Προσωρινό κείμενο
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τμήμα μείζονος συνθέσεως)
της 21ης Απριλίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Κατασκευή, παρουσίαση και πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων – Οδηγία 2014/40/ΕΕ – Άρθρο 3, παράγραφος 1 – Μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα – Άρθρο 4, παράγραφος 1 – Μέθοδοι μέτρησης – Μέτρηση των επιπέδων εκπομπών βάσει των προτύπων ISO που μνημονεύονται στο εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1 – Πρότυπα που δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αντιτάξιμο των εν λόγω προτύπων ISO – Άρθρο 2 ΣΕΕ – Αξία του κράτους δικαίου – Απαίτηση ελεύθερης πρόσβασης στα πρότυπα αυτά »
Στην υπόθεση C‑155/24,
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικό εφετείο αρμόδιο επί οικονομικών υποθέσεων, Κάτω Χώρες) με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Φεβρουαρίου 2024, στο πλαίσιο της δίκης
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit,
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
Philip Morris Benelux BV,
Philip Morris Investments BV,
JT International Company Netherlands BV,
Vereniging Nederlandse Sigaretten- & Kerftabakfabrikanten,
Van Nelle Tabak Nederland BV,
British American Tobacco International (Holdings) BV
κατά
Stichting Rookpreventie Jeugd,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τμήμα μείζονος συνθέσεως),
συγκείμενο από τους K. Lenaerts, Πρόεδρο, T. von Danwitz, Αντιπρόεδρο, F. Biltgen, I. Jarukaitis, M. L. Arastey Sahún, I. Ziemele, J. Passer, O. Spineanu-Matei και M. Condinanzi, προέδρους τμήματος, S. Rodin (εισηγητή), A. Kumin, N. Jääskinen, Δ. Γρατσία, M. Gavalec και B. Smulders, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: N. Αιμιλίου
γραμματέας: A. Lamote, διοικητική υπάλληλος,
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 10ης Μαρτίου 2025,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– οι Philip Morris Benelux BV και Philip Morris Investments BV, εκπροσωπούμενες από τους Y. E. A. Buruma και R. de Bree, advocaten,
– η JT International Company Netherlands BV, εκπροσωπούμενη από την T. Heystee, τον M. Immerzeel, τον W. Knibbeler και τον A. Pliego Selie, advocaten,
– η Van Nelle Tabak Nederland BV, εκπροσωπούμενη από τον H. M. Pannekoek, τον C. E. Schillemans και την A. B. van der Pol, advocaten,
– η British American Tobacco International (Holdings) BV, εκπροσωπούμενη από την J. A. M. Mischie, τον J. Tuijp και τον H. J. van den Bos, advocaten,
– το Stichting Rookpreventie Jeugd, εκπροσωπούμενο από τον J. A. M. A. Sluysmans, advocaat,
– η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις E. M. M. Besselink και M. K. Bulterman,
– η Βουλγαρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την S. Ruseva και τον R. Stoyanov,
– η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους T. Müller, M. Smolek και J. Vláčil,
– η Ουγγρική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον Z. Fehér και την K. Szíjjártó,
– η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τις P. Barros da Costa, A. Cunha και C. Freire,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον T. S. Bohr, τον M. Burón Pérez, τον Ș. Ciubotaru, την F. van Schaik και τον H. van Vliet,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2025,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 2, σημείο 21, του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την κατασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 2001/37/ΕΚ (ΕΕ 2014, L 127, σ. 1), καθώς και την ερμηνεία των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας του νόμου.
2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, της Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (ολλανδικής αρχή ασφάλειας τροφίμων και καταναλωτικών προϊόντων, στο εξής: NVWA), του Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Υφυπουργού υγείας, πρόνοιας και αθλητισμού, Κάτω Χώρες) (στο εξής: Υφυπουργός), της Philip Morris Benelux BV, της Philip Morris Investments BV, της JT International Company Netherlands BV, της Vereniging Nederlandse Sigaretten- & Kerftabakfabrikanten, της Van Nelle Tabak Nederland BV και της British American Tobacco International (Holdings) BV και, αφετέρου, του Stichting Rookpreventie Jeugd (Ιδρύματος για την πρόληψη του καπνίσματος στους νέους, Κάτω Χώρες) (στο εξής: Ίδρυμα) σχετικά με τη μέθοδο μέτρησης των επιπέδων εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα από τσιγάρα.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός (ΕΚ) 1049/2001
3 Το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) 1049/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2001, για την πρόσβαση του κοινού στα έγγραφα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 2001, L 145, σ. 43), προβλέπει στην παράγραφο 2 τα εξής:
«Τα θεσμικά όργανα αρνούνται την πρόσβαση σ’ ένα έγγραφο, η γνωστοποίηση του οποίου θα έθιγε την προστασία:
– των εμπορικών συμφερόντων ενός συγκεκριμένου φυσικού ή νομικού προσώπου, συμπεριλαμβανομένης της πνευματικής ιδιοκτησίας,
[...]
εκτός εάν για τη γνωστοποίηση του εγγράφου υπάρχει υπερισχύον δημόσιο συμφέρον.»
Η οδηγία 2014/40
4 Η αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας 2014/40 έχει ως εξής:
«Σύμφωνα με το άρθρο 114 παράγραφος 3 [ΣΛΕΕ], θα πρέπει να ληφθεί ως βάση για νομοθετικές προτάσεις ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της υγείας και, ιδίως, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη τυχόν νέες εξελίξεις που βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα. Τα προϊόντα καπνού δεν είναι συνήθη εμπορεύματα και, λόγω των ιδιαίτερα επιβλαβών συνεπειών του καπνού στην ανθρώπινη υγεία, η προστασία της υγείας θα πρέπει να έχει υψηλή προτεραιότητα, ιδίως για τη μείωση του επιπολασμού του καπνίσματος μεταξύ των νέων.»
5 Το άρθρο 2 της οδηγίας αυτής προβλέπει στο σημείο 21 τα ακόλουθα:
«Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
[...]
21) “εκπομπές”: ουσίες που εκλύονται όταν ένα προϊόν καπνού ή συναφές προϊόν χρησιμοποιείται σύμφωνα με τον προορισμό του, όπως οι ουσίες που βρίσκονται στον εκλυόμενο καπνό ή ουσίες που εκλύονται κατά τη διαδικασία χρήσης μη καπνιζόμενων προϊόντων καπνού».
6 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας ορίζει τα εξής:
«Τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών των τσιγάρων που διατίθενται στην αγορά ή κατασκευάζονται στα κράτη μέλη (“μέγιστα επίπεδα εκπομπών”) δεν υπερβαίνουν:
α) τα 10 mg πίσσας ανά τσιγάρο,
β) το 1 mg νικοτίνης ανά τσιγάρο,
γ) τα 10 mg μονοξειδίου του άνθρακα ανά τσιγάρο.»
7 Το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της ίδιας οδηγίας προβλέπει τα εξής:
«1. Οι εκπομπές πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα των τσιγάρων μετρούνται βάσει του προτύπου ISO 4387 για την πίσσα, του προτύπου ISO 10315 για τη νικοτίνη και του προτύπου ISO 8454 για το μονοξείδιο του άνθρακα.
Η ακρίβεια των μετρήσεων όσον αφορά την πίσσα, τη νικοτίνη και το μονοξείδιο του άνθρακα προσδιορίζεται σύμφωνα με το πρότυπο ISO 8243.
2. Οι μετρήσεις για τις οποίες γίνεται λόγος στην παράγραφο 1 επαληθεύονται από εργαστήρια τα οποία εγκρίνονται και εποπτεύονται από τις αρμόδιες αρχές των κρατών μελών.
Τα εν λόγω εργαστήρια δεν πρέπει να ανήκουν ή να ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από την καπνοβιομηχανία.
[...]»
8 Το άρθρο 23 της οδηγίας 2014/40 προβλέπει στην παράγραφο 2 τα ακόλουθα:
«Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι δεν διατίθενται στην αγορά τα προϊόντα καπνού και τα συναφή προϊόντα που δεν συμμορφώνονται με την παρούσα οδηγία, συμπεριλαμβανομένων των εκτελεστικών και των κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων που προβλέπονται σε αυτήν. [...]»
Το ολλανδικό δίκαιο
9 Το άρθρο 2.1 του Besluit houdende samenvoeging van de algemene maatregelen van bestuur op basis van de Tabakswet tot één besluit (Tabaks- en rookwarenbesluit) [διατάγματος για τη συγκέντρωση των γενικών διοικητικών μέτρων βάσει του νόμου περί καπνού σε ενιαίο διάταγμα (διάταγμα για τον καπνό και τα προϊόντα καπνού)], της 14ης Οκτωβρίου 2015 (Stb. 2015, αριθ. 398), ορίζει στην παράγραφο 1 τα ακόλουθα:
«Τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών ενός τσιγάρου που κατασκευάζεται ή διατίθεται στην αγορά πρέπει να είναι σύμφωνα προς το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/40]».
10 Το άρθρο 2.1 της Regeling van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport houdende regels inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten en aanverwante producten (Tabaks- en rookwarenregeling) [απόφασης του Υφυπουργού υγείας, πρόνοιας και αθλητισμού, σχετικά με τους κανόνες για την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων (υπουργική απόφαση για τον καπνό και τα προϊόντα καπνού)], της 10ης Μαΐου 2016 (Stcrt. 2016, αριθ. 25446), ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Οι μέθοδοι ελέγχου με τις οποίες προσδιορίζεται επαρκώς αν ένα τσιγάρο πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 2.1, παράγραφος 1, του διατάγματος αποτελούν μέτρα που αντιστοιχούν στα ακόλουθα πρότυπα:
a. NEN‑ISO 4387:2000/A1:2008 Τσιγάρα – Προσδιορισμός, όσον αφορά το επίπεδο των εκπομπών πίσσας, της συνολικής περιεκτικότητας σε σωματίδια, και της περιεκτικότητας σε άνυδρα σωματίδια χωρίς νικοτίνη, με χρήση συνήθους μηχανής καπνίσματος ερευνητικής χρήσης·
b. NEN‑ISO 10315:2013 Τσιγάρα – Προσδιορισμός, όσον αφορά το επίπεδο των εκπομπών νικοτίνης, της περιεκτικότητας σε νικοτίνη στα συμπυκνώματα καπνού – Μέθοδος αέριας χρωματογραφίας·
c. NEN‑ISO 8454:2007/A1:2009 Τσιγάρα – Προσδιορισμός, όσον αφορά το επίπεδο των εκπομπών μονοξειδίου του άνθρακα, της περιεκτικότητας σε μονοξειδίου του άνθρακα στην αέρια φάση του καπνού τσιγάρου – Μέθοδος IRND.
2. Τα αποτελέσματα των μετρήσεων ελέγχονται με βάση το πρότυπο NEN‑ISO 8243:2013 Τσιγάρα – Δειγματοληψία.»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
11 Με έγγραφο της 31ης Ιουλίου 2018, το Ίδρυμα ζήτησε από την NVWA να διασφαλίσει ότι τα τσιγάρα φίλτρου που προσφέρονται στους καταναλωτές στις Κάτω Χώρες, εφόσον χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τον προορισμό τους, δεν υπερβαίνουν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40. Το Ίδρυμα ζήτησε επίσης από την NVWA να λάβει μέτρα ώστε να υποχρεώσει τους κατασκευαστές, τους εισαγωγείς και τους διανομείς προϊόντων καπνού, μέσω αναγκαστικού μέτρου διοικητικού χαρακτήρα, να αποσύρουν από την αγορά τα τσιγάρα φίλτρου τα οποία δεν τηρούσαν τα ως άνω μέγιστα επίπεδα εκπομπών.
12 Η εν λόγω αίτηση περί λήψης αναγκαστικού μέτρου διοικητικού χαρακτήρα στηριζόταν σε μελέτη του Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Εθνικού ιδρύματος για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, Κάτω Χώρες), της 13ης Ιουνίου 2018, από την οποία προέκυπτε ότι, σε περίπτωση εφαρμογής της μεθόδου μέτρησης που καλείται «Canadian Intense» και όχι της προβλεπόμενης στο άρθρο 4 της οδηγίας 2014/40 μεθόδου, το σύνολο των τσιγάρων φίλτρου που πωλούνται στις Κάτω Χώρες θα υπερέβαινε σημαντικά τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα που καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της ως άνω οδηγίας. Το Ίδρυμα εκτιμά ότι η μέθοδος μέτρησης που προβλέπουν τα πρότυπα ISO 4387, 10315, 8454 και 8243, στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, δεν λαμβάνει υπόψη το ότι, στην πράξη, οι μικρές οπές του φίλτρου ενός τσιγάρου καλύπτονται από τα άκρα και τα χείλη του καπνιστή και ότι ο καπνιστής αυτός εισπνέει κατ’ αυτόν τον τρόπο ποσότητες πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα σαφώς υψηλότερες από τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών που καθορίζονται στο άρθρο 3 της ίδιας οδηγίας.
13 Με απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 2018, η NVWA απέρριψε την ως άνω αίτηση λήψης αναγκαστικού μέτρου διοικητικού χαρακτήρα. Με απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 2019, ο Υφυπουργός απέρριψε ως αβάσιμη τη διοικητική προσφυγή που είχε ασκήσει το Ίδρυμα κατά της εν λόγω απόφασης της NVWA.
14 Εν συνεχεία, το Ίδρυμα άσκησε ένδικη προσφυγή κατά της απόφασης αυτής του Υφυπουργού ενώπιον του Rechtbank Rotterdam (πρωτοδικείου Ρότερνταμ, Κάτω Χώρες).
15 Ενώπιον του δικαστηρίου αυτού, το Ίδρυμα υποστήριξε ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 δεν επιβάλλει τη χρήση συγκεκριμένης μεθόδου μέτρησης των επιπέδων εκπομπών και ότι τα πρότυπα ISO, επί τη βάσει των οποίων πρέπει να μετρούνται οι οικείες εκπομπές δυνάμει της διάταξης αυτής, δεν συνιστούν επιταγές γενικής εφαρμογής και, ως εκ τούτου, πρέπει να χρησιμοποιείται η μέθοδος μέτρησης Canadian Intense.
16 Κατά την εξέταση της προσφυγής που μνημονεύεται στη σκέψη 14 της παρούσας απόφασης, το εν λόγω δικαστήριο υπέβαλε στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με την ερμηνεία και το κύρος ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 2014/40, επί της οποίας εξεδόθη η απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ. (C‑160/20, EU:C:2022:101).
17 Κατόπιν της απόφασης αυτής, το Rechtbank Rotterdam (πρωτοδικείο Ρότερνταμ) έκρινε, κατά το αιτούν δικαστήριο, ότι τα πρότυπα NEN‑ISO στα οποία παραπέμπει η απόφαση του Υφυπουργού υγείας, πρόνοιας και αθλητισμού, σχετικά με τους κανόνες για την παραγωγή, την παρουσίαση και την πώληση των προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων (υπουργική απόφαση για τον καπνό και τα προϊόντα καπνού) δεν μπορούν να αντιταχθούν στο Ίδρυμα, ως ιδιώτη εν γένει, και ότι η μέθοδος μέτρησης των επιπέδων εκπομπών που περιγράφεται στα πρότυπα αυτά δεν είναι σύμφωνη με την οδηγία 2014/40, διότι δεν μετρά τα επίπεδα εκπομπών που εκλύονται όταν ένα τσιγάρο χρησιμοποιείται κατά τον συνήθη τρόπο. Ελλείψει μεθόδων μέτρησης σύμφωνων προς την ως άνω οδηγία, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί αν τα τσιγάρα φίλτρου που πωλούνται στις Κάτω Χώρες τηρούν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών. Λαμβανομένης υπόψη της μελέτης του Εθνικού ιδρύματος για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 12 της παρούσας απόφασης, είναι πολύ πιθανό, όταν εφαρμόζεται η μέθοδος μέτρησης Canadian Intense, τα τσιγάρα να υπερβαίνουν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών. Ως εκ τούτου, το Rechtbank Rotterdam (πρωτοδικείο Ρότερνταμ) δέχθηκε την προσφυγή του Ιδρύματος και διέταξε την NVWA να εκδώσει νέα απόφαση με σκοπό τη λήψη αναγκαστικού μέτρου διοικητικού χαρακτήρα.
18 Κατά της ως άνω απόφασης του Rechtbank Rotterdam (πρωτοδικείου Ρότερνταμ) ασκήθηκε έφεση ενώπιον του College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικού εφετείου αρμόδιου επί οικονομικών υποθέσεων, Κάτω Χώρες), το οποίο είναι το αιτούν δικαστήριο.
19 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ορισμένες πτυχές των άρθρων 3 και 4 της οδηγίας 2014/40 χρήζουν περαιτέρω διευκρινίσεων υπό το πρίσμα της απόφασης της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ. (C‑160/20, EU:C:2022:101).
20 Επισημαίνει, πρώτον, ότι το Δικαστήριο διακρίνει μεταξύ, αφενός, των επιχειρήσεων στις οποίες μπορούν να αντιταχθούν τα πρότυπα ISO, τα οποία μνημονεύονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40, εφόσον έχουν πρόσβαση στην επίσημη και αυθεντική έκδοση των προτύπων αυτών και, αφετέρου, των ιδιωτών εν γένει, στους οποίους δεν μπορούν να αντιταχθούν τα πρότυπα αυτά ελλείψει δημοσίευσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε σχέση με το ζήτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ως προς την οριοθέτηση της έννοιας των «ιδιωτών εν γένει». Παρατηρεί, μεταξύ άλλων, ότι, εντός της κατηγορίας αυτής, υπάρχουν ορισμένοι ιδιώτες, όπως το Ίδρυμα, οι οποίοι, κατά τα οριζόμενα στο ολλανδικό δίκαιο, μπόρεσαν να λάβουν γνώση του περιεχομένου των προτύπων ISO, μέσω της αναζήτησης των προτύπων NEN‑ISO στη βιβλιοθήκη του Nederlands Normalisatie Instituut in Delft (Ολλανδικού ινστιτούτου τυποποίησης στο Ντελφτ, Κάτω Χώρες) ή έναντι πληρωμής. Στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι σαφές αν τα πρότυπα ISO μπορούν να αντιταχθούν σε τέτοιους ιδιώτες. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, εν πάση περιπτώσει, ότι τα επίμαχα στην κύρια δίκη πρότυπα ISO δεν είναι αντιτάξιμα έναντι του Ιδρύματος, το οποίο προασπίζει τα συμφέροντα ιδιωτών που δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά, δεδομένου ότι η απόκτηση πρόσβασης σε αυτά σε διαδικασία όπως αυτή της κύριας δίκης δεν μπορεί να ισοδυναμεί με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
21 Δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο υποβάλλει πλείονα ερωτήματα σχετικά με την περίπτωση κατά την οποία θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 δεν μπορούν να αντιταχθούν σε ιδιώτη, όπως το Ίδρυμα, και όπου θα μπορούσε, ή ακόμη και θα έπρεπε, να εφαρμοστεί εναλλακτική μέθοδος σε σχέση με τις προβλεπόμενες στα πρότυπα αυτά.
22 Συναφώς, διερωτάται ειδικότερα ως προς την αρμοδιότητα κάθε κράτους μέλους να καθορίζει, έστω και προσωρινά, εναλλακτική μέθοδο μέτρησης και, εφόσον επιτρέπεται τέτοια μέθοδος, ως προς τη σχέση της μεθόδου αυτής με τους σκοπούς εναρμόνισης και λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς τους οποίους επιδιώκει η οδηγία 2014/40. Διατηρεί επίσης αμφιβολίες σε σχέση με τις συνέπειες ενδεχόμενης αδυναμίας να αντιταχθούν, έναντι ιδιώτη όπως το Ίδρυμα, τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, ιδίως όσον αφορά την ενδεχόμενη απόσυρση από την αγορά των τσιγάρων φίλτρου που δεν τηρούν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών κατ’ εφαρμογήν εναλλακτικής μεθόδου μέτρησης καθοριζόμενης από εθνική αρχή.
23 Υπό τις συνθήκες αυτές, το College van Beroep voor het bedrijfsleven (διοικητικό εφετείο αρμόδιο επί οικονομικών υποθέσεων) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/40] την έννοια ότι τα πρότυπα ISO που δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντιταχθούν στους ιδιώτες, συμπεριλαμβανομένου του Ιδρύματος, ακόμη και όταν ο συγκεκριμένος ιδιώτης ήταν σε θέση να λάβει γνώση των προτύπων αυτών και να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτά (έναντι πληρωμής);
2) Έχει το μη αντιτάξιμο του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/40] στους ιδιώτες, στο μέτρο που η διάταξη αυτή παραπέμπει σε πρότυπα ISO που δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την έννοια της απαγόρευσης της στέρησης του δικαιώματος να ζητείται η επιβολή των μέγιστων επιπέδων εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής;
3) Έχει η φράση “χρησιμοποιείται σύμφωνα με τον προορισμό του” στον ορισμό των “εκπομπών” του άρθρου 2, σημείο 21, της οδηγίας [2014/40] την έννοια ότι αφορά χρήση κατά τρόπο όσο το δυνατόν πλησιέστερο στις συνήθειες καπνίσματος του ανθρώπου, οπότε η μέτρηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη μερική τουλάχιστον κάλυψη των μικρών οπών αερισμού στο φίλτρο των τσιγάρων και/ή τον όγκο του καπνού και τη συχνότητα εισπνοής του, ή η φράση αυτή αφορά μόνον τον τρόπο κατανάλωσης των τσιγάρων μέσω διαδικασίας καύσης;
4) Αν, με βάση την απάντηση στο τρίτο ερώτημα, τα πρότυπα ISO που αναφέρονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/40] δεν είναι κατάλληλα για τη μέτρηση των επιπέδων εκπομπών:
α) συνεπάγεται ο σκοπός της επίτευξης υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας, ιδίως για τους νέους, τον οποίο επιδιώκει η οδηγία [2014/40], ότι οι αρχές της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας του νόμου δεν απαγορεύουν να αντιτάσσεται στους παραγωγούς καπνού η εφαρμογή εναλλακτικής μεθόδου μέτρησης;
Αν, λαμβανομένων υπόψη των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της σαφήνειας του νόμου, στο τέταρτο ερώτημα, υπό αʹ, δοθεί καταφατική απάντηση:
β) επιτρέπεται στα κράτη μέλη να θεσπίζουν ή να εφαρμόζουν από μόνα τους εναλλακτική μέθοδο μέτρησης, εν ανάγκη μόνον προσωρινά, την οποία (επίσης) μπορούν να αντιτάσσουν στους παραγωγούς καπνού και
γ) πώς συμβιβάζεται η εφαρμογή εναλλακτικής μεθόδου μέτρησης με τον σκοπό της (μέγιστης) εναρμόνισης και της διευκόλυνσης της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς που επιδιώκει η οδηγία [2014/40];
5) α) Εξακολουθούν να ισχύουν πλήρως τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών που καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/40] όταν πρέπει να εφαρμοσθεί εναλλακτική μέθοδος μέτρησης;
Σε περίπτωση αρνητικής απάντησης στο πέμπτο ερώτημα, υπό αʹ:
β) επιτρέπεται στα κράτη μέλη να καθορίζουν ή να εφαρμόζουν από μόνα τους εναλλακτικά μέγιστα επίπεδα εκπομπών, εν ανάγκη μόνον προσωρινά, τα οποία (επίσης) μπορούν να αντιτάσσουν στους παραγωγούς καπνού και
γ) πώς συμβιβάζεται η εφαρμογή εναλλακτικών μέγιστων επιπέδων εκπομπών με τον σκοπό της (μέγιστης) εναρμόνισης και της διευκόλυνσης της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς που επιδιώκει η οδηγία [2014/40];
6) α) Αν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να θεσπίζουν ή να εφαρμόζουν εναλλακτική μέθοδο μέτρησης η οποία μπορεί να αντιτάσσεται στους παραγωγούς καπνού, συνεπάγεται ο σκοπός της επίτευξης υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας, ιδίως για τους νέους, τον οποίο επιδιώκει η οδηγία 2014/40, σε συνδυασμό με το άρθρο 23, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, ότι τα τσιγάρα που διατίθενται στο εμπόριο στις Κάτω Χώρες πρέπει να αποσύρονται από την αγορά μέχρις ότου θεσπισθεί νέα μέθοδος μέτρησης και, ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί αν τα τσιγάρα, όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τον προορισμό τους, δεν υπερβαίνουν τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών;
Σε περίπτωση καταφατικής απάντησης στο έκτο ερώτημα, υπό αʹ:
β) έχουν οι παραγωγοί καπνού στην περίπτωση αυτή δικαίωμα σε μεταβατική περίοδο;
7) Αν έχει θεσπισθεί ή εφαρμόζεται εναλλακτική μέθοδος μέτρησης, ενδεχομένως σε συνδυασμό με εναλλακτικά μέγιστα επίπεδα εκπομπών, έχουν οι παραγωγοί καπνού στην περίπτωση αυτή δικαίωμα σε μεταβατική περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας να μπορέσουν να προσαρμοσθούν σε αυτή την εναλλακτική μέθοδο μέτρησης και στα τυχόν εναλλακτικά μέγιστα επίπεδα εκπομπών;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
Επί του παραδεκτού
24 Η Βουλγαρική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το πρώτο προδικαστικό ερώτημα είναι απαράδεκτο λόγω του υποθετικού χαρακτήρα του. Υποστηρίζει ότι το ερώτημα αυτό αφορά το σύνολο των προτύπων ISO που δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 παραπέμπει μόνο σε τέσσερα επακριβώς προσδιορισμένα πρότυπα ISO.
25 Κατά πάγια νομολογία, τα προδικαστικά ερωτήματα που αφορούν την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή. Το Δικαστήριο μπορεί να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος που έχει υποβληθεί από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το πρόβλημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί [απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 2021, IS (Μη σύννομο της διατάξεως περί παραπομπής), C‑564/19, EU:C:2021:949, σκέψη 61 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία].
26 Συναφώς, τόσο από τη διατύπωση του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο αφορά την ερμηνεία του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40, όσο και από το σκεπτικό σχετικά με την υποβολή του ερωτήματος αυτού, το οποίο συνοψίζεται στη σκέψη 20 της παρούσας απόφασης, προκύπτει ότι το εν λόγω ερώτημα δεν αφορά το σύνολο των προτύπων ISO που δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά μόνον εκείνα στα οποία παραπέμπει η εν λόγω διάταξη.
27 Στο πλαίσιο δε της διαφοράς της κύριας δίκης, θα πρέπει να καθοριστεί αν η πρόσβαση ιδιωτών, όπως το Ίδρυμα, στα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 είναι ικανή να αποκλείσει τη δυνατότητα των ιδιωτών να επικαλούνται μεθόδους μέτρησης διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στα πρότυπα αυτά, προκειμένου να διαπιστωθεί δικαστικώς η μη συμμόρφωση των επίπεδων εκπομπών των ουσιών των τσιγάρων που παρασκευάζονται ή διατίθενται στην αγορά από επιχειρήσεις εντός των κρατών μελών, βάσει την εν λόγω οδηγίας. Κατά συνέπεια, το ζήτημα που τίθεται στο πλαίσιο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος δεν είναι υποθετικής φύσεως για την επίλυση της διαφοράς και, ως εκ τούτου, το ερώτημα αυτό είναι παραδεκτό.
Επί της ουσίας
28 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 έχει την έννοια ότι τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει η διάταξη αυτή μπορούν να αντιταχθούν στους ιδιώτες οι οποίοι είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των προτύπων αυτών, μολονότι τα εν λόγω πρότυπα δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
29 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο, στη σκέψη 33 της απόφασης της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ. (C‑160/20, EU:C:2022:101), απεφάνθη ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 έχει την έννοια ότι προβλέπει ότι τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα των τσιγάρων που προορίζονται να διατεθούν στην αγορά ή κατασκευάζονται στα κράτη μέλη, επίπεδα τα οποία καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας, πρέπει να μετρούνται κατ’ εφαρμογήν των μεθόδων μέτρησης που απορρέουν από τα πρότυπα ISO 4387, 10315, 8454 και 8243, στα οποία παραπέμπει το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1.
30 Στη σκέψη 50 της απόφασης αυτής, το Δικαστήριο επίσης έκρινε ότι σκοπός του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 είναι η επιβολή υποχρέωσης η οποία βαρύνει τις επιχειρήσεις που προτίθενται να διαθέσουν τσιγάρα στην αγορά των κρατών μελών ή να τα κατασκευάσουν. Πράγματι, οι επιχειρήσεις αυτές δεν μπορούν ούτε να διαθέτουν στην αγορά των κρατών μελών ούτε να κατασκευάζουν τσιγάρα με επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα που υπερβαίνουν τα μέγιστα επίπεδα που καθορίζει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, όπως αυτά μετρούνται με την εφαρμογή των μεθόδων μέτρησης που προβλέπονται από τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το εν λόγω άρθρο 4, παράγραφος 1.
31 Με την ίδια απόφαση όμως το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι οι πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ένωσης μπορούν να αντιταχθούν στα φυσικά και νομικά πρόσωπα εντός κράτους μέλους μόνον εφόσον αυτά είχαν τη δυνατότητα να λάβουν γνώση του περιεχομένου τους κατόπιν προσήκουσας δημοσίευσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η εν λόγω απαίτηση δημοσίευσης απορρέει από την αρχή της ασφάλειας δικαίου, η οποία επιτάσσει να παρέχει η ρύθμιση της Ένωσης στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίζουν με ακρίβεια την έκταση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεών τους. Το Δικαστήριο συνήγαγε εξ αυτού ότι, σύμφωνα με την ως άνω αρχή, τεχνικά πρότυπα θεσπισθέντα από οργανισμό τυποποίησης, όπως είναι ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO), τα οποία κατέστησαν υποχρεωτικά με νομοθετική πράξη της Ένωσης, όπως η οδηγία 2014/40, μπορούν να αντιταχθούν στους ιδιώτες εν γένει μόνον αν έχουν τα ίδια δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (πρβλ. απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ., C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψεις 40, 41 και 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
32 Μολονότι τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 δεν δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε να ληφθούν υπόψη οι ιδιαιτερότητες του συστήματος που καθιέρωσε ο ISO, που αποτελείται από ένα δίκτυο εθνικών οργανισμών τυποποίησης, που επιτρέπει στους εθνικούς αυτούς οργανισμούς να παρέχουν, κατόπιν αίτησης, πρόσβαση στην επίσημη και αυθεντική έκδοση των προτύπων που έχει θεσπίσει ο ISO. Επομένως, όταν επιχειρήσεις έχουν πρόσβαση στην επίσημη και αυθεντική έκδοση των προτύπων ISO που μνημονεύονται στο άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40, τα εν λόγω πρότυπα και, ως εκ τούτου, η παραπομπή της εν λόγω διάταξης σε αυτά, μπορούν να τους αντιταχθούν (απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ., C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψεις 51 και 52).
33 Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι τα εναρμονισμένα πρότυπα που καταρτίζονται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος τυποποίησης μπορούν, ως εκ των αποτελεσμάτων που τους προσδίδει η νομοθεσία της Ένωσης, να εξειδικεύσουν τόσο τα δικαιώματα που απονέμονται στους πολίτες όσο και τις υποχρεώσεις που τους επιβάλλονται και ότι η εξειδίκευση αυτή μπορεί να τους είναι απαραίτητη προκειμένου οι πολίτες να εξακριβώνουν αν ένα συγκεκριμένο προϊόν ή υπηρεσία είναι πράγματι σύμφωνη προς τις απαιτήσεις της νομοθεσίας της Ένωσης (απόφαση της 5ης Μαρτίου 2024, Public.Resource.Org και Right to Know κατά Επιτροπής κ.λπ., C‑588/21 P, EU:C:2024:201, σκέψη 82). Το ίδιο ισχύει, κατ’ αρχήν, για πρότυπα τα οποία, όπως τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40, καταρτίζονται σε διεθνές επίπεδο και καθίστανται υποχρεωτικά στην έννομη τάξη της Ένωσης με ρητή παραπομπή που περιέχεται σε πράξη της Ένωσης.
34 Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η αρχή του κράτους δικαίου, στην οποία βασίζεται, δυνάμει του άρθρου 2 ΣΕΕ, η Ένωση, επιτάσσει την ελεύθερη πρόσβαση όλων των φυσικών ή νομικών προσώπων της Ένωσης στο δίκαιο της Ένωσης. Η ως άνω απαίτηση αφορά ειδικότερα τα πρόσωπα των οποίων τα συμφέροντα προστατεύονται από πράξη της Ένωσης και τα οποία πρέπει, ως εκ τούτου, να έχουν τη δυνατότητα να εξακριβώνουν, εντός των ορίων που τίθενται από το δίκαιο της Ένωσης, ότι, αφενός, τα πρόσωπα στα οποία επιβάλλονται υποχρεώσεις με την πράξη αυτή πράγματι συμμορφώνονται προς τις εν λόγω υποχρεώσεις (πρβλ. απόφαση της 5ης Μαρτίου 2024, Public.Resource.Org και Right to Know κατά Επιτροπής κ.λπ., C‑588/21 P, EU:C:2024:201, σκέψη 81) και, αφετέρου, η εν λόγω πράξη συνάδει ιδίως προς τις Συνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ καθώς και προς τις γενικές αρχές του δικαίου (πρβλ. αποφάσεις της 5ης Νοεμβρίου 2019, ΕΚΤ κ.λπ. κατά Trasta Komercbanka κ.λπ., C‑663/17 P, C‑665/17 P και C‑669/17 P, EU:C:2019:923, σκέψη 54, και της 13ης Ιουλίου 2023, Grupa Azoty κ.λπ. κατά Επιτροπής, C‑73/22 P και C‑77/22 P, EU:C:2023:570, σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).
35 Εν προκειμένω, επισημαίνεται ότι, αφενός, η οδηγία 2014/40 επιδιώκει διττό σκοπό, συνιστάμενο στη διευκόλυνση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς για τα προϊόντα καπνού και τα συναφή προϊόντα, με βάση ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της ανθρώπινης υγείας, ιδίως για τους νέους. Όπως, όμως, προκύπτει επίσης από την αιτιολογική σκέψη 8 της οδηγίας αυτής, τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, καθώς και τα πρότυπα ISO που καθορίζουν τις μεθόδους μέτρησης των επιπέδων εκπομπών των ουσιών αυτών, στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, επιδιώκουν, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν η Philip Morris Benelux και η Philip Morris Investments, τον διττό αυτό σκοπό και όχι μόνον τη διευκόλυνση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς. Ειδικότερα, τα μέγιστα επίπεδα εκπομπών και οι μέθοδοι μέτρησης των εκπομπών έχουν καθοριστεί σε επίπεδο Ένωσης ακριβώς με σκοπό την προστασία της ανθρώπινης υγείας (πρβλ. απόφαση της 22ας Φεβρουαρίου 2022, Stichting Rookpreventie Jeugd κ.λπ., C‑160/20, EU:C:2022:101, σκέψεις 32 και 78).
36 Αφετέρου, υπό την επιφύλαξη επαλήθευσης από το αιτούν δικαστήριο, η δράση του Ιδρύματος φαίνεται να εντάσσεται στο πλαίσιο του εν λόγω σκοπού της προστασίας της ανθρώπινης υγείας και, ως εκ τούτου, μπορεί να γίνει δεκτό, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, ότι προασπίζεται συμφέρον προστατευόμενο από την οδηγία 2014/40.
37 Κατά συνέπεια, κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας που υπενθυμίζεται στη σκέψη 34 της παρούσας απόφασης, ένας ιδιώτης όπως το Ίδρυμα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εξακριβώσει αν τα τσιγάρα που κατασκευάζονται και διατίθενται στην αγορά από επιχειρήσεις εντός των κρατών μελών συμμορφώνονται προς τα επίπεδα εκπομπών που καθορίζονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής, υπό το πρίσμα των μεθόδων μέτρησης που προβλέπουν τα πρότυπα ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, όπερ απαιτεί να μπορεί ένας τέτοιος ιδιώτης να έχει ελεύθερη πρόσβαση στα ως άνω πρότυπα.
38 Σύμφωνα με την αρχή του κράτους δικαίου που κατοχυρώνεται στο άρθρο 2 ΣΕΕ, η πρόσβαση στο περιεχόμενο των εν λόγω προτύπων πρέπει, προκειμένου να μπορεί να θεωρηθεί ελεύθερη, να είναι γενική, πραγματική, δωρεάν και να μην εισάγει διακρίσεις. Πράγματι, η διασφάλιση μιας τέτοιας πρόσβασης σε πρότυπα που έχουν αναπτυχθεί σε διεθνές επίπεδο και έχουν καταστεί υποχρεωτικά στην έννομη τάξη της Ένωσης είναι απαραίτητη προκειμένου ένας ιδιώτης όπως το Ίδρυμα, το οποίο επικαλείται, στη διαφορά της κύριας δίκης, συμφέρον προστατευόμενο με πράξη της Ένωσης η οποία καθιστά τα πρότυπα αυτά υποχρεωτικά, να μπορεί να λάβει γνώση τους και, ενδεχομένως, να ζητήσει από τις αρμόδιες εθνικές αρχές καθώς και, εν ανάγκη, από τον δικαστή της Ένωσης να ελέγξουν την πραγματική και πλήρη τήρηση των εν λόγω προτύπων.
39 Τούτο προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, ότι υφίσταται υπερισχύον δημόσιο συμφέρον, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, τελευταία φράση, του κανονισμού 1049/2001, το οποίο δικαιολογεί τη γνωστοποίηση τέτοιων προτύπων στο πλαίσιο αίτησης πρόσβασης στα έγγραφα που υποβάλλεται δυνάμει του κανονισμού αυτού από ιδιώτη όπως το Ίδρυμα. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι τα πρότυπα αυτά προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας, το εν λόγω συμφέρον θα πρέπει να υπερισχύει των δικαιωμάτων αυτών που προβάλλει ενδεχομένως ο οικείος οργανισμός τυποποίησης, σύμφωνα με το δικαίωμα πρόσβασης στα έγγραφα, το οποίο διασφαλίζεται στο άρθρο 15, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, κατοχυρώνεται στο άρθρο 42 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και τίθεται σε εφαρμογή από τον ως άνω κανονισμό (πρβλ. απόφαση της 5ης Μαρτίου 2024, Public.Resource.Org και Right to Know κατά Επιτροπής κ.λπ., C‑588/21 P, EU:C:2024:201, σκέψεις 84 και 85).
40 Στο μέτρο που ο νομοθέτης της Ένωσης θεσπίζει υποχρεώσεις σε σχέση με πρότυπα όπως τα μνημονευόμενα στις σκέψεις 33 και 38 της παρούσας απόφασης και επιδιώκει την προστασία των αντίστοιχων συμφερόντων των ιδιωτών, όπως η ανθρώπινη υγεία, η Ένωση επιβαρύνεται με τις δαπάνες που συνδέονται με την παροχή πρόσβασης στην επίσημη και αυθεντική έκδοση των εν λόγω προτύπων, το δε ζήτημα αν η πρόσβαση στο περιεχόμενό τους διασφαλίζεται με υλικοτεχνικά, διοικητικά και τεχνικά μέσα της Ένωσης ή των κρατών μελών δεν ασκεί επιρροή.
41 Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι όλοι οι διάδικοι της κύριας δίκης, ακριβώς μέσω πρόσβασης στα εθνικά πρότυπα NEN‑ISO, είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των προτύπων ISO στα οποία παραπέμπει το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 και ότι έλαβαν πράγματι γνώση του περιεχομένου αυτού. Ως εκ τούτου, ήταν σε θέση να επικαλεστούν λυσιτελώς τα εν λόγω πρότυπα ISO ενώπιον των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων.
42 Επομένως, ιδιώτης ο οποίος, όπως το Ίδρυμα, είχε πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής εκδοχής των επίμαχων προτύπων ISO δεν δύναται, προκειμένου να διαπιστωθεί δικαστικώς η μη συμμόρφωση των επιπέδων εκπομπών των ουσιών των τσιγάρων που παρασκευάζονται ή διατίθενται στην αγορά από επιχειρήσεις εντός των κρατών μελών, να επικαλεστεί μεθόδους μέτρησης διαφορετικές από τις προβλεπόμενες από τα ίδια ως άνω πρότυπα ISO.
43 Ως εκ τούτου, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40 έχει την έννοια ότι οι ιδιώτες που είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των προτύπων ISO στα οποία παραπέμπει η διάταξη αυτή δεν μπορούν, κατά την επιδίωξή τους να γίνει δεκτή μέτρηση των επιπέδων εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα με μεθόδους διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στα εν λόγω πρότυπα, να επικαλεστούν το γεγονός ότι τα εν λόγω πρότυπα δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα δε πρότυπα αυτά πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιμα στο πλαίσιο ενός καθεστώτος γενικής, πραγματικής, δωρεάν και μη εισάγουσας διακρίσεις πρόσβασης.
Επί του δεύτερου, του τρίτου, του τέταρτου, του πέμπτου, του έκτου και του έβδομου προδικαστικού ερωτήματος
44 Λαμβανομένης υπόψη της απάντησης που δόθηκε στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και του ότι όλοι οι διάδικοι της κύριας δίκης είχαν πρόσβαση στα οικεία πρότυπα ISO, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο, το τρίτο, το τέταρτο, το πέμπτο, το έκτο και το έβδομο προδικαστικό ερώτημα.
Επί των δικαστικών εξόδων
45 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τμήμα μείζονος συνθέσεως) αποφαίνεται:
Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 2014/40/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Απριλίου 2014, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την κατασκευή, την παρουσίαση και την πώληση προϊόντων καπνού και συναφών προϊόντων και την κατάργηση της οδηγίας 2001/37/ΕΚ,
έχει την έννοια ότι:
οι ιδιώτες που είχαν πρόσβαση στο περιεχόμενο της επίσημης και αυθεντικής έκδοσης των προτύπων ISO στα οποία παραπέμπει η διάταξη αυτή δεν μπορούν, κατά την επιδίωξή τους να γίνει δεκτή μέτρηση των επιπέδων εκπομπών πίσσας, νικοτίνης και μονοξειδίου του άνθρακα με μεθόδους διαφορετικές από τις προβλεπόμενες στα εν λόγω πρότυπα, να επικαλεστούν το γεγονός ότι τα εν λόγω πρότυπα δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα δε πρότυπα αυτά πρέπει να είναι ελεύθερα προσβάσιμα στο πλαίσιο ενός καθεστώτος γενικής, πραγματικής, δωρεάν και μη εισάγουσας διακρίσεις πρόσβασης.
(υπογραφές)
* Γλώσσα διαδικασίας: η ολλανδική.