C‑172/1462014CC0172EU:C:2015:2720001111313

KONKLUŻJONIJIET WAHL – KAWŻA C‑172/14

ING PENSII

<TI><P><HT TYPE="UC">Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali</HT></P><P><HT TYPE="UC">Wahl</HT></P><P>ippreżentati fit-<DATE ISO="20150423">23 ta’ April 2015</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Lingwa oriġinali: il-Franċiż.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Kawża C‑172/14</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">ING Pensii – Societate de Administrare a unui Fond de Pensii Administrat Privat SA</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">vs</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Consiliul Concurenței</HT></P><P><HT TYPE="NORMAL">[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (Ir-Rumanija)]</HT></P></STI>Rinviju għal deċiżjoni preliminariKompetizzjoniAkkordjiArranġamenti għat-tqassim tal-klijentela fis-suq Rumen tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorjiEżistenza ta’ restrizzjoni fuq il-kompetizzjoni bħala għan fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUEDistorsjoni tal-kummerċ bejn Stati Membri1.Din il-kawża toriġina minn kwistjoni bejn ING Pensii Societate de Administrare a unui Fond de Pensii Administrat Privat SA (iktar ’il quddiem ING Pensii), kumpannija li tiġġestixxi fondi ta’ pensjoni privata, kontra Consiliul Concurenței (Kunsill Rumen għall-Kompetizzjoni) dwar talba għal annullament ta’ deċiżjoni li kkundannat lil dik il-kumpannija biex tħallas multa għaliex kienet ipparteċipat fi ftehim intiż biex jirrestrinġi l-kompetizzjoni fis-suq tal-fondi ta’ pensjoni privati. B’mod iktar speċifiku, hija tirrigwarda l-ftehimiet, implementati minn dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privati obbligatorji, it-tqassim ta’ doppji jiġifieri persuni li jkunu, minħabba applikazzjoni ħażina tar-regoli applikabbli fuq is-suġġett jew minħabba negliġenza ta’ ċerti aġenti kummerċjali, issieħbu f’żewġ fondi jew iktar matul il-perijodu inizjali ta’ adeżjoni legalment implementata fl-2007, iktar ’il quddiem id-doppji.2.Din it-talba għal deċiżjoni preliminari, immotivata fil-parti l-kbira mill-eżistenza ta’ interpretazzjonijiet diverġenti fi ħdan il-qrati Rumeni, twassal lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex tagħmel ċerti kjarifiki fuq il-kunċetti ta’ restrizzjonijiet bħala għan u ta’ distorsjoni sinjifikattiva tal-kompetizzjoni. B’mod partikolari, se jkollha l-okkażjoni li tfakkar l-elementi li għandhom jittieħdu inkunsiderazzjoni u l-metodu ta’ analiżi li għandu jiġi applikat sabiex jiġi ddeterminat jekk ftehim għandux għan antikompetittiv fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.<TI><NP><NO.P>I –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-kuntest ġuridiku nazzjonali</HT></TXT></NP></TI>3.Is-sistema ta’ tqassim ta’ doppji li hemm f’dan il-każ tidħol fil-kuntest tal-leġiżlazzjoni nazzjonali Rumena dwar il-kostituzzjoni, l-organizzazzjoni u l-funzjonament tas-suq tal-ġestjoni privata tal-fondi ta’ pensjoni obbligatorja.4.Id-dritt nazzjonali applikabbli huwa, mingħajr dubju, ikkaratterizzat minn ċerta kumplessità. Mingħajr ma wieħed jippretendi li jkun eżawrjenti u għall-finijiet tal-analiżi segwenti, għandhom jiġu enfasizzati l-elementi li ġejjin.<TI><NP><NO.P>A –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Regoli ġenerali dwar l-adeżjoni fil-fondi ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ pensjoni privata</HT></TXT></NP></TI>5.Is-sistema tal-pensjonijiet ġewwa r-Rumanija hija kkostitwita kif se jingħad:

l-ewwel pilastru: element obbligatorju, ibbażat fuq ir-ridistribuzzjoni, ġestit pubblikament;

it-tieni pilastru: element obbligatorju, ibbażat fuq il-kapitalizzazzjoni, ġestit b’mod privat minn kumpanniji b’responsabbiltà limitata li għandhom bħala għan il-ġestjoni ta’ fondi ta’ pensjoni u rregolat bil-Liġi nru 411/2004 dwar il-fondi ta’ pensjoni b’ġestjoni privata (legea privind fondurile de pensii administrate privat)

Liġi Nru 411/2004 li tirregola l-ħolqien, l-organizzazzjoni u s-sorveljanza prudenzjali tas-sistema ta’ fondi ta’ pensjoni privati ġestiti privatament, kif ukoll l-organizzazzjoni u l-funzjonament ta’ dawk li jiġġestixxu fondi ta’ pensjoni privati għall-ġestjoni privata (legea reglementând înființarea, organizarea și supravegherea prudențiala a sistemului fondurilor de pensii administrate privat, precum și organizarea și funcționarea administratorilor fondurilor de pensii administrate privat), kif ippubblikata mill-ġdid fil-Monitorul Oficial al României nru 482, tat-18 ta’ Lulju 2007, kif emendata u supplimentata b’digriet ta’ urġenza tal-Gvern nru 112/2007, ippubblikat fil-Monitorul Oficial al României nru 710, tat-22 ta’ Ottubru 2007 (iktar ’il quddiem il-Liġi nru 411/2004).

;

it-tielet pilastru: element fakultattiv, ibbażat fuq il-kapitalizzazzjoni, ġestit ukoll b’mod privat.

6.Fl-applikazzjoni tal-Liġi nru 411/2004, 18-il kumpannija kummerċjali li kellhom bħala għan esklużiv il-ġestjoni ta’ fondi ta’ pensjoni kienu ġew approvati mill-Comisia de Supraveghere a Sistemului de Pensii Private (Kummissjoni ta’ Sorveljanza tas-Sistema ta’ Pensjonijiet Privati) (iktar ’il quddiem is-CSSPP) matul il-perijodu inkluż bejn il-25 ta’ Lulju 2007 u d-9 ta’ Ottubru 2007, b’kull waħda minn dawn il-kumpanniji tkun tista’ tiġġestixxi biss fond wieħed ta’ pensjoni fir-Rumanija.7.Skont l-Artikolu 30(1) tal-Liġi nru 411/2004, il-persuni iżgħar minn 35 sena li huma membri u li jikkontribwixxu għas-sistema pubblika ta’ pensjonijiet (l-ewwel pilastru) huma obbligati li jissieħbu wkoll f’fond ta’ pensjoni b’ġestjoni privata (it-tieni pilastru).8.Ma jistgħux jissieħbu fit-tieni pilastru l-persuni li għandhom iktar minn 45 sena jew dawk li ma jikkontribwixxux għas-sistema pubblika ta’ pensjonijiet (l-ewwel pilastru). Il-persuni ta’ età bejn il-35 u l-45 sena li jikkontribwixxu għall-ewwel pilastru jistgħu jagħżlu li jipparteċipaw jew le fit-tieni pilastru (Artikolu 30(2) tal-Liġi Nru 411/2004). Indipendentement mill-kontribuzzjoni għall-ewwel u t-tieni pilastri, kull persuna fiżika tista’ tikkontribwixxi għat-tielet pilastru, anki jekk dak ma jfissirx li tiġi ssostitwita l-kontribuzzjoni għall-ewwel jew it-tieni pilastri, għall-persuni li huma obbligati li jikkontribwixxu għal dawk is-sistemi ta’ pensjonijiet.9.Fir-rigward tal-parteċipanti fit-tieni pilastru, l-uniċi kkonċernati fil-kawża prinċipali, l-Artikolu 31 tal-Liġi Nru 41/2004 jistabbilixxi li l-ebda persuna ma tista’, fl-istess ħin, tinkiteb f’diversi fondi ta’ pensjoni u jista’ jkollha biss kont wieħed fil-fond ta’ pensjoni li fih tipparteċipa.10.Skont l-Artikolu 32(1) tal-Liġi nru 411/2004, persuna tiġi kkunsidrata bħala parteċipant f’fond ta’ pensjoni unikament meta tiffirma att ta’ adeżjoni individwali, bl-inizjattiva tagħha stess jew wara l-adeżjoni tagħha mill-istituzzjoni inkarigata mir-reġistrazzjonijiet.11.Skont l-Artikolu 33 tal-Liġi nru 411/2004, kull persuna li ma tkunx aderixxiet f’wieħed mill-fondi ta’ pensjoni privata f’ċertu terminu tiġi msieħba b’mod każwali f’wieħed mill-fondi ta’ pensjoni mill-istituzzjoni inkarigata mir-reġistrazzjonijiet. Dan it-tqassim sar proporzjonatament mal-partijiet tas-suq miksuba minn kull wieħed minn dawk li jiġġestixxu l-fondi [Artikolu 33(2)].<TI><NP><NO.P>B –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Regoli speċifiċi dwar l-adeżjoni inizjali f’fond ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ pensjoni privat, il-proċedura ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ validazzjoni tal-adeżjonijiet u t-tqassim każwali ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ parteċipanti li ma humiex imseħbin.</HT></TXT></NP></TI>12.Il-proċedura ta’ adeżjoni inizjali f’fond ta’ pensjoni privat kif ukoll il-proċedura ta’ validazzjoni u ta’ tqassim każwali tal-parteċipanti kienu ġew irregolati bid-Digriet nru 18/2007 dwar l-adeżjoni inizjali u r-reġistrazzjoni ta’ parteċipanti fil-fondi ta’ pensjoni privati

Ippubblikat fi Monitorul Oficial al României Nru 503, tas-27 ta’ Lulju 2007.

, kif emendat u ssupplimentat bid-Digriet nru 31/2007

Ippubblikat fi Monitorul Oficial al României Nru 746, tat-2 ta’ Novembru 2007.

, iktar ’il quddiem, id-Digriet Nru 18/2007.13.Skont l-Artikolu 17(1) tad-Digriet Nru 18/2007, il-proċedura ta’ adeżjoni inizjali f’fond ta’ pensjoni b’ġestjoni privata kellha tiżvolġi fuq perijodu ta’ erba’ xhur, li beda fis-17 ta’ Settembru 2007 u spiċċa fis-17 ta’ Jannar 2008 [artikolu 5(6) tad-Digriet Nru 18/2007]. Matul dan il-perijodu, il-persuni kollha li ma għalqux il-35 sena qabel il-31 ta’ Diċembru 2007 jew li għalqu dik l-età f’dik id-data huma obbligati, ladarba jissodisfaw ċerti kundizzjonijiet oħra, li jaderixxu f’fond ta’ pensjoni privata [artikoli 4(1) u 5(3) tad-Digriet Nru 18/2007].14.Għal dak li jirrigwarda l-proċedura ta’ validazzjoni u ta’ tqassim każwali tal-parteċipanti (Artikoli 19 sa 31), id-Digriet Nru 18/2007 stabbilixxa li dawk li jieħdu ħsieb il-ġestjoni kienu obbligati li jibagħtu lill-Uffiċċju nazzjonali tal-pensjonijiet u ta’ drittijiet oħra tas-sigurtà soċjali (Casa Națională de Pensii și Alte Drepturi de Asigurări Sociale, iktar ’il quddiem is-CNPAS), kull xahrejn (fl-1 u fil-15 ta’ kull xahar), rapport li fih informazzjoni dwar persuni li jkunu ffirmaw att individwali ta’ adeżjoni fil-ġimagħtejn qabel il-formulazzjoni ta’ dan ir-rapport. Jekk, fil-kuntest ta’ rapporti ta’ kull xahrejn, tidher persuna fir-rapporti, mibgħutin minn entità waħda jew iżjed li jkollha f’idejha l-ġestjoni, bħala li ffirmat diversi atti individwali ta’ adeżjoni jew jekk jiġi kkonstatat li l-adeżjoni tagħha kienet ġiet temporanjament vvalidata fil-kuntest ta’ rapporti anterjuri, is-CNPAS kienet tikteb dik il-persuna fit-tabella elettronika ta’ doppji [artikolu 21(1) tad-Digriet Nru 18/2007]. F’dan il-każ, dawk li jiġġestixxu l-fondi kienu legalment obbligati li jivverifikaw l-awtentiċità tal-att individwali ta’ adeżjoni u l-kopja tal-karta tal-identità li jkollhom fuqhom l-firma bil-miktub tal-persuna li tidher bħala li ffirmat diversi atti individwali ta’ adeżjoni, u, jekk l-awtentiċità tal-att tkun ġiet ikkonstatata, dawk li jkollhom l-ġestjoni f’idejhom jistgħu jibagħtu mill-ġdid lis-CNPAS, fir-rapport ta’ kull xahrejn ta’ wara, l-informazzjoni li tirrigwarda l-adeżjoni tal-persuna kkonċernata.15.Fl-aħħar tal-proċedura ta’ adeżjoni inizjali, il-persuni li l-adeżjoni tagħhom kienet tidher bħala vvalidata temporanjament kienu jiġu rreġistrati bħala vvalidati, u dawk li jidhru bħala li ffirmaw iktar minn att individwali ta’ adeżjoni kienu jinkitbu fir-reġistru tal-parteċipanti bħala mhux ivvalidati u mqassim b’mod każwali

Wara l-emendi magħmulin mid-Digriet Nru 31/2007, il-validazzjoni jew l-invalidazzjoni ta’ persuni li jkunu ffirmaw iktar minn att ta’ adeżjoni wieħed issir kull xahar, fil-15 ta’ Novembru (għar-rapporti ta’ xahrejn tal-1u l-15 ta’ Ottubru u tal-15 ta’ Novembru), fil-15 ta’ Diċembru (għar-rapporti tal-1 u tal-15 ta’ Diċembru) u tas-17 ta’ Jannar 2008 (għar-rapporti ta’ kull xahrejn tal-1 u tal-[1]5 ta’ Jannar 2008).

. Għaldaqstant, it-tqassim każwali kellu japplika għall-persuni li, għalkemm obbligati li jaderixxu ma’ fond ta’ pensjoni privat matul il-fażi ta’ adeżjoni inizjali, ma jkunux għamlu hekk, kif ukoll għal persuni mniżżlin fir-reġistru bħala persuni li l-adeżjoni tagħhom ma kinitx ġiet ivvalidata. It-tqassim f’wieħed mill-fondi privati kien isir mis-CNPAS, b’mod direttament proporzjonali għan-numru ta’ persuni li l-adeżjoni tagħhom kienet ġiet ivvalidata għal kull fond ta’ pensjoni privat fi proporzjon man-numru totali ta’ persuni li adeżjoni tagħhom kienet ġiet ivvalidata għat-totalità tal-fondi ta’ pensjoni privati.16.Id-Digriet Nru 31/2007, li emenda u ssupplimenta d-Digriet Nru 18/2007, stabbilixxa wkoll li min ikollu l-ġestjoni kien obbligat li jindika lill-parteċipanti, fi żmien ħmistax mid-data ta’ validazzjoni, għal liema fondi ta’ pensjoni kienet ġiet vvalidata l-adeżjoni tagħhom. Jekk il-parteċipanti informati ma ffirmawx att individwali ta’ adeżjoni għal dawk il-fondi, kellhom il-possibbiltà li jressqu talba bil-miktub għand is-CSSPP, u, wara li tkun iddeċidietha, is-CSSPP tinforma lil min jagħmel il-ġestjoni bis-sħubija jew le tal-parteċipant fil-fond ta’ pensjoni privat.<TI><NP><NO.P>II –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-fatti li taw lok għall-kawża u d-domanda preliminari</HT></TXT></NP></TI>17.ING Pensii hija kumpannija privata ta’ ġestjoni ta’ fondi ta’ pensjoni. Hija topera b’mod partikolari fis-swieq tal-irtir privat obbligatorju fir-Rumanija.18.Din il-kawża toriġina minn investigazzjoni li għamel il-Consiliul Concurenţei dwar il-ksur possibbli tal-Artikolu 5(1) tal-liġi dwar il-kompetizzjoni (legea concurenţei) Nru 21/1996

Il-liġi kif emendata, issupplimentata u ppubblikata mill-ġdid (Monitorul Oficial al României nru 240 tat-3 ta’ April 2014). Skont dik id-dispożizzjoni, huwa pprojbit kull akkordju, espress jew taċitu, fost operaturi ekonomiċi jew assoċjazzjonijiet ta’ operaturi ekonomiċi, kif ukoll kull deċiżjoni meħuda mill-assoċjazzjonijiet ta’ operaturi ekonomiċi u kull prattika miftiehma li għandhom bħala għan jew bħala effett li jirrestrinġu, ifixklu jew joħolqu distorsjoni fil-kompetizzjoni fis-suq Rumen jew f’parti minnu, u b’mod partikolari dawk li jirrigwardaw : [...]

c)it-tqassim tas-swieq jew tas-sorsi tal-provvista [...]. u l-Artikolu 81 KE (li sar l-Artikolu 101 TFUE) fis-suq Rumen tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorji (it-tieni pilastru).19.Skont din l-investigazzjoni, il-Consiliul Concurenţei wasal b’mod partikolari għall-konklużjoni li kienu jeżistu f’dak is-suq akkordji antikompetittivi li kellhom bħala skop it-tqassim ta’ klijenti bejn il-kumpanniji kummerċjali li jiġġestixxu dawn il-fondi.20.Bid-Deċiżjoni Nru 39, tas-7 ta’ Settembru 2010, il-Consiliul Concurenţei ssanzjona erbatax-il waħda minnhom u fosthom kien hemm ir-rikorrenti. Il-ftehimiet inkwistjoni, li kienu ġew konklużi ta’ spiss bilateralment u li kellhom diversi forom, kienu jolqtu d-doppji). Meta kkonkludew dawn il-ftehimiet, l-amministraturi tal-fondi ta’ pensjoni privati qassmu d-doppji f’partijiet ugwali (skont ir-regola ta’ 50/50) bejniethom u għalhekk riedu jevitaw it-tqassim ta’ doppji mis-CNPAS.21.Fl-4 ta’ Ottubru 2010, quddiem il-Curtea de Apel Bucureşti (il-Qorti tal-Appell ta’ Bukarest), ING Pensii talbet, primarjament, l-annullament tal-imsemmija deċiżjoni Nru 39/2010 u, sussidjarjament, l-annullament parzjali ta’ dik id-deċiżjoni, sabiex jitnaqqas l-ammont tal-multa imposta.22.Il-kumpannija rikorrenti sostniet li l-ftehim inkwistjoni ma kienx jikser l-Artikolu 5(1) tal-liġi dwar il-kommpetizzjoni u li lanqas ma kienu ssodisfatti l-kundizzjonijiet ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE. Hija sostniet b’mod partikolari li t-tqassim ta’ parteċipanti rreġistrati bħala doppji ma kien ipproduċa l-ebda effett li rrestrinġa, fixkel jew ħoloq distorsjoni fil-kompetizzjoni fis-suq Rumen tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorji jew fuq parti sinjifikattiva tiegħu. ING Pensii sostniet ukoll li l-kompetizzjoni bejn dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privata ma kinitx ġiet eliminata billi dawn kienu f’kompetizzjoni matul il-perijodu inizjali ta’ adeżjoni.23.Min-naħa tiegħu l-Consiliul Concurenței sostna li biex tiġi stabbilita n-natura antikompetittiva tal-arranġament li kien ġie konkluż fost dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privata, fosthom ING Pensii, wieħed kellu jqis l-kuntest ġuridiku li stabbilixxa t-twaqqif u l-funzjonament tas-suq tal-ġestjoni privata tal-fondi ta’ pensjoni obbligatorji kif ukoll l-elementi speċifiċi tas-suq li fuqhom kien ġie konkluż dan l-arranġament.24.Bis-sentenza Nru 749 tas-6 ta’ Frar 2012, il-Curtea de Apel Bucureşti ċaħdet ir-rikors ta’ ING Pensii.25.Il-kumpannija rikorrenti għalhekk ippreżentat appell quddiem il-qorti tar-rinviju. Hija sostniet b’mod partikolari li l-għażla ta’ algoritmu ta’ kalkolu ta’ doppji minbarra dak stabbilit mil-liġi kien jikkostitwixxi mhux ksur tal-liġi tal-kompetizzjoni, imma l-iktar, ksur ta’ leġiżlazzjoni speċifika fir-rigward ta’ pensjonijiet privati obbligatorji. Barra minn hekk, billi l-akkordju kien limitat għat-tqassim ta’ doppji, hija ma setgħetx taffettwa l-kompetizzjoni fis-suq inkwistjoni peress li d-doppji, li kienu jirrappreżentaw inqas minn 1.5 % tas-suq, ma kinux is-suġġett ta’ kompetizzjoni bejn dawk li jiġġestixxu fondi ta’ pensjoni privati.26.ING Pensii sostniet ukoll li hija ma kellha l-ebda interess ta’ natura prattika jew ekonomika għat-tqassim tad-doppji f’partijiet ugwali billi hija diġà kellha l-parti l-kbira tas-suq fil-15 ta’ Ottubru 2007. Barra minn hekk, il-ftehim ħoloq effetti pożittivi li wasslu għall-effiċjenza ikbar tal-proċess ta’ adeżjoni mal-fondi ta’ pensjoni privati obbligatorji billi l-parteċipanti jkollhom possibbiltà ikbar li jaraw l-għażla tagħhom irrispettata milli meta jkun hemm każ ta’ tqassim każwali.27.Fl-aħħar nett ir-rikorrenti indikat li, f’dan il-każ, ma ntwera li ma kien hemm l-ebda kompartimentalizzazzjoni tas-suq nazzjonali ta’ fondi ta’ pensjoni privati obbligatorji li kienet dovuta għall-għażla ta’ algoritmu ieħor ta’ kalkolu ta’ doppji. Billi kien ftehim li jkopri perċentwali marġinali tas-suq Rumen, kien evidenti li l-effetti reali jew potenzjali tiegħu ma humiex sinjifikattivi u, fi kwalunkwe każ, ta’ natura li jipproduċu effetti fuq is-suq tal-Unjoni Ewropea.28.Il-Consiliul Concurenței talab iċ-ċaħda tal-appell billi sostna, essenzjalment, li l-ftehim ta’ tqassim ta’ doppji kien ta’ natura li ħoloq distorsjoni fil-kompetizzjoni fis-suq tal-fondi ta’ pensjoni privati obbligatorji u, bħala tali, kellu għan antikompetittiv. Fil-fehma tiegħu, il-kapaċità ta’ ftehim li jipproduċi effetti negattivi u l-konstatazzjoni ta’ ksur li jikkonsisti fit-tqassim ta’ suq u tas-sorsi ta’ provvista ma humiex ikkundizzjonati min-numru ta’ klijenti effettivament imqassmin, b’dan l-aspett jirrigwarda l-effetti konkreti ta’ akkordju.29.Huwa f’dawn iċ-ċirkustanzi li l-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri quddiemha u li tagħmel lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

F’każ ta’ prattika ta’ tqassim tal-klijenti, in-numru finali konkret ta’ dawn tal-aħħar huwa rilevanti fir-rigward tat-twettiq tal-kundizzjoni ta’ distorsjoni sinjifikattiva tal-kompetizzjoni, fis-sens tad-dispożizzjonijiet tal-Artikolu 101(1)(ċ) TFUE?

30.ING Pensii, il-Consiliul Concurenţei, il-Gvern Rumen u l-Kummissjoni Ewropea ssottomettew osservazzjonijiet bil-miktub lill-Qorti tal-Ġustizzja u nstemgħu waqt is-seduta tal-11 ta’ Frar 2015.<TI><NP><NO.P>III –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiżi tad-domanda preliminari</HT></TXT></NP></TI>31.Din it-talba għal deċiżjoni preliminari tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja biex tindika jekk u sa fejn in-numru ta’ persuni affettwati minn ftehim ta’ tqassim, bħal dak kopert fil-kawża prinċipali, huwiex element rilevanti sabiex jiġi ddeterminat jekk dawn il-ftehimiet jintlaqatx mill-projbizzjoni ta’ akkordji msemmija fl-Artikolu 101(1) TFUE.32.Hemm bżonn li qabel isiru żewġ preċiżazzjonijiet fir-rigward tal-informazzjoni pprovduta mill-qorti tar-rinviju.33.Fl-ewwel lok, jiena tal-fehma li, għalkemm, fil-kawża prinċipali, qed titpoġġa fid-dubju biss direttament l-applikazzjoni tad-dispożizzjonijiet nazzjonali tad-dritt Rumen dwar il-kompetizzjoni, jiġifieri b’mod partikolari, l-Artikolu 5(1) tal-liġi dwar il-kompetizzjoni, l-ammissibbiltà tad-domanda għandha b’mod ċar tiġi aċċettata. F’dan il-każ, ING Pensii poġġiet fid-dubju l-applikabbiltà tal-Artikolu 101 TFUE, imma din l-oġġezzjoni kienet twarrbet mill-qorti tar-rinviju. Għaldaqstant, huma preċiżament il-kundizzjonijiet ta’ applikabbiltà ta’ din id-dispożizzjoni li jikkostitwixxu l-qofol tal-kawża, bilfors li wieħed għandu jaqbel mal-approċċ ta’ din tal-aħħar.34.Barra minn hekk għandu jiġi osservat li din id-dispożizzjoni nazzjonali, fil-verżjoni attwalment fis-seħħ, tirriproduċi kważi kelma b’kelma l-projbizzjoni ta’ ftehim restrittiv ta’ kompetizzjoni prevista fl-Artikolu 101(1) TFUE. F’dawk iċ-ċirkustanzi, jiena nikkunsidra li hemm lok, fl-estensjoni ta’ soluzzjonijiet misjubin f’diversi preċedenti fil-ġurisprudenza li jirrigwardaw prattiki restrittivi fl-applikazzjoni tad-dritt nazzjonali tal-kompetizzjoni

Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi Bronner (C‑7/97, EU:C:1998:569, punti 12 sa 22); Confederación Española de Empresarios de Estaciones de Servicio (C‑217/05, EU:C:2006:784, punti 13 sa 23); ETI et (C‑280/06, EU:C:2007:775, punti 19 sa 29), u Allianz Hungária Biztosító et (C‑32/11, EU:C:2013:160, punti 17 sa 23).

, li din it-talba għal deċiżjoni preliminari tintlaqa b’mod favorevoli. Fil-fatt jeżisti interess tal-Unjoni li, biex jiġu evitati differenzi ta’ interpretazzjoni fil-futur, id-dispożizzjonijiet jew il-kunċetti fid-dritt tal-Unjoni jirċievu interpretazzjoni uniformi, irrispettivament miċ-ċirkustanzi li fihom għandhom japplikaw

Ara s-sentenza Allianz Hungária Biztosító et, C-32/11, EU:C:2013:160, punt 20 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata.

.35.Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat li, għalkemm hija kwistjoni tal-eżistenza, fil-kawża prinċipali, ta’ restrizzjoni ta’ kompetizzjoni bħala għan li tidher li qiegħda fil-qalba tad-diskussjoni u li hija s-suġġett tal-iżvolġimenti l-iktar importanti f’dawn il-konklużjonijiet, il-ġeneralità tat-termini użati mill-qorti tar-rinviju fil-formulazzjoni tad-domanda preliminari tagħha tistedinna wkoll biex nittrattaw b’mod iktar ġenerali l-kundizzjoni dwar id-distorsjoni sinjifikattiva tal-kompetizzjoni. Il-qorti tar-rinviju enfasizzat ukoll li f’dan il-każ għandha tiġi deċiża kemm in-natura antikompetittiva tal-akkordju inkwistjoni kif ukoll il-kwistjoni jekk il-ftehimiet ta’ tqassim ta’ doppji setgħux jibdlu l-istruttura tas-suq tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorji billi jaffettwawha b’mod sinjifikattiv.<TI><NP><NO.P>A –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Fuq ir-rilevanza tan-numru ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ persuni milqutin konkretament mill-ftehimiet kkontestati fid-determinazzjoni ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ għan restrittiv ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ kompetizzjoni</HT></TXT></NP></TI>36.F’dan il-każ, biex nirrispondi għad-domanda magħmula mill-qorti tar-rinviju, jidhirli li huwa indispensabbli, wara li nirreferi għall-ġurisprudenza rilevanti, li nagħmel eżami tal-ftehim dwar it-tqassim kkontestat. Għalkemm hija essenzjalment il-qorti tar-rinviju biss li għandha tiġġudika jekk dawn il-ftehimiet humiex ta’ natura li jaqgħu taħt il-projbizzjoni tal-akkordji msemmija fl-Artikolu 101(1) TFUE, il-Qorti tal-Ġustizzja, madankollu, hija mistiedna li tagħti spjegazzjoni lill-qorti nazzjonali sabiex jiġi ddeterminat jekk dawn il-ftehimiet jurux li hemm għan antikompetittiv jew, jekk fin-negattiv, effetti antikompetittivi.<TI><NP><NO.P>1.</NO.P><TXT>Riferimenti għat-tagħlim ġurisprudenzjali</TXT></NP></TI>37.Għandu jitfakkar li, sabiex jaqgħu taħt il-projbizzjoni msemmija fl-Artikolu 101(1) TFUE, ftehim, deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi jew prattika miftiehma għandu jkollhom bħala għan jew riżultat

Enfasi miżjuda minni.

 li jfixklu, jirrestrinġu jew joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq intern.38.Skont ġurisprudenza stabbilita sa mis-sentenza LTM

Kawża 56/65, EU:C:1966:38.

, in-natura alternattiva ta’ din il-kundizzjoni, enfasizzata mill-konġunzjoni jew, twassal qabelxejn għan-neċessità li jiġi kkunsidrat l-għan innifsu tal-ftehim, b’teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku li fih dan għandu jiġi applikat. Għalhekk, meta jiġi stabbilit l-għan antikompetittiv ta’ ftehim, ma jkunx hemm lok li jiġu mistħarrġa l-effetti tiegħu fuq il-kompetizzjoni.39.Fir-rigward tad-distinzjoni bejn ksur bħala għan u ksur bħala riżultat, jirriżulta wkoll minn ġurisprudenza stabbilita u li sar riferiment għaliha reċentement b’saħħa fil-kawża li tat lok għas-sentenza CB vs Il-Kummissjoni

Kawża C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, punt 49.

, fejn iddeċidiet li ċerti tip ta’ koordinazzjoni bejn l-impriżi juru grad suffiċjenti ta’ dannu fir-rigward tal-kompetizzjoni b’mod li jkun jista’ jitqies li l-eżami tal-effetti tagħhom ma huwiex neċessarju.40.F’dan ir-rigward, huwa aċċettat issa li ċerti forom ta’ koordinazzjoni bejn l-impriżi jistgħu jiġu kkunsidrati, min-natura tagħhom stess, bħala dannużi għall-funzjonament tajjeb tal-iżvolġiment normali tal-kompetizzjoni. Għalhekk għandu jiġi aċċettat li ċertu aġir ta’ kollużjoni, bħal dak tal-iffissar orizzontali tal-prezzijiet minn kartelli, jista’ jitqies bħala li huwa tant suxxettibbli li jkollu effetti negattivi fuq, b’mod partikolari, il-prezz, il-kwantità jew il-kwalità tal-prodotti u tas-servizzi li jista’ jitqies inutli, għall-finijiet tal-applikazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE li jintwera li għandu effetti konkreti fis-suq. Fil-fatt, l-esperjenza turi li tali aġir iwassal għal tnaqqis tal-produzzjoni u għal żieda fil-prezzijiet, li tirriżulta fi tqassim ħażin tar-riżorsi għad-detriment, b’mod partikolari, tal-konsumaturi

Is-sentenza CB vs Il-Kummissjoni (C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, punti 49 sa 51 u l-ġurisprudenza ċċitata).

.41.Sabiex jiġi evalwat jekk ftehim bejn impriżi jew deċiżjoni ta’ assoċjazzjoni ta’ impriżi għandux grad suffiċjenti ta’ dannu sabiex jitqies bħala restrizzjoni tal-kompetizzjoni bħala għan fis-sens tal-Artikolu 101(1) KE wieħed għandu jiffoka fuq il-kontenut tad-dispożizzjonijiet tiegħu, fuq l-għanijiet li huwa intiż li jilħaq kif ukoll il-kuntest ekonomiku u ġuridiku li jinsab fih. Fil-qafas tal-evalwazzjoni ta’ dan il-kuntest, hemm lok ukoll li titqies in-natura tal-beni u tas-servizzi affettwati kif ukoll il-kundizzjonijiet reali tal-funzjonament u tal-istruttura tas-suq jew tas-swieq inkwistjoni. Barra minn hekk, għalkemm l-intenzjoni tal-partijiet ma tikkostitwixxix element neċessarju għad-determinazzjoni tan-natura restrittiva ta’ ftehim bejn l-impriżi, xejn ma jipprekludi lill-awtoritajiet tal-kompetizzjoni jew tal-qrati nazzjonali u tal-Unjoni milli jikkunsidrawha

Sentenza CB vs Il-Kummissjoni (C‑67/13 P, EU:C:2014:2204, punt 53 u 54 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

.42.Kif għedt fil-konklużjonijiet tiegħi għall-kawża CB vs Il-Kummissjoni

Kawża C‑67/13 P, EU:C:2014:1958, punt 40.

, għalkemm l-evalwazzjoni l-iktar standardizzata li tersaq lejn il-kunċett ta’ restrizzjoni bħala għan tippresupponi eżami ddettaljat u individwali tal-ftehim kkontestat, dan l-eżami għandu madankollu jkun distingwibbli b’mod ċar mill-eżami tal-effetti reali jew potenzjali tal-aġir tal-impriżi inkriminati.43.Fil-fehma tiegħi, il-kunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku fit-tiftix għal għan antikompetittiv għandha, b’riskju li jkun hemm malintiż fl-interpretazzjoni tal-Artikolu 101(1) TFUE, tkun b’mod ċar distingwibbli mit-turija ta’ effetti antikompetittivi skont it-tieni parti tal-alternattiva msemmija minn din id-dispożizzjoni. It-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest fl-identifikazzjoni tal-għan antikompetittivi jista’ biss iseddaq jew jinnewtralizza l-eżami tat-termini stess tal-akkordju allegat. Hija bl-ebda mod ma tista’ tindirizza n-nuqqas ta’ identifikazzjoni effettiva ta’ għan antikompetittiv bit-turija ta’ effetti potenzjali tal-miżuri intiżi. Fi kliem ieħor, u indipendentement mix-xebh kunċettwali li jeżisti bejn iż-żewġ partijiet ta’ din l-alternattiva, ir-rikors lejn il-kuntest ekonomiku u ġuridiku meta tkun kwistjoni li tiġi identifikata restrizzjoni bħala għan ma jistax iwassal għal kwalifikazzjoni fuq l-impriżi inkriminati fil-preżenza ta’ ftehim li t-termini tiegħu ma jurux effett dannuż mill-aspett tal-kompetizzjoni

Ibidem, punti 44 sa 45.

.44.Fid-dawl ta’ dawn il-preċiżazzjonijiet, jiena nipproponi li neżamina l-ftehimiet kkontestati wara li nkun, l-ewwel nett, għamilt riferiment fil-qosor, għall-kuntest ġenerali u l-modalitajiet tal-formulazzjoni tagħhom.<TI><NP><NO.P>2.</NO.P><TXT>Deskrizzjoni tal-kuntest ġenerali u tal-modalitajiet ta’ formulazzjoni tal-ftehimiet ikkontestati</TXT></NP></TI>45.Il-ftehimiet bilaterali ta’ tqassim tad-doppji konklużi bejn min jiġġestixxi l-fondi ta’ pensjoni privati, li qed jiġu kkontestati fil-kawża prinċipali, jidħlu fil-qafas tal-adeżjoni, li saret obbligatorja mis-sena 2007 għall-persuni li għandhom mill-inqas 35 sena (persuni li jirrigwardaw it-tieni pilastru), ma’ wieħed mit-18-il fond ta’ pensjoni privati miftiehma f’dan is-sens.46.Fid-dawl tan-natura obbligatorja tal-adeżjoni ma’ wieħed (u wieħed biss) mill-fondi ta’ pensjoni għall-persuni tat-tieni pilastru, ma setax jiġi previst li, wara l-perijodu inizjali ta’ adeżjoni, li dam madwar erba’ xhur, il-persuni msemmijin ma jkunux ikkunsidrati bħala li huma affiljati ma’ fond partikolari.47.F’dan il-kuntest, huwa importanti li jiġi nnutat li, skont il-leġiżlazzjoni fis-seħħ, is-sħubija f’fond ta’ pensjoni ma ssirx valida legalment ħlief meta tiġi rreġistrata mas-CNPAS. Qabel din ir-reġistrazzjoni, ma jkun hemm l-ebda validità jew preżunzjoni ta’ sħubija f’fond partikolari. Għandu jiġi enfasizzat ukoll li ma jkunx possibbli għal persuna li tkun aderixxiet f’fond ta’ pensjoni ġestit privatament u li jkun ġie rreġistrat bħala tali mas-CNPAS li jibdel l-adeżjoni tiegħu qabel perijodu ta’ sentejn, għaliex jekk le, jesponi ruħu għal spejjeż kunsiderevoli u dan pjuttost jiffriża l-adeżjonijiet għall-futur.48.Għalhekk, fil-każ li parteċipanti jidhru fir-rapporti ta’ ħafna minn dawk li għandhom il-ġestjoni (id-doppji) u fejn ma kienx possibbli, għal raġuni jew oħra, li ssir il-verifika tal-att tal-adeżjoni, il-leġiżlatur kien ippreveda li l-parteċipanti kien ikollhom jinqasmu b’mod każwali u direttament proporzjonali man-numru ta’ persuni li l-adeżjoni tagħhom kienet ġiet ivvalidata għal kull fond ta’ pensjoni privat fir-rigward tan-numru totali ta’ persuni li l-adeżjoni tagħhom kienet ġiet ivvalidata għat-totalità ta’ fondi ta’ pensjoni privati.49.Jidher li dan it-tqassim kien jirrifletti, essenzjalment, il-kompetizzjoni bejn il-fondi ta’ pensjoni li jipparteċipaw matul il-perijodu ta’ adeżjoni, għaliex kien proporzjonat man-numru ta’ persuni vvalidati għal kull fond fil-mument ta’ tqassim. Jirriżulta mill-informazzjoni pprovduta lill-Qorti tal-Ġustizzja mill-Consiliul Concurenţei li t-tqassim skont in-numru ta’ atti ta’ adeżjoni vvalidati kien miżura ta’ natura li tinkoraġġixxi parteċipazzjoni iktar attiva tal-atturi fis-suq sabiex jiġu attirati parteċipanti u tiġi ggarantita struttura tas-suq fuq bażi kompetittiva.50.Fl-aħħar nett, dejjem skont l-informazzjoni li pprovda l-Consiliul Concurenţei, il-konklużjoni tal-ftehimiet ta’ tqassim ikkontestati, li kienet saret informalment, kienet bdiet qabel il-perijodu ta’ adeżjoni inizjali li ra l-bidu tiegħu fl-14 ta’ Settembru 2007

Skont l-informazzjoni miġbura matul l-investigazzjoni li għamel il-Consiliul Concurenţei, wieħed minn dawk li kellu l-ġestjoni, fil-15 ta’ Awwissu 2007, ippropona lill-kumpanniji kompetituri li jikkonkludu akkordji bilaterali u multilaterali li jistabbilixxu kriterji reċiproċi ta’ validazzjoni f’każijiet ta’ atti ta’ adeżjoni multipli ma’ diversi fondi u li jiġu ssanzjonati finanzjarjament il-kumpanniji li ma jissottomettux ruħhom għal dawn il-kriterji. Ftehim ta’ tqassim ta’ doppji li jidderoga mid-dispożizzjoni legalment prevista setgħu jiġu proposti wkoll matul laqgħa tal-Asociația pentru Pensiile Administrate Privat din România (Assoċjazzjoni għal-Irtir Privat fir-Rumanija).

. Issa, f’dak iż-żmien, ma kienx possibbli li jiġi kkwantifikat u lanqas stmat in-numru finali ta’ parteċipanti rreġistrati bħala doppji. Fi kliem ieħor, dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni kienu, bil-konklużjoni tal-ftehimiet inkwistjoni, iddeċidew li jidderogaw mis-sistema ta’ tqassim legali tad-doppji billi jqassmu huma stess il-klijenti tagħhom mingħajr ma kienu jafu n-numru eżatt ta’ persuni li fil-fatt kienu kkonċernati.51.Fl-aħħar nett, it-tqassim tal-parteċipanti rreġistrati bħala doppji kien ta’ spiss isir fuq bażi bilaterali fost il-maġġoranza tal-kumpanniji li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni. It-tqassim inkwistjoni li kien isir f’ishma ugwali bejn dawk li għandhom il-ġestjoni wassal biex il-persuni kkonċernati jiġu rtirati mir-reġistru tad-doppji u tiġi vvalidata l-adeżjoni tagħhom ma’ wieħed miż-żewġ fondi mas-CNPAS. Meta ma kkontrollawx l-awtentiċità tal-adeżjonijiet legalment previsti u meta qassmuhom 50/50, dawk li jiġġestixxu ma segwewx xjentement regoli li jirriflettu r-riżultat tal-kompetizzjoni li huma kellhom joqogħdu għalih.52.Huwa fid-dawl ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li għandu jiġi eżaminat jekk dawn il-ftehimiet inkwistjoni setgħux jiġu kkunsidrati jew le bħala li għandhom, fihom innifishom, livell suffiċjenti ta’ dannu fir-rigward tal-kompetizzjoni u, għalhekk, li huma restrittivi bħala għan.<TI><NP><NO.P>3.</NO.P><TXT>L-eżami tal-kwistjoni dwar jekk il-ftehimiet ta’ tqassim tad-doppji kkontestati għandhomx restrizzjoni <QUOT.START CODE="201C" REF.END="QE0022" ID="QS0022"/>bħala [...] riżultat<QUOT.END REF.START="QS0022" CODE="201D" ID="QE0022"/> fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE</TXT></NP></TI>53.Biex nagħmel hekk, se nerġa’ nkompli l-linja ta’ analiżi li użajt preċedentement meta rajt kif nanalizza suċċessivament is-sinjifikat tal-ftehimiet ta’ tqassim, l-għanijiet li jridu jilħqu kif ukoll il-kuntest ekonomiku u ġuridiku li jinsabu fih.<TI><NP><NO.P>a)</NO.P><TXT>Dwar is-sinjifikat tal-ftehimiet ta’ tqassim ikkontestati</TXT></NP></TI>54.Bil-ftehimiet ikkontestati, uħud minn dawk li jiġġestixxu l-fondi, mad-daqqa ta’ għajn, ftehmu li jaqsmu, fuq bażi bilaterali, il-persuni li ma jkunux affiljati u rreġistrati b’mod definittiv bħala li ffirmaw diversi atti ta’ adeżjoni ma’ fondi ta’ pensjoni differenti.55.Għalhekk, dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privati li dehrilhom li l-parteċipanti ffirmaw diversi atti ta’ adeżjoni individwali ftehmu li jaqsmu bilateralment id-doppji (li jirrappreżentaw klijenti potenzjali tal-kumpanniji kollha ta’ ġestjoni) skont ir-regola ta’ 50/50, filwaqt li huma kienu obbligati li jivverifikaw, minn qabel, il-volontà reali tal-parteċipanti li jidhru li ffirmaw żewġ atti ta’ adeżjoni u, jekk ikun il-każ, jindikaw kull att ta’ adeżjoni lis-CNPAS, peress li dawk il-parteċipanti għandhom jiġu invalidati u inklużi fis-sistema ta’ tqassim każwali.56.Għalkemm, kif tgħid ING Pensii fl-osservazzjonijiet tagħha, seta’ jiġi preżunt, b’ċertu mod, li dawk il-persuni kienu wrew ċerta preferenza biex jaderixxu f’wieħed mill-fondi kkonċernati, jibqa’ l-fatt, u kif jirriżulta mil-leġiżlazzjoni nazzjonali rilevanti, li persuna ma tiksibx il-kwalità ta’ parteċipant f’fond ta’ pensjoni ħlief meta tiffirma l-att ta’ adeżjoni individwali li għandu wara jiġi debitament irreġistrat fl-istituzzjoni kompetenti (Artikolu 32(1) sa (4), tal-Liġi Nru 411/2004).<TI><NP><NO.P>b)</NO.P><TXT>Fuq l-għanijiet oġġettivi tal-ftehimiet ikkontestati</TXT></NP></TI>57.Jidher li huwa evidenti biżżejjed li l-għan segwit mill-konklużjoni tal-ftehimiet inkwistjoni kien li jkun hemm deroga għas-sistema ta’ tqassim każwali tad-doppji stabbilit mil-leġiżlazzjoni applikabbli.58.Fil-fatt, bis-saħħa ta’ dik il-leġiżlazzjoni, id-doppji għandhom ikunu invalidati u mqassmin każwalment bejn dawk li għandhom il-ġestjoni kollha, li matul il-perijodu ta’ adeżjoni inizjali, kienu 18. Bil-konklużjoni ta’ dawk il-ftehimiet, dawk li għandhom il-ġestjoni kkonċernati żguraw għalihom innifishom tqassim f’ishma indaqs bejniethom.59.Fid-dawl tas-sinjifikat u l-għanijiet oġġettivi tal-ftehimiet ikkontestati, jidher li dawn tal-aħħar huma simili għal ftehimiet ta’ tqassim ta’ klijenti li jistgħu juru, min-natura tagħhom stess, livell suffiċjenti ta’ dannu. Fil-fatt jidher li dawk il-ftehimiet jistgħu joħolqu distorsjoni tal-kompetizzjoni fis-suq tal-pensjonijiet privati obbligatorji fi stadju kruċjali tat-tiswir tas-suq.60.F’dan il-kuntest, jidhirli li huwa importanti li wieħed ifakkar li fil-mument tal-konklużjoni tal-ftehimiet ta’ tqassim bejn dawk li għandhom il-ġestjoni, li spiss kienet tiġri anki qabel ma jibda l-perijodu ta’ adeżjoni, kienet teżisti inċertezza dwar in-numru ta’ persuni li kienu ssemmew fir-reġistru tad-doppji. Issa, il-kapaċità ta’ dawn il-ftehimiet li jipproduċu effetti li jinħassu fis-suq għandha tiġi eżaminata fir-rigward ta’ elementi magħrufin meta jiġu konklużi dawn il-ftehimiet, u ma għandhomx jitqiesu l-konstatazzjonijiet fattwali ulterjuri għall-konklużjoni tal-istess ftehimiet.61.F’dan il-każ, ma tistax tiġi nnegata l-kapaċità tal-ftehim inkwistjoni li tiġi mmodifikata l-istruttura tas-suq, filwaqt li jitneħħa ċertu numru ta’ klijenti f’kompetizzjoni bejn il-fondi ta pensjoni. Din il-kapaċità teżisti indipendentement mill-effetti konkreti li ġew, jew li setgħu jiġu, osservati.62.F’dan l-istadju tal-eżami tiegħi, jiena għalhekk tal-fehma li dawk il-ftehimiet, prima facie, jirrestrinġu l-kompetizzjoni mill-fatt tal-għan tagħhom stess.63.It-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku rilevanti ma jidhirlix li huwa ta’ natura, kif ser nispjega iktar ’l isfel, li tinvalida din l-ewwel konklużjoni.<TI><NP><NO.P>c)</NO.P><TXT>Fuq it-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku ta’ formulazzjoni tal-ftehimiet ikkontestati</TXT></NP></TI>64.Kif semmejt iktar ’il fuq, il-ħtieġa li ssir distinzjoni netta fl-identifikazzjoni ta’ restrizzjoni bħala għan minn dik ta’ restrizzjoni bħala [...] riżultat timplika li l-eżami tal-kuntest ta’ formulazzjoni ta’ ftehim inkwistjoni ma għandhiex affinità ma’ eżami ta’ riżultati bħala tali tal-ftehim. Għalkemm il-qorti nazzjonali għandha tagħmel, fil-każijiet kollha, evalwazzjoni individwali tal-ftehimiet fil-kuntest ġuridiku u ekonomiku tal-konklużjoni tagħhom, dik l-evalwazzjoni ma tkunx eżami preċiż tal-effetti reali u potenzjali, u, jekk ikun il-każ, tan-natura sinifikattiva tagħhom, prodotti b’dawn il-ftehimiet.65.It-teħid inkunsiderazzjoni tal-kuntest fl-identifikazzjoni tal-għan antikompetittiv tista’ biss isseddaq jew tinnewtralizza l-eżami tal-kundizzjonijiet stess u tal-għanijiet oġġettivi tal-akkordju allegat. Hija bl-ebda mod ma tista’ ttaffi n-nuqqas ta’ identifikazzjoni effettiva ta’ għan antikompetittiv b’turija ta’ effetti potenzjali tal-miżuri intiżi. Din il-konklużjoni jidhirli li tista’ tiġi deżunta b’mod naturali mill-formulazzjoni li tuża l-Qorti tal-Ġustizzja, li tindika b’mod ċar li, fil-każ fejn l-analiżi tas-sinjifikat tal-ftehim ma turix grad suffiċjenti ta’ dannu fir-rigward tal-kompetizzjoni, hemm bżonn li jiġu eżaminati l-effetti u, biex tintlaqat il-projbizzjoni, li jkun meħtieġ li jiltaqgħu l-elementi kollha li jistabbilixxu li l-kompetizzjoni fil-fatt kienet jew imfixkla, jew ristretta, jew distorta b’mod sensibbli

Ara, b’mod partikolari, is-sentenzi LTM (56/65C‑201/96, EU:C:1966:38, p. 359) u Football Association Premier League et (C‑403/08 u C‑429/08, EU:C:2011:631, punt 135 kif ukoll il-ġurisprudenza ċċitata).

.66.Din il-preċiżazzjoni jidhirli li hija importanti f’dan il-każ għaliex, skont l-eżami tas-sinjifikat u tal-għanijiet oġġettivi tal-ftehim inkwistjoni, jidher li dawn tal-aħħar iwasslu għal, min-natura tagħhom, grad ta’ dannu għall-kompetizzjoni tali li jrid jiġi ammess li huma iwasslu a priori għal restrizzjoni bħala għan fis-sens tal-Artikolu 101(1) TFUE.67.Barra minn hekk, l-eżami tal-kuntest fiċ-ċirkustanzi bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali għandu jservi biex jiġi ddeterminat jekk, minkejja n-natura tagħhom prima facie antikompetittiva, huwiex possibbli li ma jkollhomx responsabbiltà l-kumpanniji li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privati fir-rigward tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku mill-konklużjoni tal-ftehimiet ta’ tqassim ikkontestati jew jekk, għall-kuntrarju, l-eżami ta’ dak il-kuntest iwassalx biex tisseddaq il-konklużjoni, meqjusa skont l-eżami tat-termini u tal-għanijiet segwiti għall-konklużjoni ta’ dawk il-ftehimiet, li tgħid li għandhom għan antikompetittiv.68.Issa, fil-kuntesti ekonomiċi u ġuridiċi, li fil-każ tal-lum jidħlu f’xulxin ħafna, jirriżulta mill-informazzjoni pprovduta kemm mill-qorti tar-rinviju kif ukoll mill-partijiet kkonċernati, li l-kuntest ta’ formulazzjoni tal-ftehim ta’ tqassim inkwistjoni huwa kkaratterizzat minn dawn l-elementi li ġejjin.69.Fl-ewwel lok, il-ftehimiet ġew konklużi fil-kuntest ta’ suq ġdid li qed jinħoloq (infant market) fir-Rumanija, jiġifieri dak tal-ġestjoni privati ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorji, li ġew implementati fil-bidu tal-2007 bl-awtorizzazzjoni, mogħtija mis-CSSPP, ta’ ċertu numru ta’ kumpanniji li għandhom bħala għan esklużiv din il-ġestjoni. Fil-qafas tal-formazzjoni ta’ dan is-suq li, skont l-informazzjoni li pprovda l-Consiliul Concurenţei, kien jolqot madwar erba’ miljun persuna, il-perijodu ta’ adeżjoni inizjali kien bla dubju jikkostitwixxi stadju deċiżiv għall-finijiet tad-determinazzjoni tal-istruttura ta’ dak is-suq u tal-partijiet miżmumin minn kull kumpannija li tiġġestixxi awtorizzata.70.F’din il-perspettiva, ir-regola aritmetika, legalment prevista, ta’ tqassim każwali u proporzjonali ta’ persuni li ma aderixxewx f’fond ta’ pensjoni jew li ma jidhrux li għamlu għażla valida (bħad-doppji), li n-numru tagħhom ma setax ikun magħruf, taħseb b’mod partikolari sabiex, f’kuntest ta’ stimolu tal-kompetizzjoni bejn dawk li għandhom il-ġestjoni, tiġi ppreservata u ggarantita struttura ta’ dan is-suq ġdid tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni obbligatorji li tikkorrispondi mal-isforzi li jagħmel kull minn għandu din il-ġestjoni sabiex jiġbed l-ikbar numru possibbli ta’ parteċipanti fil-fażi ta’ adeżjoni inizjali u għall-għażliet realment u legalment espressi mill-persuni.71.Fit-tieni lok, għandu jiġi rrilevat li t-twaqqif tas-suq tal-ġestjoni privata ta’ fondi obbligatorji immaterjalizza matul perijodu ta’ żmien relattivament qasir, jiġifieri erba’ xhur, li mbagħad il-pożizzjoni ta’ kull wieħed minn dawk li kellu l-ġestjoni tal-fondi potenzjalment kellu influwenza deċiżiva fuq il-partijiet tas-suq li sussegwentement żammew f’idejhom. In-natura stess ta’ dan is-suq u l-fatt li l-parteċipanti jesponu ruħhom għal sanzjoni pekunjarja sostanzjali (penali ta’ trasferiment stabbiliti mil-Liġi nru 411/2004) fil-każ ta’ bidla tal-għażla tagħhom ta’ fondi, timplika mobilità mnaqqsa tal-konsumaturi milquta u tistabbilixxi b’ċertu mod il-partijiet tas-suq miżmumin mill-kumpanniji kkonċernati wara l-perijodu ta’ adeżjoni.72.Fit-tielet lok, għalkemm, kif semmiet ING Pensii, uħud minn dawk li għandhom il-ġestjoni argumentaw li l-ftehimiet ta’ tqassim riedu jtaffu d-diffikultajiet ta’ natura prattika u l-ħtieġa li jirrimedjaw għal dispożizzjoni legali ta’ tqassim kkunsidrata, f’dan ir-rigward, ineffikaċi, bilfors irid jiġi rrilevat li l-ftehimiet ikkontestati ġew konklużi, b’kull probabbiltà, qabel ma qamet xi diffikultà marbuta mal-implemetazzjoni tal-proċess inizjali ta’ adeżjoni.73.Anki jekk wieħed jaċċetta l-argumenti li għamlet ir-rikorrenti, fejn qalet li l-qafas leġiżlattiv li akkumpanja l-implementazzjoni tas-suq tal-ġestjoni privata ta’ fondi ta’ pensjoni kien ikkaratterizzat minn diversi lakuni, ma kinux jinvalidaw il-konstatazzjoni li dawk li kellhom il-ġestjoni kienu deliberatament injoraw ir-regoli ta’ tqassim tal-parteċipanti legalment stabbiliti, u f’ċertu sens kienu ta’ natura li tiġi mmodifikata l-istruttura tas-suq li tirriżulta mill-isforzi li huma realment għamlu u li kienu mmaterjalizzaw b’adeżjonijiet legalment validi.74.Fil-fatt, infakkar li skont il-leġiżlazzjoni rilevanti, id-doppji kellhom ikunu invalidi u attribwiti b’mod każwali u proporzjonali għall-partijiet tas-suq miżmumin wara l-proċess ta’ validazzjoni tal-adeżjonijiet. Meta l-ftehimiet ġew konklużi b’mod bilaterali dwar it-tqassim tad-doppji bejniethom, mingħajr ma ttieħdet b’mod ċar dwarhom għażla legalment valida, dawk li jiġġestixxu l-fondi ma applikawx regoli trasparenti b’detriment għall-funzjonament ħieles tal-kompetizzjoni.75.Jirriżulta minn dawn il-kunsiderazzjonijiet, li l-elementi kuntestwali proprji fil-kawża prinċipali ma jidhrulix li huma ta’ natura li tinvalida l-konklużjoni li l-ftehimiet ta’ tqassim għandhom għan antikompetittiv, iżda li għall-kuntrarju, jappoġġaw din il-konklużjoni.76.Jidhirli li dan it-tip ta’ ftehim imur kontra b’mod manifest il-kunċetti inerenti fid-dispożizzjonijiet tat-TFUE dwar il-kompetizzjoni, fejn kull operatur ekonomiku għandu jiddetermina awtonomament il-politika li fi ħsiebu jsegwi fis-suq u jikkompeti liberament għall-klijenti kollha fis-suq. Meta dawn il-ftehimiet ġew konklużi, dawk li jiġġestixxu l-fondi kkoordinaw flimkien sabiex jimminimizzaw ir-riskji tal-kompetizzjoni

Ara, f’dan is-sens, is-sentenza Beef Industry Development Society u Barry Brothers (C‑209/07, EU:C:2008:643, punt 34).

.77.Għaldaqstant, jiena tal-fehma li l-ftehimiet ta’ tqassim tal-parteċipanti li ffirmaw diversi atti ta’ adeżjoni, konklużi bejn dawk li jiġġestixxu fondi ta’ pensjoni ta’ ġestjoni privata, b’deroga għar-regoli legalment stabbiliti, jissodisfaw il-kundizzjonijiet kollha biex jiġu kkwalifikati bħala li huma restrittivi bħala għan.78.Jibqa’ biex jiġi eżaminat jekk in-numru ta’ persuni affettwati konkretament mill-ftehimiet ta’ tqassim jistax eventwalment ikun rilevanti biex jiġi kkonstatat li teżisti distorsjoni kunsiderevoli fil-kompetizzjoni.<TI><NP><NO.P>B –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Dwar ir-rilevanza tan-numru ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ persuni affettwati b’mod konkret fl-eżami tal-eżistenza ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ distorsjoni sinjifikattiva jew kunsiderevoli fil-kompetizzjoni.</HT></TXT></NP></TI>79.Meta jiġi kkunsidrat kollox u fir-rigward taċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ, id-domanda li saret f’dan il-każ trid tiddetermina jekk l-effett konkret tal-ftehimiet ta’ tqassim ikkontestat, li tassew jidhru li jirriżultaw f’għan antikompetittiv, tista’ tkun rilevanti biex wieħed jikkonkludi li teżisti restrizzjoni fuq il-kompetizzjoni.80.Jiena jidhirli li għandha tingħata risposta negattiva għal din id-domanda. Meta jiġi konkluż li ftehim għandu għan antikompetittiv, ma jkunx hemm bżonn li jiġu eżaminati l-effetti konkreti tiegħu.81.Fil-fatt, ladarba jiġi stabbilit l-għan antikompetittiv ta’ dawn il-ftehimiet, ma jkunx hemm iktar lok li jiġi eżaminat l-punt jekk dawn joħolqux distorsjoni kunsiderevoli fil-kompetizzjoni fis-suq. Sa fejn dan l-aġir antikompetittiv huwa pprojbit għar-raġuni tan-natura tiegħu stess, wara li jitqies il-grad ta’ dannu li jagħmlu għall-kompetizzjoni, bl-ebda mod ma hemm bżonn li jiġu kkaratterizzati skont impatt ekonomiku jew estensjoni ġeografika preċiża.82.Anki hemmhekk, hemm bżonn li jitfakkar li akkordju restrittiv bħala għan huwa pprojbit irrispettivament mill-konsegwenzi li, fl-aħħar mill-aħħar, dan joħloq, għas-sempliċi fatt tal-perikolu potenzjali li dan jirrappreżenta għall-kompetizzjoni. Kif il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat b’mod partikolari fis-sentenza Expedia

C-226/11, EU:C:2012:795.

, hemm lok li jiġi kkunsidrat li ftehim li jista’ jaffettwa l-kummerċ bejn l-Istati Membri u li għandu għan antikompetittiv jikkostitwixxi, min-natura tiegħu u irrispettivament minn kull effett konkret tiegħu, restrizzjoni kunsiderevoli fuq il-kompetizzjoni (punt 37 tas-sentenza).83.Jirriżulta mill-kumpless ta’ dawn il-kunsiderazzjonijiet li, fiċ-ċirkustanzi bħal f’dan il-każ, in-numru ta’ klijenti (doppji) li ġew effettivament mqassmin bejn dawk li jiġġestixxu l-fondi ta’ pensjoni privati ma fihx rilevanza, billi dan il-punt jirrigwarda l-effetti konkreti ta’ akkordju, effetti li, fil-każ ta’ ftehim restrittiv bħala għan, ma għandhomx għalfejn jiġu eżaminati. L-għan antikompetittiv ta’ ftehim ta’ tqassim, b’mod partikolari l-kapaċità ta’ dak il-ftehim li jipproduċi effetti negattivi fis-suq, ma jiddipendix fuq in-numru konkret ta’ klijenti mqassmin effettivament, imma biss fuq it-termini u l-għanijiet oġġettivi ta’ dan il-ftehim fid-dawl tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku tal-konklużjoni tiegħu.84.Għalkemm ma huwiex meħtieġ li wieħed jagħmel analiżi kompleta tal-effetti ta’ ftehim biex tiġi stabbilita l-eżistenza ta’ restrizzjoni ta’ kompetizzjoni bħala għan, jibqa’ madankollu l-fatt li l-ftehim inkwistjoni għandu jkun oġġettivament adattat li jipproduċi restrizzjoni bħal dik. Fi kliem ieħor, il-qorti ma tistax, fil-kuntest ekonomiku u ġuridiku ta’ ftehim, tinjora kompletament l-effetti potenzjali tiegħu fid-dawl tal-informazzjoni magħrufa fid-data tal-konklużjoni tiegħu.85.Fil-fatt jiena tal-fehma li l-ħtieġa li r-restrizzjoni inkwistjoni għandha tkun kunsiderevoli ma għandhiex titwarrab fil-preżenza ta’ restrizzjoni bħala għan, imma li hija b’ċertu mod assorbita bl-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku magħmul sabiex tiġi kkonfermata l-kapaċità reali tal-ftehim inkwistjoni li jipproduċi dak l-effett ta’ restrizzjoni. Fil-każ li l-qorti tikkonkludi, fl-eżami tal-kuntest ekonomiku u ġuridiku tagħha, li l-ftehim inkwistjoni potenzjalment huwa ta’ natura biss li jipproduċi effetti insinjifikattivi fuq il-kompetizzjoni, wara li titqies b’mod partikolari l-pożizzjoni dgħajfa li jokkupaw il-persuni kkonċernati fis-suq tal-prodotti inkwistjoni, jista’ jwassalha biex tikkonkludi li l-Artikolu 101(1) TFUE ma japplikax għal dan il-ftehim.86.F’dan il-każ partikolari, ma jidhirx li ċ-ċirkustanzi ġuridiċi u ekonomiċi mqajmin iktar ’il fuq li jirrigwardaw il-ftehimiet huma ta’ natura li jnisslu dubju li hemm restrizzjoni ta’ natura li toħloq distorsjoni kunsiderevoli fuq il-kompetizzjoni.<TI><NP><NO.P>IV –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Konklużjoni</HT></TXT></NP></TI>87.Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti kollha, jiena nissuġġerixxi li l-Qorti tal-Ġustizzja għandha tirrispondi d-domanda preliminari mressqa mill-Înalta Curte de Casaţie şi Justiţie (ir-Rumanija) bil-mod li ġej:

L-Artikolu 101(1)(c) TFUE għandu jiġi interpretat fis-sens li, fil-preżenza ta’ ftehim ta’ tqassim ta’ klijenti, bħal dawk konklużi bejn il-fondi ta’ pensjoni fil-kawża prinċipali, li jikkostitwixxi, min-natura tiegħu, ksur li għandu għan antikompetittiv, in-numru finali konkret ta’ klijenti maqsumin ma huwiex rilevanti għal dak li jirrigwarda t-twettiq tal-kundizzjoni dwar ir-restrizzjoni tal-kompetizzjoni, fis-sens tal-Artikolu 101(1)(c) TFUE.