Voorlopige editie
CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL
A. BIONDI
van 11 december 2025 (1)
Zaak C‑468/24
SR
tegen
Netz Niederösterreich GmbH
[verzoek van het Landesgericht St. Pölten (rechter in tweede aanleg Sankt Pölten, Oostenrijk) om een prejudiciële beslissing]
„ Prejudiciële verwijzing – Energie – Levering van elektriciteit – Meetinstrumenten – Slimme meters – Recht van weigering van de consument – Beveiliging van de door slimme meters verzonden gegevens ”
I. Toepasselijke bepalingen
A. Unierecht
1. Artikel 20 van richtlijn (EU) 2019/944(2), „Functionaliteiten van slimme-metersystemen”, bepaalt onder b) en c) het volgende:
„Wanneer de invoering van slimme-metersystemen positief [wordt] beoordeeld als uitkomst van een kosten-batenanalyse als bedoeld in artikel 19, lid 2, of [wanneer dergelijke systemen] systematisch worden ingevoerd na 4 juli 2019, voeren de lidstaten slimme-metersystemen in overeenkomstig de Europese normen, bijlage II, en overeenkomstig de volgende vereisten:
[...]
b) de beveiliging van slimme-metersystemen en datacommunicatie voldoet [aan] de relevante beveiligingsregels van de Unie, waarbij terdege rekening wordt gehouden met de beste beschikbare technieken om te zorgen voor het hoogste niveau van bescherming van de cyberveiligheid en rekening houdend met de kosten en het evenredigheidsbeginsel;
c) [de eerbiediging van] de persoonlijke levenssfeer van eindafnemers en de bescherming van hun gegevens voldoen aan de relevante regels van de Unie inzake gegevensbescherming en [eerbiediging van de] persoonlijke levenssfeer”.
2. Artikel 21 van richtlijn 2019/944, „Recht op een slimme meter”, bepaalt in lid 1, onder a):
„1. Indien de invoering van slimme-metersystemen negatief is beoordeeld als gevolg van de in artikel 19, lid 2, bedoelde kosten-batenanalyse, en indien slimme-metersystemen niet systematisch worden ingevoerd, zorgen de lidstaten ervoor dat elke eindafnemer op verzoek en onder eerlijke, redelijke en kostenefficiënte voorwaarden het recht heeft op de installatie, of, in voorkomend geval, de upgrade, van een slimme meter – waarvan de extra kosten voor zijn rekening komen – die:
a) indien technisch mogelijk, uitgerust is met functionaliteiten als bedoeld in artikel 20, of met een minimumreeks functionaliteiten die door de lidstaten op nationaal niveau en overeenkomstig bijlage II moet worden vastgesteld en gepubliceerd”.
3. Artikel 22 van die richtlijn, „Conventionele meters”, bepaalt in lid 1:
„Wanneer eindafnemers geen slimme meters hebben, zorgen de lidstaten ervoor dat eindafnemers individuele conventionele meters krijgen die hun feitelijke verbruik nauwkeurig meten.”
4. Artikel 23 van die richtlijn, „Gegevensbeheer”, bepaalt in lid 3:
„De regels over toegang tot en opslag van gegevens voor de toepassing van deze richtlijn moeten in overeenstemming zijn met het desbetreffende recht van de Unie.
De verwerking van persoonsgegevens in het kader van deze richtlijn, geschiedt overeenkomstig verordening (EU) 2016/679.”
5. Artikel 5 van richtlijn 2002/58/EG(3), „Vertrouwelijk karakter van de communicatie”, bepaalt in lid 3:
„De lidstaten dragen ervoor zorg dat de opslag van informatie of het verkrijgen van toegang tot informatie die reeds is opgeslagen in de eindapparatuur van een abonnee of gebruiker, alleen is toegestaan op voorwaarde dat de betrokken abonnee of gebruiker toestemming heeft verleend, na te zijn voorzien van duidelijke en volledige informatie overeenkomstig richtlijn 95/46/EG, onder meer over de doeleinden van de verwerking. Zulks vormt geen beletsel voor enige vorm van technische opslag of toegang met als uitsluitend doel de uitvoering van de verzending van een communicatie over een elektronisch communicatienetwerk, of, indien strikt noodzakelijk, om ervoor te zorgen dat de aanbieder van een uitdrukkelijk door de abonnee of gebruiker gevraagde dienst van de informatiemaatschappij deze dienst levert.”
6. Artikel 5 van verordening (EU) 2016/679(4), „Beginselen inzake verwerking van persoonsgegevens”, bepaalt in lid 1, onder f):
„1. Persoonsgegevens moeten:
[...]
f) door het nemen van passende technische of organisatorische maatregelen op een dusdanige manier worden verwerkt dat een passende beveiliging ervan gewaarborgd is, en dat zij onder meer beschermd zijn tegen ongeoorloofde of onrechtmatige verwerking en tegen onopzettelijk verlies, vernietiging of beschadiging (‚integriteit en vertrouwelijkheid’).”
7. Artikel 13 AVG, „Te verstrekken informatie wanneer persoonsgegevens bij de betrokkene worden verzameld”, bepaalt in lid 1:
„1. Wanneer persoonsgegevens betreffende een betrokkene bij die persoon worden verzameld, verstrekt de verwerkingsverantwoordelijke de betrokkene al bij de verkrijging van de persoonsgegevens de volgende informatie:
a) de identiteit en de contactgegevens van de verwerkingsverantwoordelijke en, in voorkomend geval, van de vertegenwoordiger van de verwerkingsverantwoordelijke;
b) in voorkomend geval, de contactgegevens van de functionaris voor gegevensbescherming;
c) de verwerkingsdoeleinden waarvoor de persoonsgegevens zijn bestemd, alsook de rechtsgrond voor de verwerking;
[...]”
8. Artikel 32 AVG, „Beveiliging van de verwerking”, lid 2, luidt als volgt:
„Bij de beoordeling van het passende beveiligingsniveau wordt met name rekening gehouden met de verwerkingsrisico’s, vooral als gevolg van de vernietiging, het verlies, de wijziging of de ongeoorloofde verstrekking van of ongeoorloofde toegang tot doorgezonden, opgeslagen of anderszins verwerkte gegevens, hetzij per ongeluk hetzij onrechtmatig.”
B. Oostenrijks recht
9. § 83, lid 3, van het Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz 2010(5) (wet van 2010 betreffende de elektriciteitssector en de organisatie daarvan; hierna: „ElWOG”) luidt als volgt:
„Het display van de slimme meter moet standaard zodanig worden geconfigureerd dat alleen de actuele meterstand kan worden afgelezen. Voor controle van verdere in de meter opgeslagen gegevens die relevant zijn voor de afrekening, moet het display van de slimme meter op verzoek van de eindafnemer aldus worden ingesteld dat deze gegevens rechtstreeks via het display van de slimme meter kunnen worden gecontroleerd. Deze instelling moet kosteloos en zonder onevenredige extra inspanning voor de eindafnemer geschieden. [...]”
10. § 84a ElWOG bepaalt in lid 1:
„Het uitlezen en het gebruik van vijftienminutenwaarden van de eindafnemer door de netwerkbeheerder zijn alleen toegestaan met uitdrukkelijke toestemming van de eindafnemer of om aan verplichtingen te voldoen die voortvloeien uit een door de eindafnemer gekozen, op vijftienminutenwaarden gebaseerde leveringsovereenkomst. Afgezien daarvan mogen netwerkbeheerders deze gegevens in gemotiveerde lokale specifieke gevallen ook zonder toestemming van de eindafnemer uit de slimme meter uitlezen, voor zover dat voor de instandhouding van een veilig en doeltreffend netbeheer absoluut noodzakelijk is. De desbetreffende gegevens moeten worden gewist zodra zij voor het vervullen van het doel niet langer nodig zijn. [...] De eindafnemer moet in het geval dat de vijftienminutenwaarde zonder toestemming wordt uitgelezen, daar onverwijld over worden geïnformeerd.”
11. § 1 van de Intelligente Messgeräte-Einführungsverordnung(6) (regeling inzake de invoering van slimme meters; hierna: „IME-VO”) bepaalt:
„(1) Elke netwerkbeheerder:
1. [...]
2. moet in het kader van de technische haalbaarheid tot eind 2024 ten minste 95 procent van de aan zijn net aangesloten meetpunten als slimme meter (§ 7, lid 1, punt 31, ElWOG) overeenkomstig de voorwaarden van de [...] [IMA-VO(7)] uitrusten, waarbij het doorgeven door middel van een draadverbinding in aanmerking moet worden genomen.
[...]
(4) Netwerkbeheerders moeten de eindafnemers onverwijld informeren over de installatie van een slimme meter alsmede over de daaraan verbonden randvoorwaarden. [...]
[...]
(6) Indien een eindafnemer weigert voor het meten een slimme meter te gebruiken, dan moet de netwerkbeheerder deze wens eerbiedigen. De netwerkbeheerder moet in dat geval de te installeren of reeds geïnstalleerde slimme meters aldus configureren dat er geen maand-, dag- en vijftienminutenwaarden worden opgeslagen en doorgegeven en dat de uitschakel- alsmede de vermogensbegrenzingsfunctie zijn gedeactiveerd, waarbij de desbetreffende configuratie van de functies voor de eindafnemer op de meter zichtbaar moet zijn. Het uitlezen en doorgeven van de voor afrekeningsdoeleinden of voor verbruiksbeperkingen noodzakelijke meterstand en – voor zover de meter daartoe technisch in staat is – de hoogste gemiddelde belasting per kwartier (vermogen) binnen een kalenderjaar moet mogelijk zijn. Aldus geconfigureerde digitale meters worden bij de in lid 1 van deze paragraaf vastgestelde doelstelling in aanmerking genomen, voor zover zij voldoen aan de vereisten van de [IMA-VO], bij een overeenkomstige activering en programmering, die op verzoek van de eindafnemer onverwijld moet worden uitgevoerd.
[...]”
II. Hoofdgeding en prejudiciële vragen
12. Netz Niederösterreich GmbH, geappelleerde, beheert een elektriciteitsnet in Oostenrijk. SR, appellante, betrekt via dat netwerk elektriciteit van een derde onderneming.
13. Appellante beschikte over een analoge elektriciteitsmeter, waarvan de ijking echter is verlopen in december 2023. Blijkens het verzoek om een prejudiciële beslissing moet deze meter worden vervangen door een slimme-metersysteem dat aan de wettelijke vereisten voldoet (hierna ook: „slimme meter”).
14. Aangezien appellante zich verzette tegen de verwijdering van de eerdere, analoge meter, heeft geappelleerde beroep ingesteld bij het Bezirksgericht Tulln (rechter in eerste aanleg Tulln, Oostenrijk) om de oude meter te kunnen verwijderen. Tegen het vonnis in eerste aanleg heeft appellante hoger beroep ingesteld bij de verwijzende rechter, het Landesgericht St. Pölten (rechter in tweede aanleg Sankt Pölten, Oostenrijk).
15. De verwijzende rechter heeft besloten de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof zes prejudiciële vragen te stellen:
„1) Moet artikel 22 van richtlijn [2019/944] juncto bijlage II bij deze richtlijn aldus worden uitgelegd dat een netwerkbeheerder rekening moet houden met de wens van een eindafnemer om geen slimme meter te ontvangen en in dat geval verplicht is aan de eindafnemer in plaats van een slimme meter een conventionele meter ter beschikking te stellen?
2) Moet artikel 2, lid 1, van richtlijn 2014/32 (EU) van het Europees Parlement en de Raad van 26 februari 2014 betreffende de harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten inzake het op de markt aanbieden van meetinstrumenten (hierna: ,richtlijn 2014/32’)[(8)], dat een ,meetinstrument’ in de zin van de instrumentspecifieke bijlagen III tot en met XII nader definieert (kilowattuurmeters [MI-003]), junctis artikel 20, onder b) en c), en artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944, aldus worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een bepaling van nationaal recht (§ 7, lid 1, punt 31, ElWOG [wet van 2010 betreffende de elektriciteitssector en de organisatie daarvan] in de versie van BGBl. I, 17/2021), die geen concrete eisen stelt aan de veiligheid van gegevens van meters?
3) Moet bij de uitlegging van artikel 20, onder b) en c), artikel 21, lid 1, onder a), en artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944 ook rekening worden gehouden met artikel 6, lid 1, van [richtlijn 85/374/EEG (richtlijn productaansprakelijkheid)(9), zoals gewijzigd bij richtlijn 1999/34/EG(10)]?
4) Moet artikel 5, lid 3, van richtlijn [2002/58] aldus worden uitgelegd dat het begrip ‚elektronische-communicatienetwerk’ ook op een elektriciteitsnet moet worden toegepast waarover gegevens (verbruiksgegevens, metadata, persoonlijke identificatie) volgens de doelstellingen van artikel 20, onder b) en c), artikel 21, lid 1, onder a), en artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944 worden verzonden?
5) Moeten artikel 5, lid 1, onder f), artikel 13 en artikel 32, lid 2, [AVG] en artikel 7 en artikel 8, leden 1 en 2, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: ,Handvest’) aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een nationale bepaling [§ 1, lid 6, IME-VO] volgens welke alleen de desbetreffende configuratie van het afleesinterval voor de eindafnemer zichtbaar moet zijn, maar niet of de netwerkbeheerder een ,gemotiveerd specifiek geval’ (§ 84a, lid 1, ElWOG) heeft gedetecteerd en gegevens van de eindafnemer vóór het vastgestelde interval heeft geraadpleegd?
6) Moet – gelet op artikel 52, lid 3, van het Handvest, de vijfde alinea van de preambule en de toelichting bij artikel 7 van het Handvest – de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens inzake artikel 8 EVRM worden toegepast bij de uitlegging van artikel 20, onder b) en c), artikel 21, lid 1, onder a), en artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944?”
16. Op verzoek van het Hof heeft deze conclusie enkel betrekking op de vierde en de vijfde prejudiciële vraag.
17. De partijen in het hoofdgeding, de Oostenrijkse en de Finse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend en ter terechtzitting van 24 september 2025 pleidooi gehouden.
III. Analyse
A. Opmerkingen vooraf
Energie-efficiëntie en gegevensbescherming
18. De zaak speelt zich af in een specifieke technologische en regelgevingscontext waarin de digitalisering van de energiesector wordt beschouwd als een noodzakelijk aspect voor de verwezenlijking van de in het Unierecht verankerde doelstellingen van energie-efficiëntie en milieuduurzaamheid.
19. In het bijzonder moedigt richtlijn 2019/944 betreffende de interne markt voor elektriciteit de lidstaten aan om slimme-metersystemen(11) in te voeren teneinde consumenten in staat te stellen om realtime- of bijna-realtime-informatie te ontvangen over hun energieverbruik en hen te helpen actief deel te nemen aan de energietransitie.(12)
20. De Uniewetgever wilde de consumenten eveneens sensibiliseren voor hun energieverbruik zodat zij actiever aan de energiemarkt deelnemen, door er ook voor te zorgen dat zij hun leveranciers vrijelijk kunnen kiezen.(13) Om consumenten hier meer bij te betrekken zijn technologieën zoals slimme-metersystemen nodig. Dergelijke systemen stellen de beheerders in staat hun netwerken beter te overzien en de beheers- en onderhoudskosten te verminderen.(14) In dit verband voorziet richtlijn 2019/944 ook voor distributiesysteembeheerders in rechten en verplichtingen.(15)
21. Het slimme-metersysteem brengt met zich dat verschillende soorten gegevens worden verzameld, van verbruiksgegevens tot persoonsgegevens. Daarom heeft de Uniewetgever benadrukt hoe belangrijk het wel is dat persoonsgegevens in overeenstemming met de AVG worden verwerkt.(16)
22. In deze context biedt de onderhavige zaak de gelegenheid om na te gaan hoe de lidstaten de verhouding tussen energie-efficiëntie en gegevensbescherming handhaven.
Ontvankelijkheid
23. De geappelleerde en de Oostenrijkse regering voeren aan dat de vierde en de vijfde prejudiciële vraag niet-ontvankelijk zijn. Volgens hen zijn deze vragen van hypothetische aard, aangezien zij betrekking hebben op het geval waarin een slimme meter is geïnstalleerd, terwijl het hoofdgeding de verwijdering van de oude analoge meter betreft.
24. In dit verband zij eraan herinnerd dat er volgens vaste rechtspraak „een vermoeden van relevantie rust op vragen betreffende de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder diens eigen verantwoordelijkheid geschetste wettelijke en feitelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken”.(17) Dit vermoeden kan enkel in uitzonderlijke gevallen worden weerlegd, wanneer duidelijk blijkt dat de gestelde vraag geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven.(18)
25. Bovendien houdt de geest van samenwerking waarop het mechanisme van de prejudiciële verwijzing is geïnspireerd, in dat het de taak van de nationale rechter is om op grond van de bijzonderheden van de zaak zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing als de relevantie van de voorgelegde vragen te beoordelen. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van het Unierecht, is het Hof in beginsel verplicht daarop te antwoorden.(19)
26. In de onderhavige zaak blijkt uit het dossier dat de verwijzende rechter duidelijkheid wenst te verkrijgen over de werkingssfeer van enkele bepalingen van het Unierecht, teneinde het nationale recht in overeenstemming daarmee uit te leggen. Het belang van de vragen voor het voorwerp van het geding heeft hij aangetoond door uiteen te zetten hoe het antwoord daarop van invloed kan zijn op de uitspraak in het hoofdgeding.
27. Hieruit volgt dat de voorgelegde vragen niet als zuiver hypothetisch kunnen worden beschouwd.
B. Vierde prejudiciële vraag
28. Met zijn vierde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de in artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58 bedoelde vereisten voor de opslag van of toegang tot informatie die is opgeslagen in de eindapparatuur via een elektronische-communicatienetwerk, van toepassing kunnen zijn op een elektriciteitsnet waarover persoonsgegevens kunnen worden verzonden overeenkomstig de doelstellingen van artikel 20, onder b) en c), artikel 21, lid 1, onder a), en artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944.
29. Allereerst wijs ik erop dat artikel 21, lid 1, van richtlijn 2019/944 mijns inziens in casu niet relevant is, aangezien die bepaling de situatie regelt waarin de invoering van slimme-metersystemen in een bepaalde lidstaat negatief is beoordeeld. Uit het dossier blijkt dat in Oostenrijk de invoering van die systemen positief is beoordeeld na een kosten-batenanalyse(20), op grond waarvan vervolgens de IME-VO is vastgesteld.
30. In het licht daarvan moet om de prejudiciële vraag te beantwoorden in wezen worden nagegaan of het begrip „elektriciteitsnet” onder het begrip „elektronische-communicatienetwerk”(21) kan vallen.
31. In dit verband moet worden vermeld dat de vereisten van artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58 uitsluitend betrekking hebben op de informatie „in de eindapparatuur van een abonnee of gebruiker”(22).
32. Daarnaast moet worden opgemerkt dat in artikel 1, punt 1), onder a), van richtlijn 2008/63/EG(23) betreffende communicatie-eindapparatuur het begrip „eindapparatuur” is gedefinieerd als „de apparaten die voor overbrenging, verwerking of ontvangst van informatie direct of indirect op de interface van een openbaar telecommunicatienet zijn aangesloten”(24).
33. In uitvoeringsverordening (EU) 2023/1162 inzake interoperabiliteitsvoorschriften(25) staat weliswaar te lezen dat „aangezien slimme meters als eindapparatuur worden beschouwd, [richtlijn 2002/58] eveneens van toepassing [is] [...], waaronder artikel 5, lid 3”(26), maar die verordening specificeert niet of de gelijkstelling van slimme meters aan eindapparatuur al dan niet relevant moet worden geacht in het geval van een openbaar elektriciteitsnet. De uitlegging dat slimme meters eindapparatuur vormen, ongeacht of het al dan niet om een openbaar elektriciteitsnet gaat, is mijns inziens mogelijk niet verenigbaar met de voornoemde andere bepalingen van het Unierecht.
34. Uitgaande van deze overwegingen kan worden gesteld dat in wezen twee voorwaarden moeten zijn vervuld om artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58 op de onderhavige zaak te kunnen toepassen: de slimme meter moet a) eigendom zijn van de consument, en b) zijn aangesloten op een openbaar netwerk(27), mits de slimme meter kan worden aangemerkt als eindapparatuur.
35. Ter terechtzitting is evenwel gebleken dat het elektriciteitsnet in Oostenrijk niet openbaar is en dat de slimme meter geen eigendom van de consument is.
36. Zoals de Oostenrijkse regering heeft opgemerkt, komt daar nog bij dat in casu het hoofddoel van het elektriciteitsnet is om elektriciteit te leveren, en niet om signalen over te brengen, zoals het geval is bij een elektronische-communicatienetwerk.(28)
37. Hieruit zou volgen dat in de onderhavige zaak niet kan zijn voldaan aan de twee voornoemde voorwaarden om de in artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58 genoemde vereisten voor opslag van toepassing te beschouwen. Het staat hoe dan ook aan de verwijzende rechter om na te gaan of in casu aan die voorwaarden is voldaan.
38. Onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter is artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58 bijgevolg niet van toepassing wanneer de meter geen eigendom is van de consument en is aangesloten op een particulier netwerk.
C. Vijfde prejudiciële vraag
39. Met zijn vijfde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of artikel 5, lid 1, onder f), artikel 13 en artikel 32, lid 2, AVG, alsmede artikel 7 en artikel 8, leden 1 en 2, van het Handvest in de weg staan aan Oostenrijkse bepalingen (in casu § 1, lid 6, IME-VO en § 84a, lid 1, ElWOG) volgens welke alleen de configuratie van het afleesinterval voor de eindafnemer zichtbaar moet zijn, maar niet of de netwerkbeheerder een „gemotiveerd specifiek geval” heeft gedetecteerd en gegevens van de eindafnemer vóór het vastgestelde interval heeft geraadpleegd.
40. Vooraf moet worden opgemerkt dat zowel geappelleerde als de Oostenrijkse regering er ter terechtzitting op heeft gewezen dat § 84a, lid 1, ElWOG inzake de toegang tot de gegevens in slimme meters door de beheerders in gemotiveerde lokale specifieke gevallen niet van toepassing is, wanneer de meter in de „opt-out”-configuratie is ingesteld.(29) Dan worden de waarden van het energieverbruik immers niet geregistreerd, waardoor ze in het in § 84a ElWOG bedoelde geval niet kunnen worden geraadpleegd.
41. Tegen die achtergrond zal ik de vijfde prejudiciële vraag analyseren en nagaan of de bepalingen van de AVG zich verzetten tegen § 84a, lid 1, ElWOG.
42. Allereerst moet erop worden gewezen dat richtlijn 2019/944, zoals vermeld in overweging 91 daarvan, „de grondrechten [eerbiedigt] en [...] de beginselen in acht [neemt] die in het Handvest zijn erkend”, en dat het „van essentieel belang [is] dat elke verwerking van persoonsgegevens uit hoofde van deze richtlijn in overeenstemming is met [de AVG]”.(30)
43. Volgens artikel 23 van richtlijn 2019/944, „Gegevensbeheer”, dienen de lidstaten de regels over de toegang tot gegevens van de eindafnemer voor in aanmerking komende partijen te specificeren, en het beheer van gegevens te organiseren en daarmee te zorgen voor efficiënte en beveiligde toegang tot en uitwisseling van gegevens evenals gegevensbescherming en gegevensbeveiliging.
44. Wat betreft artikel 5, lid 1, onder f), artikel 13 en artikel 32, lid 2, AVG, waarvan de verwijzende rechter in zijn vijfde prejudiciële vraag om uitlegging verzoekt, ben ik er niet volledig van overtuigd dat artikel 5, lid 1, onder f), en artikel 32, lid 2, in casu relevant zijn.
45. In artikel 5, lid 1, onder f), AVG zijn namelijk de beginselen van integriteit en vertrouwelijkheid neergelegd volgens welke de verwerkingsverantwoordelijke maatregelen moet treffen om een op het risico afgestemd beveiligingsniveau te garanderen.(31) In artikel 32 AVG zijn de verplichtingen van de verwerkingsverantwoordelijke met betrekking tot de beveiliging van de verwerking gespecificeerd. In lid 2 van dat artikel is bepaald dat bij de beoordeling van dat beveiligingsniveau rekening moet worden gehouden met „de verwerkingsrisico’s, vooral als gevolg van de vernietiging, het verlies, de wijziging of de ongeoorloofde verstrekking van of ongeoorloofde toegang tot persoonsgegevens, hetzij per ongeluk hetzij op onrechtmatige wijze”.(32)
46. In de onderhavige zaak betreft de vraag van de verwijzende rechter de verplichting van de beheerder om de consument te informeren wanneer hij de gegevens in een „gemotiveerd specifiek geval” raadpleegt. Aangezien artikel 5, lid 1, onder f), en artikel 32, lid 2, AVG in de onderhavige zaak mijns inziens niet relevant zijn, zal ik mij in mijn analyse toespitsen op artikel 13.
47. Dat artikel bevat een overzicht van de informatie die de verwerkingsverantwoordelijke (in casu, de beheerder) de betrokkene (de consument) „bij de verkrijging van de [gegevens]” moet verstrekken. De te verstrekken informatie omvat ook de verwerkingsdoeleinden waarvoor de persoonsgegevens zijn bestemd, alsook de rechtsgrond voor die verwerking.(33) Volgens artikel 13, lid 4, AVG geldt de voornoemde informatieverplichting evenwel niet indien en voor zover de betrokkene reeds over de informatie beschikt.
48. Wat de Oostenrijkse regeling betreft, vermeldt § 84a, lid 1, ElWOG uitdrukkelijk het doel waarvoor netwerkbeheerders in „gemotiveerde lokale specifieke” gevallen via de slimme meter toegang tot deze gegevens kunnen krijgen, namelijk om, wanneer het noodzakelijk is, een veilig en doeltreffend netbeheer te waarborgen. Voorts heet het in die bepaling dat „[d]e desbetreffende gegevens moeten worden gewist zodra zij voor het vervullen van het doel niet langer nodig zijn. [...] De eindafnemer moet in het geval dat de vijftienminutenwaarde zonder toestemming wordt uitgelezen, daar onverwijld over worden geïnformeerd.”
49. Zoals geappelleerde in haar opmerkingen heeft geïllustreerd, is § 84a, lid 1, ElWOG weergegeven in de algemene voorwaarden voor toegang tot het distributienetwerk van Netz Niederösterreich GmbH(34), die kunnen worden geacht ook te zijn opgenomen in de overeenkomst die met de consument wordt gesloten bij of voorafgaand aan de installatie van de slimme meter.
50. Volgens mij is in § 84a, lid 1, ElWOG de in artikel 23 van richtlijn 2019/944 bedoelde verplichting neergelegd om de gegevens te beheren en daarmee te zorgen voor een efficiënte en beveiligde toegang tot en uitwisseling ervan.
51. § 84a vermeldt namelijk uitdrukkelijk het doel waarvoor toegang wordt verkregen, en bepaalt dat de gegevens worden gewist zodra zij niet langer nodig zijn. In die zin waarborgt § 84a dat de toegang tot en de uitwisseling van de gegevens veilig verlopen. Deze bepaling garandeert eveneens de bescherming van die gegevens, aangezien zij verlangt dat de consument, indien hij geen toestemming heeft verleend, daar onverwijld over wordt geïnformeerd.
52. Hieruit volgt dat de Oostenrijkse regeling, in het bijzonder § 84a, lid 1, ElWOG, niet in strijd is met de AVG, mits de consument is geïnformeerd over het in § 84a, lid 1, bedoelde specifieke doel. Om dezelfde redenen ben ik van mening dat de Oostenrijkse regeling niet in strijd is met artikel 7 en artikel 8, leden 1 en 2, van het Handvest.
53. Ik ben mij ervan bewust dat de consument, zoals ook ter terechtzitting is gebleken, bezorgd kan zijn over de daadwerkelijke bescherming van persoonsgegevens, vooral wanneer deze worden verzonden via apparaten als elektriciteitsmeters. In dit verband kan het mijns inziens relevant zijn te vermelden dat de Uniewetgever de bescherming van persoonsgegevens van consumenten onlangs heeft aangescherpt door verordening (EU) 2023/2854(35) vast te stellen die, al is zij pas vanaf 12 september 2025 van toepassing, ook waarborgt dat gebruikers van „verbonden producten”(36) tijdig toegang hebben tot de gegevens die door dergelijke instrumenten worden gegenereerd.
54. Concluderend ben ik van mening dat artikel 13 AVG en artikel 7 en artikel 8, leden 1 en 2, van het Handvest niet in de weg staan aan de nationale regeling volgens welke alleen de desbetreffende configuratie van het afleesinterval voor de eindafnemer zichtbaar moet zijn, maar niet of de netwerkbeheerder een „gemotiveerd specifiek geval” (§ 84a, lid 1, ElWOG) heeft gedetecteerd en gegevens van de eindafnemer vóór het vastgestelde interval heeft geraadpleegd, mits de consument vooraf ook over dit specifieke doel is geïnformeerd.
IV. Conclusie
55. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van het Landesgericht St. Pölten te beantwoorden als volgt:
„Artikel 5, lid 3, van richtlijn 2002/58/EG van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie
moet aldus worden uitgelegd dat
het begrip ,elektronische-communicatienetwerk’ niet van toepassing is op een elektriciteitsnet waarover gegevens (verbruiksgegevens, metadata, persoonlijke identificatie) worden verstuurd overeenkomstig de doelstellingen van artikel 20, onder b) en c), en artikel 23, lid 3, van richtlijn (EU) 2019/944 van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van richtlijn 2012/27/EU, indien het niet om een openbaar elektriciteitsnet gaat en de slimme meter geen eigendom is van de consument.
Artikel 13 van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG, gelezen in het licht van artikel 7 en artikel 8, leden 1 en 2, van het Handvest,
moet aldus worden uitgelegd dat
deze bepaling niet in de weg staat aan een nationale regeling volgens welke alleen de desbetreffende configuratie van het afleesinterval voor de eindafnemer zichtbaar moet zijn, maar niet of de netwerkbeheerder een ‚gemotiveerd specifiek geval’ heeft gedetecteerd en gegevens van de eindafnemer vóór het vastgestelde interval heeft geraadpleegd, indien de consument vooraf over dit specifieke doel is geïnformeerd.”
1 Oorspronkelijke taal: Italiaans.
2 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2019 betreffende gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit en tot wijziging van richtlijn 2012/27/EU (herschikking) (PB 2019, L 158, blz. 125).
3 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 12 juli 2002 betreffende de verwerking van persoonsgegevens en de bescherming van de persoonlijke levenssfeer in de sector elektronische communicatie (richtlijn betreffende privacy en elektronische communicatie) (PB 2002, L 201, blz. 37), zoals gewijzigd bij richtlijn 2009/136/EG van het Europees Parlement en de Raad van 25 november 2009 (PB 2009, L 337, blz. 11).
4 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming) (PB 2016, L 119, blz. 1, met rectificatie in PB 2018, L 127, blz. 2) (hierna: „AVG”).
5 Bundesgesetz, mit dem die Organisation auf dem Gebiet der Elektrizitätswirtschaft neu geregelt wird (Elektrizitätswirtschafts- und -organisationsgesetz 2010 – ElWOG 2010) (federale wet waarbij de organisatie van de elektriciteitssector opnieuw is geregeld), BGBl. I, 110/2010.
6 Verordnung des Bundesministers für Wirtschaft, Familie und Jugend, mit der die Einführung intelligenter Messgeräte festgelegt wird (Intelligente Messgeräte-Einführungsverordnung – IME-VO) (besluit van de federale minister voor Economie, Gezin en Jeugd waarbij de invoering van slimme meetapparaten is vastgesteld), BGBl. II, 138/2012.
7 Verordnung der E-Control, mit der die Anforderungen an intelligente Messgeräte bestimmt werden (Intelligente Messgeräte-AnforderungsVO 2011 – IMA-VO 2011) (besluit waarbij de vereisten voor slimme meters zijn vastgesteld; hierna: „IMA-VO”), BGBl. II, 339/2011.
8 PB 2014, L 96, blz. 149.
9 Richtlijn van de Raad van 25 juli 1985 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (PB 1985, L 210, blz. 29).
10 Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad van 10 mei 1999 tot wijziging van richtlijn 85/374/EEG van de Raad betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten inzake de aansprakelijkheid voor producten met gebreken (PB 1999, L 141, blz. 20).
11 In artikel 2, punt 23, van richtlijn 2019/944 is een „slimme-metersysteem” gedefinieerd als „een elektronisch systeem dat de elektriciteit die in het net wordt [ingevoerd] of die uit het net wordt verbruikt kan meten, dat meer informatie verstrekt dan een conventionele meter, en dat data kan verzenden en ontvangen voor informatie-, monitoring- en controledoeleinden door middel van een vorm van elektronische communicatie”. Het slimme-metersysteem verschilt van de „conventionele meter”, die in artikel 2, punt 22, van die richtlijn is gedefinieerd als „een analoge meter of een elektronische meter zonder capaciteit om gegevens zowel te verzenden als te ontvangen”.
12 Zie met name de overwegingen 10, 49, 52 en 54 van richtlijn 2019/944.
13 Zie de overwegingen 11 en 12 van richtlijn 2019/944.
14 Zie overweging 52 van richtlijn 2019/944.
15 Zie overweging 45 van richtlijn 2019/944.
16 Zie overweging 91 van richtlijn 2019/944.
17 Zie arrest van 17 mei 2023, BK en ZhP (Gedeeltelijke schorsing van het hoofdgeding) (C‑176/22, EU:C:2023:416, punt 19 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
18 Zie arrest van 22 december 2008, Régie Networks (C‑333/07, EU:C:2008:764, punt 46).
19 Zie arrest van 25 juni 2024, Ilva e.a. (C‑626/22, EU:C:2024:542, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
20 PWC Austria, in opdracht van E-Control, de regulerende instantie voor elektriciteit, Studie zur Analyse der Kosten Nutzen einer österreichweiten Einführung von Smart Metering, juni 2010, raadpleegbaar op: https://www.e-control.at/documents/1785851/1811528/pwc-austria-smart-metering-e-control-06‑2010.pdf/b68eb019-b6bf-444d-b4fb-95f3d05727ca?t=1413906565472b68eb019-b6bf-444d-b4fb-95f3d05727ca.
21 Het begrip „elektronische-communicatienetwerk” is gedefinieerd in artikel 2, punt 1, van richtlijn (EU) 2018/1972 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2018 tot vaststelling van het Europees wetboek voor elektronische communicatie (herschikking) (PB 2018, L 321, blz. 36).
22 Cursivering door mij. Zoals het Hof heeft geoordeeld in het arrest van 1 oktober 2019, Planet49 (C‑673/17, EU:C:2019:801), is de door artikel 5, lid 3, geboden bescherming van toepassing op alle informatie die is opgeslagen op deze eindapparatuur, ongeacht of het daarbij gaat om persoonsgegevens (punten 68‑70).
23 Richtlijn van de Commissie van 20 juni 2008 betreffende de mededinging op de markten van communicatie-eindapparatuur (PB 2008, L 162, blz. 20).
24 Cursivering door mij.
25 Uitvoeringsverordening van de Commissie van 6 juni 2023 inzake interoperabiliteitsvoorschriften en niet-discriminerende en transparante procedures voor toegang tot meter- en verbruiksgegevens (PB 2023, L 154, blz. 10).
26 Zie overweging 16 van uitvoeringsverordening 2023/1162.
27 Volgens artikel 2, punt 8, van richtlijn 2018/1972 wordt onder „openbaar elektronischecommunicatienetwerk” verstaan „een elektronischecommunicatienetwerk dat geheel of hoofdzakelijk wordt gebruikt om voor het publiek beschikbare elektronischecommunicatiediensten aan te bieden ter ondersteuning van de overdracht van informatie tussen netwerkaansluitpunten”.
28 Zie artikel 2, punt 1, van richtlijn 2018/1972.
29 Voor de volledigheid vermeld ik nog dat uit het dossier blijkt dat er voor de transmissie van verbruikswaarden drie configuraties mogelijk zijn: „standaard”, „opt-in” of „opt-out”. De standaardconfiguratie houdt in dat de verbruikswaarden per dag worden verzonden. Bij de opt-inconfiguratie worden niet alleen de verbruikswaarden per dag, maar ook de verbruikswaarden per interval van 15 minuten verzonden. De opt-outconfiguratie werkt in tegenovergestelde zin ten opzichte van de andere twee configuraties, aangezien de aldus geconfigureerde meter alleen het jaarlijks verbruik opslaat en verzendt. Indien de opt-outconfiguratie wordt geactiveerd, meet de meter de elektriciteit niet langer als een slimme meter, maar functioneert hij als een digitale meter.
30 Zie ook artikel 23, lid 3, van richtlijn 2019/944.
31 Zie arrest van 21 december 2023, Krankenversicherung Nordrhein (C‑667/21, EU:C:2023:1022, punt 68).
32 Zie arrest van 25 januari 2024, MediaMarktSaturn (C‑687/21, EU:C:2024:72, punt 37).
33 Zie ook arrest van 11 juli 2024, Meta Platforms Ireland (Representatieve vordering) (C‑757/22, EU:C:2024:598, punt 54).
34 Zoals Netz Niederösterreich GmbH in haar opmerkingen voor het Hof heeft vermeld, bepaalt punt XIV van de algemene voorwaarden voor toegang tot het distributienetwerk van Netz Niederösterreich GmbH [Allgemeine Bedingungen für den Zugang zum Verteilernetz der Netz Niederösterreich GmbH] uitdrukkelijk dat „teneinde een veilig en efficiënt netbeheer te waarborgen, de waarden in gemotiveerde lokale specifieke gevallen ook zonder toestemming van de afnemer elk kwartier kunnen worden gemeten. In dat geval wordt de afnemer daar onverwijld over geïnformeerd. Voorts kunnen de waarden elk kwartier worden gemeten op bevel van het BMWFW [Bundesministerium für Wissenschaft, Forschung und Wirtschaft (Oostenrijks ministerie van Wetenschap, Onderzoek en Economie)] of de regulerende instantie voor de in § 84a, lid 1, ElWOG genoemde doeleinden, mits zij na uitlezing onmiddellijk worden geaggregeerd en vervolgens anoniem worden gemaakt” (vrije vertaling). Netz Niederösterreich GmbH betoogt verder dat de overeenkomst die met de consument is gesloten in overeenstemming is met de voormelde algemene voorwaarden, die op 18 juni 2014 door de regulerende instantie voor elektriciteit, E-Control, zijn goedgekeurd.
35 Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 13 december 2023 betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van data en tot wijziging van verordening (EU) 2017/2394 en richtlijn (EU) 2020/1828 (Dataverordening) (PB L, 2023/2854).
36 Zie artikel 2, punt 5, van verordening 2023/2854 voor de definitie van „verbonden product”.