχήν» η χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα όταν ο κίνδυνος διώξεως βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες προκάλεσε «εσκεμμένως» ο αιτών, εντούτοις ο όρος «καταρχήν» υποδηλώνει ότι υπάρχουν και περιπτώσεις στις οποίες είναι δυνατό να χορηγηθεί καθεστώς πρόσφυγα, ανεξαρτήτως του άρθρου 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του AsylG 2005, το οποίο επιβάλλει να εξακριβώνεται εάν τυχόν υφίσταται καταχρηστική συμπεριφορά εκ μέρους του αιτούντος. Το ίδιο δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το γεγονός και μόνον ότι δεν υφίσταται καμία ένδειξη ότι η μεταβολή θρησκεύματος του αιτούντος συνιστούσε εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του δεν αρκούσε για την άρνηση χορηγήσεως καθεστώτος πρόσφυγα.

16.

Η BFA άσκησε αναίρεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου, Αυστρία), ισχυριζόμενη ότι το άρθρο 3, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, του AsylG 2005 θεσπίζει γενικό κανόνα κατά τον οποίο δεν αναγνωρίζεται καθεστώς πρόσφυγα σε περιπτώσεις όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη. Μοναδική παρέκκλιση από τον κανόνα αυτόν προβλέπεται για την περίπτωση κατά την οποία οι επίμαχες δραστηριότητες είναι δραστηριότητες οι οποίες είναι θεμιτές στην Αυστρία και αποδεικνύεται ότι αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες είχε ήδη ο αιτών στη χώρα καταγωγής του.

17.

Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95.

18.

Υπό τις συνθήκες αυτές, το Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

19.

Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο JF, η Αυστριακή και η Γερμανική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

IV.

Ανάλυση

20.

Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ’ ουσίαν από το Δικαστήριο να διευκρινίσει την έννοια και το περιεχόμενο του κανόνα του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, προκειμένου να προσδιοριστεί κατά πόσον ένα κράτος μέλος δύναται να παρεκκλίνει από τον κανόνα αυτόν στο πλαίσιο του περιθωρίου εκτιμήσεως που του παρέχει η συγκεκριμένη διάταξη.

21.

Για την ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνον το γράμμα της αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με την οδηγία 2011/95. Το ιστορικό της θεσπίσεως της συγκεκριμένης διατάξεως μπορεί επίσης να παρέχει κρίσιμα στοιχεία για την ερμηνεία της  ( 7 ). Επιπλέον, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη η Σύμβαση της Γενεύης  ( 8 ), ενώ πολύτιμες οδηγίες μπορεί να παρέχουν επίσης και οι διαβουλεύσεις με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR)  ( 9 ).

Α.

Το γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95

22.

Το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 ορίζει ότι, «[μ]ε την επιφύλαξη των διατάξεων της [Σ]ύμβασης της Γενεύης, τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν ότι δεν αναγνωρίζεται καταρχήν καθεστώς πρόσφυγα στον αιτούντα που υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση, εάν ο κίνδυνος δίωξης βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες ο αιτών προκάλεσε εσκεμμένως μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής».

23.

Κατ’ αρχάς, το εν λόγω άρθρο, όπως προκύπτει από το γράμμα του, συνιστά διάταξη μη επιτακτικού χαρακτήρα και ως εκ τούτου η άρνηση χορηγήσεως καθεστώτος πρόσφυγα αποτελεί απλώς επιλογή η οποία επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών. Η συγκεκριμένη διάταξη διαφέρει ως εκ τούτου από το άρθρο 12 της οδηγίας 2011/95, το οποίο προβλέπει υποχρεωτικούς λόγους αποκλεισμού από το καθεστώς πρόσφυγα, καθώς και από το άρθρο 14, παράγραφοι 1 και 3, της ίδιας οδηγίας, το οποίο προβλέπει υποχρεωτικούς λόγους ανακλήσεως, τερματισμού ή αρνήσεως ανανεώσεως του καθεστώτος πρόσφυγα.

24.

Η χρήση του επιρρήματος «καταρχήν» καταδεικνύει, εξάλλου, τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να παρασχεθεί στα κράτη μέλη η δυνατότητα να εφαρμόζουν τον κανόνα αυτόν με ευελιξία, εισάγοντας εξαιρέσεις όπου κρίνεται απαραίτητο.

25.

Δεύτερον, τα κράτη μέλη μπορούν να κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής «[μ]ε την επιφύλαξη των διατάξεων της [Σ]ύμβασης της Γενεύης». Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, λαμβανομένης υπόψη της φράσεως που χρησιμοποιείται στη γερμανική απόδοση της οδηγίας 2011/95, ήτοι «[u]nbeschadet der Genfer Flüchtlingskonvention», τα κράτη μέλη υπέχουν την υποχρέωση να διασφαλίζουν την τήρηση της Συμβάσεως της Γενεύης. Ο όρος «Unbeschadet» είναι αμφίσημος και μπορεί να μεταφραστεί τόσο ως «με την επιφύλαξη» όσο και ως «παρά [τις διατάξεις]», υπό την έννοια «χωρίς να λαμβάνονται υπόψη, ανεξαρτήτως»  ( 10 ).

26.

Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η διατύπωση η οποία χρησιμοποιείται σε μία από τις γλωσσικές αποδόσεις διατάξεως του δικαίου της Ένωσης δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική βάση για την ερμηνεία της διατάξεως ούτε μπορεί να της δίδεται προτεραιότητα σε σχέση με τις λοιπές γλωσσικές αποδόσεις  ( 11 ). Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι στις περισσότερες γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας 2011/95, όπως στην ισπανική, στην αγγλική, στην ιταλική, στη λεττονική, στην πορτογαλική και στη σουηδική, χρησιμοποιείται η φράση «με την επιφύλαξη» ή κάποιος ισοδύναμος όρος. Η φράση αυτή σημαίνει «χωρίς να θίγεται»  ( 12 ), ή ακόμη «χωρίς να παραβιάζεται»  ( 13 ), όπως επιβεβαιώνεται και στη νομολογία του Δικαστηρίου  ( 14 ).

27.

Περαιτέρω, οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται κατά τρόπο ομοιόμορφο, λαμβανομένων υπόψη των αποδόσεών τους σε όλες τις γλώσσες της Ένωσης και, σε περίπτωση αποκλίσεως μεταξύ των αποδόσεων αυτών, η επίμαχη διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται με γνώμονα την όλη οικονομία και τον σκοπό της κανονιστικής ρυθμίσεως της οποίας αποτελεί μέρος  ( 15 ). Σύμφωνα δε με το άρθρο 78, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ και το άρθρο 18 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης  ( 16 ), το κοινό ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου, στο οποίο εντάσσεται η οδηγία 2011/95, στηρίζεται στην πλήρη και συνολική εφαρμογή της Συμβάσεως της Γενεύης, η οποία αποτελεί τον «ακρογωνιαίο λίθο» του διεθνούς νομικού συστήματος προστασίας των προσφύγων  ( 17 ). Η εν λόγω οδηγία, μολονότι θεσπίζει ένα κανονιστικό σύστημα το οποίο περιλαμβάνει έννοιες και κριτήρια που είναι κοινά στα κράτη μέλη και, ως εκ τούτου, ενωσιακά, στηρίζεται εντούτοις στη Σύμβαση της Γενεύης και αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην πλήρη τήρηση του άρθρου 1 της Συμβάσεως αυτής  ( 18 ).

28.

Εξ αυτού συνάγω ότι τα κράτη μέλη δύνανται να αρνηθούν τη χορήγηση καθεστώτος πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ή ανιθαγενή ο οποίος υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση για τους λόγους που απαριθμούνται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 μόνον εφόσον διασφαλίζουν ότι γίνονται όντως σεβαστά τα προβλεπόμενα στη Σύμβαση της Γενεύης δικαιώματα στα οποία παραπέμπει η εν λόγω οδηγία και, ιδίως, η αρχή της μη επαναπροωθήσεως.

29.

Τρίτον, το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 αφορά τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες είναι δυνατό να μην αναγνωρίζεται το «καθεστώς πρόσφυγα». Η συγκεκριμένη έννοια ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο εʹ, της οδηγίας ως «η εκ μέρους κράτους μέλους αναγνώριση υπηκόου τρίτης χώρας ή ανιθαγενούς ως πρόσφυγα». Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο του συστήματος που έχει θεσπίσει η προμνησθείσα οδηγία, ο υπήκοος τρίτης χώρας ή ο ανιθαγενής ο οποίος πληροί τις ουσιαστικές προϋποθέσεις του κεφαλαίου ΙΙΙ της οδηγίας έχει, εξ αυτού και μόνον του λόγου, την ιδιότητα του πρόσφυγα κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας και του άρθρου 1, τμήμα Α, της Συμβάσεως της Γενεύης  ( 19 ). Η επίσημη αναγνώριση της ιδιότητας του πρόσφυγα, την οποία συνεπάγεται η χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα, σημαίνει ότι ο ενδιαφερόμενος πρόσφυγας είναι, σύμφωνα με το άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, δικαιούχος διεθνούς προστασίας, με αποτέλεσμα να απολαύει όλων των δικαιωμάτων και των πλεονεκτημάτων που προβλέπονται στο κεφάλαιο VII της οδηγίας. Σε αντίθετη περίπτωση, ο τελευταίος απολαύει κατ’ ελάχιστον τα δικαιώματα και την προστασία που προβλέπει η Σύμβαση της Γενεύης και στα οποία παραπέμπει το άρθρο 14, παράγραφος 6, της οδηγίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η αρχή της μη επαναπροωθήσεως  ( 20 ).

30.

Τέταρτον, το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 περιορίζεται ως προς το πεδίο εφαρμογής του στην εξέταση «μεταγενέστερης αιτήσεως» διεθνούς προστασίας. Από τον ορισμό της έννοιας αυτής στο άρθρο 2, στοιχείο ιζʹ, της οδηγίας 2013/32/ΕΕ  ( 21 ), συνάγεται ότι ένα κράτος μέλος μπορεί να αρνηθεί τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα μόνον υπό την προϋπόθεση ότι έχει ήδη εκδοθεί από την αρμόδια αρχή τελεσίδικη απόφαση επί προγενέστερης αιτήσεως διεθνούς προστασίας, με την οποία να διαπιστώθηκε είτε ότι η αίτηση ήταν απαράδεκτη, είτε ότι ήταν αβάσιμη, είτε ότι η αίτηση είχε ρητώς ή σιωπηρώς ανακληθεί  ( 22 ).

31.

Τέλος, πέμπτον, τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να αρνηθούν τη χορήγηση καθεστώτος πρόσφυγα εάν αποδειχθεί ότι ο κίνδυνος διώξεως που αντιμετωπίζει ο αιτών βασίζεται σε «περιστάσεις τις οποίες [ο ίδιος] προκάλεσε εσκεμμένως». Μολονότι η προϋπόθεση αυτή είναι βασική για την άσκηση της δυνατότητας που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, φρονώ ότι από τη διατύπωση που χρησιμοποιεί ο νομοθέτης της Ένωσης δεν μπορεί να συναχθεί το ακριβές περιεχόμενό της.

32.

Η έννοια «περιστάσεις» δεν ορίζεται στην οδηγία 2011/95. Σχετιζόμενη με τον κίνδυνο διώξεως που ενδέχεται να προξενήσουν οι περιστάσεις αυτές, η συγκεκριμένη έννοια καλύπτει, κατά τη γνώμη μου, ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, πράξεων ή ακόμη και συμπεριφορών τις οποίες ο αιτών έχει υιοθετήσει μετά τη φυγή του από τη χώρα καταγωγής και οι οποίες ενδέχεται να εκληφθούν από τους υπευθύνους διώξεώς του ως λόγος ο οποίος σχετίζεται με τη φυλή, την ιθαγένεια, τη θρησκεία, τα πολιτικά φρονήματα ή με την ιδιότητά του ως μέλος ορισμένης κοινωνικής ομάδας και μπορεί να οδηγήσει σε πράξεις διώξεως. Όσον αφορά τη φράση «περιστάσεις που ο αιτών προκάλεσε»  ( 23 ), θεωρώ ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στην επιλογή του ρήματος «προκαλώ», η οποία μόνον τυχαία δεν είναι υπό το πρίσμα των προπαρασκευαστικών εργασιών για την οδηγία 2004/83/ΕΚ  ( 24 ), προϊσχύσασα της οδηγίας 2011/95. Πράγματι, από την πρόταση οδηγίας  ( 25 ) που υπέβαλε η Επιτροπή προκύπτει σαφώς ότι αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση καταστάσεων στις οποίες ο φόβος διώξεως του αιτούντος ήταν «επίπλαστος» («manufactured» στην αγγλική απόδοση του σχολιασμού του άρθρου). Επομένως, κατά τη γνώμη μου, η φράση που χρησιμοποιεί ο νομοθέτης της Ένωσης αποσκοπεί να καλύψει νέες περιστάσεις –σε αντιδιαστολή προς τις προϋπάρχουσες περιστάσεις που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη φυγή του από τη χώρα καταγωγής– τις οποίες ο αιτών επινόησε ή προσποιήθηκε μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής του και επί των οποίων ασκεί κάποια μορφή ελέγχου –σε αντιδιαστολή προς τα γεγονότα που μπορούν να συμβούν στη χώρα καταγωγής τα οποία διαλαμβάνονται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 2011/95.

33.

Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, από μια τέτοια κατά γράμμα ερμηνεία δεν καθίσταται δυνατό να διαπιστωθεί το ακριβές περιεχόμενο της προϋπόθεσης που έθεσε ο νομοθέτης της Ένωσης στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95. Προς τούτο, θεωρώ σημαντικό να εξεταστεί το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η εν λόγω διάταξη και ο σκοπός τον οποίο επιδιώκει η οδηγία 2011/95.

Β.

Η όλη οικονομία και ο σκοπός της οδηγίας 2011/95

34.

Η αξιολόγηση των αιτήσεων διεθνούς προστασίας ρυθμίζεται στο κεφάλαιο II της οδηγίας 2011/95. Το άρθρο 4 της οδηγίας θεσπίζει τους γενικούς κανόνες που διέπουν τη διαδικασία αξιολογήσεως των γεγονότων και των περιστάσεων επί των οποίων βασίζεται μια αίτηση διεθνούς προστασίας. Το δε άρθρο 5 της οδηγίας διευκρινίζει, ακολουθώντας την αιτιολογική σκέψη 25, τους ειδικούς κανόνες για την αξιολόγηση της επιτόπου ανακύπτουσας ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας  ( 26 ).

35.

Τόσο το άρθρο 4 όσο και το άρθρο 5 της οδηγίας 2011/95 έχουν εφαρμογή επί μεταγενέστερων αιτήσεων, εφόσον η αρμόδια αρχή διαπιστώσει, μετά την ολοκλήρωση της προκαταρκτικής εξέτασης, ότι έχουν υποβληθεί από τον αιτούντα νέα στοιχεία ή πορίσματα τα οποία αυξάνουν την πιθανότητα να πληροί ο αιτών τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας  ( 27 ).

36.

Ενώ το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 διατυπώνει τον κανόνα ότι η αρμόδια αρχή δύναται να αποδείξει ότι συντρέχει βάσιμος φόβος διώξεως λόγω των δραστηριοτήτων στις οποίες επιδόθηκε ο αιτών επιτόπου, το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας παρέχει, αντιθέτως, στην εν λόγω αρχή τη δυνατότητα να μην αναγνωρίσει την ιδιότητα του πρόσφυγα σε περίπτωση χειραγωγήσεως της διαδικασίας χορηγήσεως διεθνούς προστασίας.

1.

Η αναγνώριση της υπάρξεως βάσιμου φόβου διώξεως συνεπεία των επιτόπου δραστηριοτήτων του αιτούντος, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95

37.

Το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 αφορά την ιδιότητα του πρόσφυγα «επιτόπου». Ειδικότερα, η έννοια του «πρόσφυγα», όπως ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας, καλύπτει όχι μόνον την περίπτωση προσώπου το οποίο εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του εξαιτίας φόβου διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, ιθαγένειας, πολιτικών πεποιθήσεων ή ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας, αλλά και την περίπτωση προσώπου το οποίο, ενώ ευρίσκεται ήδη εκτός της χώρας αυτής, φοβείται να επιστρέψει σε αυτήν λόγω του κινδύνου να υποστεί δίωξη συνεπεία των δραστηριοτήτων στις οποίες επιδόθηκε στο κράτος μέλος υποδοχής, δηλαδή «επιτόπου». Σε καθεμιά εκ των δύο αυτών καταστάσεων το πρόσωπο «ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του», σύμφωνα με το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας  ( 28 ).

38.

Το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 διατυπώνει την αρχή ότι «[ο] βάσιμος φόβος δίωξης ή ο πραγματικός κίνδυνος σοβαρής βλάβης μπορεί να στηρίζεται σε δραστηριότητες στις οποίες ο αιτών επιδόθηκε μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής, ιδίως εάν αποδεικνύεται ότι οι δραστηριότητες τις οποίες επικαλείται αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων ή προσανατολισμών τις οποίες ο αιτών είχε ήδη στη χώρα καταγωγής».

39.

Όπως μαρτυρεί η χρήση της λέξης «ιδίως», η οποία εν προκειμένω είναι ισοδύναμη του όρου «μεταξύ άλλων», το γεγονός ότι οι δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκε ο αιτών στο κράτος μέλος υποδοχής αποτελούν προέκταση πεποιθήσεων ή προσανατολισμών που αυτός είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του δεν συνιστά βασική προϋπόθεση για την αναγνώριση ορισμένης ανακύπτουσας επιτόπου ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας. Αποτελεί μάλλον στοιχείο το οποίο μπορεί να ενισχύσει την αξιοπιστία του αιτούντος, ώστε να αποκλείεται ευχερέστερα ο κίνδυνος τυχόν προθέσεως εκδήλωσης καταχρηστικής συμπεριφοράς και ως εκ τούτου να διαπιστώνεται ευχερέστερα η βασιμότητα της αιτήσεώς του.

40.

Επομένως, το άρθρο 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 καθιστά δυνατή τη συνεκτίμηση μιας καταστάσεως κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος δεν έχει εκδηλώσει τα πολιτικά του φρονήματα, τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις ή τον γενετήσιο προσανατολισμό του στη χώρα καταγωγής του, είτε επειδή εξαναγκάστηκε ή συνειδητά αποφάσισε να μην το πράξει λόγω των κινδύνων που συνεπάγεται τυχόν εκδήλωσή τους είτε λόγω του νεαρού της ηλικίας του  ( 29 ). Η λέξη «ιδίως» στο άρθρο 5, παράγραφος 2, καθιστά επίσης δυνατή τη συνεκτίμηση μιας καταστάσεως κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος αποφασίζει, αφού εγκαταλείψει τη χώρα καταγωγής του, να επιδοθεί σε νέες δραστηριότητες στη χώρα αυτή, λόγω αλλαγής της προσωπικής του ταυτότητας, των θρησκευτικών του πεποιθήσεων ή των πολιτικών του φρονημάτων, με αποτέλεσμα οι περιστάσεις αυτές να μην αποτελούν ούτε εκδήλωση ούτε προέκταση προγενεστέρων πεποιθήσεων ή προσανατολισμών.

41.

Δεδομένου του ευαίσθητου χαρακτήρα των ζητημάτων που άπτονται της προσωπικής σφαίρας του αιτούντος και, ιδίως, της θρησκείας του ή ακόμη του γενετήσιου προσανατολισμού του, η αρμόδια αρχή δεν θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει κατάχρηση δικαιώματος απλώς και μόνον επειδή, παραδείγματος χάριν, ασπάσθηκε άλλη θρησκεία ή επειδή αποκάλυψε την ομοφυλοφιλία του μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής του. Μια τέτοια προσέγγιση θα παρέβλεπε όχι μόνον την ανάγκη διεθνούς προστασίας του εν λόγω αιτούντος, καθόσον οι επιτόπου δραστηριότητές του θα μπορούσαν εξίσου να τον εκθέσουν σε κίνδυνο διώξεως ή σοβαρής βλάβης σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα αυτή, αλλά και τα θεμελιώδη δικαιώματα που του εγγυάται ο Χάρτης, όπως το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας, το οποίο περιλαμβάνει το δικαίωμα μεταβολής θρησκείας και το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης  ( 30 ).

42.

Κατά συνέπεια, η εφαρμογή του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95 απαιτεί από την αρμόδια αρχή να προβαίνει σε εξέταση όλων των ιδιαίτερων περιστάσεων κάθε μεμονωμένης περιπτώσεως, τούτο δε σύμφωνα με τους κανόνες του άρθρου 4 της οδηγίας.

43.

Συναφώς, το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας θεσπίζει έναν βασικό κανόνα για την εκτίμηση της ύπαρξης ανακύπτουσας επιτόπου ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας. Ειδικότερα, η διάταξη αυτή εστιάζει σε μια ιδιαίτερη δυσχέρεια κατά την εξέταση αιτήσεως διεθνούς προστασίας η οποία στηρίζεται στις επιτόπου δραστηριότητες του αιτούντος, δηλαδή στην περίπτωση κατά την οποία ο αιτών επιδίδεται εσκεμμένως στις δραστηριότητες αυτές στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής με σκοπό την υποβολή ή την τεκμηρίωση της αιτήσεως αυτής  ( 31 ).

44.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναγνωρίζει ότι είναι γενικά πολύ δυσχερές να εκτιμηθεί εάν ένα πρόσωπο ενδιαφέρεται ειλικρινώς για τη συγκεκριμένη δραστηριότητα –είτε πρόκειται για πολιτικής φύσεως δραστηριότητα είτε για την άσκηση θρησκευτικής λατρείας– ή εάν επιδίδεται σε αυτήν αποκλειστικά και μόνο για να δικαιολογήσει εκ των υστέρων τη φυγή του  ( 32 ). Η UNHCR από την πλευρά της θεωρεί ότι ένα πρόσωπο το οποίο αντικειμενικά αντιμετωπίζει κίνδυνο διώξεως στη χώρα καταγωγής του δικαιούται διεθνούς προστασίας ανεξάρτητα από τα κίνητρα, τις προθέσεις ή τη συμπεριφορά του, δεδομένου ότι η οδηγία 2011/95, όπως και η Σύμβαση της Γενεύης, δεν επιβάλλουν καμία νομική υποχρέωση καλής πίστεως στο πλαίσιο των αιτήσεων διεθνούς προστασίας, καθόσον οι προϋποθέσεις για τη χορήγησή της είναι αντικειμενικές  ( 33 ).

45.

Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95, ο νομοθέτης της Ένωσης απαιτεί, ως εκ τούτου, από την αρμόδια αρχή να συνεκτιμά, κατά την εξατομικευμένη αξιολόγηση της αιτήσεως, «εάν οι δραστηριότητες του αιτούντος από τότε που εγκατέλειψε τη χώρα καταγωγής του ανελήφθησαν με αποκλειστικό ή κύριο σκοπό τη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για την υποβολή αίτησης διεθνούς προστασίας, ούτως ώστε να εκτιμηθεί εάν ο ενδιαφερόμενος θα εκτεθεί, συνεπεία των εν λόγω δραστηριοτήτων, σε δίωξη ή σοβαρή βλάβη σε περίπτωση επιστροφής του στην εν λόγω χώρα»  ( 34 ).

46.

Η διάταξη αυτή λειτουργεί εξισορροπητικά μεταξύ, αφενός, της ανάγκης διενέργειας μιας αμιγώς αντικειμενικής αξιολογήσεως της αιτήσεως, λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων κινδύνων διώξεως ή σοβαρής βλάβης στους οποίους εκτίθεται ο αιτών στη χώρα καταγωγής του λόγω των δραστηριοτήτων στις οποίες επιδόθηκε επιτόπου, και, αφετέρου, της ανάγκης να συνεκτιμηθούν πιο υποκειμενικά στοιχεία, μέσω της αξιολογήσεως του κατά πόσον ο αιτών επιχειρεί να καταχραστεί το σύστημα διεθνούς προστασίας επιδιδόμενος σε δραστηριότητες «κατ’ επίφαση», οι οποίες αποτελούν απλώς πρόσχημα για την αναγνώριση καθεστώτος πρόσφυγα ή καθεστώτος επικουρικής προστασίας.

47.

Μολονότι είναι σαφές ότι θίγεται η αξιοπιστία του αιτούντος σε περίπτωση που αυτός επιδίδεται στις επιτόπου δραστηριότητες με «ιδιοτελή» σκοπό, η διατύπωση που επέλεξε ο νομοθέτης της Ένωσης στο άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95 καταδεικνύει, εντούτοις, ότι η εκτίμηση στην οποία πρέπει να προβεί η αρμόδια αρχή αφορά πάντοτε το κατά πόσον από τις περιστάσεις που προκάλεσε ο αιτών μπορεί να εικαστεί, λαμβανομένης υπόψη της ατομικής καταστάσεώς του, ότι φοβάται βασίμως πως, σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του, θα διωχθεί για έναν από τους λόγους του άρθρου 10 της οδηγίας ή θα υποστεί σοβαρή βλάβη  ( 35 ).

48.

Προς τούτο, ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το Άσυλο (EUAA)  ( 36 ), η UNHCR  ( 37 ) και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου  ( 38 ) συμμερίζονται την ίδια προσέγγιση όσον αφορά το είδος της εξετάσεως την οποία πρέπει να διενεργεί η αρμόδια αρχή. Κατ’ αρχάς, η αρμόδια αρχή οφείλει να εξετάζει κατά πόσον η ανάληψη των επιτόπου δραστηριοτήτων μαρτυρεί πραγματική, ειλικρινή και σοβαρή πεποίθηση ή προσανατολισμό. Από την εξέταση αυτή πρέπει να καθίσταται δυνατό να προσδιοριστεί κατά πόσον ο αιτών θα εξακολουθήσει τις συγκεκριμένες δραστηριότητες μετά την επιστροφή του στη χώρα καταγωγής και, επομένως, να αξιολογηθεί η σοβαρότητα και η φύση των κινδύνων στους οποίους θα εκτεθεί. Όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η εκτίμηση αυτή της σοβαρότητας του κινδύνου πρέπει να γίνεται με προσοχή και σύνεση, δεδομένου ότι διακυβεύονται οι ατομικές ελευθερίες και η ακεραιότητα του ανθρώπου, ζητήματα που άπτονται των θεμελιωδών αξιών της Ένωσης  ( 39 ). Συνεπώς, ακόμη και ένα πρόσωπο του οποίου η μεταβολή θρησκεύματος δεν είναι μεν ειλικρινής, αλλά αποδεικνύεται από τη ληξιαρχική πράξη βαπτίσεως, θα μπορούσε να κριθεί από τις αρχές ορισμένων χωρών, όπως το Ιράν στην υπόθεση της κύριας δίκης, ένοχο για το έγκλημα της αποστασίας, όπερ συνεπάγεται για το πρόσωπο αυτό πραγματικό κίνδυνο διώξεως σε περίπτωση επιστροφής του στη χώρα αυτή.

49.

Σε δεύτερο στάδιο, η αρμόδια αρχή οφείλει να εκτιμήσει κατά πόσον οι δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκε ο αιτών επιτόπου μπορούν να προσελκύσουν την προσοχή των υπευθύνων διώξεως ή έχουν περιέλθει εις γνώση τους και, κατά περίπτωση, τον τρόπο με τον οποίο γίνονται αντιληπτές από τους τελευταίους (εκλαμβάνονται ως δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκε κατ’ επίφαση ή, αντιθέτως, εκλαμβάνονται ως τεκμήριο ενός γνωρίσματος το οποίο συνδέεται, παραδείγματος χάριν, με τη θρησκεία ή με τη συμμετοχή του σε ορισμένη κοινωνική ομάδα, βάσει του οποίου θα υποστεί δίωξη  ( 40 );).

50.

Κατόπιν της εξατομικευμένης αυτής αξιολογήσεως, καθίσταται δυνατό για την αρμόδια αρχή να διαπιστώσει εάν οι δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκε ο αιτών επιτόπου, παρά τον ιδιοτελή χαρακτήρα τους, προκαλούν βάσιμο φόβο διώξεως για έναν από τους λόγους του άρθρου 10 της οδηγίας 2011/95 και εάν, ως εκ τούτου, πληρούνται οι προϋποθέσεις για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας κατά την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας  ( 41 ).

2.

Η άρνηση χορηγήσεως καθεστώτος πρόσφυγα λόγω χειραγωγήσεως της διαδικασίας παροχής διεθνούς προστασίας, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95

51.

Το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 αποτελεί προέκταση του άρθρου 5, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας. Ειδικότερα, παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να μην αναγνωρίζουν επισήμως την ιδιότητα του πρόσφυγα, αρνούμενα τη χορήγηση του σχετικού καθεστώτος, στο ιδιαίτερο πλαίσιο της υποβολής μεταγενέστερης αιτήσεως, εφόσον «ο κίνδυνος δίωξης βασίζεται σε περιστάσεις που ο αιτών προκάλεσε εσκεμμένως μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής».

52.

Το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 πρέπει προφανώς να ερμηνεύεται συσταλτικώς.

53.

Κατ’ αρχάς, υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας 2011/95, τα κράτη μέλη χορηγούν το καθεστώς πρόσφυγα σε υπηκόους τρίτων χωρών ή σε ανιθαγενείς που πληρούν τις οικείες προϋποθέσεις σύμφωνα με τα κεφάλαια ΙΙ και ΙΙΙ της εν λόγω οδηγίας  ( 42 ). Το Δικαστήριο έχει καταστήσει σαφές στη νομολογία του ότι τα κράτη μέλη δεν διαθέτουν «διακριτική ευχέρεια σχετικά με το ζήτημα αυτό»  ( 43 ).

54.

Επομένως, παρέχοντας στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αρνούνται τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα, το άρθρο 5 παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 συνιστά εξαίρεση από τον γενικό κανόνα του άρθρου 13 της οδηγίας. Συγκεκριμένα, ενώ ένα πρόσωπο πληροί μεν τις προϋποθέσεις για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας, εντούτοις δεν του αναγνωρίζεται το καθεστώς πρόσφυγα λόγω του ότι προκάλεσε το ίδιο τον κίνδυνο διώξεων. Επομένως, οι περιστάσεις υπό τις οποίες ένα κράτος μέλος μπορεί να κάνει χρήση της δυνατότητας αυτής πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικώς.

55.

Εν συνεχεία, η άρνηση χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα έχει σοβαρές συνέπειες, ήτοι ότι ο ενδιαφερόμενος δεν αποκτά πρόσβαση στο σύνολο των δικαιωμάτων και των πλεονεκτημάτων στα οποία αναφέρεται το κεφάλαιο VII της οδηγίας, δεδομένου ότι αυτά συναρτώνται με το συγκεκριμένο καθεστώς  ( 44 ).

56.

Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι η άρνηση χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο στον βαθμό που αποσκοπεί στον κολασμό μια προδήλως καταχρηστικής ή καιροσκοπικής  ( 45 ) συμπεριφοράς εκ μέρους του αιτούντος, συνιστάμενη στο ότι ο τελευταίος προέβαλε «επίπλαστες»  ( 46 ) περιστάσεις προκειμένου να τεκμηριώσει τον κίνδυνο διώξεως στον οποίο εκτίθεται, τούτο δε με σκοπό να αυξήσει τις πιθανότητες ευδοκιμήσεως της μεταγενέστερης αιτήσεώς του  ( 47 ).

57.

Τούτο σημαίνει, κατά τη γνώμη μου, ότι η αρμόδια αρχή οφείλει να αποδείξει ότι η μεταγενέστερη αίτηση βασίζεται προδήλως σε κίνδυνο διώξεως τον οποίο ο αιτών προκάλεσε εσκεμμένως μετά την έκδοση της τελεσίδικης αποφάσεως επί της προηγούμενης αιτήσεώς του, επιδιδόμενος σε ανειλικρινείς δραστηριότητες, πράξεις ή συμπεριφορές, με αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία των συνθηκών που απαιτούνται για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας.

58.

Από την άποψη αυτή, μπορεί να γίνει σε κάποιο βαθμό παραλληλισμός με το άρθρο 14, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2011/95, σκοπός του οποίου είναι ο κολασμός της προδήλως απατηλής συμπεριφοράς του υπηκόου τρίτης χώρας, απαιτώντας από τα κράτη μέλη να ανακαλούν, να τερματίζουν ή να αρνούνται να ανανεώσουν το καθεστώς πρόσφυγα σε περίπτωση που ο ενδιαφερόμενος έχει διαστρεβλώσει ή παραλείψει γεγονότα ή έχει κάνει χρήση πλαστών εγγράφων προκειμένου να του χορηγηθεί αυτό.

59.

Είναι σαφές ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 πρέπει να εφαρμόζεται με προσοχή, η αρμόδια δε αρχή, πριν από την απόφασή της περί μη χορηγήσεως καθεστώτος πρόσφυγα, οφείλει να προβαίνει σε πλήρη εξέταση όλων των περιστάσεων που προσιδιάζουν στην ατομική κατάσταση του αιτούντος.

60.

Συγκεκριμένα, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η αρμόδια αρχή, πριν από την έκδοση αποφάσεως περί αποκλεισμού, ανακλήσεως, τερματισμού ή αρνήσεως ανανεώσεως του καθεστώτος πρόσφυγα, πρέπει να προβαίνει σε εκτίμηση των συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών των οποίων έχει λάβει γνώση και σε πλήρη εξέταση όλων των ιδιαίτερων περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως του αιτούντος, προκειμένου να κρίνει εάν συντρέχουν σοβαροί λόγοι να πιστεύεται ότι η κατάσταση του ενδιαφερομένου, ο οποίος πληροί κατά τα λοιπά τα κριτήρια χορηγήσεως ή διατηρήσεως του καθεστώτος αυτού, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής μιας εκ των περιπτώσεων αποκλεισμού, ανακλήσεως, τερματισμού ή αρνήσεως ανανεώσεως του καθεστώτος πρόσφυγα  ( 48 ). Κατά το Δικαστήριο, η εκτίμηση αυτή αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της διαδικασίας διεθνούς προστασίας, η οποία πρέπει να διεξάγεται συμφώνως προς τις οδηγίες 2011/95 και 2013/32  ( 49 ) και, με τον τρόπο αυτόν, αποκλείεται το ενδεχόμενο να γίνεται αυτομάτως  ( 50 ).

61.

Στο πλαίσιο της οδηγίας 2004/83 ο νομοθέτης της Ένωσης είχε εξάλλου προβλέψει μια διαβάθμιση μεταξύ των μέτρων που τα κράτη μέλη μπορούσαν να λάβουν έναντι αιτούντος ο οποίος επέδειξε πρόθεση καταχρηστικής συμπεριφοράς. Ειδικότερα, τα κράτη μέλη μπορούσαν είτε «να περιορίζουν […] τα ευεργετήματα […] τα οποία παρέχονται σε πρόσφυγα, το καθεστώς ως πρόσφυγα του οποίου έχει χορηγηθεί βάσει δραστηριοτήτων στις οποίες [είχε επιδοθεί] με μοναδικό ή κύριο σκοπό τη δημιουργία των απαραίτητων συνθηκών για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας»  ( 51 ) (άρθρο 20, παράγραφος 6, της οδηγίας αυτής), είτε να του στερήσουν το καθεστώς πρόσφυγα για τους ίδιους λόγους με εκείνους που προβλέπονται σήμερα στο άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 (άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2004/83). Η επιλογή αυτή γινόταν κατόπιν σταθμίσεως όλων των πραγματικών περιστατικών και περιστάσεων που αποτελούσαν τη βάση της αιτήσεως διεθνούς προστασίας.

62.

Τέλος, η συσταλτική αυτή ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 επιρρωννύεται και από τον σκοπό που επιδιώκεται με τη συγκεκριμένη οδηγία.

63.

Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 12 της οδηγίας 2011/95 διατυπώνεται με σαφήνεια η βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να διασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη θα προσδιορίζουν τα πρόσωπα που «χρήζουν όντως διεθνούς προστασίας» και θα χορηγούν αυτή τη διεθνή προστασία βάσει κοινών κριτηρίων, εξετάζοντας την κατάσταση κάθε αιτούντος χωριστά  ( 52 ).

64.

Το άρθρο 5, παράγραφος 3, της εν λόγω οδηγίας εγγυάται την αξιοπιστία και την ακεραιότητα του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου, παρέχοντας στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποκλείουν από το καθεστώς πρόσφυγα τα πρόσωπα που επιχειρούν να επωφεληθούν καταχρηστικώς του συστήματος αυτού, διαμορφώνοντας εσκεμμένως τις περιστάσεις που, κατά την επιστροφή τους στη χώρα καταγωγής τους, θα τα εκθέσουν σε κίνδυνο διώξεως, με μοναδικό σκοπό να τύχουν των ευεργετημάτων που παρέχει το καθεστώς πρόσφυγα  ( 53 ).

65.

Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι ένα κράτος μέλος δύναται να αρνηθεί τη χορήγηση καθεστώτος πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ή ανιθαγενή ο οποίος έχει υποβάλει μεταγενέστερη αίτηση, μόνον εφόσον έχει αποδειχθεί με εύλογη βεβαιότητα, κατόπιν ενδελεχούς εξετάσεως όλων των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την ατομική κατάσταση του αιτούντος, ότι η εν λόγω αίτηση βασίζεται προδήλως σε κίνδυνο διώξεως τον οποίο ο αιτών προκάλεσε εσκεμμένως μετά την έκδοση της τελεσίδικης αποφάσεως επί της προηγούμενης αιτήσεώς του, επιδιδόμενος σε ανειλικρινείς δραστηριότητες, πράξεις ή συμπεριφορές, με αποκλειστικό σκοπό τη δημιουργία των συνθηκών που απαιτούνται για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας.

Γ.

Εξέταση της επίμαχης νομοθετικής ρυθμίσεως

66.

Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που μόλις εξέθεσα, φρονώ ότι ο Αυστριακός νομοθέτης, θεσπίζοντας νομοθετική ρύθμιση όπως αυτή του άρθρου 3, παράγραφος 2, του AsylG 2005, υπερέβη το περιθώριο εκτιμήσεως που του παρέχει το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95.

67.

Υπενθυμίζεται ότι η επίμαχη εθνική διάταξη ορίζει ότι «[δ]εν χορηγείται καταρχήν καθεστώς ασύλου σε αλλοδαπό ο οποίος υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση […] εάν ο κίνδυνος διώξεως βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες προκάλεσε ο ίδιος εσκεμμένως μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής, εκτός αν πρόκειται για δραστηριότητες οι οποίες είναι θεμιτές στην Αυστρία και αποδεικνύεται ότι αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του».

68.

Η συγκεκριμένη διάταξη θεσπίζει, κατά πρώτον, μια αρχή, και συγκεκριμένα αυτή που διατυπώνεται στο το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 και, ακολούθως μια εξαίρεση, την οποία προσέθεσε ο Αυστριακός νομοθέτης κάνοντας χρήση του περιθωρίου εκτιμήσεως που το άρθρο αυτό του παρέχει  ( 54 ). Επομένως, όπως αντιλαμβάνομαι, το άρθρο 3, παράγραφος 2, του AsylG 2005, επιτρέπει την αναγνώριση του καθεστώτος πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ή σε ανιθαγενή ο οποίος υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση βασιζόμενη στην ανάληψη δραστηριοτήτων επιτόπου, εάν ο κίνδυνος διώξεως βασίζεται στην ανάληψη δραστηριοτήτων που είναι θεμιτές στην Αυστρία και για τις οποίες αποδεικνύεται ότι αποτελούν προέκταση των πεποιθήσεων ή των προσανατολισμών που είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του.

69.

Ομολογώ ότι δυσκολεύομαι να κατανοήσω τη σχέση μεταξύ της εξαίρεσης την οποία εισήγαγε ο αυστριακός νομοθέτης και της αρχής στην οποία ερείδεται το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, ήτοι ότι δεν χορηγείται καθεστώς πρόσφυγα όταν υφίσταται κίνδυνος διώξεως ο οποίος προκλήθηκε εσκεμμένως από τον αιτούντα. Η επίμαχη εθνική διάταξη κατά τα φαινόμενα αντιστοιχεί ως προς τον σκοπό της περισσότερο με το πνεύμα του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95, δεδομένου ότι, όπως επισημαίνει η Αυστριακή Κυβέρνηση στις παρατηρήσεις της, σκοπός του άρθρου 3, παράγραφος 2, του AsylG 2005 είναι να διασφαλιστεί ότι «ορισμένοι λόγοι φυγής οι οποίοι διαπιστώνονται επιτόπου λαμβάνονται επίσης υπόψη και στο πλαίσιο της διαδικασίας της μεταγενέστερης αιτήσεως». Αυτός ακριβώς δε είναι ο σκοπός του άρθρου 5, παράγραφος 2, της οδηγίας 2011/95, το οποίο, υπενθυμίζω, καλύπτει τις μεταγενέστερες αιτήσεις διεθνούς προστασίας. Εντούτοις, το άρθρο 3, παράγραφος 2, του AsylG 2005 διαφοροποιείται από αυτό ως προς τις προϋποθέσεις εφαρμογής του. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι οι δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκε ο αιτών επιτόπου αποτελούν προέκταση πεποιθήσεων ή προσανατολισμών που είχε στη χώρα καταγωγής του δεν συνιστά απλώς στοιχείο που συμβάλλει στην αξιοπιστία του αιτούντος ώστε να θεμελιωθεί βάσιμος φόβος διώξεως. Αντιθέτως, αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα, σε συνδυασμό με ένα νέο κριτήριο το οποίο άπτεται της νομιμότητας των δραστηριοτήτων. Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, φρονώ ότι η επίμαχη εθνική διάταξη καταλήγει στη θέσπιση μιας νέας προϋποθέσεως για τη χορήγηση του καθεστώτος πρόσφυγα «επιτόπου», στο ειδικότερο πλαίσιο της υποβολής μεταγενέστερης αιτήσεως.

70.

Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι τα κράτη μέλη, κάνοντας χρήση της δυνατότητας που τους παρέχει το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95, εφαρμόζουν το δίκαιο της Ένωσης. Αφενός, τούτο σημαίνει ότι τα κράτη μέλη δεν μπορούν να κάνουν χρήση της δυνατότητας αυτής κατά τρόπο που θίγει τον σκοπό της εν λόγω οδηγίας και την πρακτική της αποτελεσματικότητα. Σκοπός δε της οδηγίας, σύμφωνα με τις αιτιολογικές σκέψεις 12 και 25, είναι να διασφαλιστεί ότι όλα τα κράτη μέλη εφαρμόζουν κοινά κριτήρια για τον προσδιορισμό των προσώπων που χρήζουν όντως διεθνούς προστασίας και, ειδικότερα, για την αναγνώριση της επιτόπου ανακύπτουσας ανάγκης παροχής προστασίας. Αφετέρου, τούτο απαιτεί από τα κράτη μέλη να εφαρμόζουν τους προβλεπόμενους στην εν λόγω διάταξη λόγους αρνήσεως χορηγήσεως του καθεστώτος πρόσφυγα κατά τρόπο ώστε να γίνονται σεβαστά τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη  ( 55 ). Στην αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας 2011/95 επισημαίνεται εξάλλου ότι η οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και συνάδει με τις αρχές που αναγνωρίζονται στον Χάρτη  ( 56 ).

71.

Ωστόσο, ουδεμία διάταξη της οδηγίας 2011/95 απαιτεί, για τη στοιχειοθέτηση επιτόπου ανακύπτουσας ανάγκης παροχής διεθνούς προστασίας, οι δραστηριότητες στις οποίες επιδίδεται ο αιτών να είναι θεμιτές στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής και, επιπλέον, να αποδεικνύεται ότι αυτές αποτελούν προέκταση των πεποιθήσεων ή των προσανατολισμών που είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του. Η νομιμότητα των δραστηριοτήτων αυτών δεν μπορεί να αποτελεί προϋπόθεση για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας. Κατά συνέπεια, ο αυστριακός νομοθέτης επιβάλλει μια πρόσθετη προϋπόθεση, η οποία δεν προβλέπεται στην οδηγία 2011/95 και η οποία δεν μπορεί να διασφαλίσει την ομοιομορφία των κριτηρίων που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης για την αναγνώριση των ανακυπτουσών επιτόπου αναγκών παροχής διεθνούς προστασίας.

72.

Εξάλλου, σε μια κατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, όπου η αρμόδια αρχή έχει διαπιστώσει τη γενικότερη αξιοπιστία του αιτούντος και έχει αποδεχθεί όχι μόνον ότι η μεταβολή του θρησκεύματός του ήταν ειλικρινής, αλλά και ότι υπήρχε βάσιμος φόβος διώξεως σε περίπτωση επιστροφής στη χώρα καταγωγής του, μια τέτοια προϋπόθεση έχει ως αποτέλεσμα να στερείται ο ενδιαφερόμενος το καθεστώς πρόσφυγα για τον λόγο και μόνον ότι ασπάσθηκε τη νέα θρησκεία του μετά την έκδοση της τελεσίδικης αποφάσεως επί της προηγούμενης αιτήσεώς του. Η προσέγγιση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη τον ίδιο τον σκοπό των μεταγενέστερων αιτήσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν ως εκ της φύσεώς τους νέα γεγονότα ή περιστάσεις, και θίγει τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνονται στον Χάρτη, καθόσον δεν διασφαλίζει τον αποτελεσματικό σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας που κατοχυρώνεται στο άρθρο 10 του Χάρτη, η οποία περιλαμβάνει και το δικαίωμα μεταβολής θρησκείας.

73.

Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, εκτιμώ ότι το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 2011/95 έχει την έννοια ότι αντιτίθεται σε νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους βάσει της οποίας δεν αναγνωρίζεται κατ’ αρχήν καθεστώς πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση, εάν ο κίνδυνος διώξεων βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες ο ίδιος προκάλεσε μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής, εκτός αν πρόκειται για δραστηριότητες οι οποίες είναι θεμιτές στο εν λόγω κράτος μέλος και αποδεικνύεται ότι αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες ο αιτών είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του.

V.

Πρόταση

74.

Με βάση τις προηγηθείσες σκέψεις, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Verwaltungsgerichtshof (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο, Αυστρία) ως εξής:

–

ένα κράτος μέλος δύναται να αρνηθεί τη χορήγηση καθεστώτος πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ή ανιθαγενή ο οποίος έχει υποβάλει μεταγενέστερη αίτηση, μόνον εφόσον έχει αποδειχθεί με εύλογη βεβαιότητα, κατόπιν ενδελεχούς εξετάσεως όλων των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν την ατομική κατάσταση του αιτούντος, ότι η εν λόγω αίτηση βασίζεται προδήλως σε κίνδυνο διώξεως τον οποίο προκάλεσε ο ίδιος εσκεμμένως μετά την έκδοση της τελεσίδικης αποφάσεως επί της προηγούμενης αιτήσεως του, επιδιδόμενος σε ανειλικρινείς δραστηριότητες, πράξεις ή συμπεριφορές, αποσκοπώντας αποκλειστικά και μόνο στη δημιουργία των συνθηκών που απαιτούνται για να αναγνωρισθεί ως πρόσφυγας.

–

αντιτίθεται σε νομοθετική ρύθμιση κράτους μέλους βάσει της οποίας δεν αναγνωρίζεται κατ’ αρχήν καθεστώς πρόσφυγα σε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος υποβάλλει μεταγενέστερη αίτηση, εάν ο κίνδυνος διώξεως βασίζεται σε περιστάσεις τις οποίες ο ίδιος προκάλεσε μετά την αναχώρησή του από τη χώρα καταγωγής, εκτός αν πρόκειται για δραστηριότητες οι οποίες είναι θεμιτές στο εν λόγω κράτος μέλος και αποδεικνύεται ότι αποτελούν εκδήλωση και προέκταση πεποιθήσεων τις οποίες ο αιτών είχε ήδη στη χώρα καταγωγής του.