Artikel 1

1)   Doelstellingen

IJsland, Liechtenstein en Noorwegen (hierna “de EVA-staten” genoemd) dragen bij tot de vermindering van economische en sociale verschillen binnen de Europese Economische Ruimte en de versterking van hun betrekkingen met de begunstigde staten door middel van financiële bijdragen binnen de in artikel 3 vermelde thematische prioriteiten (1).

2)   Gemeenschappelijke waarden en beginselen

Het financieel mechanisme van de EER (2021-2028) is gebaseerd op de gemeenschappelijke waarden en beginselen van eerbiediging van de menselijke waardigheid, vrijheid, democratie, gelijkheid, de rechtsstaat en de eerbiediging van de mensenrechten, waaronder de rechten van personen die tot minderheden behoren.

Alle programma’s en activiteiten die door het financieel mechanisme van de EER worden gefinancierd, zijn in overeenstemming met deze waarden en beginselen en onthouden zich van het ondersteunen van operaties die hiermee niet in overeenstemming zijn. De uitvoering ervan moet in overeenstemming zijn met de grondrechten en verplichtingen die zijn vastgelegd in de relevante instrumenten en normen.

Artikel 2

De in artikel 1 bedoelde financiële bijdrage bedraagt 1 705 000 000 EUR. Er wordt ook een aanvullende financiële bijdrage van 100 000 000 EUR beschikbaar gesteld voor projecten in verband met problemen als gevolg van de invasie van Oekraïne. Deze bijdragen worden beschikbaar gesteld voor vastlegging in jaarlijkse tranches van 257 860 000 EUR over de periode van 1 mei 2021 tot en met 30 april 2028.

Het totale bedrag bestaat uit de in artikel 6 bedoelde landspecifieke toewijzingen, tezamen met de in artikel 7 bedoelde fondsen.

Artikel 3

1)   Thematische prioriteiten

De landspecifieke toewijzingen worden ter beschikking gesteld om de volgende algemene thematische prioriteiten te bevorderen:

a)	de Europese groene transitie;

b)	democratie, de rechtsstaat en de mensenrechten;

c)	sociale inclusie en veerkracht.

De programmagebieden binnen deze thematische prioriteiten worden vermeld in de bijlage bij dit protocol. Over de inhoud van deze programmagebieden zal worden beslist na overleg met de begunstigde staten.

2)   Behoeften van de begunstigde staten

De programmagebieden worden gekozen, toegespitst en aangepast volgens de verschillende behoeften van elke begunstigde staat, met inachtneming van de omvang van de betrokken staat en de omvang van de bijdrage. Daartoe wordt de te volgen procedure beschreven in artikel 9, lid 5.

Artikel 4

1)   Memoranda van overeenstemming

Om te garanderen dat de middelen gericht en efficiënt ten uitvoer worden gelegd, overeenkomstig de in artikel 1 bedoelde algemene doelstellingen en rekening houdende met het EU-beleid en de landspecifieke aanbevelingen, alsmede de tussen de lidstaten en de Europese Commissie gesloten partnerschapsovereenkomsten, onderhandelen de EVA-staten overeenkomstig artikel 9, lid 5, met elke begunstigde staat over een memorandum van overeenstemming.

2)   Overleg met de Europese Commissie

Overleg met de Europese Commissie vindt plaats op strategisch niveau en komt tot stand tijdens de onderhandelingen over de memoranda van overeenstemming om complementariteit en synergie-effecten met het cohesiebeleid van de EU te bevorderen.

Artikel 5

1)   Cofinanciering

Wat betreft de programma’s in het kader van de landspecifieke toewijzingen waarvan de uitvoering is toevertrouwd aan de begunstigde landen, bedraagt de EVA-bijdrage maximaal 85 % van de programmakosten, tenzij anders bepaald door de EVA-staten.

2)   Staatssteun

De toepasselijke voorschriften inzake staatssteun worden nageleefd.

3)   Aansprakelijkheid

De verantwoordelijkheid van de EVA-staten voor de projecten beperkt zich tot het ter beschikking stellen van de middelen volgens het overeengekomen plan. Bijgevolg zullen de EVA-staten geen aansprakelijkheid jegens derden op zich nemen.

Artikel 6

De landspecifieke toewijzingen worden ter beschikking gesteld van de volgende begunstigde staten: Bulgarije, Tsjechische Republiek, Estland, Griekenland, Kroatië, Cyprus, Letland, Litouwen, Hongarije, Malta, Polen, Roemenië, Slovenië en Slowakije overeenkomstig de volgende verdeelsleutel:

Begunstigde staat	Middelen (EUR)
Bulgarije	132 807 931
Kroatië	68 018 840
Cyprus	9 014 276
Tsjechische Republiek	115 163 505
Estland	36 750 087
Griekenland	159 320 451
Hongarije	129 868 485
Letland	56 013 268
Litouwen	60 274 987
Malta	5 710 418
Polen	472 614 415
Portugal	126 276 741
Roemenië	304 642 069
Slowakije	66 843 694
Slovenië	25 580 833

De gepresenteerde bedragen omvatten de landspecifieke toewijzingen die overeenkomstig artikel 9, lid 5, aan elke begunstigde staat ter beschikking moeten worden gesteld, en het in artikel 7 bedoelde aandeel van het fonds voor civiele samenleving dat elke begunstigde staat ten goede komt.

Artikel 7

Binnen het financieel mechanisme van de EER worden twee fondsen beschikbaar gesteld. Zij dragen bij tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het financieel mechanisme van de EER (2021-2028) als omschreven in artikel 1, en tot de in artikel 3 bedoelde thematische prioriteiten. De EVA-staten kunnen als partners aan de fondsen deelnemen.

1)   Fonds voor civiele samenleving

10 % van het totale bedrag wordt gereserveerd voor een fonds voor civiele samenleving. De verdeelsleutel voor de begunstigde staten is vastgesteld in artikel 6.

5 % van het fonds wordt toegewezen aan transnationale initiatieven.

2)   Fonds voor capaciteitsopbouw en samenwerking met internationale organisaties en instellingen

2 % van het totale bedrag wordt gereserveerd voor een fonds voor capaciteitsopbouw en samenwerking met internationale organisaties en instellingen, waaronder de Raad van Europa, de OESO en het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA). Dit fonds zal de thematische prioriteiten in de begunstigde staten bevorderen.

Artikel 8

1)   Coördinatie met het financieel mechanisme van Noorwegen

De financiële bijdrage waarin dit protocol voorziet, wordt zorgvuldig gecoördineerd met de bilaterale bijdrage van Noorwegen waarin het financieel mechanisme van Noorwegen voorziet. De EVA-staten zien er in het bijzonder op toe dat voor beide financiële mechanismen in wezen dezelfde procedures en uitvoeringsmodaliteiten worden toegepast.

2)   Coördinatie met het cohesiebeleid van de EU

Met alle relevante wijzigingen van het cohesiebeleid van de EU wordt de nodige rekening gehouden.

Artikel 9

Voor de tenuitvoerlegging van het financieel mechanisme van de EER geldt het volgende:

1)   Samenwerking

De in artikel 1 bedoelde doelstellingen van het financieel mechanisme van de EER worden nagestreefd in nauwe samenwerking tussen de begunstigde staten en de EVA-staten, met inachtneming van de waarden en beginselen en de in artikel 1, lid 2, bedoelde rechten en verplichtingen.

2)   Uitvoeringsbeginselen

In alle uitvoeringsfasen wordt de hoogste mate van transparantie, verantwoordingsplicht en kosteneffectiviteit in acht genomen, evenals de beginselen van goed bestuur, partnerschap en meerlagig bestuur, duurzame ontwikkeling, gelijke behandeling van mannen en vrouwen en non-discriminatie.

3)   Beheer van de fondsen

De EVA-staten zijn belast met de werking en de uitvoering, inclusief beheer en controle, van de in artikel 7 bedoelde fondsen.

4)   Comité voor het financieel mechanisme

De EVA-staten stellen een comité in voor het algemene beheer van het financieel mechanisme van de EER. Nadere uitvoeringsbepalingen betreffende het financieel mechanisme van de EER, waaronder vereenvoudigingsmaatregelen met het oog op een efficiëntere en doelmatigere uitvoering, worden door de EVA-staten vastgesteld na overleg met de begunstigde staten, die kunnen rekenen op assistentie van de Europese Commissie. De EVA-staten streven ernaar deze bepalingen vast te stellen vóór de ondertekening van de memoranda van overeenstemming.

5)   Onderhandelingen over memoranda van overeenstemming

De EVA-staten onderhandelen met elke begunstigde staat over een memorandum van overeenstemming over de respectieve landspecifieke toewijzing, met uitzondering van de in artikel 7 en in lid 3 van dit artikel bedoelde middelen. In het memorandum van overeenstemming worden de programma’s, de verdeling van de middelen over de programmagebieden, de beheers- en controlestructuren en de toepasselijke voorwaarden vastgesteld.

6)   Uitvoering

a)

Op basis van de memoranda van overeenstemming dienen de begunstigde staten bij de EVA-staten specifieke programma’s in, waarbij de EVA-staten de voorstellen beoordelen en goedkeuren en voor elk programma subsidieovereenkomsten sluiten met de begunstigde staten, met relevante voorwaarden, een risicobeoordeling en risicobeperkende maatregelen.

b)	De begunstigde staten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de overeengekomen programma’s en voorzien in een passend beheers- en controlesysteem om een gedegen uitvoering en beheer te waarborgen.

c)	De EVA-staten kunnen tevens de volgens hun interne regelgeving vereiste controles verrichten. De begunstigde staten verlenen hiertoe alle noodzakelijke bijstand en verstrekken alle noodzakelijke informatie en documentatie.

d)	Om de naleving van de verplichtingen te waarborgen, kunnen de EVA-staten na een beoordeling, na de begunstigde staat te hebben gehoord, passende en evenredige maatregelen nemen, waaronder opschorting van betalingen en terugvordering van middelen.

e)

Bij de voorbereiding, tenuitvoerlegging, monitoring en evaluatie van de financiële bijdrage worden waar nuttig partnerschappen aangegaan teneinde brede participatie te waarborgen. De partners kunnen onder andere plaatselijke, regionale en nationale overheden zijn, alsmede particuliere ondernemingen, maatschappelijke organisaties en sociale partners in de begunstigde staten en de EVA-staten.

f)	Projecten binnen de programma’s in de begunstigde staten kunnen worden uitgevoerd in samenwerking tussen onder andere in de begunstigde staten en in de EVA-staten gevestigde organisaties, overeenkomstig de regelgeving inzake overheidsopdrachten.

7)   Beheerskosten

De beheerskosten van de EVA-staten worden bekostigd uit het in artikel 2 bedoelde totaalbedrag en worden gespecificeerd in de in lid 4 van onderhavig artikel bedoelde uitvoeringsbepalingen. De beheerskosten voor de in artikel 7 bedoelde fondsen worden gedekt door het aan de fondsen toegewezen bedrag.

8)   Verslaglegging

De EVA-staten brengen verslag uit over hun bijdrage aan de doelstellingen van het financieel mechanisme van de EER.

Artikel 10

Aan het einde van de in artikel 2 bedoelde periode, en onverminderd de rechten en verplichtingen in het kader van de EER-overeenkomst, onderzoeken de overeenkomstsluitende partijen in het licht van artikel 115 van de EER-overeenkomst de behoefte aan maatregelen met betrekking tot de economische en sociale verschillen binnen de Europese Economische Ruimte.