<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><JUDGMENT xmlns:fmx="http://opoce" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:noNamespaceSchemaLocation="http://formex.publications.europa.eu/schema/formex-05.58-20161101.xd"><BIB.JUDGMENT><REF.CASE FILE="n.a."><NO.CASE>C-537/17</NO.CASE></REF.CASE><NO.CELEX>62017CJ0537</NO.CELEX><NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2018:361">EU:C:2018:361</NO.ECLI><NO.SEQ>0001</NO.SEQ><PAGE.FIRST.ECR>1</PAGE.FIRST.ECR><PAGE.SEQ>1</PAGE.SEQ><PAGE.LAST.ECR>5</PAGE.LAST.ECR><PAGE.TOTAL>5</PAGE.TOTAL><AUTHOR>CJ</AUTHOR></BIB.JUDGMENT><CURR.TITLE><PAGE.HEADER><P><HT TYPE="SC">Arrest van <DATE ISO="20180531">31. 5. 2018</DATE> – Zaak C‑537/17</HT></P><P><HT TYPE="SC">Wegener</HT></P></PAGE.HEADER></CURR.TITLE><TITLE><TI><P><HT TYPE="UC">Arrest van het Hof</HT> (Achtste kamer)</P><P><DATE ISO="20180531">31 mei 2018</DATE><NOTE NUMBERING="STAR" TYPE="FOOTNOTE" NOTE.ID="E0001"><P>Procestaal: Duits.</P></NOTE></P></TI></TITLE><INTERMEDIATE><INDEX IDX.CLOSE="”" SEPARATOR=" – " IDX.OPEN="„"><KEYWORD>Prejudiciële verwijzing</KEYWORD><KEYWORD>Luchtvervoer</KEYWORD><KEYWORD>Verordening (EG) nr. 261/2004</KEYWORD><KEYWORD>Artikel 3, lid 1</KEYWORD><KEYWORD>Werkingssfeer</KEYWORD><KEYWORD>Begrip <QUOT.START CODE="201A" REF.END="QE0001" ID="QS0001"/>rechtstreeks aansluitende vlucht<QUOT.END REF.START="QS0001" CODE="2019" ID="QE0001"/></KEYWORD><KEYWORD>Vlucht die vertrekt vanaf een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat, die een rechtstreeks aansluitende vlucht in een op het grondgebied van een derde staat gelegen luchthaven omvat en die een andere luchthaven in deze derde staat als eindbestemming heeft</KEYWORD></INDEX></INTERMEDIATE><JUDGMENT.INIT><P>In zaak C‑537/17,</P><P>betreffende een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU, ingediend door het Landgericht Berlin (rechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland) bij beslissing van <DATE ISO="20170905">5 september 2017</DATE>, ingekomen bij het Hof op <DATE ISO="20170912">12 september 2017</DATE>, in de procedure</P></JUDGMENT.INIT><PARTIES><PLAINTIFS><P><HT TYPE="BOLD">Claudia Wegener</HT></P></PLAINTIFS><AGAINST>tegen</AGAINST><DEFENDANTS><P><HT TYPE="BOLD">Royal Air Maroc SA,</HT></P></DEFENDANTS></PARTIES><P>wijst</P><PREAMBLE><PREAMBLE.INIT><P>HET HOF (Achtste kamer),</P><P>samengesteld als volgt: J. Malenovský (rapporteur), kamerpresident, D. Šváby en M. Vilaras, rechters,</P><P>advocaat-generaal: H. Saugmandsgaard Øe,</P><P>griffier: A. Calot Escobar,</P></PREAMBLE.INIT><GR.VISA><VISA>gezien de stukken,</VISA></GR.VISA><GR.CONSID><CONSID><P>gelet op de opmerkingen van:</P><LIST TYPE="NDASH"><ITEM><P>Claudia Wegener, vertegenwoordigd door F. Puschkarski, Rechtsanwältin,</P></ITEM><ITEM><P>Royal Air Maroc SA, vertegenwoordigd door D. Ahrens, Rechtsanwalt,</P></ITEM><ITEM><P>de Poolse regering, vertegenwoordigd door B. Majczyna als gemachtigde,</P></ITEM><ITEM><P>de Europese Commissie, vertegenwoordigd door K. Simonsson en K.‑P. Wojcik als gemachtigden,</P></ITEM></LIST></CONSID></GR.CONSID><GR.VISA><VISA>gelet op de beslissing, de advocaat-generaal gehoord, om de zaak zonder conclusie te berechten,</VISA></GR.VISA><?PAGE NO="2"?><PREAMBLE.FINAL>het navolgende</PREAMBLE.FINAL></PREAMBLE><CONTENTS.JUDGMENT><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Arrest</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0001"><NO.P>1</NO.P><TXT>Het verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 3, lid 1, onder a), van verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20040211">11 februari 2004</DATE> tot vaststelling van gemeenschappelĳke regels inzake compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van vluchten en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 295/91 (<REF.DOC.OJ COLL="L" NO.OJ="046" PAGE.FIRST="1" DATE.PUB="2004">PB 2004, L 46, blz. 1</REF.DOC.OJ>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0002"><NO.P>2</NO.P><TXT>Dit verzoek is ingediend in het kader van een geding tussen Claudia Wegener en Royal Air Maroc SA over een verzoek om compensatie wegens langdurige vertraging van een vlucht.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Toepasselijke bepalingen</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0003"><NO.P>3</NO.P><TXT>Artikel 2 van verordening nr. 261/2004, met als opschrift <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0002" ID="QS0002"/>Definities<QUOT.END REF.START="QS0002" CODE="201D" ID="QE0002"/>, bevat onder meer de volgende definitie:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><LIST TYPE="OTHER"><ITEM><NP><NO.P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0003" ID="QS0003"/>h)</NO.P><TXT><QUOT.START CODE="201A" REF.END="QE0004" ID="QS0004"/>eindbestemming<QUOT.END REF.START="QS0004" CODE="2019" ID="QE0004"/>: de bestemming die vermeld staat op het bij de incheckbalie aangeboden ticket of, in geval van rechtstreeks aansluitende vluchten, de bestemming van de laatste vlucht; […]<QUOT.END REF.START="QS0003" CODE="201D" ID="QE0003"/></TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0004"><NO.P>4</NO.P><TXT>Artikel 3 van deze verordening, met als opschrift <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0005" ID="QS0005"/>Werkingssfeer<QUOT.END REF.START="QS0005" CODE="201D" ID="QE0005"/>, bepaalt in lid 1:</TXT><P><QUOT.S LEVEL="1"><ALINEA><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0006" ID="QS0006"/>Deze verordening is van toepassing</P><LIST TYPE="alpha"><ITEM><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>op passagiers die vertrekken vanaf een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat waarop het Verdrag van toepassing is;</TXT></NP></ITEM><ITEM><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>op passagiers die vertrekken vanaf een in een derde land gelegen luchthaven naar een luchthaven op het grondgebied van een lidstaat waarop het Verdrag van toepassing is, tenzij zij bepaalde voordelen of compensatie hebben ontvangen en bijstand hebben gekregen in dat derde land, indien de luchtvaartmaatschappij die de vlucht in kwestie uitvoert, een communautaire luchtvaartmaatschappij is.<QUOT.END REF.START="QS0006" CODE="201D" ID="QE0006"/></TXT></NP></ITEM></LIST></ALINEA></QUOT.S></P></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Hoofdgeding en prejudiciële vraag</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0005"><NO.P>5</NO.P><TXT>Wegener heeft met Royal Air Maroc een luchtvervoersovereenkomst gesloten door middel van één enkele boeking, waardoor zij van Berlijn (Duitsland) naar Agadir (Marokko) zou kunnen reizen, met een tussenlanding in Casablanca (Marokko) waarbij van vliegtuig zou worden veranderd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0006"><NO.P>6</NO.P><TXT>Nadat Wegener de bevestiging van haar boeking had ontvangen en in de luchthaven van Berlijn had ingecheckt voor haar volledige traject, is zij aan boord gegaan van het vliegtuig van Royal Air Maroc met als bestemming Casablanca, dat met vertraging is opgestegen. Bij aankomst in Casablanca heeft zij zich aangemeld om in het vliegtuig met bestemming Agadir te stappen, maar Royal Air Maroc heeft geweigerd haar toe te laten tot de vlucht, met als opgave van reden dat haar zitplaats aan een andere passagier was toegewezen. Wegener is uiteindelijk aan boord gegaan van een ander vliegtuig van Royal Air Maroc en is in Agadir aangekomen met een vertraging van vier uur ten opzichte van de aanvankelijk vastgestelde aankomsttijd.</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="3"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0007"><NO.P>7</NO.P><TXT>Vervolgens heeft Wegener verzocht om compensatie wegens deze vertraging. Royal Air Maroc heeft evenwel geweigerd aan haar verzoek te voldoen op grond dat zij geen aanspraak kon maken op een recht op compensatie krachtens verordening nr. 261/2004.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0008"><NO.P>8</NO.P><TXT>In die omstandigheden heeft het Landgericht Berlin (rechter in eerste aanleg Berlijn, Duitsland) de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vraag:</TXT><QUOT.S LEVEL="1"><P><QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0007" ID="QS0007"/>Valt een vlucht onder artikel 3, lid 1, onder a), van [verordening nr. 261/2004] wanneer zich bij het vervoer door een luchtvaartmaatschappij geplande onderbrekingen (tussenlandingen) buiten het grondgebied van de Europese [Unie] voordoen waarbij van vliegtuig wordt veranderd?<QUOT.END REF.START="QS0007" CODE="201D" ID="QE0007"/></P></QUOT.S></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Beantwoording van de prejudiciële vraag</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0009"><NO.P>9</NO.P><TXT>Gelet op de vraag van de verwijzende rechter zij om te beginnen opgemerkt dat in artikel 3, lid 1, onder a), van verordening nr. 261/2004 is bepaald dat deze verordening van toepassing is op passagiers die vertrekken vanaf een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0010"><NO.P>10</NO.P><TXT>Vervolgens blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat het in het hoofdgeding aan de orde zijnde passagiersvervoer is verricht op grond van één enkele boeking, zoals is vermeld in punt 5 van dit arrest.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0011"><NO.P>11</NO.P><TXT>Daarom moet ervan worden uitgegaan dat de verwijzende rechter met zijn vraag in essentie wenst te vernemen of artikel 3, lid 1, onder a), van verordening nr. 261/2004 aldus moet worden uitgelegd dat deze verordening van toepassing is op passagiersvervoer dat op grond van één enkele boeking wordt verricht, waarbij tussen het vertrek vanuit een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat en de aankomst in een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een derde staat, een geplande tussenlanding plaatsvindt buiten de Unie waarbij van vliegtuig wordt veranderd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0012"><NO.P>12</NO.P><TXT>In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing allereerst dat het in punt 5 van dit arrest bedoelde vervoer twee vluchten omvat, respectievelijk van Berlijn naar Casablanca en van Casablanca naar Agadir.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0013"><NO.P>13</NO.P><TXT>Voorts heeft de eerste vlucht een op het grondgebied van een lidstaat gelegen luchthaven als plaats van vertrek, terwijl de plaatsen van vertrek en aankomst bij de tweede vlucht luchthavens zijn die op het grondgebied van een derde staat zijn gelegen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0014"><NO.P>14</NO.P><TXT>Ten slotte is bij de aankomst van de tweede vlucht vastgesteld dat verzoekster in het hoofdgeding een vertraging van vier uur had opgelopen.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0015"><NO.P>15</NO.P><TXT>Opgemerkt dient dan ook te worden dat indien een vlucht die – zoals deze tweede vlucht – volledig buiten de Unie wordt uitgevoerd, als een afzonderlijke vervoersdienst moet worden aangemerkt, verordening nr. 261/2004 daarop niet van toepassing is. Indien vervoer zoals aan de orde in het hoofdgeding, daarentegen wordt opgevat als één geheel, met een lidstaat als plaats van vertrek, is deze verordening wel van toepassing.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0016"><NO.P>16</NO.P><TXT>In dit verband heeft het Hof reeds geoordeeld dat het onomkeerbare tijdverlies dat het ongemak vormt waardoor het in verordening nr. 261/2004 bedoelde recht op compensatie ontstaat, zich voordoet wanneer de betrokken passagier aankomt op zijn eindbestemming (arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130226">26 februari 2013</DATE>, <NAME.CASE>Folkerts</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑11/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:106">EU:C:2013:106</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0032">32</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0033">33</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><?PAGE NO="4"?><NP.ECR IDENTIFIER="NP0017"><NO.P>17</NO.P><TXT>Het begrip <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0008" ID="QS0008"/>eindbestemming<QUOT.END REF.START="QS0008" CODE="201D" ID="QE0008"/> wordt in artikel 2, onder h), van die verordening gedefinieerd als de bestemming die vermeld staat op het bij de incheckbalie aangeboden ticket of, in geval van rechtstreeks aansluitende vluchten, de bestemming van de laatste vlucht die de betrokken passagier heeft genomen (arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130226">26 februari 2013</DATE>, <NAME.CASE>Folkerts</NAME.CASE>, <NO.CASE>C‑11/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:106">EU:C:2013:106</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0034">34</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0018"><NO.P>18</NO.P><TXT>Uit de bewoordingen <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0009" ID="QS0009"/>laatste vlucht<QUOT.END REF.START="QS0009" CODE="201D" ID="QE0009"/> vloeit voort dat het begrip <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0010" ID="QS0010"/>rechtstreeks aansluitende vluchten<QUOT.END REF.START="QS0010" CODE="201D" ID="QE0010"/> aldus moet worden opgevat dat het verwijst naar twee of meerdere vluchten die één geheel vormen voor het krachtens verordening nr. 261/2004 aan passagiers toekomende recht op compensatie, zoals de rechtstreeks aansluitende vluchten die aan de orde waren in de zaak die heeft geleid tot het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130226">26 februari 2013</DATE>, <NAME.CASE>Folkerts</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑11/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:106">EU:C:2013:106</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0017">17</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0018">18</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0019"><NO.P>19</NO.P><TXT>Daarvan is sprake wanneer twee of meerdere vluchten in het kader van één enkele boeking zijn aangekocht, zoals het geval was in de zaak die heeft geleid tot het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130226">26 februari 2013</DATE>, <NAME.CASE>Folkerts</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑11/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:106">EU:C:2013:106</NO.ECLI>, punt <REF.NP.ECR REF="NP0016">16</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0020"><NO.P>20</NO.P><TXT>Vervoer zoals in het hoofdgeding moet bijgevolg worden beschouwd als een geval van rechtstreeks aansluitende vluchten, zoals die welke aan de orde waren in de zaak die heeft geleid tot het arrest van <REF.DOC.ECR><DATE ISO="20130226">26 februari 2013</DATE>, <NAME.CASE>Folkerts</NAME.CASE> (<NO.CASE>C‑11/11</NO.CASE>, <NO.ECLI ECLI="ECLI:EU:C:2013:106">EU:C:2013:106</NO.ECLI>, punten <REF.NP.ECR REF="NP0035">35</REF.NP.ECR> en <REF.NP.ECR REF="NP0038">38</REF.NP.ECR></REF.DOC.ECR>).</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0021"><NO.P>21</NO.P><TXT>De verwijzende rechter vestigt er met de bewoordingen van zijn vraag de aandacht op dat de laatste van de twee in het hoofdgeding aan de orde zijnde vluchten is uitgevoerd met een ander vliegtuig dan dat waarmee de eerste vlucht is uitgevoerd.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0022"><NO.P>22</NO.P><TXT>Geen enkele bepaling van verordening nr. 261/2004 maakt de kwalificatie als <QUOT.START CODE="201E" REF.END="QE0011" ID="QS0011"/>rechtstreeks aansluitende vluchten<QUOT.END REF.START="QS0011" CODE="201D" ID="QE0011"/> evenwel afhankelijk van de omstandigheid dat elk van de vluchten in kwestie wordt uitgevoerd met hetzelfde vliegtuig.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0023"><NO.P>23</NO.P><TXT>Bijgevolg heeft het feit dat bij rechtstreeks aansluitende vluchten mogelijkerwijs van vliegtuig wordt veranderd, geen invloed op die kwalificatie.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0024"><NO.P>24</NO.P><TXT>Vervoer als aan de orde in het hoofdgeding, is derhalve in zijn geheel beschouwd op te vatten als een geval van rechtstreeks aansluitende vluchten. Het valt dan ook binnen de werkingssfeer van artikel 3, lid 1, onder a), van verordening nr. 261/2004.</TXT></NP.ECR><NP.ECR IDENTIFIER="NP0025"><NO.P>25</NO.P><TXT>Gelet op een en ander dient op de gestelde vraag te worden geantwoord dat artikel 3, lid 1, onder a), van verordening nr. 261/2004 aldus moet worden uitgelegd dat deze verordening van toepassing is op passagiersvervoer dat op grond van één enkele boeking wordt verricht, waarbij tussen het vertrek vanuit een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat en de aankomst in een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een derde staat, een geplande tussenlanding plaatsvindt buiten de Unie waarbij van vliegtuig wordt veranderd.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><GR.SEQ LEVEL="1"><TITLE><TI><P><HT TYPE="BOLD">Kosten</HT></P></TI></TITLE><NP.ECR IDENTIFIER="NP0026"><NO.P>26</NO.P><TXT>Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de verwijzende rechter over de kosten heeft te beslissen. De door anderen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakte kosten komen niet voor vergoeding in aanmerking.</TXT></NP.ECR></GR.SEQ><JURISDICTION><INTRO>Het Hof (Achtste kamer) verklaart voor recht:</INTRO><P><HT TYPE="BOLD">Artikel 3, lid 1, onder a), van verordening (EG) nr. 261/2004 van het Europees Parlement en de Raad van <DATE ISO="20040211">11 februari 2004</DATE> tot vaststelling van gemeenschappelijke regels inzake compensatie en bijstand aan luchtreizigers bij instapweigering en annulering of langdurige vertraging van<?PAGE NO="5"?> vluchten en tot intrekking van verordening (EEG) nr. 295/91 moet aldus worden uitgelegd dat deze verordening van toepassing is op passagiersvervoer dat op grond van één enkele boeking wordt verricht, waarbij tussen het vertrek vanuit een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een lidstaat en de aankomst in een luchthaven die gelegen is op het grondgebied van een derde staat, een geplande tussenlanding plaatsvindt buiten de Europese Unie waarbij van vliegtuig wordt veranderd.</HT></P></JURISDICTION></CONTENTS.JUDGMENT><SIGNATURE.CASE><SIGNATORY><P>ondertekeningen</P></SIGNATORY></SIGNATURE.CASE></JUDGMENT>