De Britse Regering is van mening dat de door de nationale rechter voorgelegde vragen moeten worden bezien in het licht van het feit dat de betrokken besluiten van het CIP deel uitmaakten van de bestrijding van de stijging der prijzen, die zeer dringend is wanneer het gaat om produkten ter voorziening in de eerste levensbehoeften, zoals een groot aantal voedingsprodukten.

Al zijn alle Lid-Staten het eens over de noodzaak om de inflatie te bestrijden, zij zijn er tot nu toe niet in geslaagd om hun economieën zodanig te coördineren dat de te treffen anti-inflatiemaatregelen van staat tot staat min of meer analoog kunnen zijn. De Raad heeft in een aantal resoluties vastgesteld dat de Lid-Staten verplicht zijn ervoor te zorgen dat hun inspanningen op elkaar zijn afgestemd en elkaar wederzijds versterken. De Raad neemt aan dat in een bepaald land van de Gemeenschap genomen maatregelen sterk kunnen doorwerken in andere landen, en heeft „de specifieke en veranderlijke aard van het inflatieprobleem in de gehele Gemeenschap (the specific and changing nature of the inflation problem throughout the Community) erkend.

Indien de Lid-Staten over geen enkele mogelijkheid tot interventie in de prijsvorming beschikken zouden zij niet kunnen voldoen aan de verplichtingen die artikel 104 van het Verdrag hen oplegt, namelijk het evenwicht van [hun] betalingsbalans in haar geheel te verzekeren en het vertrouwen in [hun] valuta te handhaven, waarbij zij zorg dragen voor een hoge graad van werkgelegenheid en voor een stabiel prijspeil. Daardoor zou de financiële stabiliteit van de Lid-Staten in gevaar worden gebracht, terwijl artikel 6, lid 2, van het Verdrag de instellingen opdraagt zulks te voorkomen.

De Commissie beschrijft eerst de situatie in de Lid-Staten wat betreft de vaststelling van maximum detailhandelsprijzen voor verschillende landbouwprodukten en wijst er op dat elke Lid-Staat, met uitzondering van de Bondsrepubliek Duitsland voor een of meer produkten tot een dergelijke vaststelling is overgegaan.

De Commissie diende in 1968 een voorstel in bij de Raad voor een verordening betreffende de melksector, die ten doel had, de bevoegdheid van de Lid-Staten om voor dit produkt maximum detailhandelsprijzen vast te stellen, te beperken. Dit voorstel haalde het niet, omdat de nationale delegaties eenstemmig betoogden, dat de regelingsbevoegdheid op dit gebied alleen tot de Lid-Staten behoorde.

Verzoeksters in het hoofdgeding betogen dat deze vragen praktisch gelijk zijn aan die welke het Hof heeft moeten beantwoorden in het arrest van 23 januari 1975, zaak 31-74 (Galli, Jurispr. 1975, blz. 47). Voorts is het prijsstelsel, ingevoerd bij verordening nr. 1009/67 voor suiker, volkomen gelijk aan het in verordening nr. 120/67 van de Raad van 13 juni 1967 (PB blz. 2269) voor granen uitgewerkte systeem, waarom het ging in de zaak 31-74. Daarom gelden de overwegingen van het arrest Galli ook in het onderhavige geval.

Het Italiaanse prijsstelsel is duidelijk onverenigbaar met een aldus opgezette rechtsorde. Met name moet de markt in de geest van verordening nr. 1009/67 dank zij een vrije vraag en aanbod de vorming van prijzen boven de interventieprijs mogelijk maken. Het vaststellen van maximumprijzen, waarbij voor overtreding zware sancties dreigen, staat een dergelijke ontwikkeling en dus ook het functioneren van genoemde verordening in de weg. De situatie is des te ernstiger omdat de Italiaanse suikerproduktie bij lange na niet het quotum haalt dat haar is toegewezen, zodat de garantie van de interventieprijs voor deze produktie in haar geheel geldt.

De nationale maatregelen die hier in het geding zijn leggen nog meer beperkingen op dan die waarom het ging in de zaak Galli en die althans, zij het op voorwaarde van voorafgaande goedkeuring, een wijziging mogelijk maakten van de door de ondernemingen zelf vastgestelde en aan de administratie doorgegeven schaalprijzen. In casu heeft het CIP eigenmachtig praktisch vaste prijzen vastgesteld, want het is nu voor de Italiaanse producenten economisch gezien onmogelijk om onder deze prijzen te verkopen. Deze zijn veel lager gehouden dan de marktprijzen die toentertijd zowel in de Gemeenschap als op de wereldmarkt golden, waardoor een ernstige belemmering is ontstaan voor de invoer.

Door niet alleen maximum detailhandelsprijzen maar ook de handelsmarges vast te stellen (maximumvergoeding voor verpakking; maximumvergoedingen voor de distributie) hebben de litigieuze besluiten ook de produktieprijzen vastgelegd, hetgeen volgens het arrest Galli verboden is. Maar zelfs afgezien hiervan werkt de vaststelling van detailhandelsprijzen noodzakelijkerwijze door in de produktieprijzen en is bijgevolg onverenigbaar met de Gemeenschapsregeling.

De betrokken besluiten kunnen evenmin hun grondslag vinden in artikel 103 van het Verdrag, zoals volgt uit de twaalfde overweging van het arrest Galli. Zodra een gemeenschappelijke marktordening is ingesteld, is de enige met het Gemeenschapsrecht verenigbare mogelijkheid om het hoofd te bieden aan problemen die zich eventueel in de betrokken sector voordoen, gebruik te maken van de mechanismen welke in genoemde marktordening zijn voorzien.

De Italiaanse Regering meent, dat men uit het arrest Galli niet kan afleiden — en het is ook niet juist — dat de Lid-Staten de bevoegdheid hebben verloren om eenzijdig maximum detailhandelsprijzen vast te stellen. De nationale regeling in de zaak Galli had ten doel een prijzenstop voor het produktie- en groothandelsstadium, terwijl het in het onderhavige geval gaat om een regeling betreffende de prijzen in het detailhandels- en consumptiestadium, voor welke stadia in het arrest Galli het beginsel werd gehuldigd van handhaving van de bevoegdheid der Lid-Staten om passende maatregelen inzake de prijsvorming te nemen.

De gemeenschappelijke ordening der suikermarkten onderscheidt zich niet wezenlijk van die der graanmarkten die in het arrest Galli in het geding was. Met name betreft de hierbij ingestelde prijsregeling ook slechts het produktie- en groothandelsstadium; het hoofddoel ervan is eveneens om de producenten de noodzakelijke waarborgen op het gebied van de werkgelegenheid en de levensstandaard te blijven verzekeren (tweede overweging van de considerans bij verordening nr. 1009/67).

Een nationale prijsregeling voor het detailhandels- en consumptiestadium is dus slechts onverenigbaar met verordening nr. 1009/67 indien zij indirect doorwerkt in de daarin bepaalde prijzen, bij voorbeeld door een maximum detailhandelsprijs vast te stellen die lager is dan de interventieprijs of, meer in het algemeen, door een maximumprijs onder zodanige voorwaarden vast te stellen dat hierdoor invloed wordt uitgeoefend op de Gemeenschapsprijzen. Dit is in casu niet het geval, daar de bij besluit nr. 28/1974 van het CIP vastgestelde maximumprijs uitgaat van een prijs franco fabriek die aanzienlijk boven de communautaire drempelprijs en dus boven de richtprijs en de interventieprijs ligt.

De Britse Regering stelt een gedetailleerd onderzoek in naar de arresten van het Hof inzake de al dan niet verenigbaarheid met het Gemeenschapsrecht van nationale interventies in de prijsvorming van produkten die onder een gemeenschappelijke marktordening vallen. Uit al deze arresten kan met name het volgende worden opgemaakt:

Een nationale maatregel tot vaststelling van maximum verkoopprijzen zou zeer wel kunnen overeenkomen met de doelstellingen van verordening nr. 1009/67, namelijk dat een stabiele markt wordt verwezenlijkt en aan de producenten een zekere werkgelegenheid en een redelijke levensstandaard wordt gegarandeerd, met vermijding van overproduktie. Deze verordening verzet zich alleen ertegen dat dergelijke prijzen worden vastgesteld op een niveau dat tot doel of tot gevolg heeft de verwezenlijking van deze doelstellingen te belemmeren.

Volgens de Commissie geldt het beginsel uit het arrest Galli dat de Lid-Staten niet meer eenzijdig kunnen ingrijpen in het prijsvormingsmechanisme zoals dit uit de gemeenschappelijke ordening der. markten in granen en oliën en vetten voortvloeit eveneens voor suiker. Dit volgt uit de aard en de functie van de prijsregeling van verordening nr. 1009/67, waarin een volledige liberalisering van het intracommunautaire handelsverkeer en bijgevolg een regeling an het extracommunautaire handelsverkeer wordt beoogd.

In het arrest Galli werd daarentegen aangenomen dat nationale prijsmaatregelen in het detailhandels- en consumptiestadium verenigbaar zijn met het Gemeenschapsrecht, mits deze maatregelen de doelstellingen of de werking van de betrokken gemeenschappelijke marktordening niet in gevaar brengen. Om na te gaan of dit in de onderhavige zaak het geval is dienen van de door het CIP vastgestelde maximum detailhandelsprijzen te worden afgetrokken alle elementen die tussen het moment waarop het produkt de fabriek heeft verlaten en dat waarop het aan de consument is verkocht op de kostprijs van het produkt hebben gedrukt (verhandelingskosten, rechten en heffingen, transportkosten, enz.). De Commissie gaat hiertoe over in bij haar memories gevoegde overzichten. Uit de berekening blijkt het volgende:

Men kan zich evenwel afvragen of het arrest Galli, afgezien van deze overwegingen, niet neerkomt op de ontkenning van elke bevoegdheid van de Lid-Staten tot vaststelling van de landbouwprijzen. Een dergelijke conclusie zou echter voorbarig zijn, daar de Gemeenschap op dit terrein nooit uitsluitende bevoegdheid heeft opgeëist, waarvan de uitoefening ernstige consequenties op politiek en economisch gebied zou meebrengen.

De hierboven sub 2 weergegeven opmerkingen van verzoeksters in het hoofdgeding, dienen geheel of gedeeltelijk ook ter beantwoording van de derde vraag. Verzoeksters merken met name op dat deze opmerkingen tot de conclusie leiden dat de noodzaak de economie te beschermen tegen speculaties en de vereiste voorziening te garanderen de betrokken maatregelen niet kunnen rechtvaardigen.

De Italiaanse Regering merkt op dat de vraag uiteenvalt in twee sub-vragen, namelijk a) of een nationale regeling zoals de onderhavige ipso facto onverenigbaar is met de Gemeenschapsbepalingen op het gebied van het vrije verkeer van goederen en b) zo ja, of een dergelijke regeling bij wijze van uitzondering kan worden gerechtvaardigd door de noodzaak om de economie tegen speculaties te beschermen en de vereiste voorziening te garanderen bij de radicale wijziging van de omstandigheden waarop de Gemeenschapsregeling berust.

Het antwoord op de eerste sub-vraag luidt ontkennend. Een dergelijke onverenigbaarheid kan slechts voortvloeien uit bijzondere omstandigheden in een bepaald geval; zij bestaat bij voorbeeld wanneer de maximumprijs beneden de drempelprijs wordt vastgesteld. Dit is in casu niet het geval.

Om de tweede vraag te beantwoorden en de verenigbaarheid van de betrokken regeling met het Verdrag aan te tonen behoeft geenszins een beroep te worden gedaan op overwegingen zoals door de nationale rechter geuit, noch trouwens op artikel 103 van het Verdrag (vgl. de tweede vraag).

Indien de nationale rechter — zoals de formulering van zijn derde vraag zou kunnen doen vermoeden — van mening mocht zijn dat genoemde regeling is vastgesteld om te voorzien in vermeende gebreken van de Gemeenschapsregeling, dan is hij van een verkeerde veronderstelling uitgegaan. De door de Italiaanse autoriteiten vastgestelde maximumprijzen houden juist rekening met het bestaan van communautaire prijzen voor het produktie- en groothandelsstadium, en vullen deze om zo te zeggen aan voor het detailhandels- en consumptiestadium, waarop de Gemeenschapsregeling geen betrekking heeft.

De Britse Regering leidt uit 's Hofs rechtspraak af dat een nationale regeling die de prijzen beïnvloedt geenszins ipso facto onder het verbod van maatregelen van gelijke werking als een kwantitatieve beperking valt, of het nu om landbouwprodukten gaat of niet. In elk afzonderlijk geval dienen de draagwijdte, de werking en het doel van de betrokken regeling te worden bezien.

De bepalingen van artikel 30 van het Verdrag kennen een aantal uitzonderingen, ook buiten de in artikel 36 genoemde. Zo kan een ingrijpen in het proces van de prijsvorming veelvuldig een element van de in artikel 103 bedoelde conjunctuurpolitiek vormen. Al kan dit laatste artikel wellicht geen uitzondering vormen op de bijzondere bepalingen van de gemeenschappelijke marktordeningen, het is toch van toepassing op het algemene door het beginsel van artikel 30 beheerste gebied.

Enkele tussen de Gemeenschap en derde landen gesloten akkoorden bevatten een analoog verbod als artikel 30 van het Verdrag. De Gemeenschap heeft echter nooit de stelling aanvaard dat de in het kader van een gemeenschappelijke marktordening ingevoerde prijsregelingen gelijke werking hebben als kwantitatieve invoerbeperkingen.

De Commissie geeft een soortgelijke mening, zonder zich echter op concrete wijze uit te spreken over de verenigbaarheid van de litigieuze regeling met het Gemeenschapsrecht.

Een nationale maatregel als de onderhavige staat slechts gelijk met een kwantitatieve beperking indien zij — hoewel zij formeel zonder onderscheid zowel op nationale als op geïmporteerde produkten van toepassing lijkt te zijn — zo is opgezet dat zij een belemmering vormt voor de importen die bij ontbreken van de maatregel mogelijk waren geweest, terwijl de verkoop van nationale produkten niet in dezelfde mate wordt benadeeld. Dit is bij voorbeeld het geval wanneer de vastgestelde prijs lager is dan die waarvoor het geïmporteerde produkt zou kunnen worden afgezet doordat het nationale gezag, wat de geïmporteerde produkten betreft, geen rekening heeft gehouden met de eventueel verschillende handelsmarges of met de aan de importen verbonden kosten. Het is overigens mogelijk dat een nationale maatregel die aanvankelijk niet het vrije verkeer van goederen in gevaar kon brengen, dit later wel kan doen. Dit kan bij voorbeeld gebeuren wanneer de maatregel het onmogelijkt maakt de prijs van het ingevoerde produkt te verhogen in overeenstemming met de verhoging van de produktiekosten die eventueel in de producerende Lid-Staten heeft plaatsgevonden. Dan zijn de bepalingen van richtlijn nr. 70/50/EEG van de Commissie van 22 december 1969 (PB L 13 van 19. 1. 1970, blz. 29) van toepassing. Het staat dus aan de nationale rechter de in de besluiten van het CIP vastgestelde prijzen te vergelijken met de verhoogde prijzen op de markten van de andere Lid-Staten.

Overwegende dat het Hof in de zaak 65-75 (Tasca) de Italiaanse Regering heeft verzocht om vóór de mondelinge behandeling schriftelijk te antwoorden op vier vragen, waarvan de vierde tegelijkertijd tot de Commissie werd gericht;

dat de gegeven antwoorden, die eveneens aan verzoeksters in het hoofdgeding in de onderhavige zaken zijn doorgegeven, kunnen worden samengevat als volgt:

Het arrest Galli leidt de Commissie, meer in het bijzonder voor de onderhavige zaken, tot de volgende overwegingen:

Het aan het Hot voorgelegde geval heeft een specifiek karakter doordat van alle landbouwprodukten bij suiker het meest duidelijk het verband blijkt tussen de verkoopprijzen in het stadium van de produktie en de groothandel enerzijds, en de verkoopprijzen in het stadium van de detailhandel en de consumptie anderzijds. De betrokken besluiten van het CIP tonen aan dat het in Italië bij suiker mogelijk is zonder onderscheid de prijzen te controleren door het ene of het andere stadium te regelen.

Overwegende dat tijdens de mondelinge behandeling van 16 december 1975, verzoeksters in het hoofdgeding, ten deze vertegenwoordigd door M. de Andrè, A. Sorrentino en S. Giannini, advocaten te Rome, de Britse Regering, ten deze vertegenwoordigd door G. Slynn, Q. C., als gemachtigde van de Treasury Solicitor, de Italiaanse Regering, ten deze vertegenwoordigd door I. M. Braguglia, vice-avvocato dello Stato, de Commissie, ten deze vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur C. Maestripieri, en de Raad, ten deze vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur M. C. Giorgi de tijdens de schriftelijke behandeling gebezigde argumenten nader hebben toegelicht;

dat de bij deze gelegenheid naar voren gebrachte nieuwe gegevens kunnen worden samengevat als volgt;

Verzoeksters in het hoofdgeding betogen dat in tegenstelling tot wat de Italiaanse Regering beweert, de betrokken besluiten niet alleen de detailhandelsprijzen bepalen, maar ook de maximum produktieprijzen. Het is niet aannemelijk dat het CIP, die de plicht heeft prijzen vast te stellen, de componenten van de detailhandelsprijs, met inbegrip van de maximum prijs franco fabriek, eenvoudig bij wijze van informatie heeft aangegeven. De stelling van de Italiaanse Regering is trouwens in strijd met de uitleg die door de Italiaanse rechtspraak aan de besluiten is gegeven.

De Italiaanse Regering betoogt dat, indien verordening nr. 1009/67 ten doel heeft de werkgelegenheid en de levensstandaard van de suikerproducenten te garanderen, zulks wordt verwezenlijkt dank zij de vaststelling van de interventieprijs, die als enige van de communautaire prijzen bindend is en garandeert dat de producent nooit wordt gedwongen, met verlies te produceren. Anders gezegd, de verordening garandeert de producenten een minimumwinst, maar niet de maximumwinst die de producenten zouden kunnen maken indien zij vrij waren de detailhandelsprijzen te bepalen. Meer in het bijzonder als antwoord op de in de zaak 65-75 (Tasca) na de sluiting van de schriftelijke behandeling door het Hof gestelde vierde vraag, merkt de Italiaanse Regering op dat de vaststelling van maximum detailhandelsprijzen de doelstellingen en de werking van de gemeenschappelijke ordening slechts in gevaar brengt, indien zij zodanig wordt verricht dat de realisering van genoemde minimum winst wordt verhinderd of bemoeilijkt.

In tegenstelling tot wat de Commissie beweert, gaat de bij besluit nr. 9/1974 vastgestelde detailhandelsprijs uit van een hogere prijs franco fabriek dan de drempelprijs, zoals de Italiaanse Regering in detail uiteenzet.

Overwegende dat de Advocaat-Generaal ter terechtzitting van 21 januari 1976 conclusie heeft genomen;