C‑110/1462014CC0110EU:C:2015:2710001111313

KONKLUŻJONIJIET CRUZ VILLALÓN – KAWŻA C‑110/14

COSTEA

<TI><P><HT TYPE="UC">Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali</HT></P><P><HT TYPE="UC">Cruz Villalón</HT></P><P>ippreżentati fit-<DATE ISO="20150423">23 ta’ April 2015</DATE><NOTE TYPE="FOOTNOTE" NUMBERING="ARAB" NUMBERING.CONTINUED="YES" NOTE.ID="E0001"><P>Lingwa oriġinali: l-Ispanjol.</P></NOTE></P></TI><STI><P><HT TYPE="BOLD">Kawża C‑110/14</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">Horațiu Ovidiu Costea</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">vs</HT></P><P><HT TYPE="BOLD">SC Volksbank România SA</HT></P><P><HT TYPE="NORMAL">[talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mill-Judecătoria Oradea (ir-Rumanija)]</HT></P></STI>Protezzjoni tal-konsumaturiKunċett ta’ konsumatur fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13/KEEKuntratt ta’ kreditu konkluż minn persuna fiżika li tipprattika l-professjoni ta’ avukatKreditu ggarantit permezz ta’ proprjetà immobbli tal-uffiċċju tal-avukati tal-mutwantiImpatt tal-għarfien u tal-professjoni fuq il-kwalità ta’ konsumaturDeterminazzjoni tad-destinazzjoni tal-kredituKuntratti għal żewġ għanijiet, fis-sens tal-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83/UEImpatt tal-kuntratt anċillari fuq il-kuntratt prinċipali1.Din id-domanda preliminari, magħmula mill-Judecătoria Oradea (ir-Rumanija), tagħti lill-Qorti tal-Ġustizzja l-opportunità li tiddeċiedi dwar il-kunċett ta’ konsumatur fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur (iktar ’il quddiem id-Direttiva)

ĠUEdizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 2, p. 288.

, li jgħid li konsumatur tfisser kull persuna fiżika li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha.2.Għalkemm il-kunċett ta’ konsumatur kien suġġett għal interpretazzjoni ġudizzjarja f’ambiti differenti tad-dritt tal-Unjoni, dan il-kunċett, sa issa, għadu ma ġiex żviluppat b’mod eżawrjenti fil-ġurisprudenza fil-kuntest speċifiku tad-Direttiva

Il-Qorti tal-Ġustizzja interpretat dan il-kunċett fir-rigward ta’ din id-Direttiva fis-sentenza Cape u Idealservice MN RE (C‑541/99 u C‑542/99, EU:C:2001:625).

, li tagħha qed tintalab l-interpretazzjoni f’dan il-każ. B’mod konkret, dan il-każ jippreżenta l-partikolarità tal-kontestazzjoni tal-kwalità ta’ konsumatur ta’ professjonist tad-dritt fir-rigward tal-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ kreditu, iggarantit permezz ta’ proprjetà immobbli, li tappartjeni lill-uffiċċju individwali tiegħu ta’ avukat. Għalhekk tqum, minn naħa, il-kwistjoni tal-impatt tal-ħiliet u l-għarfien partikolari ta’ persuna fil-kapaċità tagħha ta’ konsumatur u, min-naħa l-oħra, l-influwenza tar-rwol li tali persuna għandha f’kuntratt anċillari ta’ garanzija fir-rigward tal-kwalità tiegħu ta’ konsumatur f’kuntratt prinċipali ta’ kreditu.<TI><NP><NO.P>I –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-kuntest ġuridiku</HT></TXT></NP></TI><TI><NP><NO.P>A –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Id-dritt tal-Unjoni</HT></TXT></NP></TI>3.Il-premessi 5 sa 10 u 16 tad-Direttiva huma fformulati kif ġej:

(5)Billi, ġeneralment, il-konsumaturi ma jkunux jafu r-regoli tal-liġi li, fi Stati Membri li ma jkunux tagħhom stess, jiggwidaw kuntratti għall-bejgħ ta’ merkanzija jew servizzi; billi dan in-nuqqas ta’ kuxjenza jista’ jżommhom lura minn transazzjonijiet diretti għax-xiri ta’ merkanzija jew servizzi fi Stat Membru ieħor;

[…]

(10)Billi tista’ tinkiseb protezzjoni aktar effettiva tal-konsumatur billi jiġu adottati regoli tal-liġi uniformi fil-kwistjoni ta’ klawżoli inġusti; billi dawk ir-regoli għandhom jgħoddu għall-kuntratti kollha konklużi bejn il-bejjiegħa jew il-fornituri u l-konsumaturi; billi bħala riżultat kuntratti inter alia relatati ma’ l-impieg, kuntratti relatati mad-drittijiet tas-suċċessjoni, kuntratti relatati mad-drittijiet taħt il-liġi tal-familja u kuntratti relatati ma’l-inkorporazzjoni u l-organizzazzjoni ta’ kumpaniji jew ftehim ta’ sħubija għandhom jiġu esklużi minn din id-Direttiva;

[…]

(16)Billi l-istima, skond il-kriterji ġenerali magħżula, tal-karattru inġust ta’ klawżoli, b’mod partikolari fil-bejgħ jew f’attivitajiet ta’ provvista ta’ natura pubblika li jipprovdu servizzi kollettivi li jqisu s-solidarjetà fost l-utenti, għandha tiġi supplimentata billi ssir valutazzjoni globali tad-diversi interessi involuti; billi din tikkostitwixxi l-ħtieġa ta’ buona fede; billi, waqt li tkun qed issir stima ta’ buona fede, għandha titqies b’mod partikolari s-saħħa tal-posizzjonijiet tal-ftehim tal-partijiet, kemm jekk il-konsumatur kellu xi jħajru biex jaqbel mal-klawżola kif ukoll jekk il-merkanzija jew is-servizzi nbiegħu jew ġew ipprovduti bl-ordni speċjali tal-konsumatur; billi l-ħtieġa ta’ buona fede tista’ tkun sodisfatta mill-bejjiegħ jew mill-fornitur meta dan jittratta b’mod ġust u ekwu mal-parti l-oħra li huwa għandu jikkunsidra l-interessi leġittimi tagħha.

4.L-Artikolu 1(1) tad-Direttiva, jipprovdi li l-għan tad-Direttiva huwa li japprossima l-liġijiet, ir-regolamenti u d-disposizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri relatati ma’ klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn bejjiegħ jew fornitur u konsumatur.5.L-Artikolu 2 tad-Direttiva jinkludi d-definizzjonijiet tal-kunċetti ta’ konsumatur u ta’ bejjiegħ jew fornitur. Skont din id-dispożizzjoni, [g]ħall-finijiet ta’ din id-Direttiva:

[…]

b)konsumatur tfisser kull persuna naturali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha;c)bejjiegħ jew fornitur tfisser kull persuna naturali jew legali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet relatati mas-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha, sew jekk proprjetà pubblika u sew jekk propjetà privata.

<TI><NP><NO.P>B –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-liġi Rumena</HT></TXT></NP></TI>6.L-Artikolu 2 tal-Liġi Nru 193/2000 dwar klawżoli inġusti f’kuntratti konklużi bejn professjonisti u konsumaturi (Legea privind clauzele abuzive din contractele încheiate între comercianţi şi consumatori), fil-verżjoni fis-seħħ fid-data tal-konklużjoni tal-kuntratt ta’ kreditu li huwa s-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, jipprovdi dan li ġej:

1.Konsumatur tfisser kull persuna fiżika jew grupp ta’ persuni fiżiċi li jiffurmaw assoċjazzjoni li, fuq il-bażi ta’ kuntratt li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-Liġi ċċitata, taġixxi għal finijiet separati mill-attività kummerċjali, industrijali jew produttiva, tas-sengħa jew professjoni tagħha.2.Negozjant tfisser kwalunkwe persuna fiżika jew ġuridika awtorizzata biex, skont kuntratt li jaqa’ taħt il-kamp ta’ applikazzjoni tal-imsemmija liġi, taġixxi fil-kuntest tal-attività kummerċjali, industrijali jew produttiva, tas-sengħa jew professjoni tagħha kif ukoll kull min jaġixxi bl-istess għan f’isem jew bħala rappreżentant ta’ din il-persuna.

<TI><NP><NO.P>II –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Il-kawża prinċipali u d-domanda preliminari</HT></TXT></NP></TI>7.Ir-rinviju preliminari preżenti jsir fil-kuntest ta’ proċedura ċivili bejn H.O. Costea, bħala r-rikorrent, u SC Volksbank România SA (iktar ’il quddiem, Volksbank), bħala l-konvenuta, u għandu l-għan ta’ azzjoni dikjaratorja quddiem il-Judecătoria Oradea (ir-Rumanija), il-qorti ċivili tal-prim’istanza.8.Ir-rikorrent, H.O. Costea, huwa avukat prattikanti li jipprattika fil-kuntest tad-dritt kummerċjali. Fl-2008, H.O. Costea ffirma kuntratt ta’ kreditu ma’ Volksbank (iktar ’il quddiem, il-kuntratt ikkontestat). Kif jirriżulta mid-deċiżjoni tar-rinviju, dan il-kuntratt kien iffirmat ukoll mill-uffiċċju individwali tal-avukati Costea Ovidiu, bħala garanti ipotekarju. Fil-fatt, fl-istess data tal-kuntratt ta’ kreditu ġie konkluż ukoll kuntratt li permezz tiegħu, l-uffiċċju individwali Costea Ovidiu, bħala sid tal-proprjetà, stipula ma’ Volksbank l-garanzija ta’ ħlas lura tal-kreditu msemmi preċedentement (iktar ’il quddiem, il-kuntratt ta’ garanzija). L-uffiċċju Costea Ovidiu ġie rrappreżentat, għal dan il-għan, minn H.O. Costea. Kien preċiżament dan il-fatt, li ppermetta lill-entità bankarja konvenuta biex ikollha informazzjoni dwar il-professjoni tal-mutwanti.9.Fl-24 ta’ Mejju 2013, H.O. Costea ressaq id-domanda li hija s-suġġett tal-kawża prinċipali kontra Volksbank, filwaqt li talab dikjarazzjoni tal-karattru inġust tal-klawżola relatata mal-kummissjoni għal riskju, li tinsab fil-punt 5(a) tal-kuntratt ta’ kreditu

Mid-dokumenti li dehru f’din il-kawża jirriżulta li din hija klawżola li tinsab fit-taqsima ta’ kundizzjonijiet speċjali tal-kuntratt u intitolata kummissjoni għal riskju, li tikkorrispondi għal 0.22 % tal-bilanċ ta’ kreditu u li għandu jitħallas kull xahar fid-dati tal-maturità tul id-dewmien tal-kuntratt kollu.

, kif ukoll il-ħlas lura tal-ammonti imposti mill-bank għal din ir-raġuni. H.O. Costea jibbaża t-talbiet tiegħu fuq il-kwalità tiegħu ta’ konsumatur, filwaqt li rrefera għad-dispożizzjonijiet tal-Liġi Nru 193/2000 li tittrasponi d-Direttiva fid-dritt Rumena. B’mod partikolari, H.O. Costea jqis li l-klawżola fuq il-kummissjoni għal riskju ma kinitx ġiet innegozjata, iżda kienet imposta unilateralment mill-bank. Minn dan, ir-rikorrent jikkonkludi li l-klawżola għandha karattru inġust, meta wieħed iqis, barra minn hekk, li l-garanzija ipotekarja li akkumpanjat il-kreditu kienet eliminat dan ir-riskju. La l-kontenut tal-klawżola u lanqas il-karattru potenzjalment inġust tagħha ma huma diskussi fid-digriet tar-rinviju

Il-prattika li fil-kuntratti ta’ kreditu jiġu inklużi klawżoli tal-kummissjoni għal riskju minn Volksbank wasslet għal diversi każijiet quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja. Fis-sentenza SC Volksbank România (C‑602/10, EU:C:2012:443) il-Qorti ddeċidiet li d-Direttiva 2008/48/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-23 ta’ April 2008, dwar ftehim ta’ kreditu għall-konsumatur u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE (ĠU L 133, p. 66), għandha tiġi interpretata fis sens li ma tipprekludix li miżura nazzjonali (f’dan il-każ, id-digriet liġi ta’ urġenza tal-Gvern 50/2010, Monitorul Oficial al României, Parti I, Nru 389, tal-11 ta’ Ġunju 2010) intiża sabiex tittrasponi din id-direttiva fid-dritt intern tkun tinkludi fil-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tagħha kuntratti ta’ kreditu, bħal dawk inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li s-suġġett tagħhom ikun l-għoti ta’ kreditu ggarantit permezz ta’ beni immobbli, minkejja li tali kuntratti huma espressament eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni ratione materiae tal-imsemmija direttiva. Il-qrati Rumeni ressqu domandi preliminari f’ħames każijiet oħra li, madankollu, sussegwentement ma tkomplewx wara l-irtirar tad-domanda preliminari [kawżi SC Volksbank România (C‑47/11, EU:C:2012:572); SC Volksbank România (C‑571/11, EU:C:2012:726); SC Volksbank România, (C‑108/12, EU:C:2013:658), SC Volksbank România, C‑123/12, EU:C:2013:460, u SC Volksbank România (C‑236/12, EU:C:2014:241)]. Fis-sentenza Matei (C‑143/13, EU:C:2015:127) il-Qorti tal-Ġustizzja kellha l-opportunità li tinterpreta l-Artikolu 4(2) tad-Direttiva 93/13 fir-rigward ta’ ċerti klawżoli inklużi f’kuntratti ta’ kreditu konklużi bejn negozjant u konsumatur li jipprevedu kummissjoni għal riskju.

.10.Peress li biex tiġi riżolta l-kawża prinċipali għandu jiġi interpretat l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva 93/13/KEE, il-Judecătoria Oradea għamlet lill-Qorti tal-Ġustizzja d-domanda preliminari li ġejja:

Għall-finijiet tad-definizzjoni tal-kunċett ta’ konsumatur, l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, għandu jiġi interpretat fis-sens li jinkludi jew fis-sens li jeskludi minn din id-definizzjoni persuna fiżika li teżerċita l-professjoni ta’ avukat li tikkonkludi kuntratt ta’ kreditu ma’ bank, mingħajr ma huwa speċifikat f’dan il-kuntratt l-għan tal-kreditu, li jsemmi l-kwalità ta’ garanzija ipotekarja tal-uffiċċju ta’ avukat tal-imsemmija persuna fiżika?

11.Osservazzjonijiet bil-miktub fil-proċedura quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ġew ippreżentati minn SC Volksbank România, mill-Gvern Rumen, mill-Gvern Taljan, mill-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi u mill-Kummissjoni Ewropea. Matul is-seduta tat-28 ta’ Jannar 2015, il-partijiet intalbu jiffukaw l-argumenti tagħhom fuq l-impatt tal-kuntratt anċillari ta’ garanzija fuq il-kwalità tal-konsumatur u fuq l-utilità, fil-kuntest ta’ dan il-każ, tal-indikazzjonijiet li jikkonċernaw kuntratti għal żewġ għanijiet, li jinsabu fil-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83/UE

Id-Direttiva 2011/83/UE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-25 ta’ Ottubru 2011, dwar drittijiet tal-konsumatur, li temenda d-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE u d-Direttiva 1999/44/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill u li tħassar id-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE u d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill. (ĠU L 304, p. 64).

. Osservazzjonijiet orali kienu ppreżentati minn H.O. Costea, mill-Gvern Rumen u mill-Kummissjoni Ewropea.<TI><NP><NO.P>III –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Osservazzjonijiet preliminari</HT></TXT></NP></TI>12.Preliminarjament, għandu jiġi enfasizzat li, filwaqt li fid-digriet tar-rinviju l-qorti nazzjonali tindika li l-kliem tal-kuntratt fl-ebda mument ma jispeċifika d-destinazzjoni tal-kreditu, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħhom, kemm il-Gvern Rumen kif ukoll il-Kummissjoni enfasizzaw il-fatt li l-kuntratt ikkontestat fih klawżola li tidentifika l-għan tal-kuntratt, li tgħid li l-kreditu ngħata għall-kopertura ta’ nfiq personali ta’ kuljum. Dan il-fatt ma huwiex ikkontestat minn Volksbank, u kien ikkonfermat matul is-seduta minn H.O. Costea.13.Fid-dawl ta’ dan, u minkejja li l-ġurisdizzjoni nazzjonali tagħmel id-domanda tagħha billi tirreferi għal sitwazzjoni fejn ma tkunx speċifikata d-destinazzjoni tal-kreditu, inqis li d-diskrepanza bejn it-talba għal deċiżjoni preliminari u l-osservazzjonijiet sottomessi quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja ma tistax tikkostitwixxi ostakolu għal din il-qorti biex tagħti risposta utli għad-domanda preliminari magħmula.14.Fil-fatt, minn ġurisprudenza stabbilita jirriżulta li d-domandi dwar l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, magħmula mill-qorti nazzjonali fil-kuntest leġiżlattiv u fattwali li l-istess qorti hija responsabbli sabiex tiddefinixxi, u li l-verifika tal-eżattezza tagħhom ma hijiex id-dmir tal-Qorti tal-Ġustizzja, igawdu minn preżunzjoni ta’ rilevanza. Ir-rifjut tal-Qorti tal-Ġustizzja li tagħti risposta għal domanda magħmula minn qorti nazzjonali jkun iġġustifikat biss jekk ikun jidher b’mod evidenti li l-interpretazzjoni mitluba tad-dritt tal-Unjoni ma għandha ebda relazzjoni mar-realtà jew mas-suġġett tal-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha

Ara, fost diversi sentenzi oħra, is-sentenza Melki u Abdeli (C‑188/10 u C‑189/10, EU:C:2010:363), punt 27 u l-ġurisprudenza ċċitata.

.15.Min-naħa l-oħra, fir-rigward, b’mod partikolari, tan-nuqqasijiet allegati u l-iżbalji tal-fatt li jinsabu fid-deċiżjoni tar-rinviju, skont ġurisprudenza stabbilita, hija l-qorti nazzjonali u mhux il-Qorti tal-Ġustizzja li għandha tistabbilixxi l-fatti li wasslu għat-tilwima u li għandha tislet minnhom il-konsegwenzi għad-deċiżjoni li għandha tingħata

Ara, pereżempju, is-sentenzi Traum (C‑492/13, EU:C:2014:2267), punt 19 u PreussenElektra (C‑379/98, EU:C:2001:160), punt 40.

.16.F’din il-kawża, id-domanda preliminari saret fil-kuntest ta’ kwistjoni speċifika li s-soluzzjoni tagħha tiddependi fuq l-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ konsumatur li tinsab fid-Direttiva. Barra minn hekk, id-digriet tar-rinviju jipprovdi biżżejjed elementi biex il-Qorti tal-Ġustizzja tkun tista’ tagħti risposta utli lill-qorti nazzjonali.<TI><NP><NO.P>IV –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Analiżi</HT></TXT></NP></TI>17.Fid-dawl tad-diversi elementi rilevanti biex tkun tista’ tingħata risposta utli għad-domanda preliminari magħmula mill-qorti tar-rinviju, li kienu bbażati fuqhom ukoll l-osservazzjonijiet tal-intervjenenti, l-analiżi tiegħi se tkopri l-eżami tal-kunċett ta’ konsumatur fid-Direttiva, kif ukoll l-effett ta’ elementi oħra fuq dan il-kunċett, bħar-riferiment għall-kuntratti b’żewġ għanijiet magħmul fid-Direttiva 2011/83 u r-relazzjoni bejn il-kuntratt prinċipali (il-kuntratt ta’ kreditu) u l-kuntratt ta’ garanzija.<TI><NP><NO.P>A –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-kunċett ta</HT><HT TYPE="ITALIC">’ konsumatur fid-Direttiva 93/13</HT></TXT></NP></TI>18.Il-kunċett ta’ konsumatur jidher b’mod trasversali f’diversi oqsma tad-dritt tal-Unjoni, lil hinn mill-istrumenti speċifiċi biex jiġu approssimati l-liġijiet għall-protezzjoni tal-konsumaturi, bħal fil-qasam tad-dritt tal-kompetizzjoni

Artikoli 102(b) TFUE u 107(2)(a) TFUE.

, il-kooperazzjoni ġudizzjarja f’materji ċivili

Konvenzjoni ta’ Brussell dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, (ĠU 1972 L 299, p 32; verżjoni kkonsolidata ĠU 1998, C 27, p. 1), Artikolu 13 u r-Regolament tal-Kunsill (KE) Nru 44/2001, tat-22 ta’ Diċembru 2000, dwar ġurisdizzjoni u rikonoxximent u eżekuzzjoni ta’ sentenzi f’materji ċivili u kummerċjali, (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 19, Vol. 4, p. 42), Artikolu 15.

, il-politika komuni tal-agrikoltura u s-sajd

Artikoli 39(1)(c) TFUE u 40(2) TFUE.

, kif ukoll oqsma oħra fejn hemm miżuri għall-approssimazzjoni tal-liġijiet

Pereżempju, jista’ jsir riferiment għad-Direttiva 2000/31/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tat-8 ta’ Ġunju 2000, dwar ċerti aspetti legali tas-servizzi tas-soċjetà tal-informazzjoni, partikolarment il-kummerċ elettroniku, fis-Suq Intern (Direttiva dwar il-kummerċ elettroniku) (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 25, p. 399).

. F’dan ir-rigward, lanqas l-istrumenti multipli tad-dritt sekondarju maħsuba għall-protezzjoni tal-konsumaturi ma joffru idea konkordanti tal-kunċett ta’ konsumatur

Madankollu, il-kunċett ta’ konsumatur deher iddefinit b’mod simili, għalkemm mhux identiku, f’ċerti strumenti, bħad-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE, tal-20 ta’ Diċembru 1985, biex tħares lill-konsumatur rigward kuntratti nnegozjati barra mill-lok tan-negozju (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 262) u d-Direttiva 97/7/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-20 ta’ Mejju 1997, dwar il-protezzjoni tal-konsumaturi in rigward ta’ kuntratti li jsiru mill-bogħod (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 3, p. 319) –it-tnejn li huma mħassra bid-Direttiva 2011/83-, kif ukoll id-Direttiva tal-Kunsill Nru 90/314/KEE, tat-13 ta’ Ġunju 1990, dwar il-vjaġġi kollox kompriż (package travel), il-vaganzi kollox kompriż u t-tours kollox kompriż (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 13, Vol. 10, p. 132) u d-Direttiva 2005/29/KE tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill, tal-11 ta’ Mejju 2005, dwar prattiċi kummerċjali żleali fin-negozju mal-konsumatur fis-suq intern (ĠU L 149, p. 22). Din tal-aħħar, tuża, ukoll, bħala riferiment il-kunċett ta’ konsumatur medju li, kif interpretat mill-Qorti tal-Ġustizzja, huwa infurmat raġonevolment tajjeb u raġonevolment attent u kawt, billi tieħu kont ta’ fatturi soċjali, kulturali u lingwistiċi (...) (premessa 18). Għal paragun tal-kunċett tal-konsumatur fid-diversi strumenti, ara M. Ebers, The notion of consumer , f’Consumer Law Compendium, www.eu-consumer-law.org.

. Għalhekk, dan huwa kunċett li jinstab f’ħafna sferi tal-attività leġiżlattiva tal-Unjoni, iżda li l-punti prinċipali speċifiċi tiegħu ma humiex stabbiliti fid-dritt primarju

Fir-rigward tad-diversi funzjonijiet tal-kunċett ta’ konsumatur, u t-tifsira wiesgħa li għandha tingħata lil dan il-kunċett skont il-funzjoni tiegħu f’ċerti artikoli tat-Trattat, ara K. Mortelmans u S. Watson, The Notion of Consumer in Community Law: A Lottery?, f’J. Lonbay (ed.), Enhancing the Legal Position of the European Consumer, BIICL, 1996, pp. 36-57.

, u li l-potenzjal tiegħu bħala kategorija biex jiġu identifikati ċerti suġġetti ma huwiex monolitiku, iżda jvarja permezz ta’ kull wieħed mill-istrumenti tad-dritt sekondarju rilevanti. Għalhekk, il-kunċett ta’ konsumatur ma huwiex suġġett għal konfigurazzjoni uniformi fl-istrumenti kollha, li jappartjenu għal oqsma legali differenti u li għandhom għanijiet differenti: dan huwa kunċett operattiv u dinamiku, li jiġi ddefinit b’riferiment għall-kontenut tal-att leġiżlattiv inkwistjoni

M. Tenreiro, Un code de la consommation ou un code autour du consommateur? Quelques réflexions critiques sur la codification et la notion du consommateur, f’L. Krämer, H.-W. Micklitz u K. Tonner (eds.), Law and diffuse Interests in the European Legal Order. Liber amicorum Norbert Reich, p. 349.

.19.Fil-kawża preżenti, il-Qorti tal-Ġustizzja qed tintalab tinterpreta l-kunċett ta’ konsumatur skont id-Direttiva 93/13. Biex twettaq dan il-kompitu, jidher ċar li l-punt tat-tluq għandu jkun il-kliem tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva, li jipprovdi d-definizzjoni ta’ konsumatur.20.Minn din id-dispożizzjoni tista’ tiġi dedotta, kemm fir-rigward tad-definizzjoni ta’ konsumatur kif ukoll fir-rigward tad-definizzjoni ta’ bejjiegħ jew fornitur, ir-rilevanza tal-qasam li fih issir l-attività tal-individwu. Għalhekk, l-Artikolu 2(b) tad-Direttiva jipprevedi li konsumatur huwa kull persuna naturali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopjiet li jkunu barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha. B’kuntrast ma’ dan, skont l-Artikolu 2(c), bejjiegħ jew fornitur huwa kull persuna naturali jew legali li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet relatati mas-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha [...].21.F’dan ir-rigward, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-kuntrast bejn il-kunċetti ta’ bejjiegħ jew fornitur u ta’ konsumatur ma jaħdimx fuq termini kompletament simetriċi (mhux il-persuni kollha li ma jistgħux jitqiesu bħala bejjiegħa jew fornituri huma konsumaturi), peress li, partikolarment, il-persuni ġuridiċi ma jistgħux jitqiesu bħala konsumaturi fis-sens tal-Artikolu 2 tad-Direttiva

Is-sentenza Cape u Idealservice MN RE (C‑541/99 u C‑542/99, EU:C:2001:625), punt 16.

. F’dan il-każ, ma hemm ebda dubju li H.O. Costea kien ikkonkluda l-kuntratt ta’ kreditu fil-kapaċità tiegħu ta’ persuna fiżika, u mhux bħala rappreżentant tal-uffiċċju tiegħu.22.Id-dubji dwar il-kwalità ta’ konsumatur ta’ H.O. Costea li jimmotivaw d-domanda preliminari jirriżultaw mill-fatt li H.O. Costea għandu l-professjoni ta’ avukat. Il-parteċipanti kollha li ppreżentaw osservazzjonijiet bil-miktub u orali, ħlief Volksbank, ikkunsidraw li l-professjoni mwettqa minn persuna fiżika ma għandhiex impatt fuq l-evalwazzjoni ta’ jekk persuna tistax titqies konsumatur fis-sens tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva. Għall-kuntrarju, Volksbank tinnota li, biex ikun jista’ jitqies li persuna hija konsumatur, minbarra li jiġi eżaminat jekk jeżistix kriterju oġġettiv – li jirriżulta mill-kliem tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva – għandu jittieħed inkunsiderazzjoni wkoll kriterju suġġettiv marbut mal-ispirtu tad-Direttiva għall-protezzjoni tal-konsumatur bħala parti dgħajfa li ġeneralment ma tafx il-liġijiet. Għalhekk, skont Volksbank, il-preżunzjoni li l-konsumatur jinsab f’pożizzjoni ta’ nuqqas ta’ ugwaljanza tista’ tiġi eliminata jekk jiġi stabbilit li dan għandu biżżejjed esperjenza u informazzjoni biex jipproteġi lilu nnifsu.23.Fid-dawl tal-kliem tad-definizzjoni tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva, interpretat b’mod sistematiku mad-dispożizzjonijiet l-oħra ta’ din id-direttiva, u fid-dawl tal-interpretazzjoni ġudizzjarja tal-kunċett ta’ konsumatur fi strumenti oħra tad-dritt tal-Unjoni, inqis li l-argument ta’ Volksbank ma jistax jiġi milqugħ.24.Fil-fatt, l-element ċentrali tal-kunċett ta’ konsumatur kif iddefinit f’din id-direttiva jirreferi għal element li jista’ jiġi ddemarkat b’mod ċar: il-pożizzjoni tal-parti kontraenti fit-tranżazzjoni legali inkwistjoni. F’dan is-sens, kif ġie enfasizzat fis-sentenza Asbeek Brusse u de Man Garabito, għandu jiġi kkunsidrat il-fatt li huwa b’riferiment għall-kwalità tal-partijiet kontraenti, li tiddetermina jekk dawn jaġixxux jew le fil-kuntest tal-attività kummerċjali tagħhom, li d-direttiva tiddefinixxi l-kuntratti li huma suġġetti għaliha

C‑488/11, EU:C:2013:341, punt 30.

.25.L-enfasi fil-qasam tal-attività li fiha l-operazzjoni inkwistjoni hija fformulata bħala element determinanti tal-kwalità tal-konsumatur hija, barra minn hekk, ikkonfermata wkoll fil-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar strumenti oħra fil-qasam tal-protezzjoni tal-konsumaturi li jinkludu definizzjonijiet tal-kunċett ta’ konsumatur li jixbhu dik tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva. Għalhekk, fis-sentenza Di Pinto

C‑361/89, EU:C:1991:118.

, fl-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ konsumatur skont id-Direttiva 85/577/KEE

Id-Direttiva tal-Kunsill 85/577/KEE, tal-20 ta’ Diċembru 1985, biex tħares lill-konsumatur rigward kuntratti nnegozjati barra mill-lok tan-negozju, (ĠU L 372, p. 31), imħassra permezz tad-Direttiva 2011/83/UE, li l-Artikolu 2 tagħha jiddefinixxi l-konsumatur bħala kwalunkwe persuna fiżika li, f’kuntratti koperti minn din id-Direttiva, tkun qiegħda taġixxi għal skopijiet li jkunu lil hinn mis-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha.

, il-Qorti tal-Ġustizzja enfasizzat li l-kriterju ta’ applikazzjoni tal-protezzjoni jinsab preċiżament fir-rabta bejn it-tranżazzjonijiet li kienu s-suġġett ta’ żjarat fid-djar –li kienu intiżi biex iħeġġu l-konklużjoni ta’ kuntratt ta’ reklamar relatat mal-bejgħ tal-avvjament – riċevuti mill-kummerċjanti, u l-attività professjonali tal-kummerċjant, b’tali mod li dan setgħa jinvoka l-applikazzjoni tad-Direttiva biss jekk it-tranżazzjoni li għaliha saret iż-żjara tkun lil hinn mill-kuntest tal-attivitajiet professjonali tiegħu

Is-sentenza Di Pinto (C‑361/89, EU:C:1991:118), punt 15.

.26.Għalhekk, il-kliem tad-Direttiva u l-ġurisprudenza li tinterpreta kemm dan l-istrument kif ukoll id-Direttiva 85/577, donnhom jiffavorixxu kunċett ta’ konsumatur li huwa fl-istess ħin oġġettiv u funzjonali: għalhekk, fir-rigward ta’ persuna partikolari, ma hijiex kategorija tal-istess natura u immutabbli

Fi kliem l-Avukat Ġenerali Jacobs, ma hemm ebda status personali ta’ konsumatur jew nonkonsumatur: dak li jgħodd huwa l-kundizzjoni li fiha x-xerrej aġixxa biex jikkonkludi l-kuntratt inkwistjoni. Konklużjonijiet tal-kawża Gruber (C‑464/01, EU:C:2004:529) punt 34.

, iżda, għall-kuntrarju, kwalità li għandha tiġi evalwata skont il-kundizzjoni li fiha tkun tinsab persuna fir-rigward ta’ tranżazzjoni legali jew tranżazzjoni partikolari, fost il-ħafna li tista’ twettaq fil-ħajja tagħha ta’ kuljum. Kif enfasizza l-Avukat Ġenerali Mischo fil-kawża Di Pinto fir-rigward tal-kunċett ta’ konsumatur previst fl-Artikolu 2 tad-Direttiva 85/577, il-persuni msemmija f’din id-dispożizzjoni ma humiex iddefiniti fl-astratt, iżda skont dak li jagħmlu b’mod konkret, b’tali mod li l-istess persuna f’sitwazzjonijiet differenti, jista’ xi kultant ikollha l-kwalità ta’ konsumatur u xi kultant ikollha l-kwalità ta’ bejjiegħ jew fornitur

Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Mischo fil-kawża Di Pinto (C‑361/89, EU:C:1990:462), punt 19. F’din il-kawża, l-Avukat Ġenerali ppropona li l-kummerċjanti li jirċievu żjara għall-iskop ta’ bejgħ tal-avvjament tagħhom għandhom il-kwalità ta’ konsumatur. Il-Qorti tal-Ġustizzja ma segwietx din l-opinjoni.

.27.Din l-idea tal-konsumatur bħala attur f’kuntratt legali partikolari, li fl-istess ħin jew skont il-każ jissodisfa kemm l-elementi oġġettivi kif ukoll dawk funzjonali, hija kkonfermata wkoll fl-ambitu tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, fejn il-kunċett tal-konsumatur ġie interpretat ukoll mill-Qorti tal-Ġustizzja, għalkemm, kif se nispjega aktar ’il quddiem, l-analoġija għandha tkun ikkwalifikata fl-interpretazzjoni tad-Direttiva b’kont meħud tal-għanijiet differenti taż-żewġ liġijiet. Għalhekk, fis-sentenza Benincasa

C‑269/95, EU:C:1997:337.

, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li, biex jiġi stabbilit jekk persuna tkun qiegħda taġixxi bħala konsumatur, għandu jsir riferiment għall-pożizzjoni tal-persuna kkonċernata f’kuntratt partikolari, fir-rigward tan-natura u l-iskop ta’ dan, u mhux għas-sitwazzjoni suġġettiva tal-persuna kkonċernata. (...) [L]-istess persuna tista’ tiġi kkunsidrata bħala konsumatur fir-rigward ta’ ċerti operazzjonijiet u bħala operatur ekonomiku fir-rigward ta’ oħrajn

Ibid, punt 16. Bħala konklużjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja ddikjarat li l-attur li kkonkluda kuntratt intiż għall-eżerċizzju ta’ attività professjonali mhux attwali iżda fil-futur, jista’ jitqies bħala konsumatur, punt 19. L-Avukat Ġenerali ddikjara fl-istess sens li (...) hija preċiżament l-attività inkwistjoni - u, nenfasizza, mhux iċ-ċirkustanzi personali tas-suġġett - il-fattur li ttieħed inkunsiderazzjoni mill-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell biex jintroduċi regoli speċifiċi ta’ ġurisdizzjoni fir-rigward ta’ ċerti kuntratti. Konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz-Jarabo Colomer tal-20 ta’ Frar 1997, punt 49.

.28.Fl-aħħar nett, qegħdin fil-preżenza ta’ kunċett oġġettiv u funzjonali, li l-okkorrenza tiegħu tiddependi fuq kriterju wieħed: it-tranżazzjoni legali b’mod partikolari fil-qafas ta’ attivitajiet barra mill-eżerċizzju tal-professjoni. Fil-fatt, kif enfasizza l-Gvern Rumen, id-direttiva ma tistabbilixxi ebda kriterju addizzjonali biex tiġi ddeterminata l-kwalità ta’ konsumatur. Barra minn hekk, dan huwa kunċett li jiġi ddefinit b’mod sitwazzjonali, jiġifieri, skont tranżazzjoni legali konkreta

F. Denkinger, Der Verbraucherbegriff, De Gruyter Recht, Berlin, 2007, p. 287 et seq.

. Konsegwentement, ebda persuna ma għandha tiġi mċaħħda mill-possibbiltà li titqiegħed fil-pożizzjoni ta’ konsumatur fir-rigward ta’ kuntratt li jaqa’ barra mill-attività professjonali tagħha minħabba l-għarfien ġenerali jew il-professjoni tagħha, iżda għandha tittieħed inkunsiderazzjoni, b’mod esklużiv, il-pożizzjoni tagħha fir-rigward ta’ operazzjoni ġuridika partikolari.29.Din il-konklużjoni ma hijiex affettwata mill-allegazzjonijiet ta’ Volksbank ibbażati fuq l-ispirtu tad-Direttiva, li jirreferu, b’mod partikolari, għal diversi premessi fil-preambolu tal-istess direttiva

B’mod partikolari, il-premessi 4 sa 6, 8 sa 10, 12, 16 u 24.

. Skont il-viżjoni sistematika tad-direttiva, huwa ċert li l-kunċetti ta’ vulnerabbiltà u inferjorità ta’ kundizzjonijiet f’dan ir-rigward kemm tas-setgħa ta’ negozjar kif ukoll fil-livell ta’ għarfien, jikkostitwixxu r-raison d’être tad-direttiva, peress li din tibda minn realtà fejn il-konsumatur jaċċetta kundizzjonijiet diġà stabbiliti mill-bejjiegħ jew fornitur mingħajr ma jista’ jinfluwenza l-kontenut tagħhom

Is-sentenzi Asbeek Brusse u de Man Garabito (C‑488/11, EU:C:2013:341), punt 31 u Banco Español de Crédito (C‑618/10, EU:C:2012:349), punt 39, u l-ġurisprudenza ċċitata.

. Madankollu, dawn l-ideat ta’ vulnerabbiltà u inferjorità, li huma sottostanti, b’mod ġenerali, id-dritt kollu tal-protezzjoni tal-konsumatur fil-livell tal-Unjoni

Ara, f’dan ir-rigward, il-Programm Preliminari tal-Komunità Ekonomika Ewropea għal politika ta’ protezzjoni u ta’ informazzjoni tal-konsumatur tal-1975 (ĠU C 92, p 1: EE 15/01, p. 65) u r-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tad-19 ta’ Mejju 1981, fuq it-tieni programm tal-Komunità Ekonomika Ewropea għal politika ta’ protezzjoni u ta’ informazzjoni tal-konsumatur, (ĠU C 133, p. 1: EE 15/01, p.6).

, ma mmaterjalizzawx fil-forma regolatorja tal-kunċett ta’ konsumatur bħala kundizzjonijiet neċessarji permezz tad-definizzjoni tagħhom fid-dritt statutorju. Għalhekk, la d-definizzjoni ta’ konsumatur u l-ebda dispożizzjoni oħra tad-Direttiva ma jissuġġettaw l-eżistenza tal-kwalità ta’ konsumatur għall-preżunzjoni partikolari ta’ nuqqas ta’ għarfien, nuqqas ta’ informazzjoni, jew pożizzjoni effettiva ta’ inferjorità.30.Fil-fatt, il-possibbiltà li f’kull każ partikolari tiġi diskussa l-kwalità tal-konsumatur skont l-elementi relatati mal-esperjenza, l-edukazzjoni, il-professjoni, jew saħansitra anki l-intelliġenza tal-konsumatur, tmur kontra l-effettività tad-Direttiva. B’mod partikolari, l-avukati (jew dawk iggradwati fil-Liġi, kif ukoll professjonisti oħra) ikunu mċaħħda minn protezzjoni f’diversi aspetti tal-kummerċ privat tagħhom. Kif enfasizza l-Gvern Rumen, anki meta l-livell ta’ għarfien tal-persuna kkonċernata jista’ jkun paragunabbli ma’ dawk ta’ mutwalista, dan ma għandux jaffettwa l-fatt li s-setgħa tan-negozjar tiegħu tkun l-istess bħal dik ta’ kwalunkwe individwu ieħor meta mqabbla ma’ bejjiegħ jew fornitur.31.Huwa veru li l-Qorti tal-Ġustizzja, fil-kawża Šiba

C 537/13, EU:C:2015:14.

, qieset li l-avukati jiddisponu minn livell għoli ta’ kompetenza teknika li l-konsumaturi mhux bilfors ikollhom

Ibid., punt 23.

. Madankollu, dawn il-kunsiderazzjonijiet kienu jirreferu għal sitwazzjoni fejn l-avukat inkwistjoni fil-kuntest tal-attività professjonali tiegħu, jipprovdi, bi ħlas, servizz legali għall-benefiċċju ta’ persuna fiżika li taġixxi għall-għanijiet privati u li, għalhekk, huwa bejjiegħ jew fornitur fis-sens tal-Artikolu 2(c) tad-Direttiva 93/13/KEE

Ibid., punt 24.

.32.Barra minn hekk, interpretazzjoni bħal dik proposta minn Volksbank twassal għall-konsegwenza li tiġi miċħuda l-kwalità ta’ konsumatur lill-persuni kollha li, fil-mument tal-konklużjoni tal-kuntratt, kienu rċevew assistenza legali jew professjonali ta’ tip ieħor

F’dan ir-rigward, għandu jitfakkar li l-Qorti tal-Ġustizzja, fis-sentenza Rampion u Godard (C‑429/05, EU:C:2007:575), punt 65, iddikjarat li l-fatt li persuna tkun irrappreżentata minn avukat ma jaffettwax l-interpretazzjoni tal-Artikolu 11(2) tad-Direttiva tal-Kunsill 87/102/KEE, tat-22 ta’ Diċembru 1986, għall-approssimazzjoni tal-liġijiet, regolamenti u dispożizzjonijiet amministrattivi ta’ l-Istati Membri dwar il-kreditu lill-konsumatur (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 15, Vol. 1, p. 326), li tgħid li din id-dispożizzjoni tista’ tiġi applikata ex officio mill-qorti nazzjonali.

.33.Min-naħa l-oħra, l-influwenza tal-għarfien jew tas-sitwazzjoni partikolari tal-persuna kkonċernata ġiet irrifjutata mill-Qorti tal-Ġustiżżja f’oqsma differenti minn dawk tad-Direttiva, fejn ma ġiex osservat ir-rekwiżit oġġettiv li l-attività taqa’ barra mill-isfera professjonali tal-persuna kkonċernata. Dan il-każ kien jitratta d-Direttiva 85/577, li fir-rigward tagħha s-sentenza Di Pinto turi li, meta l-persuna taġixxi fil-qafas tal-attivitajiet professjonali tagħha, assenza effettiva ta’ għarfien fil-każ partikolari ma jnaqqasx mill-kwalità tagħha ta’ bejjiegħ jew fornitur

Għalhekk, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-iżjed ħaġa loġika, effettivament, hija li wieħed jemmen li negozjant, normalment avżat, jaf il-valur tal-fond tiegħu u ta’ kull wieħed mill-atti li meħtieġ għall-bejgħ tiegħu, bir-riżultat li, jekk jidħol f’kompromess ma jistax ikun mingħajr kunsiderazzjoni u unikament taħt l-effett ta’ sorpriża, sentenza Di Pinto (C‑361/89, EU:C:1991:118), punt 18.

.34.Bħala konklużjoni, inqis li l-kunċett ta’ konsumatur, fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur għandu jiġi intepretat fis-sens li jinkludi persuna fiżika li tipprattika l-professjoni ta’ avukat u li tikkonkludi kuntratt ta’ kreditu ma’ bank, filwaqt li addizzjonalment f’dan il-kuntratt tidher, bħala garanzija ipotekarja, il-proprjetà immobbli tal-uffiċċju individwali tal-avukat, meta, abbażi tal-provi għad-dispożizzjoni tal-qorti nazzjonali, jirriżulta li din il-persuna aġixxiet għal skopijiet li ma jaqgħux taħt l-attività professjonali tagħha.<TI><NP><NO.P>B –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Il-kunċett ta</HT><HT TYPE="ITALIC"><QUOT.END REF.START="QS0037" CODE="2019" ID="QE0037"/> konsumatur fir-rigward tal-kuntratti għal żewġ għanijiet</HT></TXT></NP></TI>35.Separatament mill-kunsiderazzjonijiet preċedenti, inqis li, biex tingħata risposta għal din id-domanda preliminari, huwa utli li jiġu diskussi dawk li jissejħu kuntratti għal żewġ għanijiet, b’mod partikolari, sa fejn l-imsemmija kwistjoni tirrigwarda b’mod espliċitu għal kuntratt li fih l-iskop tal-kreditu ma huwiex speċifikat.36.Għal dawn ir-raġunijiet, kemm il-Gvern Rumen kif ukoll il-Gvern tal-Pajjiżi l-Baxxi indikaw l-utilità tas-sentenza Gruber fid-determinazzjoni, f’dan il-każ, tal-kwalità ta’ konsumatur ta’ H.O. Costea

Is-sentenza Gruber (C 464/01, EU:C:2005:32), mogħtija f’kawża marbuta max-xiri u l-installazzjoni ta’ madum tas-saqaf fuq ir-razzett li fih J. Gruber kellu wkoll id-dar tiegħu.

. Min-naħa tagħha, il-Kummissjoni Ewropea, fl-osservazzjonijiet bil-miktub tagħha, kif ukoll fis-seduta, indikat ir-rilevanza tal-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83. Kemm din il-premessa kif ukoll is-sentenza Gruber jirreferu, f’oqsma differenti, għall-kuntratti għal żewġ għanijiet.37.Il-kriterji sabiex jiġi ddeterminat jekk kuntratt jaqax taħt l-isfera personali jew l-isfera professjonali huma differenti fis-sentenza Gruber u fid-Direttiva 2011/83. Kif se nuri iktar ’il quddiem, inqis li l-kriterju rilevanti għaċ-ċirkustanzi ta’ dan il-każ huwa dak tad-Direttiva 2011/83.38.Fis-sentenza Gruber

C‑464/01, EU:C:2005:32.

 il-Qorti tal-Ġustizzja ppreferiet interpretazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ konsumatur fis-sitwazzjonijiet relatati mal-kuntratti għal żewġ għanijiet. L-interpretazzjoni inkwistjoni tiffavorixxi l-kriterju ta’ marġinalità: persuna ma tistax tinvoka r-regoli speċifiċi ta’ ġurisdizzjoni dwar il-konsumaturi li jinsabu fil-Konvenzjoni ta’ Brussell sakemm l-użu professjonali jkun marġinali sal-punt li jkollu rwol negliġibbli fil-kuntest globali tat-tranżazzjoni inkwistjoni, filwaqt li l-fatt li l-aspett extraprofessjonali predominanti jkun mingħajr effet f’dan ir-rigward

Is-sentenza Gruber (C‑464/01, EU:C:2005:32), punt 54. Enfasi miżjuda.

. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet ukoll, f’dan il-kuntest, li hija l-persuna li tinvoka l-Artikoli 13 sa 15 tal-Konvenzjoni li għandha l-oneru tal-prova

Ibid., punt 46.

.39.B’kontenut tabilħaqq differenti, il-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83 tuża kriterju bbażat fuq l-iskop predominanti: fil-każ ta’ kuntratti għal żewġ għanijiet, fejn il-kuntratt huwa konkluż għal skopijiet parzjalment fl-ambitu jew parzjalment barra mill-ambitu tal-kummerċ ta’ persuna u l-iskop ta’ kummerċ tant huwa limitat li mhuwiex predominanti fil-kuntest kumplessiv tal-kuntratt, dik il-persuna wkoll għandha titqies bħala konsumatur.40.Għalhekk, filwaqt li l-idea ta’ kuntratt fl-ambitu personali skont il-kriterju tal-marġinalità tas-sentenza Gruber teħtieġ li l-użu kummerċjali jkun tant dgħajjef li jista’ jiġi kkunsidrat negliġibbli, id-Direttiva 2011/83 tagħżel soluzzjoni iktar ibbilanċjata, permezz tal-kriterju tal-iskop predominanti fil-kuntest ġenerali tal-kuntratt.41.Kif indikat il-Kummissjoni Ewropea waqt is-seduta, l-applikazzjoni tal-ġurisprudenza Gruber fil-kuntest tal-interpretazzjoni tad-Direttiva għandha tiġi kkunsidrata b’kawtela. Fil-fatt, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja li tinterpreta l-kunċett ta’ konsumatur kemm fl-ambitu tal-Artikolu 13 tal-Konvenzjoni ta’ Brussell, kif ukoll fl-ambitu tal-Artikolu 15 tar-Regolament Nru 44/2001, turi approċċ restrittiv, ċertament fid-dawl tal-fatt li dawn id-dispożizzjonijiet huma eċċezzjonijiet għall-kriterju ġenerali ta’ ġurisdizzjoni bbażata fuq id-domiċilju tal-konvenut u, għaldaqstant, għandhom jiġu interpretati b’mod strett

Ara, pereżempju, is-sentenzi Shearson Lehman Hutton (C‑89/91, EU:C:1993:15), punt 18, u Gabriel (C‑96/00 EU:C:2002:436), punt 39.

. Għalhekk, l-applikazzjoni restrittiva tal-kunċett ta’ konsumatur fil-kuntratti għal żewġ għanijiet ma tidhirx li hija awtomatikament trasponibbli b’analoġija għall-kuntest tar-regoli speċifiċi maħsuba għall-protezzjoni tal-konsumaturi, bħal ma hija d-Direttiva

Ara, f’dan ir-rigward, N. Reich, H.-W. Micklitz, P. Rott u K. Tonner, European Consumer Law, 2nd Ed. Intersentia, 2014, p. 53.

.42.Barra minn hekk, id-differenza bejn l-approċċ tal-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83 u dak adottat fis-sentenza Gruber ma huwiex inċidentali. Fil-fatt, matul in-negozjati ta’ din id-direttiva, il-Parlament Ewropew issuġġerixxa emenda li kienet espliċitament tipproponi l-emenda tad-definizzjoni ta’ konsumatur fis-sens li tiġi estiża għal kull persuna fiżika li [...] taġixxi għal skopjiet li jkunu prinċipalment barra s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni tagħha

Rapport dwar il-proposta għal Direttiva tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill dwar id-drittijiet tal-konsumatur, Kumitat għas-Suq Intern u l-Ħarsien tal-Konsumatur, tat-22 ta’ Frar 2011, A7-0038/2011, p. 36. Enfasi miżjuda.

. Matul in-negozjati sussegwenti, il-Parlament Ewropew qabel li jżomm id-definizzjoni tal-konsumatur, billi jelimina l-avverbju prinċipalment, bil-kundizzjoni li fil-premessa maħsuba biex tiċċara d-definizzjoni ta’ konsumatur, ibbażata oriġinalment fuq is-sentenza Gruber

Dokument tal-Kunsill 10481/11, tal-20 ta’ Mejju 2011, p. 3.

, il-kelma marġinali kellha tiġi ssostitwita bil-kelma predominanti

Dokument tal-Kunsill 11218/11, tat-8 ta’ Ġunju 2011, p. 5.

.43.Fl-aħħar nett, u fid-dawl kemm tad-diversi funzjonijiet moqdija mill-kunċett ta’ konsumatur fid-diversi atti leġiżlattivi kif ukoll tal-konstatazzjoni li tirriżulta mix-xogħol preparatorju, inqis li l-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83 tistabbilixxi l-kriterju tal-iskop predominanti fil-kuntest ġenerali tal-kuntratt.44.F’dak li jirrigwarda din il-kawża, l-istess bħall-Gvern Rumen u l-Kummissjoni, inklinat li nqis li l-użu tal-kjarifika prevista fil-premessa 17 tad-Direttiva 2011/83 għall-interpretazzjoni tal-kunċett ta’ konsumatur huwa meħtieġ ukoll fil-kuntest tad-Direttiva. Fil-fatt, din l-evalwazzjoni hija ġġustifikata fid-dawl tal-għan komuni u tar-rabta espliċita bejn iż-żewġ strumenti. Għalhekk, id-Direttiva 2011/83 hija att li jemenda d-Direttiva

Id-Direttiva 2011/83 tissostitwixxi d-Direttivi 85/577/KEE u 9/7/KE, u temenda d-Direttivi 93/13/KEE u 1999/44/KE. Fir-rigward tad-Direttiva 93/13, għalkemm il-Proposta tal-Kummissjoni (COM (2008) 614 finali) kienet tipprevedi tħassir totali u l-integrazzjoni tagħha fid-direttiva l-ġdida, fl-aħħar nett, id-Direttiva 2011/83 tillimita ruħha li ddaħħal fid-Direttiva 93/13, permezz tal-Artikolu 32 tagħha, l-Artikolu 8a l-ġdid, relatat ma’ dispożizzjonijiet iktar rigorużi li jistgħu jiddaħħlu mill-Istati Membri għall-protezzjoni tal-konsumaturi.

. Barra minn hekk, il-kliem tal-kunċett ta’ konsumatur ta’ dawn iż-żewġ regoli huwa kważi identiku, l-unika differenza hija dik li, filwaqt li d-Direttiva tirreferi biss għal [i]s-sengħa, in-negozju jew il-professjoni, id-Direttiva 2011/83 tirreferi għal kummerċ, negozju, sengħa jew professjoni.45.Għalhekk, sabiex jiġi spjegat jekk persuna tistax titqies li hija konsumatur fis-sens tad-Direttiva, f’dawk iċ-ċirkustanzi fejn ikun hemm indikazzjonijiet li l-kuntratt inkwistjoni huwa għal żewġ għanijiet, b’tali mod li ma jirriżultax b’mod ċar li dan il-kuntratt ikun ġie konkluż esklussivament jew għal skopijiet personali, jew għal skopijiet professjonali, il-kriterju tal-iskop predominanti jipprovdi għodda biex jiġi ddeterminat, permezz ta’ eżami taċ-ċirkustanzi kollha relatati mal-kuntratt inkwistjoni – lil hinn minn kriterju purament kwantitattiv

Ma hemm ebda dubju li l-kriterju tal-iskop predominanti jinvolvi ċerta kumplessità meta jiġi applikat fil-prattika. Ara, fir-rigward ta’ din il-kwistjoni: L. D. Loacker, Verbraucherverträge mit gemischter Zwecksetzung, Juristenzeitung 68, 2013, p.234-242.

 – u permezz ta’ evalwazzjoni tal-provi oġġettivi li jkollha l-qorti nazzjonali, il-punt sa fejn l-iskopijiet professjonali jew mhux professjonali jippredominaw fir-rigward ta’ kuntratt partikolari.46.Għalkemm kemm il-Kummissjoni Ewropea kif ukoll H.O. Costea indikaw matul is-seduta li d-deskrizzjoni tal-fatti pprovduta mill-qorti nazzjonali ma żvelat ebda element li jippermetti li jitqies li għandna kuntratt għal żewġ għanijiet, hija l-qorti tar-rinviju li għandha tiċċara s-sitwazzjoni fattwali fir-rigward tad-destinazzjoni tal-kreditu permezz tal-provi għad-dispożizzjoni tagħha, li fosthom hemm, mingħajr dubju, l-ispeċifikazzjonijiet li jinsabu fil-kuntratt innifsu, li l-kontenut tagħhom jista’ tabilħaqq jiġġustifika l-preżunzjoni li għandna quddiemna ta’ kreditu maħsub għal skopijiet personali.47.Bħala konklużjoni, inqis li, fil-każ li l-qorti nazzjonali tqis li ma huwiex ċar li kuntratt ikun ġie konkluż esklużivament jew għal skopijiet personali, jew għal skopijiet professjonali, il-parti kontraenti inkwistjoni għandha titqies li hija konsumatur jekk l-iskop professjonali ma huwiex predominanti fil-kuntest ġenerali tal-kuntratt, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha u l-evalwazzjoni tal-provi oġġettivi disponibbli, teħid inkunsiderazzjoni li għandu jitwettaq mill-qorti nazzjonali.<TI><NP><NO.P>C –</NO.P><TXT><HT TYPE="ITALIC">Ir-relazzjoni bejn il-kuntratt prinċipali u l-kuntratt anċillari</HT></TXT></NP></TI>48.Finalment, għad fadal li tiġi solvuta l-kwistjoni tal-effett li ċ-ċirkustanza li l-kuntratt prinċipali ta’ kreditu ġie ggarantit minn proprjetà immobbli li tintuża għall-attività professjonali tal-mutwanti jista’ jkollha fuq il-klassifikazzjoni tal-kwalità ta’ konsumatur ta’ H.O. Costea.49.F’dan ir-rigward, kemm l-osservazzjonijiet magħmula mill-Gvern Rumen kif ukoll dawk tal-Kummissjoni jenfasizzaw in-nuqqas ta’ effett tal-kuntratt ta’ garanzija fuq il-kuntratt ta’ kreditu. Dawn l-osservazzjonijiet, kif ukoll l-osservazzjonijiet ta’ H.O. Costea matul is-seduta, enfasizzaw il-kwalità ta’ terz tal-uffiċċju individwali Costea Ovidiu fir-rigward tal-kuntratt ta’ kreditu, filwaqt li indikaw li s-sempliċi fatt li proprjetà immobbli tal-imsemmi uffiċċju individwali tikkostitwixxi l-garanzija tal-kuntratt ta’ kreditu ma jfissirx li l-imsemmi uffiċċju jsir parti mill-kuntratt ta’ kreditu.50.Fl-istess sens indikat fl-osservazzjonijiet ippreżentati quddiem il-Qorti tal-Ġustizzja, inqis li jeżistu żewġ relazzjonijiet ġuridiċi differenti: minn naħa, dik ta’ H.O Costea, bħala persuna fiżika – fil-kwalità ta’ mutwanti – u l-bank u, min-naħa l-oħra, dik tal-uffiċċju individwali Costea Ovidiu – bħala garanti ipotekarju –, u l-bank. Iż-żewġ relazzjonijiet ġuridiċi għandhom jiġu kkunsidrati b’mod awtonomu, b’tali mod li t-tieni waħda – li, barra minn hekk, għandha wkoll natura anċillari – ma taffettwax in-natura tal-ewwel waħda.51.F’dan ir-rigward, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja tipprovdi xi indikazzjoni dwar ir-relazzjoni bejn il-kuntratti li jistgħu jitqiesu anċillari u r-rispettivi kuntratti prinċipali, kemm fil-kuntest tad-Direttiva 85/577 kif ukoll fil-kuntest tar-Regolament Nru 44/2001. Għalhekk, fir-rigward tal-ewwel imsemmija direttiva, fis-sentenza Dietzinger

C‑45/96, EU:C:1998:111.

, il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li, minħabba n-natura anċillari tal-kuntratti ta’ garanzija, l-ewwel inċiż tal-Artikolu 2 tad-Direttiva 85/577, li fih id-definizzjoni ta’ konsumatur, għandu jiġi interpretat fis-sens li kuntratt ta’ garanzija konkluż minn persuna fiżika li ma tkunx qiegħda taġixxi fil-qafas ta’ attività professjonali huwa eskluż mill-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva meta jiggarantixxi l-ħlas lura ta’ kreditu dovut minn persuna oħra li taġixxi taħt l-attività professjonali tagħha

Ibid., punt 23. Madankollu, l-applikazzjoni tal-prinċipju accesorium sequitur principale ma tqisitx suffiċjenti biex jitqies li l-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva 87/102 kien jinkludi kuntratt ta’ garanzija konkluż bħala garanzija għall-ħlas lura ta’ kreditu, anki meta la l-garanti u lanqas il-benefiċjarju tal-kreditu ma jkunu aġixxew fil-kuntest tal-attività professjonali tagħhom. Ara f’dan ir-rigward is-sentenza Berliner Kindl Brauerei (C‑208/98, EU:C:2000:152).

. Il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet bl-istess mod fl-intepretazzjoni tal-Artikolu 15(1) tar-Regolament Nru 44/2001, meta kkonkludiet, fis-sentenza Česká spořitelna

C‑419/11, EU:C:2013:165.

, li din id-dispożizzjoni għandha tiġi interpretata fis-sens li persuna fiżika li għandha rabtiet professjonali mill-qrib ma’ kumpannija, bħall-amministrazzjoni ta’ tali kumpannija jew iż-żamma ta’ sehem maġġoritarju fiha, ma tistax titqies bħala konsumatur fis-sens ta’ din id-dispożizzjoni meta hija tagħti aval fuq promissory note maħruġa sabiex tiggarantixxi l-obbligi ta’ din il-kumpannija li jirriżultaw minn kuntratt li jirrigwarda l-għoti ta’ kreditu

Ibid., punt 40.

.52.Madankollu, f’dan il-każ ninsabu fis-sitwazzjoni opposta. Fil-fatt, l-eventwali aspett professjonali huwa prevedibbli biss fir-rigward tal-kuntratt anċillari, peress li H.O. Costea ffirma l-kuntratt ta’ garanzija bħala r-rappreżentant legali tal-uffiċċju individwali tiegħu ta’ avukat. Għaldaqstant, u b’differenza mill-kawżi Dietzinger u Česká spořitelna, f’dan il-każ ma hemm ebda applikazzjoni tal-prinċipju accesorium sequitur principale, fis-sens li l-effetti tal-kuntratt anċillari għandhom isegwu dawk tal-kuntratt prinċipali, iżda għandha tittieħed inkunsiderazzjoni wkoll l-individwalità ta’ kull waħda minn dawn ir-relazzjonijiet ġuridiċi, sabiex ikunu jistgħu jiġu kkonstatati l-funzjonijiet differenti li jiżvolġi l-istess individwu. Fil-fatt, il-fattur determinanti fil-każ tagħna ma huwiex li tiġi stabbilita l-kwalità ta’ H.O. Costea bħala rappreżentant legali fil-kuntratt ta’ garanzija, bħala kuntratt anċillari, iżda li jiġi ċċarat liema hija l-pożizzjoni tiegħu fil-kuntratt ta’ kreditu, li jikkostitwixxi l-kuntratt prinċipali.53.Għalhekk, il-fatt li H.O Costea ffirma l-kuntratt ta’ garanzija bħala rappreżentant tal-uffiċċju tal-avukati ma jaffettwax b’mod negattiv il-kwalità ta’ konsumatur ta’ H.O. Costea fir-rigward tal-kuntratt ta’ kreditu prinċipali. Iżda, bil-kontra ta’ dan, fuq il-bażi tal-ġurisprudenza msemmija, jista’ anki jiġi argumentat li l-kuntratt ta’ garanzija anċillari jinsab taħt l-influwenza tal-kuntratt prinċipali

Madankollu, il-kriterju tal-anċillarità bħala element biex tiġi ddeterminata l-applikabbiltà tad-dritt tal-Unjoni huwa limitat. Ara, f’dan ir-rigward, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Léger fil-kawża Berliner Kindl Brauerei (C‑208/98, EU:C:1999:537), punt 65.

.54.Fid-dawl tar-raġunijiet esposti iktar ’il fuq, inqis li r-rwol ta’ persuna fiżika, bħala rappreżentant legali tal-uffiċċju individwali tagħha ta’ avukat, fil-konklużjoni ta’ kuntratt anċillari ta’ garanzija, ma għandu l-ebda effett fuq il-kwalità tagħha ta’ konsumatur fir-rigward ta’ kuntratt ta’ kreditu prinċipali.<TI><NP><NO.P>V –</NO.P><TXT><HT TYPE="BOLD">Konklużjoni</HT></TXT></NP></TI>55.Għar-raġunijiet kollha esposti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda preliminari magħmula mill-Judecătoria Oradea:

“Il-kunċett ta’ konsumatur, fi ħdan it-tifsira tal-Artikolu 2(b) tad-Direttiva tal-Kunsill 93/13/KEE, tal-5 ta’ April 1993, dwar klawżoli inġusti f’kuntratti mal-konsumatur, għandu jiġi interpretat fis-sens li jinkludi persuna fiżika li tipprattika l-professjoni ta’ avukat u li tikkonkludi kuntratt ta’ kreditu ma’ bank, filwaqt li addizzjonalment f’dan il-kuntratt tidher, bħala garanzija ipotekarja, il-proprjetà immobbli tal-uffiċċju individwali tagħha ta’ avukat, meta, abbażi tal-provi għad-dispożizzjoni tal-qorti nazzjonali, jirriżulta li din il-persuna ma aġixxietx għal skopijiet li jaqgħu fi ħdan il-qafas tal-attività professjonali tagħha.

Fil-każ li l-qorti nazzjonali tqis li ma huwiex ċar li kuntratt ikun ġie konkluż esklużivament jew għal skopijiet personali, jew għal skopijiet professjonali, il-parti kontraenti inkwistjoni għandha titqies li hija konsumatur jekk l-iskop professjonali ma huwiex predominanti fil-kuntest ġenerali tal-kuntratt, filwaqt li jittieħdu inkunsiderazzjoni ċ-ċirkustanzi kollha u l-evalwazzjoni tal-provi oġġettivi disponibbli, teħid inkunsiderazzjoni li għandu jitwettaq mill-qorti nazzjonali.

Ir-rwol ta’ persuna fiżika, bħala rappreżentant legali tal-uffiċċju individwali tagħha ta’ avukat, fil-konklużjoni ta’ kuntratt anċillari ta’ garanzija, ma għandu l-ebda effett fuq il-kwalità tagħha ta’ konsumatur fir-rigward ta’ kuntratt ta’ kreditu prinċipali.